रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाकडून (एमओआरटीएच) ई८५/ई१०० फ्लेक्स इंधन वाहनांना चालना देण्यासाठी नियमांत सुधारणा
स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय) · मूळ वाचा ↗
सारांश
रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने फ्लेक्स-इंधन वाहनांसाठी उत्सर्जन-प्रमाणन संरचनेत ई८५ सोबत ई१०० (जवळपास शुद्ध इथेनॉल इंधन) याला औपचारिकपणे समाविष्ट करण्यासाठी केंद्रीय मोटर वाहन नियम, १९८९ मध्ये सुधारणा केली आहे.
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- ई८५ हे पेट्रोल-इथेनॉल मिश्रण असून त्यात घनतेनुसार ८५% पर्यंत इथेनॉल असते ('ई' = इथेनॉल, संख्या = टक्केवारी वाटा); ई१०० हे प्रामुख्याने इथेनॉल असलेले इंधन आहे.
- ही सुधारणा रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाद्वारे प्रशासित केंद्रीय मोटर वाहन नियम, १९८९ मध्ये करण्यात आली आहे.
- फ्लेक्स-इंधन वाहन तंत्रज्ञान ब्राझील आणि अमेरिकेत आधीच व्यावसायिक वापरात आहे.
- भारताचा इथेनॉल-मिश्रीकरण मार्गक्रम पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाच्या अंतर्गत जैवइंधन राष्ट्रीय धोरण, २०१८ (२०२२ मध्ये सुधारित) अन्वये चालतो.
आकडेवारी आणि तपशील
- अधिसूचनेत उत्सर्जन-प्रमाणन तरतुदींमध्ये ई८५ सोबत ई१०० याला स्पष्टपणे जोडण्यात आले आहे (पूर्वी केवळ ई८५चा संदर्भ होता).
- हे केवळ ई८५/ई१०० साठी विशेषतः रचना केलेल्या आणि प्रमाणित केलेल्या वाहनांना लागू होते — स्पष्टपणे बाजारात सामान्यपणे उपलब्ध किंवा आजपर्यंत वापरात असलेल्या इतर वाहनांना लागू होत नाही.
- केवळ ई१० किंवा ई२० इंधनाशी सुसंगतता म्हणजे वाहन ई८५ साठी योग्य आहे हे सिद्ध करत नाही — अधिसूचनेत असा विशेष इशारा देण्यात आला आहे.
- विद्यमान वाहन मालकांना आता किंवा भविष्यात इंधन बदलण्याची किंवा वाहनांत बदल करण्याची आवश्यकता नाही.
- त्याच अधिसूचनेत बायोडिझेल-संबंधित तरतुदी अद्ययावत केल्या आहेत आणि निर्दिष्ट न केलेल्या 'तांत्रिक दुरुस्त्या' करण्यात आल्या आहेत.
- हे नियम राजपत्र प्रसिद्धीच्या तारखेपासून लागू होतात (प्रसिद्धीपत्रकात अचूक तारीख निर्दिष्ट करण्यात आलेली नाही).
स्थिर–गतिशील दुवा
ही अधिसूचना भारताच्या इथेनॉल-मिश्रीकरण मोहिमेतील नियामक पाऊल आहे. आपले ई२० (२०% इथेनॉल-मिश्रण) उद्दिष्ट आधीच गाठले असल्याने, सरकार आता ई८५/ई१०० अशा अधिक प्रमाणात इथेनॉलवर चालू शकणाऱ्या वाहनांसाठी प्रमाणन मार्ग तयार करत आहे — हा 'फ्लेक्स-इंधन' प्रकार ब्राझील आणि अमेरिकेत बराच काळ वापरला जातो — ज्यामुळे मानक इंजिनांपेक्षा अधिक इथेनॉल वापरता येईल, विद्यमान वाहनांवर कोणतीही सक्ती न करता.
अभ्यासक्रमाशी संबंध: जीएस३ – अर्थव्यवस्था/पर्यावरण: इथेनॉल मिश्रीकरण कार्यक्रम, जैवइंधन राष्ट्रीय धोरण, पर्यायी/फ्लेक्स इंधने
पार्श्वभूमी
इथेनॉल मिश्रीकरण कार्यक्रम (ईबीपी) / फ्लेक्स-इंधन वाहने
अधिक संदर्भ
भारताने २०२५ मध्ये आपले ई२० उद्दिष्ट गाठले — मूळ २०३० च्या मुदतीपेक्षा पाच वर्षे आधी — फेब्रुवारी २०२३ पासून १,९०० हून अधिक किरकोळ केंद्रांवर ई२० इंधन विकले जात आहे. हे ई८५/ई१०० फ्लेक्स-इंधन प्रमाणन ही त्या शिडीवरची तार्किक पुढची पायरी आहे, जी ब्राझीलच्या परिसंस्थेचे अनुकरण करते, जिथे विकल्या जाणाऱ्या नवीन कारपैकी बहुसंख्य वाहने फ्लेक्स-इंधनक्षम असतात.
मेन्सचे पैलू
- ऊर्जा सुरक्षा: आयात केलेल्या कच्च्या तेलाच्या जागी देशांतर्गत उत्पादित इथेनॉलचा वापर, जो भारताच्या ~८५% कच्च्या तेल आयात अवलंबित्वाच्या संदर्भात प्रासंगिक आहे.
- पर्यावरणीय बारकावे: प्रसिद्धीपत्रकाने उत्सर्जनाचा लाभ 'फीडस्टॉक आणि उत्पादन प्रक्रिया' यावर अटलत ठरतो असे सांगितले आहे — इथेनॉलची पर्यावरणपूरक प्रतिमा स्वयंचलित नसून ती कशी निर्मिती होते यावर अवलंबून असते, हे यावरून लक्षात येते.
- औद्योगिक दृष्टिकोन: नवीन वाहन श्रेणीची रचना आणि प्रमाणन करणे वाहन उत्पादकांना (ओईएम) आवश्यक आहे हे ब्राझीलच्या परिपक्व फ्लेक्स-इंधन वाहन बाजाराची आठवण करून देते.
- कृषी संबंध: वाढती इथेनॉल मागणी धान्य-आधारित इथेनॉल वळवण्याबाबतच्या सजीव 'अन्न विरुद्ध इंधन' वादाला चालना देते.
- ग्राहक सुरक्षा: ई१०/ई२० सुसंगतता म्हणजे ई८५ सुसंगतता नव्हे, हा स्पष्ट इशारा चुकीचे इंधन भरणे आणि इंजिनाचे नुकसान याबद्दलची नियामक चिंता दर्शवतो.
- धोरण सातत्य: पाच वर्षे आधी साध्य केलेल्या ई२० कार्यक्रमाच्या वेगवान यशावर हे निर्माण होते.
संभाव्य मेन्स प्रश्न
**जीएस३, १५ गुण:** "विद्यमान ई२० इथेनॉल-मिश्रीकरण उद्दिष्टाच्या पलीकडे जाऊन भारताने फ्लेक्स-इंधन वाहनांना (ई८५/ई१००) दिलेल्या चालनेमागील तर्क स्पष्ट करा. त्याचे ऊर्जा सुरक्षा, पर्यावरणीय आणि कृषीविषयक परिणाम तपासा."
संबंधित विषय
- जैवइंधन राष्ट्रीय धोरण, २०१८ आणि ई२० इथेनॉल मिश्रीकरण कार्यक्रम
- जैवइंधन फीडस्टॉक धोरणातील अन्न-विरुद्ध-इंधन वाद
- ऊर्जा सुरक्षेत आत्मनिर्भर भारत
- वाहन उत्सर्जन मानके (बीएस-६)
विषय: GS3
26 ऑक्टोबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत