जीएस३ — अर्थव्यवस्था/पर्यावरण; जीएस२ — केंद्र-राज्य, सार्वजनिक वितरण प्रणालीरॉकेलचे संकटकेंद्र सरकारकडून केरळमला मासेमारीसाठी मिळणारे वार्षिक रॉकेल वाटप ३७,०५६ किलोलिटरवरून (२०२०-२१) १,८५४ किलोलिटरवर (२०२५-२६) घसरले. सुमारे ३६,००० रॉकेलवरील आउटबोर्ड मोटारी पेट्रोल/एलपीजीवर रूपांतरित करण्यासाठी ₹१.९५ कोटी मंजूर झाले आहेत. २१ राज्ये/केंद्रशासित प्रदेश आधीच रॉकेलमुक्त झाले आहेत.
जीएस१ — भूगोल: कावेरी; जीएस२ — संघराज्यवाद/आंतरराज्यीय जलवादमेकेदाटूचे काम लवकरच सुरू होणार, असे शिवकुमार यांचे प्रतिपादनकर्नाटक कावेरी नदीवरील मेकेदाटू संतुलन जलाशयासाठी पुढील अर्थसंकल्पात निधी राखून ठेवणार आहे. या प्रकल्पाला अजून केंद्राची मंजुरी नाही, तमिळनाडूचा त्याला विरोध आहे आणि सुमारे ५,००० हेक्टर वनजमीन पाण्याखाली जाईल.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायपालिका, हक्ककोठडीतील छळ हा मानवी प्रतिष्ठेवरील नियोजित हल्ला: उच्च न्यायालयआंध्र प्रदेश उच्च न्यायालयाने गाडे साई कृष्ण यांच्या कोठडीतील मृत्यू प्रकरणाची सीबीआय चौकशी करण्याचे आदेश दिले. स्वतःच्या अधिकाऱ्यांविरुद्धही निष्पक्ष चौकशी सुनिश्चित करणे राज्याचे कर्तव्य आहे, असे न्यायालयाने स्पष्ट केले.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापन: गर्दी व्यवस्थापनकोलकात्यातील पूजा मंडपातील चेंगराचेंगरीत १७ ठार, २५ जखमीदिशाभूल करणाऱ्या घोषणेनंतर चोरबागान सार्वजनीन दुर्गोत्सव मंडपात चेंगराचेंगरी झाली आणि आयोजकांना ताब्यात घेण्यात आले. पंतप्रधानांनी मृतांसाठी ₹२ लाख आणि जखमींसाठी ₹५०,००० जाहीर केले.
जीएस१ — आधुनिक इतिहास: गुरुद्वारा सुधारणा चळवळतेजासिंग समुंद्री यांचा वारसा पंजाबमधील भाजपच्या शीखधार्जिण्या प्रयत्नांना बळ देतोएसजीपीसीचे सहसंस्थापक समुंद्री यांनी चाबियां दा मोर्चा (१९२१-२२), गुरू का बाग मोर्चा (१९२२) आणि जैतो दा मोर्चा (१९२३) यांत भाग घेतला. १९२६ मध्ये लाहोर मध्यवर्ती कारागृहात त्यांचा मृत्यू झाला; यंदा त्यांच्या हुतात्मा शताब्दीचे वर्ष आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायपालिका, हक्क/पोलिसांची उत्तरदायित्वहिंसाचाराची चौकशी करणारी समिती छर्रे बंदुकांच्या वापरावर लक्ष केंद्रित करणारजुलैमधील नीट पेपरफुटीविरोधी आंदोलनातील हिंसाचाराबाबत सर्वोच्च न्यायालयाने स्थापन केलेल्या उच्चाधिकार चौकशी समितीने (एचपीईसी) एचपीईसी.एनआयसी.इन हे संकेतस्थळ सुरू केले आहे. समिती सर्वोच्च न्यायालयाच्या १८ ऑगस्ट आणि १० सप्टेंबर २०२६ च्या आदेशांनुसार कार्य करत आहे.
जीएस२ — आरोग्य; जीएस३ — अर्थव्यवस्था: किंमत नियमनसरकारने कर्करोगावरील १३७ औषधांवरील व्यापार मार्जिनवर मर्यादा घातलीराष्ट्रीय औषध किंमत प्राधिकरणाने (एनपीपीए) औषध (किंमत नियंत्रण) आदेश, २०१३ अंतर्गत कर्करोगावरील १३७ अनुसूचीबाह्य औषधांवरील व्यापार मार्जिन कमाल किरकोळ किमतीच्या (एमआरपी) ३०% इतके मर्यादित केले आहे. ९ नोव्हेंबरपासून एमआरपी ७०% पर्यंत कमी होऊ शकते.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दले, अग्निपथमनोबल वाढवण्यासाठी सीआरपीएफ नायक पदे पुन्हा सुरू करण्याची शक्यताकेंद्रीय राखीव पोलीस दल (सुमारे ३.२५ लाख कर्मचारी) १९९७ मध्ये रद्द केलेली लान्स नायक आणि नायक ही पदे पुन्हा सुरू करण्याचा विचार करत आहे. पदोन्नतीतील कोंडी कमी करणे (शिपायाच्या पहिल्या पदोन्नतीसाठी २२-२५ वर्षे) आणि चार वर्षांनंतर निवृत्त होणाऱ्या अग्निवीरांना आकर्षित करणे ही यामागील उद्दिष्टे आहेत.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/प्रशासन: वैधानिक संस्था, वक्फमायिन हाजी यांची केरळ राज्य वक्फ मंडळाच्या अध्यक्षपदी नियुक्तीराज्याने वक्फ मंडळाची पुनर्रचना करून के. एस. हमजा यांचे मंडळ बरखास्त केले आणि आययूएमएलचे एम. सी. मायिन हाजी यांची अध्यक्षपदी नियुक्ती केली. केरळ उच्च न्यायालयाने स्थगिती देण्यास नकार दिला असून मंडळावर कोणाही बिगर-मुस्लिम सदस्याची नेमणूक झालेली नाही.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: राज्यपाल, लोकसेवकांवरील खटलाकेरळम माजी मंत्र्याविरुद्ध गुन्हा नोंदवण्यासाठी राज्यपालांची परवानगी मागणारप्रस्तावित मेस्सी/अर्जेंटिना संघाच्या भेटीबाबत माजी क्रीडामंत्री व्ही. अब्दुरहिमान यांच्याविरुद्ध गुन्हा नोंदवण्यासाठी सरकारने राज्यपालांची परवानगी मागितली आहे. विशेष तपास पथकाला (एसआयटी) गंभीर प्रक्रियात्मक उल्लंघने आढळल्याचे वृत्त आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: केंद्र-राज्य, तपास यंत्रणा; जीएस३ — सुरक्षा: पीएमएलए/धनशुद्धीकरणसक्तवसुली संचालनालयाने पिनराई यांच्या निवासस्थानाबाहेर नोटीस चिकटवलीसीएमआरएल-एक्झालॉजिक देयक प्रकरणात सक्तवसुली संचालनालयाने (ईडी) विरोधी पक्षनेते पिनराई विजयन यांना धनशुद्धीकरण प्रतिबंध कायद्यांतर्गत (पीएमएलए) समन्स बजावून २३ ऑक्टोबर रोजी हजर राहण्यास सांगितले आहे. हे प्रकरण राज्य पोलिसांच्या एफआयआरवर आधारित आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: पायाभूत सुविधा, बंदरे/सार्वजनिक-खासगी भागीदारीअदानी समूहाने बंदरातील ४९% हिस्सा विकण्याच्या योजनेची केरळमला माहिती दिलीसवलत करारानुसार आवश्यक असल्याने अदानी विझिंजम पोर्ट प्रायव्हेट लिमिटेडने आपला ४९% इक्विटी हिस्सा हस्तांतरित करण्यासाठी पूर्वमंजुरीसाठी अर्ज केला आहे. मुख्य सचिवांच्या अध्यक्षतेखालील अधिकारप्राप्त समिती त्याची तपासणी करत आहे.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: अवकाशबंगळुरूतील शास्त्रज्ञांकडून आदित्य-एल१ आणि प्रोबा-३ च्या आकडेवारीच्या आधारे सौर उद्रेकांचा अभ्यासआदित्य-एल१ मधील व्हीईएलसी (प्रक्षेपण २ सप्टेंबर २०२३) आणि युरोपीय अंतराळ संस्थेच्या (ईएसए) प्रोबा-३ मधील एएसपीआयआयसीएस (५ डिसेंबर २०२४ रोजी श्रीहरिकोटा येथून प्रक्षेपित) यांचा वापर करून कोरोनल मास इजेक्शनचा (सीएमई) केलेला हा पहिला संयुक्त अभ्यास आहे. भारतीय खगोलभौतिकी संस्थेच्या (आयआयए) पथकाला १४ आणि १६ सप्टेंबर रोजी दोन्हींनी मिळून नोंदवलेले दोन सीएमई आढळले.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: अंमली पदार्थ तस्करी, एनसीबीअंमली पदार्थ नियंत्रण ब्यूरोकडून ग्रेटर नोएडामध्ये दोन कृत्रिम अंमली पदार्थ प्रयोगशाळा उद्ध्वस्त; दोघांना अटकअंमली पदार्थ नियंत्रण ब्यूरोने (एनसीबी) ग्रेटर नोएडामधील दोन छुप्या कृत्रिम अंमली पदार्थ प्रयोगशाळा उद्ध्वस्त करून एका विदेशी नागरिकासह दोघांना अटक केली.
जीएस२ — आरोग्य/प्रशासन: नियमनअर्भकांच्या अन्नपदार्थांमध्ये साखर घालण्यावर बंदी घालण्यासाठी एफएसएसएआयची पावलेअन्न सुरक्षा व मानके (अर्भक पोषणासाठीचे अन्नपदार्थ) सुधारणा नियमन, २०२६ च्या मसुद्यात सहा महिन्यांपर्यंतच्या अर्भकांसाठीच्या अन्नपदार्थांमध्ये सुक्रोज आणि फ्रुक्टोज वापरण्यास मनाई करण्याचा प्रस्ताव आहे. २०२० च्या नियमनांनुसार लॅक्टोज आणि ग्लुकोज पॉलिमर्स हे कर्बोदकांचे प्राधान्याचे स्रोत आहेत.
जीएस३ — कृषी; जीएस२ — अन्न सुरक्षाचहामधील कीटकनाशक अवशेषांवर निर्बंध घालण्याचा एफएसएसएआयचा प्रस्तावअन्न सुरक्षा व मानके (दूषित घटक, विषारी द्रव्ये व अवशेष) सुधारणा नियमन, २०२६ च्या मसुद्यात चहामध्ये ॲसिटामिप्रिडसाठी २० मिग्रॅ/किग्रॅ आणि इमिडाक्लोप्रिडसाठी ५० मिग्रॅ/किग्रॅ अशा कमाल अवशेष मर्यादा (एमआरएल) प्रस्तावित आहेत. इमिडाक्लोप्रिडची मर्यादा कोडेक्स मानकांवर आधारित आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: समष्टी अर्थशास्त्र, चलनविषयक धोरणअर्थशास्त्रात माणसाला स्थान देतानारॉबर्ट ई. हॉल आणि मायकेल वुडफर्ड यांना २०२६ चे अर्थशास्त्राचे नोबेल मिळाले. कुटुंबे हातावर पोट घेऊन जगत नसतील, तर घरगुती उपभोगातील बदल अनिश्चित असतात, असे हॉल यांनी दाखवून दिले; तर वुडफर्ड यांचे चिकट किमतींवरील कार्य मध्यवर्ती बँकांची विश्वासार्हता आणि पारदर्शकता (जसे की आरबीआयच्या धोरणविषयक संवादात) यांचा पाया आहे.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: ऊर्जा, हायड्रोजनआयसरच्या संशोधकांनी दोन इंधन वायू मुक्त करणारा घन पदार्थ तयार केलाआयसर तिरुवनंतपुरमने मॅग्नेशियम हायड्रिडोमिथाइलझिंकेट विकसित केले, जे ८०-११० अंश सेल्सिअस तापमानाला हायड्रोजन आणि मिथेन मुक्त करते (सायन्स ॲडव्हान्सेसमध्ये ७ ऑक्टोबर रोजी प्रकाशित). हा पदार्थ आर्द्रतेला संवेदनशील आहे आणि त्याची उलटक्षमता अजून सिद्ध झालेली नाही.
जीएस३ — पर्यावरण: जैवविविधता, अधिवासाचे विखंडनगिब्बनांना महामार्ग 'ओलांडण्यास' मदत करणारे वृक्षसेतूहुलॉक गिब्बनांची संख्या ९०% नी घटली आहे. हुल्लंगापार गिब्बन अभयारण्यात (सुमारे १३० पश्चिमी हुलॉक; ईशान्य भारतात ३,००० ते ५,०००) रेल्वेमार्गांवरील वितान सेतू आणि गँट्री सेतू संपर्कता पुनर्स्थापित करण्यास मदत करतात.
जीएस१ — कला व संस्कृती; जीएस२ — समाज: समावेशनसर्वांसाठी एक वर्तुळगुजरातच्या गरबा नृत्याचा २०२३ मध्ये युनेस्कोच्या मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या प्रातिनिधिक यादीत समावेश झाला. वडोदरा येथील लक्ष्मी विलास पॅलेसमधील गरबा एलजीबीटीक्यूआयए+ समावेशनासाठी उल्लेखनीय आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाइस्रायली वसाहतवाद्यांचा भेटीवरील युरोपीय राजदूतांवर हल्ला; फ्रेंच महापौराला मारहाणपॅलेस्टिनी जैतून कापणीच्या काळात वसाहतवाद्यांनी पश्चिम किनाऱ्यावर युरोपीय राजदूतांच्या ताफ्यावर हल्ला केला. इस्रायलमध्ये २७ ऑक्टोबर रोजी मतदान होणार आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारताचा शेजार; जीएस३ — सुरक्षाअफगाणिस्तानकडून घुसखोरीचा प्रयत्न हाणून पाडला, पाकिस्तानी अधिकाऱ्यांचा दावापाकिस्तानी दले आणि अफगाण तालिबानचे जवान यांच्यात सीमेवर गोळीबार झाला, आणि सीमा ओलांडण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या पाकिस्तानी तालिबान अतिरेक्यांना ठार केल्याचे पाकिस्तानने म्हटले आहे. वारंवार होणाऱ्या चकमकी आणि अफगाणिस्तानातील पाकिस्तानी हवाई हल्ले यांमुळे यंदा तणाव वाढला आहे.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: एआय प्रशासन; जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंधॲन्थ्रॉपिकने कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे नियमन करणारे विधेयकाचे मसुदा अमेरिकी कायदेकर्त्यांमध्ये प्रसृत केला५० पेक्षा अधिक लोकांच्या मृत्यूचा आसन्न धोका असल्यास वॉशिंग्टनला एआय मॉडेलचे प्रकाशन किंवा वापर रोखण्याची मुभा या मसुद्यात आहे. एआयबाबत संघीय कायद्याचा अभाव दूर करणे हा त्याचा उद्देश आहे.
जीएस२ — आरोग्य/प्रशासन: अन्न सुरक्षा नियमनबाहेर जेवताना: तुमच्या ताटातील अन्न किती सुरक्षित? / एक्स्पायर्ड अन्न चौकशीत एफडीएने रिलायन्स, ब्लिंकिटच्या अधिकाऱ्यांची नावे घेतलीविशाखापट्टणममध्ये जीव्हीएमसीने २०२६ मध्ये अन्न सुरक्षा व मानके कायदा, २००६ अंतर्गत १२८ हॉटेल आणि उपाहारगृहांवर गुन्हे नोंदवले (सुमारे ₹२८ लाखांचा दंड). तिच्याकडे केवळ तीन अन्न निरीक्षक आहेत आणि १० विभागांमध्ये २० एसएचई अंमलबजावणी पथके स्थापन करण्यात आली आहेत. स्वतंत्रपणे, महाराष्ट्राच्या अन्न व औषध प्रशासनाने (एफडीए) एक्स्पायर्ड अन्न चौकशीत रिलायन्स रिटेल आणि ब्लिंकिट/हायपरप्युअरच्या अधिकाऱ्यांची, मुख्य कार्यकारी अधिकारी अल्बिंदर धिंडसा यांच्यासह, नावे घेतली.