जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा/अमली पदार्थांची तस्करीपंजाबमधील अमली पदार्थविरोधी कार्यकर्ते परविंदर सिंग झोटा यांची हत्याएम्सच्या भारतातील पदार्थसेवनाच्या व्याप्तीविषयक सर्वेक्षणानुसार (२०१७-१८) पंजाबमधील १०-७५ वयोगटातील लोकसंख्येत अफूजन्य पदार्थांवरील अवलंबित्व १.२८% होते, तर राष्ट्रीय पातळीवर ते ०.२६% होते. राष्ट्रीय गुन्हे नोंद विभागाने (एनसीआरबी) २०२४ मध्ये पंजाबमध्ये अतिसेवनामुळे १०६ मृत्यूंची नोंद केली; २०२३ मध्ये ही संख्या ८९ होती.
जीएस३ — पायाभूत सुविधा/ऊर्जा/पर्यावरणनीती आयोग–डेलॉइट डेटा सेंटर मूल्यमापन आराखडाया पंचस्तंभीय आराखड्यात डेटा सेंटरच्या मंजुरीला वीज आणि पाण्याच्या पडताळलेल्या उपलब्धतेशी जोडले आहे. केंद्रीय लेखापरीक्षण यंत्रणेसाठी इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय हे नोडल मंत्रालय असेल. जानेवारी २०२६ मध्ये भारतात २७१ डेटा सेंटर होती, तर ऑगस्ट २०२६ मध्ये स्थापित क्षमता सुमारे १.५७ गिगावॉट होती.
जीएस३ — पर्यावरण/जैवविविधता; जीएस२ — वन हक्कओडिशातील बाल्डा टेकड्यांमधील बॉक्साइट खाणकामाचा प्रस्तावनागेश्वरी राखीव वनातील १४७ हेक्टरवर अदानीशी संबंधित प्रस्तावित बॉक्साइट खाणीमुळे जेयपोर भू-पाल (ग्राउंड गेको) धोक्यात येईल. ही प्रजाती १३० वर्षे नामशेष मानली गेली होती आणि २०१० मध्ये ती पुन्हा आढळली. बोंडो आणि पोरजा आदिवासींच्या वन हक्कांचे दावे मान्य करण्यात आलेले नाहीत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/भारत–आसियान; जीएस३ — संरक्षणपहिल्या आसियान-भारत संरक्षण थिंक टँक मंचावर (एमपी-आयडीएसए) राजनाथ सिंहत्यांनी ॲक्ट ईस्ट, सागर आणि महासागर यांची आसियानप्रणीत यंत्रणांशी सांगड घातली आणि २०२६ हे आसियान-भारत सागरी सहकार्य वर्ष असल्याचे नमूद केले.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापन; जीएस१ — भूगोलमहाराष्ट्रातील दुष्काळ घोषणाआणखी ४० तालुके दुष्काळग्रस्त घोषित करण्यात आले असून एकूण संख्या ३०५ झाली आहे. ट्रिगर १ आणि ट्रिगर २ लागू असल्याने हे तालुके केंद्राच्या राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद निधी (एनडीआरएफ) मार्गदर्शक सूचनांनुसार मदतीसाठी पात्र ठरतात. एल निनोशी संबंधित अपुऱ्या पावसाचे कारण राज्य सरकारने दिले आहे.
जीएस३ — श्रम/अर्थव्यवस्था; जीएस२ — सामाजिक न्याय"'अकुशल' श्रमाची मिथ्या कथा" (संपादकीय)वेतन संहितेनुसार किमान वेतन ठरवताना कौशल्य पातळी विचारात घेणे आवश्यक आहे. सप्टेंबरमधील शेती क्षेत्रातील किमान दर अकुशलांसाठी ₹५२८, अर्धकुशलांसाठी ₹५७८, कुशलांसाठी ₹६२७ आणि उच्च कुशलांसाठी ₹६९४ होते.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/न्यायव्यवस्था, प्रसारमाध्यम स्वातंत्र्यसर्वोच्च न्यायालयाकडून पत्रकार अभिषेक उपाध्याय यांना संरक्षणसरन्यायाधीश सूर्यकांत आणि न्यायमूर्ती जॉयमाल्या बागची यांच्या पीठाने अटकेपासून आणि त्यानंतरच्या कोणत्याही एफआयआरमधील बळजबरीच्या कारवाईपासूनचे अंतरिम संरक्षण अंतिम केले. उत्तर प्रदेश पोलिसांनी त्यांचा डिजिटल डेटा मागण्यासाठी 'एक्स'ला पाठवलेली नोटीसही न्यायालयाने रद्द केली.
जीएस२ — शासन/न्यायव्यवस्थाऑफलाइन रेल्वे तिकिटांच्या विम्याबाबत सर्वोच्च न्यायालयन्यायमूर्ती अहसानुद्दीन अमानुल्लाह आणि आर. महादेवन यांच्या पीठाने २७ ऑक्टोबर २०२६ पासून खिडकीवरून खरेदी केलेल्या तिकिटांनाही ऑनलाइन आरक्षणाप्रमाणेच प्रवास विमा देण्याचे निर्देश दिले. तसे न केल्यास जबाबदारी रेल्वे बोर्डावर येईल. हे प्रकरण जून २०२३ मधील ओडिशा रेल्वे अपघातातून उद्भवले.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/महागाईघाऊक महागाई, सप्टेंबर २०२६घाऊक किंमत निर्देशांकावर आधारित महागाई ११.४% वर पोहोचली. हा जुन्या मालिकेतील (आधारवर्ष २०११-१२) ४९ महिन्यांतील उच्चांक आणि नव्या मालिकेतील (आधारवर्ष २०२२-२३) विक्रमी स्तर आहे. इंधन आणि वीज २५.८५%, अन्नपदार्थ ८.१% आणि उत्पादित वस्तू ९.८% (मालिकेतील उच्चांक) वाढल्या.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था; पूर्व परीक्षा चालू घडामोडी२०२६ चे अर्थशास्त्र नोबेल (रॉबर्ट हॉल, मायकेल वुडफर्ड)"समष्टी-आर्थिक स्थिरीकरणाच्या सूक्ष्म-आर्थिक पायासाठी" हा पुरस्कार देण्यात आला. त्यांचा नवकेन्सवादी दृष्टिकोन चिवट किमतींमुळे पैसा केवळ अल्पकाळात तटस्थ नसतो असे मानतो आणि त्यामुळे चलनवाढ लक्ष्यीकरणाला पाठबळ देतो.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान/क्वांटम संगणनमायक्रोसॉफ्टच्या मेजोराना १ आणि २ क्वांटम चिप्समेजोराना १ (आठ क्युबिट; मेजोराना शून्य अवस्थांवर आधारित टोपोलॉजिकल क्युबिट असल्याचा दावा) हा वादग्रस्त आहे. मायक्रोसॉफ्टने २ जून रोजी मेजोराना २ ची घोषणा केली आणि २०२९ पर्यंत विस्तारक्षम क्वांटम संगणकाचे आश्वासन दिले.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान/सायबर सुरक्षाआयबीएम थिंक २०२६ मध्ये टीसीएसचे क्वांटम संगणनावर मतटीसीएसचे मुख्य तंत्रज्ञान अधिकारी हॅरिक विन यांनी सांगितले की संस्थांनी क्वांटम-सुरक्षित कूटबद्धीकरणाकडे स्थलांतरित होण्याची तयारी करावी. मे २०२५ मध्ये जाहीर झालेल्या क्वांटम उपक्रमात टीसीएस आयबीएम आणि आंध्र प्रदेश सरकारसह सहभागी झाली.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंधभारत–कॅनडा: परराष्ट्रमंत्री अनिता आनंद यांचा दिल्ली दौरात्यांनी पंतप्रधान मोदी आणि परराष्ट्र व्यवहार मंत्री जयशंकर यांची भेट घेतली आणि मोदी डिसेंबरमध्ये कॅनडाला भेट देतील असे संकेत दिले. दोन्ही मंत्री "मिडल पॉवर मोमेंट" या चर्चासत्रात सहभागी झाले आणि चर्चेत व्यापार कराराचाही समावेश होता.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/रशिया-युक्रेन युद्धस्टारलिंकची गती कमी करणे आणि क्षेपणास्त्र इशाऱ्यांवरून युक्रेनचे अमेरिकेवर आरोपवॉशिंग्टनने स्टारलिंकची गती कमी केली आणि हल्ल्यांची पूर्वसूचना दिली नाही, असे युक्रेनने म्हटले. ट्रम्प यांनी जाहीर केलेल्या "ऊर्जा युद्धविरामा"नंतरही ६,००,००० हून अधिक लोकांचा वीजपुरवठा खंडित झाला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/पश्चिम आशियासौदी अरेबियावर हुथींचे हल्ले; भारतीय विमान कंपन्यांकडून सौदी उड्डाणे स्थगितहुथींनी अरामकोच्या दहरान तळावर हल्ला केला आणि विमानतळे व तेल केंद्रांवर आणखी हल्ले करण्याचा इशारा दिला. इंडिगो, एअर इंडिया, एअर इंडिया एक्स्प्रेस आणि आकासा एअर यांनी १७ ऑक्टोबरपर्यंत सौदीतील शहरांची उड्डाणे रद्द केली.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/सागरी सुरक्षाहोर्मुझच्या सामुद्रधुनीत सुरुंगाच्या धडकेनंतर जहाज बुडालेइराणच्या क्रांतिकारी रक्षक दलाने सांगितले की २,५०० हून अधिक कंटेनर वाहून नेणारे मालवाहू जहाज "अनधिकृत" मार्गिकेत सुरुंगावर आदळले. ब्रिटिश कंपनी व्हॅनगार्डने ते जहाज सिंगापूर-ध्वजांकित जीएफएस प्राइड असल्याचे सांगितले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/संयुक्त राष्ट्रांचे शांतिरक्षणयुनिफिलचा आदेश समाप्तीच्या जवळयुनिफिल १९७८ पासून इस्रायल आणि लेबनॉन यांच्यात मध्यस्थ भूमिका बजावत आहे; जवळपास ५० देशांतील सुमारे ७,५०० कर्मचारी त्यात आहेत. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेने गेल्या वर्षी त्याचा आदेश ३१ डिसेंबर २०२६ रोजी संपवण्यासाठी मतदान केले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/आखातातील स्थलांतरित कामगार; शेजारी देश — श्रीलंकासौदी सर्वोच्च न्यायालयाकडून श्रीलंकन कामगार अनोजन शिवरासा यांची फाशीची शिक्षा रद्दईशनिंदेशी संबंधित फेसबुक पोस्टचे हे प्रकरण नव्याने शिक्षा ठरवण्यासाठी खालच्या न्यायालयाकडे परत पाठवण्यात आले. सातत्यपूर्ण राजनैतिक आणि कायदेशीर प्रयत्नांमुळे हे शक्य झाल्याचे श्रीलंका सरकारने म्हटले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/शेजारी देश आणि चीनचीन–उत्तर कोरिया नवीन यालू नदी पूल३ किमी लांबीचा, चारपदरी हा पूल डांडोंग आणि सिनुइजू यांना जोडतो; २०१४ मध्ये अपेक्षित असलेल्या उद्घाटनानंतर एका दशकाने तो तयार झाला आहे. चीन–उत्तर कोरिया यांच्यातील अधिकृत व्यापाराचा ७०% हून अधिक भार सांभाळणाऱ्या जुन्या पुलावरील ताण यामुळे कमी होतो.
जीएस२ — आरोग्य/आंतरराष्ट्रीय संबंधपूर्व काँगोमधील इबोलाइतुरी प्रांतात मे ते जुलैदरम्यान मातामृत्यू मागील वर्षाच्या तुलनेत जवळपास ७०% वाढले. काँगोमधील आतापर्यंतच्या सर्वाधिक गंभीर उद्रेकात रुग्णालयातील प्रसूतींमध्ये ३०% हून अधिक घट झाल्याचे संयुक्त राष्ट्र लोकसंख्या निधीने (यूएनएफपीए) नोंदवले आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/स्थानिक स्वराज्य, राज्य निवडणूक आयोगउत्तर प्रदेश पंचायत निवडणुकांबाबत अलाहाबाद उच्च न्यायालयन्यायमूर्ती अजित कुमार आणि गरिमा प्रसाद यांच्या पीठाने राज्य निवडणूक आयोगाला तीन महिन्यांत पंचायती राज निवडणुका घेण्याचे निर्देश दिले.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/निवडणुकाआंध्र प्रदेशातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकाराज्य निवडणूक आयुक्त अनिल चंद्र पुनेठा यांनी नगरपालिका, एमपीटीसी/झेडपीटीसी आणि ग्रामपंचायत निवडणुकांचे वेळापत्रक जाहीर केले. आदर्श आचारसंहिता आता लागू झाली असून ही प्रक्रिया २ डिसेंबर २०२६ पर्यंत पूर्ण होईल.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/राज्यपाल पदराज्यपाल नियुक्त्यांवरून वाद (ओडिशा, सिक्कीम)ओडिशाचे नियुक्त राज्यपाल ब्रज मोहन राम यांनी भाजप बळकट करण्यासाठी काम करणार असल्याचे म्हटल्यावर बीजेडीने आक्षेप घेतला; राज्यपाल पक्षीय राजकारणाच्या वर असला पाहिजे, असा त्यांचा युक्तिवाद आहे. स्वतंत्रपणे, दुष्यंत कुमार गौतम यांच्या सिक्कीमच्या राज्यपालपदी झालेल्या नियुक्तीच्या विरोधात अंकिता भंडारी यांचे पालक आंदोलन करत आहेत.
जीएस२ — शासन/उत्तरदायित्वइंदूर दूषित पाणी मृत्यू: उत्तरदायित्वन्यायमूर्ती सुशीलकुमार गुप्ता यांच्या एकसदस्यीय न्यायिक आयोगाने आयएएस अधिकारी रोहित सिसोनिया यांना "प्रमुख जबाबदार" ठरवले. त्यानंतर २३ आयएएस अधिकाऱ्यांच्या फेरबदलात त्यांची रायसेनच्या जिल्हाधिकारीपदी नेमणूक झाल्याने विरोधकांनी टीका केली.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/राजकीय पक्ष, राज्यसभेतील क्रॉस-व्होटिंगसमाजवादी पक्षाचे तीन बंडखोर आमदार भाजपमध्येअभय सिंग, राकेश प्रताप सिंग आणि विनोद चतुर्वेदी यांनी औपचारिकरीत्या भाजपमध्ये प्रवेश केला. त्यांच्या फुटीची सुरुवात फेब्रुवारी २०२४ च्या राज्यसभा निवडणुकीत झाली होती, जेव्हा समाजवादी पक्षाच्या आमदारांनी भाजप उमेदवाराला क्रॉस-व्होटिंग केले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/भारत–चेक; जीएस३ — संरक्षण उत्पादनचेक उपपंतप्रधान कारेल हावलिचेक यांच्या हस्ते होस्कोटे येथे गोपालन एरोस्पेस उत्पादन मार्गिकेचे उद्घाटनमानवरहित हवाई वाहने, मानवरहित वाहतूक व्यवस्थापन आणि अग्निशमन उपायांशी संबंधित पाच सामंजस्य करारांवर स्वाक्षऱ्या झाल्या. जीएआयपीएलने १०.५ एकरांच्या या सुविधेत सुमारे ४० दशलक्ष डॉलर गुंतवले आहेत.
जीएस३ — ऊर्जा/पायाभूत सुविधाराज्यांतील वीज खरेदीवरून वाद (तमिळनाडू, केरळम)तमिळनाडू एनटीपीसी विद्युत व्यापार निगमामार्फत १६ दिवसांसाठी (१५–३१ ऑक्टोबर) प्रति युनिट ₹३३–३५ दराने १,००० मेगावॅट वीज खरेदी करणार असून ती केवळ सायंकाळच्या सर्वोच्च मागणीसाठी असेल. केरळममध्ये केएसईबी सार्वजनिक क्षेत्रातच राहील, असे मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले.
जीएस३ — विमान सुरक्षा/नियमननागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाकडून (डीजीसीए) विमानांत मोबिकिन्स एमके-पीबी-०४ पॉवर बँकवर बंदी२९ सप्टेंबर २०२६ च्या हवाई योग्यता माहिती परिपत्रकाद्वारे काढलेली ही बंदी केबिनमधील आणि तपासणीसाठी दिलेल्या सामानात तसेच मालवाहतुकीत लागू आहे. ११ ऑक्टोबर रोजी इंडिगोचे चंदीगड–चेन्नई विमान पॉवर बँकचा स्फोट झाल्याने हैदराबादकडे वळवावे लागल्यानंतर हा निर्णय झाला.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/मनी लाँडरिंग आणि परकीय चलन कायदासक्तवसुली संचालनालयाकडून (ईडी) फेमाअंतर्गत रिलायन्स पॉवरची ₹२,०३२.८१ कोटींची मालमत्ता जप्तब्रिटिश व्हर्जिन आयलंड्स आणि केमन आयलंड्सशी संबंधित ₹२,१०१.४६ कोटींच्या निर्लेखनांबद्दल सेबीने दिलेल्या माहितीवरून तपास सुरू झाला. हे प्रकरण रिलायन्स नॅचरल रिसोर्सेसने २००६ मध्ये उभारलेल्या ३० कोटी डॉलरच्या एफसीसीबीशीही संबंधित आहे.
जीएस२/जीएस३ — शासन/सार्वजनिक क्षेत्ररेल्वे कर्मचाऱ्यांसाठी उत्पादकता-संलग्न बोनसकेंद्रीय मंत्रिमंडळाने ११,४०,७७० अराजपत्रित रेल्वे कर्मचाऱ्यांसाठी एकूण ₹२,००९.६१ कोटींच्या ७८ दिवसांच्या उत्पादकता-संलग्न बोनसला मंजुरी दिली. प्रति कर्मचारी कमाल देय रक्कम ₹१७,९५१ आहे.
जीएस२ — कल्याणकारी योजना/पाणीपुरवठाराजस्थानमधील जल जीवन मिशनमाजी मुख्यमंत्री अशोक गेहलोत यांनी दावा केला की ४४ लाख कुटुंबे अजूनही नळजोडणीच्या प्रतीक्षेत आहेत आणि ९०% पिण्याच्या पाण्याच्या प्रकल्पांचे काम रखडले आहे (हा विरोधकांचा दावा आहे).
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/रोजगार, एमएसएमईभारतातील जागतिक बँक समूहसमूहाने चार वर्षांत ३६ अब्ज डॉलर उभे करण्यास मदत केल्याचे सांगितले, त्यापैकी ९.६ अब्ज डॉलर एमएसएमईंना गेले.
जीएस३ — पर्यावरण/प्रदूषण नियंत्रणबीएस-७ उत्सर्जन मानकेरस्ते वाहतूक व महामार्ग मंत्रालयाच्या १२ ऑक्टोबरच्या मसुदा अधिसूचनेत नवीन कार आणि एसयूव्हीसाठी १ एप्रिल २०२९ पासून बीएस-७ प्रस्तावित आहे; एप्रिल २०३५ पर्यंत टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी होईल.
जीएस३ — ऊर्जा/डेटा प्रशासनराष्ट्रीय वीज डेटा सामायिकरण आराखडाहा ऐच्छिक आराखडा ऑक्टोबरमध्ये सुरू होणार आहे. केंद्रीय विद्युत प्राधिकरणाच्या (सीईए) अध्यक्षांच्या अध्यक्षतेखालील राष्ट्रीय डेटा प्रशासन समिती त्यावर देखरेख करेल.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/बँकिंगबँक ऑफ बडोदा–एनएमसी संस्थापकांचा दावाबी.आर. शेट्टी यांनी मुंबई उच्च न्यायालयात बँक ऑफ बडोदा आणि इतर २५ जणांविरुद्ध १५ अब्ज डॉलर नुकसानभरपाईचा दावा दाखल केला; बँक ऑफ बडोदाचे शेअर ३.४७% घसरून ₹२२९.३५ वर आले. यूएई आणि डीआयएफसी न्यायालयांच्या हुकूमनाम्यांच्या आधारे सुमारे ₹२,८०० कोटींची वसुली करत असल्याचे बँकेचे म्हणणे आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/भांडवली बाजारसेबी पर्यायी गुंतवणूक निधीसाठीचा मान्यताप्राप्त गुंतवणूकदार आराखडा विस्तारणारमान्यताप्राप्त गुंतवणूकदारांची संख्या १ लाखावरून ४ लाखांपर्यंत वाढवण्याचे सेबीचे उद्दिष्ट आहे. ऑगस्ट २०२६ च्या सल्लामसलत पत्रातील प्रस्ताव ६ मध्ये सिक्युरिटीजमधील गुंतवणुकीसाठी व्यक्तींकरिता ₹५ कोटी आणि कंपन्यांकरिता ₹२० कोटींची मर्यादा सुचवली आहे.
जीएस३ — कृषी/किंमत निर्धारणऊस उत्पादक शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांसाठी केंद्राची समितीनीती आयोगाचे माजी सदस्य रमेश चंद यांच्या अध्यक्षतेखालील चार सदस्यीय समिती ऊस आधारभूत किमतीची मागणी आणि साखरेची कारखाना-स्तरीय किमान विक्री किंमत तपासेल. उताऱ्याची चाचणी आणि वजनमाप पद्धतींचाही ती आढावा घेईल.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/भांडवली बाजारजिओ प्लॅटफॉर्म्सचा आयपीओ₹३०,२१३ कोटींचा हा भारतातील सर्वात मोठा आयपीओ असून त्याने ह्युंदाई मोटर इंडियाचा ₹२७,८५९ कोटींचा आयपीओ मागे टाकला. किंमत पट्टा ₹१,०६५–₹१,११९ आहे आणि अर्ज २१ ते २३ ऑक्टोबर २०२६ दरम्यान करता येतील.