जीएस२ – संघराज्यवाद: आंतरराज्यीय जलवाददेवेगौडा यांची कावेरी लवादाच्या निवाड्याच्या पुनर्विलोकनाची मागणीपुनर्विलोकनाची तरतूद नसलेला कावेरी जलवाद लवादाचा निवाडा, तमिळनाडूने मेकेदातू प्रकल्पासाठी आंतरराज्यीय जलवाद अधिनियमाच्या कलम ३ अंतर्गत मागितलेल्या नव्या लवादाकडे (तक्रार दिनांक ४ मार्च २०२६) पाठवावा, अशी त्यांची मागणी आहे.
जीएस२ – संघराज्यवाद: आंतरराज्यीय जलप्रश्नरेवंत रेड्डी यांची सिंचन प्रकल्पांबाबत पंतप्रधानांशी भेटपालमुरू-रंगारेड्डी, सीतम्मा सागर आणि दिंडी प्रकल्पांसाठी तेलंगणाला मंजुऱ्या हव्या आहेत. या प्रकल्पांवर सुमारे ₹५०,००० कोटी खर्च झाला असून सर्वोच्च न्यायालयाच्या स्थगितीमुळे काम अंशतः मंदावले आहे.
जीएस२ – राज्यव्यवस्था: निवडणुकाभारतीय निवडणूक आयोगाचे कर्नाटक आणि मेघालयातील मतदार याद्यांच्या विशेष संक्षिप्त पुनरीक्षणाचे आदेशअर्हता दिनांक १ जानेवारी २०२७ आहे. प्रारूप यादी १ डिसेंबरला प्रसिद्ध होणार असून दावे व हरकती ३१ डिसेंबरपर्यंत स्वीकारल्या जातील, तर अंतिम यादी २० जानेवारी २०२७ रोजी प्रसिद्ध होईल. २०२७ मध्ये १ एप्रिल, १ जुलै आणि १ ऑक्टोबर रोजी १८ वर्षे पूर्ण करणाऱ्यांना आगाऊ अर्ज करता येतील.
जीएस२ – राज्यव्यवस्था: स्थानिक स्वराज्यराजस्थानमधील पंचायत निवडणुका संपन्नचार टप्प्यांतील या निवडणुकीत २५ जिल्ह्यांतील ३,७४७ सरपंच आणि ३३,८८५ वॉर्ड पंच पदांसाठी मतदान झाले; एकूण १४,४०३ पंचायती आहेत. जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणुकांच्या उलट, सरपंच व वॉर्ड पंच निवडणुका पक्षचिन्हांवर लढवल्या जात नाहीत. जिल्हा परिषद आणि पंचायत समितीची मतमोजणी २० नोव्हेंबरला होणार आहे.
जीएस२ – घटनात्मक संस्थानियंत्रक व महालेखापरीक्षकांकडून लेखापरीक्षा दिवस साजरा (१६६ वर्षे)नियंत्रक व महालेखापरीक्षक के. संजय मूर्ती म्हणाले की, संस्थेने तंत्रज्ञानाचा वापर करताना आपल्या घटनात्मक अधिदेशाशी बांधील राहिले पाहिजे. "जीवनमानातील सुलभता" आणि "व्यवसाय करण्यातील सुलभता" या लेखापरीक्षा विषयांसह स्थानिक स्वराज्य संस्थांवर विशेष भर दिला जाणार आहे.
जीएस२ – प्रशासन; जीएस३ – सायबर सुरक्षाराष्ट्रीय पत्रकार दिनी माहिती व प्रसारण मंत्र्यांकडून माध्यम प्रशासनावर चर्चेचे आवाहनभारतीय प्रेस परिषदेने २०२६ चे पत्रकारितेच्या आचरणाचे निकष प्रसिद्ध केले. त्यात आपत्ती आणि संघर्षाचे वार्तांकन, मुलांची गोपनीयता आणि ऑनलाइन पैशांच्या खेळांच्या जाहिराती यांचा समावेश आहे.
जीएस२ – सामाजिक न्याय: अल्पसंख्याकसच्चर समितीच्या अहवालाला २० वर्षे पूर्णहा अहवाल १७ नोव्हेंबर २००६ रोजी सादर झाला आणि ३० नोव्हेंबर २००६ रोजी संसदेत मांडला गेला. त्यातील मॅट्रिकपूर्व/मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती आणि बहुक्षेत्रीय विकास कार्यक्रम राबवले गेले, तर राष्ट्रीय माहिती कोश, समान संधी आयोग आणि विविधता निर्देशांक अंमलात आले नाहीत.
जीएस२ – न्यायव्यवस्था; जीएस१ – वारसा१३५ वर्षांच्या जुन्या केंद्रीय सचिवालय ग्रंथालयाचे स्थलांतर सर्वोच्च न्यायालयाकडून थांबवलेस्वतःहून दाखल केलेल्या प्रकरणात न्यायालयाने २० नोव्हेंबरच्या सुनावणीपर्यंत शास्त्री भवनातून पुस्तके हलवण्यास मनाई केली. सेंट्रल व्हिस्टा पुनर्विकासांतर्गत ग्रंथालय कर्तव्य भवन-४ मध्ये हलवण्याच्या केंद्राच्या योजनेची न्यायालय तपासणी करेल.
जीएस१ – कला व संस्कृती'युगे युगीन भारत' संग्रहालयात नर्तकी शिल्प प्रदर्शित होणारमोहेंजोदडो येथील सुमारे ४,५०० वर्षे जुने हे शिल्प नॉर्थ आणि साउथ ब्लॉक येथे सुमारे ₹३,२३० कोटी खर्चून उभारलेल्या संग्रहालयाच्या पहिल्या दालनात ठेवले जाईल.
जीएस२ – सामाजिक न्याय; प्रशासनमुन्नारजवळील जातिनिरपेक्ष सलून बंद होण्याच्या मार्गावरचक्किलियन (अनुसूचित जाती) समाजातील सदस्यांना सेवा नाकारल्यामुळे दोन सलूनचे परवाने रद्द केल्यानंतर वट्टावडा पंचायतीने २०२० मध्ये हे सलून सुरू केले. आता लेखापरीक्षकांनी इमारत भाड्याशिवाय देण्यावर आक्षेप घेतला आहे.
जीएस२ – समाज: अल्पसंख्याक हक्कचर्चवरील हल्ल्यांबाबत बंगालमधील ख्रिस्ती संघटनांची मुख्यमंत्र्यांकडे हस्तक्षेपाची मागणीनाताळापूर्वी हुगळीच्या दोन्ही काठांसह दक्षिण बंगालमधील जिल्ह्यांत झालेल्या हल्ल्यांकडे बंगाल ख्रिश्चन परिषदेने लक्ष वेधले.
जीएस३ – अंतर्गत सुरक्षा; जीएस२ – न्यायव्यवस्थादिल्ली कार स्फोट: संयुक्त खटल्यासाठी प्रकरणे दिल्लीत वर्ग करण्यास सर्वोच्च न्यायालयाची परवानगीराष्ट्रीय तपास यंत्रणेच्या याचिकेवर, १० नोव्हेंबर २०२५ च्या लाल किल्ला स्फोटाशी (१२ मृत्यू) संबंधित दिल्ली, जम्मू-काश्मीर आणि हरियाणा येथील तीन प्रथम माहिती अहवाल एकत्र करून दिल्लीतील विशेष न्यायालयासमोर संयुक्त खटला चालवला जाणार आहे. आरोपी, साक्षीदार आणि पुरावे परस्परांत गुंतलेले असल्याचे कारण देण्यात आले.
जीएस३ – अंतर्गत सुरक्षा११ नोव्हेंबरच्या केंद्रीय राखीव पोलीस दलाच्या चौकीवरील हल्ल्यानंतर कुलगाममध्ये चकमकसहा दिवसांच्या कारवाईनंतर सुरक्षा दलांनी लारू बायपास येथे संशयित अतिरेक्यांना वेढले. त्यांत लष्कर-ए-तैयबाशी संलग्न स्थानिक अतिरेकी मोहम्मद लतीफ भट याचा समावेश आहे.
जीएस३ – अंतर्गत सुरक्षा: दहशतवादी वित्तपुरवठाटीआरएफ दहशतवादी वित्तपुरवठा प्रकरणी जम्मू-काश्मीर पोलिसांचे आरोपपत्रकाउंटर इंटेलिजन्स काश्मीरने सहा आरोपींविरुद्ध हे आरोपपत्र दाखल केले असून, टीआरएफचा निधी हवाला आणि गुप्त मार्गांनी फिरवला गेल्याचा आरोप आहे. श्रीनगर येथील राष्ट्रीय तपास यंत्रणा कायद्यांतर्गत नियुक्त विशेष न्यायाधीशांसमोर ते दाखल करण्यात आले.
जीएस२ – संघराज्यवाद: केंद्र-राज्य; राज्यव्यवस्थाआदिवासी कार्यकर्त्या निशा कुमारी भगत (रांची) यांच्या मृत्यूचा तपास केंद्रीय अन्वेषण विभागाकडेझारखंड सरकारच्या १० नोव्हेंबरच्या शिफारशीनुसार केंद्रीय अन्वेषण विभागाने कार्यवाही केली आणि १४ नोव्हेंबरला अधिसूचना जारी करून पिठोरिया पोलीस ठाण्यातील प्रकरण पुन्हा नोंदवले.
जीएस२ – प्रशासन: कोठडीतील मृत्यूमदुराईत पोलीस कोठडीत मृत्यू झालेल्या ट्रक चालकाच्या शवविच्छेदनात जखमा आढळल्याआर. बालकृष्णन यांचा १३ नोव्हेंबरला चेक्कनुरानी ठाण्यात मृत्यू झाला. शवविच्छेदनात त्यांच्या शरीरावर मुका मार आढळला, पोलीस सीसीटीव्ही चित्रणाचा हवाला देतात, आणि सीबी-सीआयडीने नवा गुन्हा नोंदवला आहे.
जीएस२ – प्रशासन: कायदा व सुव्यवस्थामध्य प्रदेश: नऊ वर्षांच्या मुलीवर बलात्काराचा आरोपी अटकेत; घर बुलडोझरने अंशतः पाडलेविदिशा पोलिसांनी त्याला भारतीय न्याय संहितेच्या कलम १२३ आणि ६४(१) तसेच पोक्सो कायदा, २०१२ अंतर्गत अटक केली.
जीएस३ – अंतर्गत सुरक्षा: अंमली पदार्थमिझोरामने ओळखली १२९ अंमली पदार्थांची केंद्रेपोलिसांनी ८३ आणि उत्पादन शुल्क व अंमली पदार्थ विभागाने ४६ केंद्रे निश्चित केली, अशी घोषणा राज्यस्तरीय अंमली पदार्थविरोधी कृती दलाच्या बैठकीत करण्यात आली.
जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत-पाकिस्तानपंजाबच्या मुख्यमंत्र्यांची कर्तारपूर मार्गिका पुन्हा खुली करण्याची मागणीही मार्गिका गुरुद्वारा दरबार साहिब (पाकिस्तान) आणि डेरा बाबा नानक (गुरुदासपूर) यांना जोडते. ऑपरेशन सिंदूर सुरू झाले त्या गेल्या वर्षीच्या ७ मे पासून ती बंद आहे.
जीएस३ – अर्थव्यवस्था: महागाईऑक्टोबरमध्ये घाऊक महागाई १२.३ टक्केइंधनामुळे सलग दुसऱ्या महिन्यात ती दोन अंकी राहिली; कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायूची महागाई ७० टक्क्यांहून अधिक आहे. नव्या घाऊक किंमत निर्देशांक मालिकेतील (एप्रिल २०२४ पासूनची आकडेवारी) ही सर्वाधिक पातळी आहे, आणि किरकोळ महागाईदेखील भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या ६ टक्क्यांच्या कमाल मर्यादेपेक्षा अधिक आहे.
जीएस३ – अर्थव्यवस्था: भांडवली बाजारसंपादकीय: कर, धोरणातील अनिश्चितता आणि गुंतवणूकदारांचा विश्वाससूचीबद्ध समभागांवरील दीर्घकालीन भांडवली नफा कर सिक्युरिटीज व्यवहार कराबरोबर २००४ मध्ये कलम १०(३८) अंतर्गत माफ करण्यात आला, २०१८ मध्ये १० टक्क्यांनी पुन्हा लागू झाला आणि जुलै २०२४ मध्ये १२.५ टक्क्यांवर नेण्यात आला (अल्पकालीन भांडवली नफा कर २० टक्के).
जीएस३ – अर्थव्यवस्था: रोजगारनियतकालिक श्रमशक्ती सर्वेक्षण: ऑक्टोबरमध्ये बेरोजगारी दर ४.९ टक्केसप्टेंबरमध्ये हा दर ५ टक्के होता, आणि श्रमशक्ती सहभाग दर वाढून ५५.७ टक्के झाला. महिलांचा श्रमशक्ती सहभाग दर ३५ टक्के आहे, आणि शहरी महिलांतील बेरोजगारी ८.७ टक्के तर पुरुषांतील ६.० टक्के आहे.
जीएस३ – अर्थव्यवस्था: भांडवल प्रवाहनोव्हेंबरमध्ये आतापर्यंत परकीय पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांची विक्रमी ₹८९,८५६ कोटींची निव्वळ गुंतवणूकदेशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी ₹५२,६०७ कोटींची विक्री केली. परकीय पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी ऑक्टोबरमध्ये ₹३४,८४३ कोटी आणि सप्टेंबरमध्ये ₹३५,८६१ कोटींची निव्वळ विक्री केली होती.
जीएस३ – बँकिंगयेस बँकेच्या एटी-१ रोख्यांबाबतच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशाचे पुनर्विलोकन करण्याची भारतीय रिझर्व्ह बँकेची मागणी₹८४.१५ अब्जांचे राइट-ऑफ अवैध ठरवून रद्द करणारा मुंबई उच्च न्यायालयाचा निर्णय सर्वोच्च न्यायालयाने कायम ठेवला.
जीएस३ – अर्थव्यवस्था: निर्गुंतवणूक; ऊर्जाएमसीएलच्या आयपीओसाठी किंमत पट्टा ₹१२९–१३६ही सुमारे ₹९,००० कोटींची निव्वळ विक्रीसाठी खुली ऑफर (१० टक्के हिस्सा, सुमारे ६६.२ कोटी समभाग) असून १९ ते २३ नोव्हेंबर दरम्यान खुली राहील. २०३० पर्यंत कोल इंडियाच्या सर्व उपकंपन्या सूचीबद्ध करण्याच्या योजनेचा हा भाग आहे.
जीएस३ – पायाभूत सुविधा: सागरी२०३० पर्यंत जहाजबांधणीत पहिल्या १० आणि २०४७ पर्यंत पहिल्या ५ देशांत येण्याचे भारताचे उद्दिष्टदुगराजपट्टणम (आंध्र प्रदेश), कुछडी (गुजरात), दिघी (महाराष्ट्र), केंद्रपाडा (ओडिशा) आणि थूथुकुडी (तमिळनाडू) येथील पाच नवीन (ग्रीनफिल्ड) समूहांसाठी सुमारे १० अब्ज डॉलरचा अंदाज आहे.
जीएस२ – समाज: महिलांचे मालमत्ता हक्कलक्ष्मी वेणू यांची वडील वेणू श्रीनिवासन यांना टीव्हीएस मालमत्तेच्या वाटणीसाठी नोटीसत्या हिंदू उत्तराधिकार कायदा, १९५६ च्या २००५ मध्ये सुधारित कलम ६ चा हवाला देतात, ज्यानुसार मुली समान सहवारसदार ठरतात.
जीएस३ – अर्थव्यवस्था: कॉर्पोरेट प्रशासनजिमी टाटा यांचा टाटा सन्सच्या सूचीबद्धतेला पाठिंबा; नोएल टाटा यांच्याकडून "मागील दाराने ताबा" घेतल्याचा आरोपसूचीबद्धतेच्या कालमर्यादा भारतीय रिझर्व्ह बँकेने लागू कराव्यात, अशी त्यांची मागणी आहे. सर रतन टाटा ट्रस्ट आणि सर दोराबजी टाटा ट्रस्ट यांच्या उद्दिष्टांचे रक्षण करण्याचे आवाहन त्यांनी सरकार आणि धर्मादाय आयुक्तांना केले आहे.
जीएस३ – आपत्ती व्यवस्थापनअकवान चक्रीवादळ २० नोव्हेंबरला आंध्र प्रदेशच्या किनाऱ्यावर धडकण्याची शक्यताताशी १४५ किमी वेगाच्या झंझावाती वाऱ्यांसह अतिशय तीव्र चक्रीवादळ म्हणून नेल्लोर ते तुनी दरम्यान ते किनारा ओलांडेल, असा भारतीय हवामान विभागाचा अंदाज आहे. कोनासीमा, काकीनाडा आणि गुंटूरसह सात जिल्ह्यांना सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे.
जीएस३ – पर्यावरण: मानव-वन्यजीव संघर्षहासनमधील बेलूर तालुक्यात ४८ तासांत हत्तींच्या हल्ल्यात दोघांचा मृत्यूजयम्मा (१४ नोव्हेंबर) आणि हफीज-उर-रहमान (१७ नोव्हेंबर) यांच्या मृत्यूनंतर कायमस्वरूपी उपायाच्या मागणीसाठी निदर्शने झाली.
जीएस३ – पर्यावरण: नवीकरणीय ऊर्जामुंबईत अर्थशॉट पुरस्कार इम्पॅक्ट असेंब्लीमध्ये प्रिन्स विल्यमभारताने पाच वर्षे आधीच ५० टक्के अश्मीभूतेतर स्थापित क्षमता गाठल्याचे आणि एका दशकापेक्षा थोड्या अधिक काळात सौर ऊर्जा ५० पटींहून अधिक वाढल्याचे त्यांनी नमूद केले. या पुरस्कारात दरवर्षी १५ अंतिम स्पर्धक आणि "आपली हवा स्वच्छ करा" व "आपले हवामान सुधारा" यांसह पाच श्रेणी असतात.
जीएस३ – पर्यावरण: प्रदूषणदिल्लीतील प्रदूषणासाठी चलान२ ते १६ नोव्हेंबर दरम्यान १५,४०० हून अधिक चलान आणि ₹१.६२ कोटींचा दंड; दीपावलीच्या दिवशी एकही चलान काढले गेले नाही.
जीएस२ – सामाजिक न्याय: शहरी बेघरपणादिल्लीतील हिवाळी निवारे: ४०० अतिरिक्त तंबूदिल्ली शहरी आश्रय सुधार मंडळाच्या हिवाळी कृती आराखडा २०२६-२७ अंतर्गत सुमारे ४,००० खाटांची भर पडून एकूण क्षमता ११,००० हून अधिक होईल.
जीएस३ – विज्ञान-तंत्रज्ञान: अंतराळइस्रोच्या गगनयानसाठी अंतराळवीरांची निवड आणि प्रशिक्षणबेंगळुरू येथील एरोस्पेस मेडिसिन संस्थेने भारतीय वायुसेनेच्या चाचणी वैमानिकांचे मूल्यमापन केले. चार अंतराळवीर-नियुक्त म्हणजे ग्रुप कॅप्टन प्रशांत बालकृष्णन नायर, अजित कृष्णन, अंगद प्रताप आणि विंग कमांडर शुभांशू शुक्ला; त्यांनी रशियाच्या युरी गागारिन कॉस्मोनॉट प्रशिक्षण केंद्रात प्रशिक्षण घेतले. कार्मन रेषा १०० किमी उंचीवर आहे.
जीएस३ – विज्ञान-तंत्रज्ञान: अंतराळकक्षेतील संगणनभारतीय अंतराळ धोरण २०२३ आणि इन-स्पेस यांमुळे खासगी सहभाग शक्य होतो. युरोपीय अंतराळ संस्थेच्या फाय-सॅट-१ ने पृथ्वी निरीक्षण प्रतिमांची यानावरील कृत्रिम बुद्धिमत्तेद्वारे निवड करून दाखवली.
जीएस२ – आरोग्य; आंतरराष्ट्रीय संबंधसंपादकीय: पाणी आणि रोगनिर्मूलनअबू धाबी येथील २०२६ च्या संयुक्त राष्ट्र जल परिषदेचे लक्ष्य शाश्वत विकास ध्येय ६ आहे. जागतिक आरोग्य संघटना/युनिसेफच्या आकडेवारीनुसार २०२४ मध्ये २.१ अब्ज लोकांना सुरक्षितपणे व्यवस्थापित पिण्याचे पाणी उपलब्ध नव्हते, आणि सांडपाण्याच्या निगराणीतून अर्धांगवायूचा एकही रुग्ण नोंदवला न गेला तरीही पोलिओ विषाणू शोधता येतो.
जीएस२ – आरोग्य; जीएस३ – विज्ञान-तंत्रज्ञानएम्स दिल्ली येथे भारतातील पहिली गर्भावस्थेतील खुली पाठीच्या कण्याची शस्त्रक्रियाकटि-त्रिक मायलोमेनिंगोसीलची (तीव्र स्पायना बिफिडा) गर्भातील खुली दुरुस्ती २५ आठवड्यांत करण्यात आली, ती जननी शिशु सुरक्षा कार्यक्रमांतर्गत मोफत झाली.
जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: महासत्तांचे संबंध१९ नोव्हेंबरला शेन्झेन येथे ट्रम्प–शी–पुतिन शिखर परिषदही परिषद एपेकच्या निमित्ताने होत असून तिन्ही नेत्यांची ही पहिलीच प्रत्यक्ष भेट असल्याचे सांगितले जात आहे. युक्रेन युद्ध, पश्चिम आशिया आणि ऊर्जा, तसेच अण्वस्त्र नियंत्रण हे अजेंड्यावर आहे.
जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियापश्चिम आशिया: आयआरजीसीशी कथित संबंधांवरून बहारीनमध्ये ६४ शियांना जन्मठेपत्यांपैकी ५७ धर्मगुरू आहेत. संबंधित घडामोडींमध्ये, यूएसएस थिओडोर रुझवेल्ट हा या प्रदेशातील तिसरा अमेरिकी विमानवाहू नौका गट ठरला; हुथींनी एडनपासून सुमारे ६० किमीपर्यंत मुसंडी मारल्यानंतर सौदी अरेबियाने येमेनमधील आपल्या आघाडीच्या कमांडरला हटवले; आणि इराकचे पंतप्रधान अली अल-झैदी यांनी कताइब हिजबुल्लाहच्या तेल तस्करी जाळ्याविरुद्ध कारवाई केली.
जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: आफ्रिका; जीएस३ – सुरक्षासुदानमधील ड्रोन युद्धसंयुक्त राष्ट्रांच्या आकडेवारीनुसार जानेवारी ते एप्रिल २०२६ दरम्यान ड्रोन हल्ल्यांत किमान ८८० नागरिक ठार झाले (संघर्षातील मृत्यूंपैकी ८० टक्क्यांहून अधिक). सुदानी सशस्त्र दल आणि रॅपिड सपोर्ट फोर्सेस यांच्यातील युद्ध एप्रिल २०२३ मध्ये सुरू झाले.
जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: रशिया-युक्रेनयुक्रेनचा रशियावरील सर्वांत मोठा ड्रोन हल्ला२९ ऑक्टोबरच्या १,२५४ या मागील विक्रमापेक्षा अधिक, १,३३६ ड्रोन पाडल्याचा रशियाचा दावा आहे. युक्रेनने केर्च पुलालाही लक्ष्य केले.
जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: युरोपब्रिटन-युरोपीय संघ शिखर परिषदेतून जवळच्या संबंधांचे संकेतअन्न आणि कार्बन बाजारांना जोडले जाण्याची अपेक्षा आहे, परंतु तरुणांसाठीची गतिशीलता योजना आणि शिक्षण शुल्क यांमुळे संपूर्ण पॅकेजला अंतिम मंजुरी मिळण्यास अजून सुमारे सहा महिने लागतील. ब्रिटन ४७ वर्षांनंतर २०२० मध्ये युरोपीय संघातून बाहेर पडला.
जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: पाकिस्तान शेजारइम्रान खान यांची तातडीच्या वैद्यकीय उपचारांची मागणीतुरुंगात असलेल्या माजी पंतप्रधानांनी देशाच्या सर्वोच्च न्यायाधीशांना पत्र लिहून हृदयविकाराच्या धोक्याचा इशारा दिला.
जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारतीय डायस्पोरा; शिक्षणअमेरिकी विद्यापीठांतील भारतीय विद्यार्थ्यांच्या संख्येत घटओपन डोअर्स २०२६ अहवालानुसार २०२५-२६ मध्ये ३,३९,४३५ विद्यार्थी नोंदणीकृत होते, तर आदल्या वर्षी ३,६३,०१९ होते (सुमारे ६.५ टक्के घट). भारत अजूनही सर्वांत मोठा स्रोत देश आहे, आणि ८८ टक्के संस्थांनी व्हिसा प्रक्रियेचा उल्लेख केला. ओईसीडीच्या स्वतंत्र अहवालानुसार अमेरिका आणि कॅनडामधील विद्यार्थ्यांचा ओघ एका वर्षात ३० टक्क्यांहून अधिक घटला आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/द्विपक्षीय; जीएस३ — अर्थव्यवस्थाभारत–इजिप्त ७ वी संयुक्त व्यापार समितीमंत्रिस्तरावर झालेली ही पहिली संयुक्त व्यापार समिती बैठक नवीन प्रशासकीय राजधानी (इजिप्त) येथे पार पडली. प्राधान्य व्यापार करार/मुक्त व्यापार करारासाठी संदर्भ अटींचा शोध घेण्याचे काम एक संयुक्त कार्यगट करेल. व्यापाराचे उद्दिष्ट १२ अब्ज अमेरिकी डॉलर आहे; २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात द्विपक्षीय व्यापार ३५% नी वाढून ६.५ अब्ज अमेरिकी डॉलर झाला.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: महागाई मोजमापघाऊक किंमत निर्देशांक, उत्पादक किंमत निर्देशांक (आउटपुट) आणि चाचणी तत्त्वावरील उत्पादक किंमत निर्देशांक (इनपुट) — ऑक्टोबर २०२६ (तात्पुरते)वाणिज्य व उद्योग मंत्रालयाने ऑक्टोबर २०२६ साठी तात्पुरता घाऊक किंमत निर्देशांक व आउटपुट उत्पादक किंमत निर्देशांक, तसेच चाचणी तत्त्वावरील इनपुट उत्पादक किंमत निर्देशांक (आधारभूत वर्ष २०२२-२३) प्रसिद्ध केला; यासोबत ऑगस्ट २०२६ साठीचा अंतिम घाऊक किंमत निर्देशांकही जाहीर केला. संचित निर्देशांक हे ७ महिन्यांच्या निर्देशांकांचे अंकगणितीय सरासरी असतात.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान/पर्यावरण: महत्त्वपूर्ण खनिजे, ई-कचराआरडीआय निधी अंतर्गत तंत्रज्ञान विकास मंडळ–विज्ञान व तंत्रज्ञान विभाग आणि निओ सीकरमेटल्स यांच्यातील करारविज्ञान व तंत्रज्ञान विभागाच्या तंत्रज्ञान विकास मंडळाने या करारावर स्वाक्षरी केली. प्रकल्पाचा खर्च २० कोटी रुपये असून त्यातील १० कोटी रुपये आरडीआय निधीतून ऐच्छिक परिवर्तनीय कर्जरोख्यांद्वारे दिले जातील. या अंतर्गत ई-कचरा आणि लिथियम-आयन बॅटरी पुनर्चक्रीकरण तंत्रज्ञान तंत्रज्ञान सज्जता पातळी ५ वरून पातळी ९ पर्यंत नेले जाईल.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: गुंतवणूकदार संरक्षणआयईपीएफए–सेबी 'निवेशक शिविर', नवी दिल्लीगुंतवणूकदार शिक्षण व संरक्षण निधी प्राधिकरण (कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालय) आणि भारतीय प्रतिभूती व विनिमय मंडळ यांच्यातर्फे १७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी इंडिया हॅबिटॅट सेंटर येथे एक दिवसीय शिबिर होत आहे. गुंतवणूकदार शिक्षण व संरक्षण निधीकडे वर्ग केलेले दावा न केलेले लाभांश आणि समभाग दावेदारांना परत मिळवून देण्यासाठी हे शिबिर मदत करते; यात प्रथमच कंपन्या थेट सहभागी होत आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/आंतरराष्ट्रीय संघटना; जीएस३ — कृषीआंतरराष्ट्रीय नारळ समुदायाचे ६२ वे अधिवेशन आणि मंत्रिस्तरीय बैठक, कोची१७ ते २० नोव्हेंबर २०२६ दरम्यान नारळ विकास मंडळाच्या सह-आयोजनाने आयोजित. आंतरराष्ट्रीय नारळ समुदाय ही नारळ उत्पादक देशांची आंतरसरकारी संघटना असून तिची स्थापना १९६९ मध्ये संयुक्त राष्ट्र आशिया-प्रशांत आर्थिक व सामाजिक आयोगाअंतर्गत झाली; तिचे मुख्यालय जकार्ता येथे आहे.
जीएस२ — सामाजिक न्याय: महिला सक्षमीकरण, स्वयंसहाय्यता गटलखपती दीदी उपक्रमपंतप्रधानांनी माजी ग्रामीण विकास सचिव शैलेश कुमार सिंह यांचा लेख सामायिक केला. कौशल्ये, वित्त, बाजारपेठा आणि समुदाय-आधारित संस्था यांच्या माध्यमातून हा उपक्रम ग्रामीण महिलांना स्वयंसहाय्यता गटांकडून उद्योजकतेकडे कसे नेतो, याचे या लेखात वर्णन आहे.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान: अंतराळभारतीय अंतराळ धोरण २०२३ आणि भविष्यातील मोहिमापंतप्रधानांनी इस्रोचे माजी अध्यक्ष सोमनाथ यांचा लेख सामायिक केला. भारतीय अंतराळ धोरण २०२३ ने हे क्षेत्र खासगी कंपन्यांसाठी खुले केले, यावर लेखात भर आहे. मानवी अंतराळ उड्डाणाचा आराखडा, भारतीय अंतराळ स्थानक आणि सखोल चंद्र संशोधन यांचाही यात समावेश आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/शेजारी देश; जीएस३ — सुरक्षाआयएमएनईएक्स-२६ (भारत–म्यानमार नौदल सराव), विशाखापट्टणमया सरावाची ८ वी आवृत्ती १४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी संपन्न झाली; यात बंगालच्या उपसागरात बंदर टप्पा आणि सागरी टप्पा पार पडले (आयएनएस राणा, आयएनएस सुमेधा, यूएमएस किंग सिन ह्यू शिन). हा सराव 'महासागर' दृष्टिकोन आणि 'शेजारी प्रथम' धोरण यांच्याशी सुसंगत आहे.
जीएस१ — भूगोल; जीएस३ — पायाभूत सुविधाराष्ट्रीय महामार्ग-६६ आणि काणकोण बायपास, गोवाराष्ट्रीय महामार्ग-६६ पनवेल (महाराष्ट्र) ते कन्याकुमारी (तमिळनाडू) असा सुमारे १,६०० किमी लांबीचा असून तो पाच राज्यांतून (महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ, तमिळनाडू) जातो आणि कन्याकुमारी येथे राष्ट्रीय महामार्ग-४४ ला मिळतो. ७.७४ किमी लांबीचा चौपदरी काणकोण बायपास २०१९ पासून कार्यरत आहे.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान: जैवतंत्रज्ञान; जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंधडॉ. जितेंद्र सिंह — आयसीजीईबी, त्रिएस्ते येथेआयसीजीईबी ही आंतरसरकारी संघटना असून तिची केंद्रे त्रिएस्ते, नवी दिल्ली आणि केप टाउन येथे आहेत. भारतातील तिच्या कामाला जैवतंत्रज्ञान विभागाचे सहाय्य आहे आणि ते भारताच्या बायोई३ धोरणाशी सुसंगत आहे. २०२३ ते २०२६ दरम्यान २२ देशांतील ६७ संशोधकांनी आयसीजीईबी नवी दिल्ली येथे प्रशिक्षण घेतले.
जीएस२ — राज्यशास्त्र/प्रशासन: घटनात्मक संस्था, भरती सुधारणाराज्य लोकसेवा आयोगांच्या सचिवांसाठी संघ लोकसेवा आयोगाची कार्यशाळाराज्य लोकसेवा आयोगांच्या अध्यक्षांच्या २५ व्या राष्ट्रीय परिषदेच्या (बेंगळुरू, जानेवारी २०२५) निर्णयानुसार धौलपूर हाऊस येथे ही कार्यशाळा झाली. संघ लोकसेवा आयोगाने एआय-आधारित चेहरा प्रमाणीकरण, सार्वत्रिक नोंदणी क्रमांक आणि मुलाखत मंडळांची संगणकीकृत यादृच्छिक नेमणूक यांचा उल्लेख केला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध; जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञानभारत–बेलारूस: १२ वा आंतर-सरकारी आयोग आणि सीएसआयआर–एनएएसबी सहकार्य कार्यक्रमआयोगाचे १२ वे अधिवेशन नवी दिल्ली येथे झाले; त्यात सहकार्य आराखडा २०२७–२०३१ वर चर्चा झाली आणि १३ वे अधिवेशन २०२७ मध्ये घेण्याचे ठरले. वैज्ञानिक व औद्योगिक संशोधन परिषद आणि बेलारूस राष्ट्रीय विज्ञान अकादमी यांनी दुसऱ्या सहकार्य कार्यक्रमावर स्वाक्षरी केली. ते २७ नोव्हेंबर २०२६ पासून दुसरे संयुक्त संशोधन, विकास व नवोन्मेष आवाहन सुरू करतील.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध; जीएस३ — अर्थव्यवस्थाभारत–थायलंड १४ वी संयुक्त व्यापार समिती, नोंथाबुरी२०२५-२६ या आर्थिक वर्षात द्विपक्षीय व्यापार २१.४९ अब्ज अमेरिकी डॉलर होता (१२.६% वाढ), आणि भारताच्या आसियानसोबतच्या व्यापारात थायलंडचा वाटा १६.७% आहे. चर्चेत आसियान–भारत वस्तू व्यापार कराराचा वापर आणि आढावा, अर्ली हार्वेस्ट योजना आणि यूपीआय–प्रॉम्प्टपे जोडणी यांचा समावेश होता.
जीएस२ — राज्यशास्त्र/सामाजिक न्याय: बाल हक्क संस्थारांची येथील १४ वर्षीय आदिवासी मुलीवरील कथित लैंगिक अत्याचाराची राष्ट्रीय बाल हक्क संरक्षण आयोगाने स्वतःहून घेतलेली दखलराष्ट्रीय बाल हक्क संरक्षण आयोगाने बाल हक्क संरक्षण आयोग अधिनियम, २००५ च्या कलम १३(१)(ज) अंतर्गत कारवाई केली. आयोगाने १४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी वरिष्ठ पोलीस अधीक्षक, रांची यांना नोटीस बजावली असून आयोगाच्या निबंधकांच्या नेतृत्वाखालील पथक १७ नोव्हेंबर रोजी रांचीला भेट देत आहे.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: सायबर सुरक्षाएनसीसीडीएफआय २०२६ (सायबर सुरक्षा, डिजिटल फॉरेन्सिक्स व गुप्तचर यावरील राष्ट्रीय परिषद), नवी दिल्लीकोहिमा (२०२४) आणि गुवाहाटी (२०२५) नंतरची ही ३ री आवृत्ती इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाअंतर्गत राष्ट्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान संस्थेने आयोजित केली. संस्थेने सायबरव्हायटल्स अॅप आणि नेट अन्वेषक सुरू केले. तसेच सायबर गुन्ह्यांच्या तपासकर्त्यांसाठी सायबरदक्ष एआय सहायक आणि अमरावती येथे प्रस्तावित क्वांटम आणि एआय विद्यापीठ परिसर यांची घोषणा केली.