जीएस२ — राज्यव्यवस्था: आंदोलनाचा अधिकार, नागरी प्रशासनजंतरमंतर अधिसूचित क्षेत्रातून वगळल्यानंतर दिल्लीतील पर्यायी आंदोलन स्थळेरामलीला मैदान (१२ एकर, सुमारे ५०,००० क्षमता, महानगरपालिकेच्या (एमसीडी) व्यवस्थापनाखाली, दररोज सुमारे ₹५०,०००), शाहदरा येथील सीबीडी मैदान (१२ एकर, डीडीएची जमीन, एका भागात सुमारे १५,००० क्षमता) आणि बुराडी मैदान (सुमारे ५० एकर, सुमारे २३ किमी दूर) हे तीन पर्याय आहेत. या सर्वांमध्ये पायाभूत सुविधा आणि पोहोचण्याच्या अडचणी आहेत.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायव्यवस्था, न्यायापर्यंत पोहोचजम्मू-काश्मीर आणि लडाख उच्च न्यायालयाच्या लडाख खंडपीठाचे उद्घाटनभारताचे सरन्यायाधीश सूर्यकांत यांनी खंडपीठाचे उद्घाटन केले आणि मुख्य न्यायमूर्ती पुष्पेंद्र सिंह भाटी यांच्या अध्यक्षतेखाली औपचारिक खंडपीठाची बैठक झाली.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: राज्यपाल पद, राष्ट्रपतींच्या मर्जीपर्यंतचा कार्यकालसिक्कीमच्या राज्यपालांच्या नियुक्तीला विरोधअंकिता भंडारी हत्या प्रकरणाचा (२०२२) सीबीआय तपास पूर्ण होईपर्यंत राष्ट्रपतींनी दुष्यंत कुमार गौतम यांना परत बोलवावे, अशी सिक्कीम काँग्रेस आणि सिक्कीम डेमोक्रॅटिक फ्रंट यांची मागणी आहे.
जीएस२ — प्रशासन: माहितीचा अधिकार, पारदर्शकताकर्नाटकात सर्व माहिती अधिकार अर्जांची पोर्टलवर नोंदणी होणारटपालाने किंवा प्रत्यक्ष मिळालेले अर्ज २ दिवसांत अपलोड करावे लागतील, अन्यथा अर्जदार सकाला कायद्याखाली नुकसानभरपाईस पात्र ठरतो. बेंगळुरू वन, कर्नाटक वन आणि ग्राम वन केंद्रांमार्फत ऑनलाइन अर्ज करता येतो.
जीएस२ — प्रशासन: उत्तरदायित्व, ई-प्रशासनकर्नाटकात प्राथमिक आरोग्य केंद्र आणि तालुका डॉक्टरांसाठी अॅपआधारित रात्रीची हजेरी सक्तीचीडॉक्टरांनी १ नोव्हेंबरपासून रात्री ९ नंतर भौगोलिक सीमांकित 'कर्तव्य' अॅपवर हजेरी नोंदवणे आवश्यक आहे. कंत्राटी आणि बाह्यस्रोत कर्मचाऱ्यांनी १ डिसेंबरपासून अॅप वापरावे लागेल आणि १ जानेवारी २०२७ पासून त्यांचे वेतन अॅपशी जोडले जाईल. उपलोकायुक्तांच्या चौकशीनंतर हा आदेश काढण्यात आला.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका, मुक्त आणि निष्पक्ष निवडणुकावायएसआरसीपी पुंगनूर नगरपालिका निवडणुकीत सहभागी होणार नाही (आंध्र प्रदेश)पक्षाच्या उमेदवारांसाठी धमकावणी, हिंसाचार आणि मुक्त व निष्पक्ष वातावरणाचा अभाव असल्याचा पक्षाचा आरोप आहे.
जीएस२ — आरोग्य / जीएस३ — अर्थव्यवस्था: किंमत नियमन१३७ कर्करोग औषधांच्या किमतीत कपातरसायने व खते मंत्रालय १३७ कर्करोग औषधांच्या किमती ७०% ने कमी करणार असून व्यापारी नफ्याची मर्यादा कमाल किरकोळ किमतीच्या (एमआरपी) ३०% पर्यंत ठेवणार आहे.
जीएस२ — आरोग्य: अन्न सुरक्षा नियमननाशवंत पदार्थांबाबत एफएसएसएआयचा सल्लाखवा, पनीर, मांस आणि मासे यांची हाताळणी पुरवठा साखळीत सर्वत्र नियंत्रित तापमानात करणे आवश्यक आहे. स्वच्छतेच्या आवश्यकता अन्न सुरक्षा व मानके (अन्न व्यवसायांचा परवाना आणि नोंदणी) नियमावली, २०११ च्या अनुसूची ४ मध्ये आहेत.
जीएस३ — पायाभूत सुविधा / शहरी वाहतूकदिल्ली ई-रिक्षा (नोंदणी आणि संचालन) योजना, २०२६ चा मसुदावाहतूक कोंडी, रस्ते सुरक्षा आणि प्रदूषण यांचा हवाला देत राजधानीतील ई-रिक्षांची संख्या २.५ लाखांपर्यंत मर्यादित ठेवण्याचा प्रस्ताव मसुद्यात आहे; यावर जनतेकडून अभिप्राय मागवण्यात आले आहेत.
जीएस२ — सामाजिक न्याय: बालकल्याण, डिजिटल साक्षरतामुलांच्या इंटरनेट वापराबाबत आयसीएसएसआर-समर्थित अभ्यासदिल्लीतील ९-१४ वयोगटातील २,०००+ मुलांच्या अभ्यासात ९७.६% मुले घरी इंटरनेट वापरतात आणि सरासरी वापर दररोज सुमारे ४.५ तास असल्याचे आढळले. चिंता, झोपेचे विकार आणि मनःस्थितीतील बदल हे सर्वाधिक नोंदवलेले परिणाम होते. अभ्यासात "सहयोगी बहु-भागधारक आराखड्या"ची शिफारस केली आहे. (संपादकीय "डिजिटल जगातील विकसनशील मने" हेच मत मांडते: भारतात २५ वर्षांखालील सुमारे ६५ कोटी लोक आहेत, आणि त्यात व्यासपीठांचे अधिक उत्तरदायित्व तसेच स्वतंत्र संशोधन यांची मागणी केली आहे.)
जीएस२ — प्रशासन / जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापनसंपादकीय: "धोकादायक पाणी" (गंगेतील नौका सुरक्षा)१३ ऑक्टोबर रोजी राघोपूर (वैशाली, बिहार) येथे गर्दीने भरलेली देशी नौका उलटल्याने किमान १३ मुले बुडून मरण पावली. संबंधित नियम म्हणजे बंगाल फेरी कायदा, १८८५ अंतर्गतील आदर्श नियम, २०११ आणि अंतर्देशीय जलयान कायदा, २०२१ हे होत.
जीएस२ — सामाजिक न्याय: शिक्षण, विद्यार्थी कल्याणआयआयटी-मुंबई विद्यार्थी आत्महत्येविरोधात आंदोलनपोलिसांनी विद्यार्थ्यांना आणि साहिल वाकोडे यांच्या पालकांना ताब्यात घेतले आणि नंतर आंदोलनस्थळ उद्ध्वस्त केले. एफआयआरमध्ये नाव असलेले प्रा. सूर्यनारायण डूला यांना अटक करावी, अशी आंदोलकांची मागणी आहे. टेली-मानस हेल्पलाइन: १४४१६.
जीएस१ — समाज आणि संस्कृती: लोककला, असुरक्षित गटतमाशा/लावणी आणि कोल्हाटी समाज (महाराष्ट्र)महाराष्ट्रात कोल्हाटी समाजाचे वर्गीकरण भटक्या जमातींमध्ये केले जाते. कार्यकर्ते सुरेश राजहंस यांच्या अंदाजानुसार तमाशा कलावंतांची किमान १०,००० मुले शाळाबाह्य आहेत, आणि त्यांच्या सेवाश्रम निवासी शाळेत त्यापैकी १०० मुलांना आश्रय मिळाला आहे.
जीएस१ — वारसा: हिंदी महासागरातील व्यापार, प्राचीन केरळपट्टणम (मुझिरिस) पुरातत्त्व२००६-२०२३ दरम्यान ६७ उत्खनन खंदक खोदण्यात आले, ज्यातून सुमारे १.३ लाख वस्तू आणि सुमारे ४५ लाख खापरांचे तुकडे मिळाले; तरीही १००+ एकरांच्या टेकाडाच्या १% पेक्षा कमी भागाचे उत्खनन झाले आहे. या स्थळाचा काळ सुमारे इ.स.पू. ३००–इ.स. ३०० आहे. लेखकाने स्वायत्त पट्टणम वारसा प्राधिकरणाचा प्रस्ताव मांडला आहे.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापन / जीएस१ — भूगोल: मोसमी वारेईशान्य मोसमी पावसाच्या आगमनासह चेन्नईत मुसळधार पाऊसपॅरीज येथे ३६ सेमी आणि कथिवाक्कम येथे ३४.४ सेमी पावसाची नोंद झाली. मुख्यमंत्री सी. जोसेफ विजय यांनी रिपन बिल्डिंग्ज येथील एकात्मिक कमांड आणि नियंत्रण केंद्रात सज्जतेचा आढावा घेतला.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: दहशतवादी कट्टरता, ऑनलाइन भरतीकलबुर्गी (कर्नाटक) येथे लष्कर-ए-तोयबाशी संबंधित असल्याच्या संशयावरून एकास अटकपश्चिम बंगालमधील मुमताज-उल-मलिक याला केंद्रीय यंत्रणा आणि स्थानिक पोलिसांनी ताब्यात घेतले. राज्याच्या गृहमंत्र्यांनी कर्मचाऱ्यांच्या पार्श्वभूमी पडताळणीसाठी मानक कार्यप्रणाली (एसओपी) जाहीर केली.
जीएस२ — आरोग्य / आंतरराष्ट्रीय संबंध: जागतिक आरोग्य प्रशासनकांगो लोकशाही प्रजासत्ताकात इबोलाचा उद्रेकहा उद्रेक आठव्या प्रांतात, उत्तर उबांगीमध्ये पसरला असून आतापर्यंत ९,४१५ रुग्ण आणि ४,५३६ मृत्यू नोंदवले गेले आहेत.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: अवकाश, उपग्रह समूहउपग्रहांच्या रेडिओ उत्सर्जनामुळे खगोलशास्त्रात अडथळेहा अभ्यास स्निफल्स निरीक्षण कार्यक्रमांतर्गत झाला असून मंथली नोटिसेस ऑफ द रॉयल अॅस्ट्रोनॉमिकल सोसायटी मध्ये प्रकाशित झाला. त्यात स्टारलिंक, वनवेब आणि चीनच्या गुओवांग यांचा सुमारे ३७६ तास मागोवा घेण्यात आला आणि १,६१३.१९ मेगाहर्ट्झवर वनवेबचा असा संकेत आढळला जो अवकाशातील हायड्रॉक्सिल (ओएच) च्या निरीक्षणात व्यत्यय आणू शकतो.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान / जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: अवकाश सुरक्षारशियाचा कॉसमॉस-२६१२ अमेरिकेत नोंदणीकृत आइसआय-एक्स३६ चा पाठलाग करतोही विनासंमती भेट आणि सान्निध्य कारवाई (आरपीओ) आहे. अवकाश करार (१९६७) इतर राष्ट्रांच्या कृतींबाबत केवळ "योग्य लक्ष" देण्याची अपेक्षा ठेवतो, तर १९७२ चे दायित्व अधिवेशन हानीच्या नुकसानभरपाईचे नियमन करते.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: शेजारी देशभारत-पाकिस्तान: हवाई क्षेत्रबंदीला मुदतवाढपाकिस्तानने भारतात नोंदणीकृत आणि भारताकडून चालवल्या जाणाऱ्या विमानांवरील बंदी २४ नोव्हेंबरपर्यंत वाढवली. परस्पर निर्बंध एप्रिल २०२५ मधील पहलगाम हल्ल्यापासून लागू आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत-अमेरिका संबंध, प्रवासी भारतीयअमेरिकेतील एच-१बी वादअमेरिकेचे उपाध्यक्ष व्हान्स यांच्या "करारबद्ध सेवक" या टिप्पणीला भारताने "अत्यंत आक्षेपार्ह" म्हटले. व्हान्स यांनी सांगितले की त्यांचा रोख व्हिसा प्रणालीकडे होता, एच-१बी धारकांकडे नव्हे. मंजूर झालेल्या एच-१बी याचिकांपैकी ७०% पेक्षा जास्त याचिका भारतीयांच्या आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशिया, प्रवासी भारतीयपश्चिम आशिया: इराण, येमेन, सौदी अरेबियाइराणचे नवे संरक्षणमंत्री मेहरदाद अखलाघी यांनी २७७ पैकी २३७ मतांनी विश्वासदर्शक ठराव जिंकला आणि अमेरिकेने पुन्हा हल्ले सुरू केल्यास "प्रचंड नुकसान" होईल, असा इशारा दिला. हुथींच्या हल्ल्यांनंतर रियाधमधील भारतीय दूतावासाने नागरिकांना सौदीच्या आणीबाणी निर्देशांचे (आणीबाणीसाठी राष्ट्रीय पूर्वसूचना मंच) पालन करण्यास सांगितले. सादा (येमेन) येथील हवाई हल्ल्यात किमान ९ जण ठार झाले, आणि चार वर्षांच्या युद्धविरामानंतर येमेनचे गृहयुद्ध पुन्हा भडकले आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: महासत्तांचे राजकारण, निर्बंध आणि ऊर्जा बाजाररशिया-युक्रेन युद्ध आणि अमेरिकेचे निर्बंधयुक्रेनने रशियावर १,०००+ ड्रोन डागले आणि रशियाच्या म्हणण्यानुसार त्याने १,०१५ ड्रोन पाडले. सेंट पीटर्सबर्गमधील तेल प्रकल्पांना आग लागली. परराष्ट्रमंत्री मार्को रुबियो म्हणाले की रशियावरील निर्बंधांतील सवलतीच्या आर्थिक परिणामांचे मूल्यमापन करण्यासाठी ट्रम्प यांना ६० दिवसांपर्यंत वेळ लागेल.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशिया, तुलनात्मक राज्यव्यवस्था२७ ऑक्टोबर रोजी इस्रायलमध्ये निवडणूक७ ऑक्टोबर २०२३ च्या हल्ल्यानंतरचे इस्रायलचे हे पहिलेच मतदान आहे. ट्रम्प यांनी नेतन्याहू यांना पाठिंबा दिला; त्यांचे प्रमुख प्रतिस्पर्धी माजी लष्करप्रमुख गादी आयझेनकोट आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: चीन, हिंद-प्रशांततैवान सामुद्रधुनी: चीनचा "सागरी त्रास"तैवानने आपले मुख्य बेट आणि प्रतास (जे तैवानच्या नियंत्रणात आहे आणि ज्यावर बीजिंगही दावा करते) यांच्या सभोवतालून चीनची १६ तटरक्षक, संशोधन आणि मासेमारी जहाजे हुसकावून लावली.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: युरोप, जागतिक महागाईफ्रान्समध्ये महागाईविरोधी आंदोलन हिंसक१,८००+ जणांना अटक झाली, आणि आयोजकांच्या ८ लाखांच्या दाव्याविरुद्ध अधिकाऱ्यांनी सुमारे ५.५ लाख आंदोलकांची मोजणी केली. लिमोज येथील १९व्या शतकातील नगरभवनाला आग लावण्यात आली. गृहमंत्री लॉरें नुनेझ यांनी या आंदोलनांचा संबंध अंशतः अमेरिका-इराण युद्धामुळे निर्माण झालेल्या उच्च महागाईशी जोडला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: मानवी हक्क, मूलनिवासी लोकग्रीनलँडची "स्पायरल मोहीम" (इनुइट महिलांवर सक्तीने आययूडी बसवणे)१९६० ते १९९० च्या दशकांदरम्यान ४,००० हून अधिक महिला आणि मुली बाधित झाल्या. डेन्मार्कच्या २०२५ च्या माफीनंतर ऑगस्टमध्ये एक विधेयक आणले गेले, ज्यात ३,००,००० डॅनिश क्रोनर एकरकमी देण्याची तरतूद आहे. नरसंहार अधिवेशनाच्या पाच कृत्यांच्या यादीत "जन्म रोखण्यासाठी उपाययोजना लादणे" याचा समावेश आहे, आणि नरसंहार झाला की नाही यावर संयुक्त राष्ट्रांचे पॅनेल विभागले गेले.