जीएस२ — राज्यशास्त्र: मतदार याद्या, लोकप्रतिनिधित्व कायदा, भारतीय निवडणूक आयोगमतदार यादीचे विशेष सखोल पुनरीक्षण (एसआयआर): उत्तर प्रदेशचे फेरपडताळणीचे आदेश; खर्गे यांची भारतीय निवडणूक आयोगावर टीकाउत्तर प्रदेशच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांनी १० एप्रिल २०२६ रोजीच्या एसआयआरनंतरच्या अंतिम याद्यांपासून केलेल्या सर्व नोंदींची फेरपडताळणी करण्याचे आदेश दिले. नमुना ६, ७ आणि ८ हे प्रत्यक्ष अर्ज आता केवळ बूथ स्तर अधिकारीच (बीएलओ ॲपद्वारे) डिजिटल स्वरूपात भरू शकतात. लोकप्रतिनिधित्व कायदा, १९५० च्या कलम ३२ अन्वये कारवाई करण्याचा इशारा अधिकाऱ्यांना देण्यात आला. पिलीभीतमध्ये १३,१५० मतदारांचे तपशील बदलण्यात आल्याचा आरोप काँग्रेसने केला. पाटणा येथे बोलताना खर्गे यांनी एसआयआरविरोधातील आंदोलनांना "दुसरे स्वातंत्र्ययुद्ध" म्हटले. त्यांनी भाजप आणि निवडणूक आयोग यांच्यात संगनमत असल्याचा आरोप केला. तसेच मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांनी मतदार याद्या हाताळण्याच्या पद्धतीवर आक्षेप घेणारी १४ पत्रे दोन निवडणूक आयुक्तांनी लिहिल्याचा दावा त्यांनी केला.
जीएस२ — राज्यशास्त्र: प्रसारमाध्यमांचे स्वातंत्र्यराष्ट्रीय माध्यम परिषदेची गरजव्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य आणि कार्यस्थिती संहिता, २०२० नुसार, ज्याचा मुख्य व्यवसाय पत्रकारिता आहे त्याला "कार्यरत पत्रकार" मानले जाते. सरकारी मान्यता (पत्र सूचना कार्यालय/माहिती व प्रसिद्धी संचालनालय) कोटा पद्धतीवर आधारित आहे. प्रेस क्लब ऑफ इंडियाने राष्ट्रीय माध्यम परिषदेचा प्रस्ताव मांडणारे माध्यम पारदर्शकता (आणि उत्तरदायित्व) विधेयक तयार केले.
जीएस२ — संघराज्यवाद/रोजगार: स्थानिकांना नोकऱ्यांची मागणीखासगी कंपन्या कन्नडिगांना डावलत असल्याबद्दल कर्नाटकच्या मुख्यमंत्र्यांचा इशारामुख्यमंत्री डी. के. शिवकुमार यांनी, विशेषतः बंगळुरूमधील आयटी कंपन्या, जाणीवपूर्वक कन्नडिगांना डावलत असल्याचे आढळल्यास त्यांच्यावर "योग्य कारवाई" करण्याचा इशारा दिला. कोणत्याही विशिष्ट कायद्याचा किंवा आदेशाचा उल्लेख करण्यात आला नाही.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: मणिपूरमणिपूर: मुख्यमंत्री वाय. खेमचंद सिंह यांच्या राजीनाम्याची काँग्रेसची मागणीमे २०२३ पासून सुमारे ३०० मृत्यू, सुमारे ६०,००० विस्थापित आणि २४,००० अद्याप परतलेले नाहीत, असे काँग्रेसने नमूद केले. कारवाई स्थगन करारातील मूलभूत नियमांची कठोर अंमलबजावणी करण्याची मागणी पक्षाने केली.
जीएस१/जीएस२ — समाज: महिला आणि कल्याणकारी योजनामोफत बस प्रवास आणि महिलांची गतिशीलतामहिलांसाठी मोफत बस प्रवास पंजाब आणि तमिळनाडूमध्ये (२०२१), कर्नाटकमध्ये (जून २०२३) आणि तेलंगणामध्ये (डिसेंबर २०२३) सुरू झाला. राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाच्या कालवापर सर्वेक्षणांनुसार (२०१९ आणि २०२४) या चार राज्यांत १५-५९ वयोगटातील किमान एक प्रवास करणाऱ्या महिलांचे प्रमाण ३८.७ टक्क्यांवरून ४५.३ टक्क्यांवर गेले (६.६ टक्केवारी गुणांची वाढ, तर पुरुषांमध्ये ३.७ गुणांची वाढ).
जीएस२ — शिक्षणइयत्ता ९ ते १२ साठी एनसीईआरटीचे २० तासांचे कृत्रिम बुद्धिमत्ता मॉड्यूलसंगणकीय विचारसरणी आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेवरील हे प्रास्ताविक मॉड्यूल आयआयटी मद्रास आणि आयआयटी जोधपूर यांच्या सहकार्याने विकसित करण्यात आले. त्यात डेटा गोपनीयता, चुकीची माहिती आणि निष्पक्षता यांवर भर देण्यात आला आहे.
जीएस३ — पर्यावरण: मानव-वन्यजीव संघर्षकेरळमने वन्यजीव हल्ल्यांसाठीची भरपाई २५ टक्क्यांनी वाढवलीमृत्यूसाठीची भरपाई १४ लाख रुपयांवरून १७.५ लाख रुपये झाली असून जखमींसाठी वाढीव वैद्यकीय मदत देण्यात येईल.
जीएस२ — प्रशासन: शहरी वाहतूक/सुरक्षाचेन्नई एमआरटीएसमधील सुरक्षेतील त्रुटी आणि चेन्नई मेट्रो रेल लिमिटेडकडे हस्तांतरण८ ऑक्टोबर रोजी तिरुमयिलै स्थानकावर फरशीतील फटीतून पडून एका महिलेचा मृत्यू झाला. रेल्वे बोर्डाने एमआरटीएस चेन्नई मेट्रो रेल लिमिटेडकडे सोपवण्यास मान्यता दिली असून तमिळनाडू आणि दक्षिण रेल्वे यांच्यात दोन महिन्यांत सामंजस्य करार अपेक्षित आहे. दक्षिण रेल्वेने त्यानंतर शाफ्टची उघडी तोंडे बंद केली आणि न वापरलेल्या खोल्यांना कुलूप लावले. लेखानुसार, प्रवाशांच्या सुरक्षेची कायदेशीर जबाबदारी सरकारी रेल्वे पोलिसांवर आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: भांडवली प्रवाहऑक्टोबरमध्ये विदेशी गुंतवणूकदारांनी समभागांतून ४८,०५६ कोटी रुपये काढलेसप्टेंबरमध्ये विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी (एफपीआय) निव्वळ ३५,८६१ कोटी रुपये काढून घेतले (सीडीएसएलची आकडेवारी). कच्च्या तेलाच्या चढ्या किमती, पश्चिम आशियातील तणाव आणि महागाईची चिंता ही या निर्गमनाची कारणे असल्याचे लेखात म्हटले आहे.
जीएस३ — शेती/आपत्ती व्यवस्थापनकर्नाटकातील दुष्काळ: पिकांचे सुमारे ६२,००० कोटी रुपयांचे नुकसाननैर्ऋत्य मोसमी पावसाच्या कमतरतेमुळे काही भागांत ८० टक्क्यांपर्यंत पिकांचे नुकसान झाले. राज्य केंद्राकडून मदतीची मागणी करत आहे.
जीएस१ — भूगोल: मोसमी पाऊस/एल निनोईशान्य मोसमी पावसाबाबत (ऑक्टोबर-डिसेंबर) भारतीय हवामानशास्त्र विभागाचा अंदाजअंदाज "सामान्य" असून नैर्ऋत्य मोसमी पावसासाठीच्या ±५ टक्क्यांच्या तुलनेत त्रुटीची मर्यादा ±१२ टक्के आहे. जून-सप्टेंबरमधील पाऊस ८६८.६ मिमीच्या तुलनेत ७५९.४ मिमी झाला, म्हणजे १२.६ टक्के तूट, आणि गेल्या ११ वर्षांतील सर्वात कोरडा हंगाम होता. या तुटीचा संबंध बळावणाऱ्या एल निनोशी जोडण्यात आला आहे.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापन: चक्रीवादळेबंगालच्या उपसागरावरील तीव्र कमी दाबाचे क्षेत्र२८ ऑक्टोबर रोजी अतितीव्र चक्रीवादळाच्या स्वरूपात बापटला आणि विशाखापट्टणमदरम्यान आंध्र प्रदेश-यानम किनारपट्टी ओलांडण्याचा अंदाज आहे. आंध्र प्रदेशने राज्य आपत्ती प्रतिसाद दलाच्या १२ आणि राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद दलाच्या ७ तुकड्या तैनात केल्या असून आणखी ३ तुकड्यांची मागणी केली आहे.
जीएस२ — संघराज्यवाद: आंतरराज्यीय जलविवादप्राणहिता नदीवरील तुम्मिडीहट्टी बॅरेजप्रस्तावित पूर्ण जलाशय पातळी (एफआरएल) २०१६ मध्ये मान्य झालेल्या १४८ मीटरवरून १५०-१५२ मीटरपर्यंत वाढवण्यासाठी तेलंगणा महाराष्ट्राची संमती मागत आहे. २०१६ च्या करारात मेडिगड्डाची एफआरएल १०० मीटर निश्चित करण्यात आली होती.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: सायबर सुरक्षापंतप्रधानांच्या हस्ते भुवनेश्वरमध्ये भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या १६९ कोटी रुपयांच्या डेटा सेंटरचे आणि सायबर सुरक्षा प्रशिक्षण संस्थेचे उद्घाटनवित्तीय संस्थांना असलेले सायबर धोके ही गंभीर चिंतेची बाब असल्याचे मोदी म्हणाले.
जीएस३ — सायबर सुरक्षा: असुरक्षितता२१ ऑक्टोबर रोजी उघड झालेल्या पीएचपीमधील सुरक्षा त्रुटीस्मृती भ्रष्टतेशी संबंधित दोन त्रुटींमुळे सर्व्हरवर दूरस्थपणे कोड कार्यान्वित करणे शक्य होऊ शकते. यावर उपाय म्हणजे पीएचपी अद्ययावत करणे.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: हेरगिरीवेल्लोरमध्ये माजी लष्करी कॅप्टनला अटक२८ वर्षांची सेवा करून २०२२ मध्ये निवृत्त झालेल्या तोफखाना दलातील एका माजी कॅप्टनवर समाजमाध्यमांद्वारे संपर्क साधलेल्या संशयित पाकिस्तानी गुप्तचर हस्तकाला संवेदनशील माहिती दिल्याचा आरोप आहे.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: पुरस्कार/सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रअशोके सेन यांना २०२६ चे ऑस्कर क्लेन पदकते हा सन्मान मिळवणारे पहिले भारतीय आहेत. हे पदक स्टॉकहोम विद्यापीठ आणि रॉयल स्वीडिश विज्ञान अकादमीची भौतिकशास्त्रासाठीची नोबेल समिती यांच्याकडून दिले जाते. ते आयसीटीएस बंगळुरू येथे आयसीटीएस-इन्फोसिस माधव अध्यासनावर कार्यरत आहेत. त्यांच्या कार्यात एस-द्वैत, सेन अनुमाने (१९९९) आणि कृष्णविवराची एन्ट्रॉपी यांचा समावेश आहे.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: रसायनशास्त्रआण्विक यंत्रे२०२६ चे रसायनशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक जीन-पियरे सोवाज, फ्रेझर स्टॉडार्ट आणि बेन फेरिंगा यांना मिळाले. संशोधकांनी २२ ऑक्टोबर रोजी नेचरमध्ये, विद्युत प्रवाहाची दिशा उलटताच उलट दिशेने फिरणाऱ्या आणि विविध अवस्थांमधून चक्राकार जाणाऱ्या स्क्रूच्या आकाराच्या रेणूची माहिती प्रकाशित केली.
जीएस१ — इतिहास: इतिहासलेखनरोमिला थापर यांचे दुसरे सीताराम येचुरी स्मृती व्याख्यानजेम्स मिल यांनी केलेले हिंदू, मुस्लिम आणि ब्रिटिश कालखंडांचे कालविभाजन आणि "पौर्वात्य निरंकुशता" ही चौकट वसाहतवादी इतिहासलेखनातून आल्याचा युक्तिवाद त्यांनी केला. हिंदुत्ववादी इतिहासवाचनाला त्यांनी "एकारलेले आणि ठाम" असे म्हटले.
जीएस२/जीएस३ — योजना आणि जनजागृतीमन की बात (२६ ऑक्टोबरचा भाग)मोदींनी दीपावली आणि छठच्या पार्श्वभूमीवर "व्होकल फॉर लोकल"चे आवाहन केले. सुमारे ५० कोटी ई-संजीवनी दूरस्थ सल्लामसलती झाल्या असून जवळपास १.९ लाख आयुष्मान आरोग्य मंदिरे कार्यरत आहेत. आयआयटी मद्रासचे सुधा गोपालकृष्णन ब्रेन सेंटर परम शक्ती महासंगणकाचा वापर करून १०० मानवी मेंदूंचा अभ्यास करणार आहे. राष्ट्रीय एकता दिवसानिमित्त 'रन फॉर युनिटी' ३१ ऑक्टोबर रोजी आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत-अमेरिकाअमेरिकेतील स्थलांतर निर्बंध ट्रम्प यांच्यानंतरही टिकू शकतातएच-१बी मंजुरींपैकी ७० टक्के भारतीय नागरिकांना मिळतात, आणि भारताच्या सॉफ्टवेअर सेवा निर्यातीपैकी ५४ टक्क्यांहून अधिक निर्यात अमेरिकेला जाते. काही नव्या एच-१बी अर्जांसाठी १,००,००० अमेरिकी डॉलरचे शुल्क बंधनकारक करणे आणि फेब्रुवारी २०२६ ची वेतन-भारित निवड पद्धती यांची नोंद लेखात घेतली आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत-युरोपीय महासंघ/युरोपभारत-पोलंड: डोनाल्ड टस्क यांची दिल्ली आणि बंगळुरू भेट२०३० पर्यंत व्यापार (सध्या ६ अब्ज अमेरिकी डॉलर) दुप्पट करण्यावर दोन्ही बाजूंनी सहमती दर्शवली. तसेच "संरक्षण उद्योग संवाद" स्थापन करण्यावर आणि दहशतवादविरोधी सहकार्याची चाचपणी करण्यावर एकमत झाले. भारत-युरोपीय महासंघ मुक्त व्यापार करारावर स्वाक्षरी करण्यासाठी मोदी सुमारे दोन महिन्यांत ब्रसेल्सला जाणार आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत-पाकिस्तानसंयुक्त राष्ट्र महासभेच्या तृतीय समितीत भारताची पाकिस्तानवर टीकाभारताचे प्रथम सचिव रघू पुरी यांनी पाकिस्तानच्या "नमुना ४७ सरकारला" त्याच्या लष्कराच्या अधीन असलेले आणि लष्कर हेच "खरे राज्यकर्ते" असल्याचे म्हटले. नमुना ४७ हा मतदारसंघनिहाय एकत्रित तात्पुरते निकाल नोंदवणारा पाकिस्तानचा निवडणूक दस्तावेज आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियायुद्ध असो वा नसो, आपली धोरणे बदललेली नाहीत, असे इराणचे म्हणणेपरराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची म्हणाले की, हॉर्मुझ सामुद्रधुनीचे व्यवस्थापन "यापुढे पूर्वीसारखे राहणार नाही". ८ एप्रिलची युद्धबंदी टिकून आहे, अमेरिकेने इराणी बंदरांवर नौदलाची प्रतिनाकेबंदी कायम ठेवली आहे आणि जूनचा सामंजस्य करार फिस्कटला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाहूतींचे रियाध विमानतळावर लक्ष्यकिंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ दोन आठवड्यांच्या बंदीनंतर अंशतः पुन्हा सुरू झाल्याच्या काही तासांतच हा हल्ला झाला. २४ तासांत येमेनवर सौदीचे ५६ हल्ले झाल्याचा दावा हूती करतात, तर सौदी नेतृत्वाखालील आघाडीने किमान १० बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे अडवल्याचे सांगितले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाइस्रायलची हेब्रॉनमधील कारवाई४००हून अधिक ठिकाणी झालेल्या या कारवाईमुळे २,६००हून अधिक लोक विस्थापित झाले; ही कारवाई दोन इस्रायली सैनिकांचा बळी घेणाऱ्या हल्ल्यानंतर झाली. मंगळवारी होणाऱ्या इस्रायली निवडणुकीच्या (नेतान्याहू विरुद्ध आयझेनकोट) काही दिवस आधी ही कारवाई झाली असून गाझामध्येही इस्रायली हल्ले सुरू राहिले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: हिंदी महासागर/शेजारश्रीलंकेत इराणी खलाशांवर उपचारअमेरिकेने निर्बंध लादलेल्या तेलवाहू जहाजांवरील सुमारे ४० खलाशांना मानवतावादी कारणास्तव गॉलमार्गे किनाऱ्यावर नेण्यात आले. श्रीलंका आपल्या "तटस्थ परराष्ट्र धोरणाचा" पुनरुच्चार करत आहे. अमेरिकी पाणबुडीने इराणी युद्धनौका आयआरआयएस दिना बुडवल्यानंतर (८४ ठार) श्रीलंकेने यापूर्वी वाचलेल्यांना बाहेर काढले होते.
जीएस२/जीएस३ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/विज्ञान व तंत्रज्ञान: युद्धातील तंत्रज्ञानस्टारलिंकवरून मस्क विरुद्ध युक्रेनयुक्रेनने आक्रमक ड्रोन हल्ल्यांसाठी स्टारलिंकचा वापर करून त्याच्या अटींचे उल्लंघन केल्याचा आरोप मस्क यांनी केला. युक्रेनचे सल्लागार सेर्hiय बेस्क्रेस्तनोव्ह यांच्या मते नागरी स्टारलिंकची गती ७०-९० किलोमीटर प्रतितास अशी मर्यादित असते आणि ते रशियात चालत नाही.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: रशिया-युक्रेनओलेशकीसाठी मेलानिया ट्रम्प यांच्या मध्यस्थीने स्थानिक युद्धबंदीखेरसॉन प्रदेशातील हे शहर रशियाच्या ताब्यात आहे. युद्धबंदी, नंतर मदत आणि त्यानंतर स्थलांतर असा तीन टप्प्यांचा आराखडा असून युद्धबंदी २७ ऑक्टोबरपासून (मंगळवार) सुरू होईल. लेखात जून २०२३ मधील काखोव्का धरण कोसळल्याचा उल्लेख आहे.