जीएस३ — अर्थव्यवस्था: बँकिंगसर्वोच्च न्यायालयाने येस बँकेच्या एटी-१ रोख्यांचे निर्लेखन रद्द ठरवलेसर्वोच्च न्यायालयाने २०२० च्या पुनर्रचनेतील ₹८४ अब्ज (सुमारे ८८३.७ दशलक्ष अमेरिकी डॉलर) किमतीच्या अतिरिक्त स्तर-१ रोख्यांचे निर्लेखन रद्द केले. मुंबई उच्च न्यायालयाने २०२३ मध्ये रोखेधारकांच्या बाजूने निकाल दिला होता, त्यावर येस बँक, भारतीय रिझर्व्ह बँक आणि केंद्र सरकार यांनी अपील केले होते. एटी-१ रोखे हे उच्च-जोखमीचे कर्जरोखे असून बँक तणावाखाली असताना त्यांचे निर्लेखन करता येते किंवा त्यांचे समभागांत रूपांतर करता येते.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध / जीएस३ — अर्थव्यवस्था: व्यापारभारत-अमेरिका व्यापार करार: पहिला टप्पा "अंतिम"केंद्रीय वाणिज्यमंत्री पीयूष गोयल यांनी सांगितले की केवळ "अंतिम रूपरेषा" आणि कायदेशीर तपासणी बाकी आहे. वाणिज्य सचिव राजेश अग्रवाल यांनी करारावरील स्वाक्षरी अमेरिकेतील कलम ३०१ अंतर्गतच्या निष्कर्षांशी जोडली, तर केंद्रीय अर्थमंत्री सीतारामन यांनी चर्चा "थांबल्या" असल्याचे म्हटले होते.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: बाह्य क्षेत्रसप्टेंबरमध्ये वस्तू निर्यातीत २३.०४% वाढनिर्यात ४४.४ अब्ज अमेरिकी डॉलर, आयात ७४.६१ अब्ज अमेरिकी डॉलर आणि व्यापारतूट ३०.२१ अब्ज अमेरिकी डॉलर राहिली. सोन्याची आयात ८१.२७% ने घटली, तर एप्रिल–सप्टेंबर कालावधीतील निर्यात १८.५१% ने वाढून २५९.८९ अब्ज अमेरिकी डॉलर झाली; २०२५-२६ च्या संपूर्ण वर्षातील निर्यात ४४२ अब्ज अमेरिकी डॉलर होती.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: रोजगारसप्टेंबरमध्ये बेरोजगारी दर ५% वर स्थिर (आवर्ती श्रमशक्ती सर्वेक्षण)ग्रामीण बेरोजगारी दर ४.२% आणि शहरी बेरोजगारी दर ६.९% होता (ऑगस्टमध्ये ६.८%). एकूण बेरोजगारी दर सप्टेंबर २०२५ च्या तुलनेत ०.२ टक्केवारी अंकांनी कमी झाला. स्रोत: राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय/सांख्यिकी व कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाचे आवर्ती श्रमशक्ती सर्वेक्षण.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: भांडवली बाजारसेबीने डेरिव्हेटिव्ह निपटारा नियम अंशतः मागे घेतलेमुदत संपणाऱ्या समभाग आणि निर्देशांक डेरिव्हेटिव्हचा निपटारा आता व्यवहारांच्या शेवटच्या ३० मिनिटांच्या खंड-भारित सरासरी किमतीवर होईल; यापूर्वी समापन लिलावातील किमती वापरल्या जात होत्या. ३ ऑगस्टपासून सुरू झालेले समापन लिलाव सत्र रोख-समभाग बाजारातील समापन किमतींसाठी सुरूच राहील.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: ऊर्जाएस्सार ऑइलला पाच कोळसाशय मिथेन गट मिळालेहे गट राणीगंज (पश्चिम बंगाल), सिंगरौली (मध्य प्रदेश) आणि गोदावरी खोरे (तेलंगणा) येथे १,२८१ चौ. किमी क्षेत्रावर पसरलेले असून २०२५ आणि २०२६ च्या बोली फेऱ्यांतर्गत त्यात सुमारे ६.६ ट्रिलियन घनफूट वायूसाठा आहे. भारतातील कोळसाशय मिथेनचा अंदाजित स्रोत-साठा २,६०० अब्ज घनमीटर आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध / जीएस३ — अर्थव्यवस्था: व्यापारचीनची स्वस्त प्रथिन निर्यातीतील वाढगेल्या वर्षी चीन कोंबडीमांसाचा निव्वळ निर्यातदार बनला; कोंबडीमांसाची निर्यात २.६ अब्ज अमेरिकी डॉलर होती. युरोपीय संघाने चिनी वाटाणा प्रथिनांवर ४१–६७% अवमूल्यन-विरोधी शुल्क लावले आणि जुलैमध्ये पेकिंग बदकांच्या आयातीची चौकशी सुरू केली.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था व आपत्ती व्यवस्थापनहवामान आपत्तींचे मूल्यांकन / विमा संरक्षणातील तफावत (मतलेख)सोळाव्या वित्त आयोगानुसार प्रधानमंत्री पीक विमा योजनेच्या हप्त्यांपैकी ८५–९०% भार केंद्र आणि राज्ये उचलतात, तरीही २०२४-२५ पर्यंतच्या आठ वर्षांत शेतकऱ्यांचा सहभाग केवळ सुमारे ४०% राहिला. नागालँडने परिमाणाधारित आपत्ती विम्याची सुरुवात केली, तर राष्ट्रीय आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण राष्ट्रीय आपत्ती जोखीम विमा पूलवर काम करत आहे.
जीएस२/जीएस३ — अन्नसुरक्षाजागतिक अन्न दिन २०२६: "आज नवोन्मेष करा, उद्या पोषण द्या"राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा कायदा, २०१३ अंतर्गत ग्रामीण लोकसंख्येच्या ७५% आणि शहरी लोकसंख्येच्या ५०% पर्यंत (सुमारे ८१ कोटी) लोकांना संरक्षण मिळते. प्रधानमंत्री गरीब कल्याण अन्न योजनेतील अन्नधान्य मोफत असून ही हमी २०२८ पर्यंत वाढवली आहे; ती लक्ष्यित सार्वजनिक वितरण प्रणाली आणि एक देश एक शिधापत्रिका यांद्वारे पोहोचवली जाते. एफएओ, आयएफएडी आणि डब्ल्यूएफपी इंडियाचे प्रमुख हे सह-लेखक आहेत.
जीएस१/जीएस२ — समाज व राज्यव्यवस्थामहिलांचे संपत्ती हक्क / महिला-नेतृत्वाखालील विकास यावर राष्ट्रीय महिला आयोगाचा सल्लामसलत कार्यक्रममार्गदर्शक तत्त्वांतील अनुच्छेद ३८, ३९ आणि ४६ वितरणात्मक न्यायाचा पाया आहेत, तर अनुच्छेद ३००-ए मालमत्तेचे संरक्षण करतो. हिंदू उत्तराधिकार कायद्यातील (२००५ ची दुरुस्ती) तरतूद विनीता शर्मा विरुद्ध राकेश शर्मा (२०२०) या खटल्यात कायम ठेवली गेली: मुलगी जन्मतःच सहदायाद असते.
जीएस२ — कल्याणकारी योजना: लखपती दीदीविजयवाडा येथील राष्ट्रीय सरस मेळ्यात राष्ट्रपती मुर्मूकेंद्र सरकारचे सहा कोटी लखपती दीदींचे (वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹१ लाखांपेक्षा अधिक) उद्दिष्ट असून ३.५ कोटी साध्य झाल्या आहेत. आंध्र प्रदेशात ६० लाखांच्या उद्दिष्टापैकी २३ लाख झाल्या आहेत. दिल्लीबाहेर भरलेला हा पहिलाच राष्ट्रीय सरस मेळा आहे.
जीएस२ — शिक्षण: परदेशी विद्यापीठांचे परिसरलिव्हरपूल विद्यापीठाचा बेंगळुरू परिसर सुरूसहा पदवी आणि दोन पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांत सुमारे ३०० विद्यार्थी नोंदणीकृत आहेत.
जीएस१/जीएस२ — समाज, उपेक्षित घटकसोनागाछीत १४ वा दुर्गापूजा उत्सवलैंगिक कामगारांच्या सामूहिक संघटनेने, दरबार महिला समन्वय समितीने, स्थानिक विरोध आणि सामाजिक कलंक कायम असताना हा उत्सव आयोजित केला. सोनागाछी हा कोलकात्यातील भारताचा सर्वात मोठा वेश्यावस्तीचा भाग आहे.
जीएस२ — आरोग्यदीर्घकाळ उच्च सामाजिक-आर्थिक स्थान असलेल्या भारतीयांमध्ये हृदयरोगाचा धोका अधिकएम्स दिल्ली आणि हार्वर्ड टी.एच. चान स्कूल यांनी ४५ वर्षे व त्यावरील ६५,३६४ भारतीयांवर केलेल्या अभ्यासात, सातत्याने वंचित राहिलेल्यांच्या तुलनेत हृदयविकार निकामी होण्याची शक्यता १.८ पट आणि हृदयविकाराचा झटका येण्याची शक्यता १.७ पट आढळली. हे साथरोगशास्त्रीय संक्रमण म्हणून मांडले आहे.
जीएस२/जीएस३ — आरोग्य, विज्ञान-तंत्रज्ञान२१०० पर्यंतच्या १७ आपत्तीजनक आरोग्य धोक्यांवर लॅन्सेट आयोगाचा अहवालअण्वस्त्र संघर्ष आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा दुर्भावनापूर्ण वापर हे "विनाश-क्षमता" असलेल्या श्रेणी १ मध्ये आहेत. २१०० पर्यंत किमान १ अब्ज अपंगत्व-समायोजित जीवनवर्षे गमावण्यास कारणीभूत ठरू शकणारा धोका "आपत्तीजनक" मानला जातो; हा अहवाल ३७ तज्ज्ञ आणि २०४ देशांवर आधारित आहे. २३.१ अब्ज अपंगत्व-समायोजित जीवनवर्षांसह लठ्ठपणा हा सर्वात मोठा एकल धोका आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: राज्यपालसिक्कीमच्या राज्यपाल नियुक्तीबाबत काँग्रेसचे राष्ट्रपतींना पत्रराहुल गांधी यांनी अनुच्छेद ३६१ (राज्यपालांना फौजदारी कारवाईपासून संरक्षण) आणि अनुच्छेद ७४(१) (राष्ट्रपती मंत्रिपरिषदेला सल्ल्याचा पुनर्विचार करण्यास सांगू शकतात) यांचा उल्लेख केला. २०२२ मधील अंकिता भंडारी हत्येच्या सीबीआय चौकशीची पार्श्वभूमी असून दुष्यंत गौतम यांची राज्यपालपदी नियुक्ती झाली आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: स्थानिक शासन, निवडणुकाओडिशा: पंचायत निवडणुकांसाठी मतपत्रिका, शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी ईव्हीएमराज्य निवडणूक आयुक्तांनी सांगितले की पंचायत निवडणुकांसाठी सुमारे ३.३६ लाख ईव्हीएम लागतील (सुमारे ९१,००० केंद्रांवर प्रत्येकी चार), जी उपलब्ध नाहीत. घरोघरी मतदारयादी सर्वेक्षण २६ ऑक्टोबरपासून सुरू होईल; प्रारूप मतदारयादी १ जानेवारी २०२७ रोजी आणि अंतिम यादी १० फेब्रुवारी रोजी प्रसिद्ध होईल.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायव्यवस्था, राजकीय हक्ककलकत्ता उच्च न्यायालयाची बनगाव पूजा मंडपाजवळ भाकप (मार्क्सवादी) च्या पुस्तक स्टॉलला परवानगीन्यायमूर्ती सौगत भट्टाचार्य म्हणाले की भिन्न राजकीय मतांमुळे लोकशाही "फलदायी, खोलवर रुजलेली आणि प्रगल्भ" बनते. त्यांनी पोलिसांना १०० मीटर त्रिज्येत सुव्यवस्था राखण्याचे निर्देश दिले; पुढील सुनावणी २३ नोव्हेंबर रोजी आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध / राज्यव्यवस्था: मतदारयाद्याविशेष सखोल पुनरीक्षणाबाबतच्या वक्तव्यांवरून भारतीय राजदूताची अमेरिकी महिला खासदाराला समजराजदूत विनय मोहन क्वात्रा यांनी भारतीय निवडणूक आयोगाच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणाबाबत प्रमिला जयपाल यांच्या वक्तव्यांना अंतर्गत बाबींमध्ये "अस्वीकार्य हस्तक्षेप" म्हटले. त्यांनी दावा केला होता की १३० दशलक्ष लोकांची नावे मतदारयादीतून वगळली जात आहेत.
जीएस३ — पर्यावरण; जीएस२ — संघराज्यवादपश्चिम घाटातील पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्राबाबत केरळम विधानसभेचा ठरावठरावात ९८ महसुली गावांतील ८,५९०.६९ चौ. किमी क्षेत्र समाविष्ट करणारा सुधारित प्रस्ताव पर्यावरण, वने व हवामान बदल मंत्रालयाने स्वीकारावा आणि वेलदोडा टेकडी राखीव क्षेत्र पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र व्यवस्थेतून वगळावे, अशी मागणी केली आहे.
जीएस३ — पर्यावरण: पाणथळ प्रदेशसुखना पाणथळ (चंदीगड) आणि सौज झील (उत्तर प्रदेश) रामसर स्थळे म्हणून घोषितभारतातील रामसर स्थळांची संख्या आता १०३ झाली आहे. रामसर अधिवेशनाची स्थापना १९७१ मध्ये झाली.
जीएस३ — पर्यावरण: सरोवर संवर्धनजम्मू-काश्मीर उच्च न्यायालयाची दल सरोवरात इंधनचलित मोटरबोटी आणि जेट स्कीवर बंदीमुख्य न्यायमूर्ती पुष्पेंद्र सिंह भाटी आणि न्यायमूर्ती राजेश शेखरी यांच्या खंडपीठाने सरकारला सौर आणि विद्युत बोटींची शक्यता तपासण्याचे निर्देश दिले. आणीबाणी, कायदा-सुव्यवस्था आणि आपत्ती व्यवस्थापनासाठीच्या बोटी यातून वगळल्या आहेत.
जीएस१ — भूगोल: मोसमी पाऊसतमिळनाडूत ईशान्य मोसमी पावसाचे आगमन, पाच दिवस लवकरनैर्ऋत्य मोसमी पाऊस परतत असताना प्रादेशिक हवामान केंद्र, चेन्नई यांनी पावसाच्या आगमनाची घोषणा केली. राज्यात नैर्ऋत्य मोसमी पावसाचा हंगाम २०% पर्जन्यतुटीसह संपला असून सामान्य ईशान्य मोसमी पावसाचा अंदाज आहे.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापनबिहारमधील नौका अपघात: तीन वर्षांत १८ घटनांत ५४ मृत्यू२०२६ मध्ये आठ, २०२५ मध्ये चार आणि २०२४ मध्ये सहा अपघात झाले. राष्ट्रीय गुन्हे अभिलेख विभागाच्या आकडेवारीनुसार २०१२–२१ मध्ये बिहारमध्ये नौका उलटून ४२१ मृत्यू झाले, जे देशातील एकूण मृत्यूंच्या १२.२% आहेत.
जीएस३ — पर्यावरण: संवर्धनहस्तक्षेपाशिवाय वन्यजीव संवर्धन? (मुलाखत)वाघांच्या पुनर्वसन कार्यक्रमाची सुरुवात म्हणून २ ऑक्टोबर रोजी बक्सा व्याघ्र प्रकल्पात एका वाघिणीला सोडण्यात आले. भारत संवर्धनावर दरवर्षी सुमारे ₹३,५०० कोटी खर्च करतो, तर गरज ₹९,५००–१०,००० कोटींची आहे; संरक्षित क्षेत्रे जमिनीच्या सुमारे ५% भागावर आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध; जीएस३ — सीमा व्यवस्थापनलडाख: लेह अपेक्स बॉडीने चीनची वक्तव्ये फेटाळलीएलएबीचे सह-अध्यक्ष छेरिंग दोरजे लक्रुक यांनी ठामपणे सांगितले की लडाख कधीही चीनचा भाग नव्हता आणि अक्साई चीन चीनच्या बेकायदेशीर ताब्यात आहे.
जीएस३ — पायाभूत सुविधापंतप्रधानांच्या हस्ते आभासी पद्धतीने ₹३,३५० कोटींच्या लडाख प्रकल्पांचे उद्घाटनपाच विमानतळ आणि सामरिक रस्ते प्रकल्प, ज्यात लेह येथील कुशोक बकुला रिंपोचे विमानतळावरील नवीन टर्मिनलचा समावेश आहे; हे टर्मिनल भूऔष्णिक ऊर्जेचा वापर करते. आयआयटी जम्मू आणि आयआयएम जम्मू यांच्या उपग्रह परिसरांचे काम पुढे नेले जात आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: शांघाय सहकार्य संघटनाशांघाय सहकार्य संघटनेच्या शासनप्रमुख परिषदेत राजनाथ सिंह भारताचे प्रतिनिधित्व करणारताजिकिस्तानच्या अध्यक्षतेखाली १९–२० ऑक्टोबर रोजी दुशान्बे येथे होणाऱ्या या परिषदेत पंतप्रधान मोदी आभासी पद्धतीने सहभागी होण्याची अपेक्षा आहे. व्यापार आणि वाणिज्य सहकार्यावर भर आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाइस्रायलकडून गाझामध्ये व्यावसायिक मालाला बंदीकोगॅटने हा निलंबनाचा निर्णय जाहीर केला, ज्यामुळे हिवाळ्यापूर्वी अन्न आणि निवाऱ्याच्या साहित्याचा एक महत्त्वाचा स्रोत तुटला आहे. ऑगस्ट २०२५ मध्ये गाझामध्ये दुष्काळ जाहीर करण्यात आला होता.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाएडनमधील राजवाड्यावर हुतींचा हल्ला; ट्रम्प–इराण तणावावर पारसी यांचे मतहुती (अन्सार अल्लाह) च्या पाच क्षेपणास्त्रांनी एडनमधील अल-मशीक राजवाड्यावर मारा केला (चार जण ठार), आणि सौदी अरेबियाने इराणला जबाबदार धरले. क्विन्सी इन्स्टिट्यूटचे ट्रिटा पारसी यांच्या मते अमेरिकेतील मध्यावधी निवडणुकांनंतर ट्रम्प पूर्ण-प्रमाणातील युद्धाचा पर्याय निवडू शकतात.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: रशिया–युक्रेनयुक्रेनचा रियाझान तेलशुद्धीकरण कारखान्यावर हल्लामॉस्कोच्या आग्नेयेस सुमारे ३०० किमी अंतरावरील या ड्रोन हल्ल्याचा संदर्भ असा की ट्रम्प यांच्याशी संबंध बिघडत असताना झेलेन्स्की यांनी अल्पकालीन युद्धविराम संपल्याचे जाहीर केले होते.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध / जीएस३ — सुरक्षाउत्तर कोरियाकडून पाण्याखालून डागल्या जाणाऱ्या क्षेपणास्त्रांच्या चाचण्याकेसीएनएनुसार, जवळपास तीन वर्षांतील अशा पहिल्याच चाचण्या दोन प्रकारच्या सामरिक क्रूझ क्षेपणास्त्रांच्या होत्या, आणि त्या बहुधा अण्वस्त्रे डागण्यासाठी रचलेल्या, अद्याप तैनात न झालेल्या पाणबुडीवरून केल्या गेल्या.