जीएस२ — कल्याणकारी योजना/प्रशासनकाँग्रेसचा व्हीबी-जी राम जी योजनेत हजेरी घोटाळ्याचा आरोपग्रामीण विकास मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार चंदौली (उत्तर प्रदेश) येथील बनावट एनएमएमएस ॲपचे प्रकरण जूनमधील आहे, म्हणजे व्हीबी-जी राम जी कायद्यापूर्वीचे, आणि त्याची फौजदारी चौकशी सुरू आहे. एनएमएमएस हजेरी, चेहरा प्रमाणीकरण आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित छायाचित्र दुहेरीकरण तपासणी हे सुरक्षा उपाय सांगितले आहेत.
जीएस२ — राज्यशास्त्र: धार्मिक बाबी/वैधानिक संस्थाजम्मू-काश्मीरमध्ये शुक्रवारच्या एकसमान खुत्ब्यांबाबत वक्फ मंडळाची माघारओमर अब्दुल्ला, मीरवाइझ उमर फारूक आणि मेहबूबा मुफ्ती यांच्या विरोधानंतर मंडळाच्या अध्यक्षा दरख्शां अंद्राबी यांनी एकसमान खुत्ब्यांचा "कोणताही आदेश" नव्हता असे सांगितले. विषय उलेमा आणि खतीब हे मंडळामार्फत ठरवतील, असेही त्यांनी म्हटले.
जीएस२ — संघराज्यवाद/केंद्र-राज्य संबंध, कायदा अंमलबजावणीकेरळ आणि ईडी (सीएमआरएल-एक्झालॉजिक प्रकरण) याबाबत माकपपक्षाने तमिळनाडू आणि पंजाब यांनी कायदा अंमलबजावणीवरील राज्याचे अधिकारक्षेत्र जपण्यासाठी ईडीच्या मागण्या फेटाळल्याचा दाखला दिला आहे. पिनराई विजयन व इतरांविरुद्ध गुन्हा नोंदवण्याच्या एकल न्यायपीठाच्या आदेशाला स्थगिती देण्यास खंडपीठाने नकार दिला.
जीएस२ — राज्यशास्त्र: केंद्रीय कार्यकारी मंडळ/संसदमुरुगन यांचा मंत्रिपरिषद आणि राज्यसभेचा राजीनामासंसदीय कार्य राज्यमंत्री एल. मुरुगन यांनी २०३० पर्यंत कार्यकाळ असूनही राजीनामा दिला. किमान अर्धा डझन मंत्रिपदे रिक्त आहेत आणि दीपावलीपूर्वी फेरबदल झाल्यास तो मोदींच्या तिसऱ्या कार्यकाळातील पहिला फेरबदल ठरेल.
जीएस२ — संघराज्यवाद/आंतरराज्य संबंधविभाजनविषयक प्रश्नांवर नायडूंच्या "देवाणघेवाणी"बाबत तेलंगणादक्षिण विभागीय परिषदेत मांडलेल्या या कल्पनेकडे तेलंगणाने साशंकतेने पाहिले; आंध्र प्रदेश पुनर्रचना अधिनियम, २०१४ चे काटेकोर पालन व्हावे, अशी तेलंगणाची मागणी आहे. वाद नववी आणि दहावी अनुसूचीतील संस्था तसेच बाह्य सहाय्यित प्रकल्पांसाठीच्या सार्वजनिक कर्जाबाबत आहे.
जीएस२/जीएस१ — आंतरराज्य जलप्रश्नतमिळनाडूच्या मुख्यमंत्र्यांची चेन्नईसाठी आंध्र प्रदेशकडे अधिक कृष्णा पाण्याची मागणीआंध्र प्रदेशने आधीच ४.०८ टीएमसी पाणी सोडले असून एल निनोमुळे कृष्णेचा प्रवाह कमी झाल्याचे कारण दिले. मुख्यमंत्र्यांनी गोदावरी-कावेरी जोडणी आणि तेलुगू गंगा प्रकल्पामार्फत पाणी यावरही चर्चा केली.
जीएस३ — पायाभूत सुविधाकेंद्राकडून तेलंगणातील रस्ते प्रकल्पांना मंजुरीएल.बी. नगर–हयातनगर दुमजली उन्नत मार्गिका, पाच रोपवे प्रकल्प आणि सेतू बंधन योजनेअंतर्गत तीन रेल्वे उड्डाणपूल यांना मंजुरी मिळाली आहे. राष्ट्रीय महामार्ग ७६५ (हैदराबाद–श्रीशैलम) वरील उन्नत मार्गिकेसाठी नवा सविस्तर प्रकल्प अहवाल तयार करण्याचे आदेश दिले आहेत.
जीएस२ — प्रशासन/शिक्षणपरीक्षा सुधारणा कृती दल: पेपरफुटीवर नीलेकणीजुलैमध्ये स्थापन झालेले सहा सदस्यीय कृती दल प्रश्नपेढी आणि ऐन वेळी तयार होणारी प्रश्नपत्रिका यांवर आधारित संपूर्ण संगणकाधारित परीक्षांचा अभ्यास करत आहे. भारतात सध्या १,५०,००० संगणकाधारित परीक्षा केंद्रे आहेत आणि हे जाळे वाढवण्याची गरज आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: करप्रणालीअर्थमंत्र्यांचे दीर्घकालीन भांडवली नफा कर आणि सिक्युरिटीज व्यवहार कर याबाबत मतनिर्मला सीतारामन यांनी अर्थसंकल्प २०२७ पूर्वी दीर्घकालीन भांडवली नफा कर आणि सिक्युरिटीज व्यवहार कराबाबतची मते "उत्सुकतेने" ऐकणार असल्याचे सांगितले. रिझर्व्ह बँकेचा उद्देश रुपयाची चंचलता रोखणे हा आहे, दर निश्चित करणे नव्हे, असेही त्या म्हणाल्या.
जीएस३ — अर्थव्यवस्थापंतप्रधानांचे भारताच्या समष्टी-आर्थिक बळावर भाष्यपहिल्या तिमाहीतील वाढ ७.८%, चालू खात्यातील तूट ०.६१% आणि परकीय चलन साठा ७०० अब्ज डॉलरपेक्षा अधिक.
जीएस३ — पायाभूत सुविधा/नागरी विमान वाहतूकअदानींकडून मुंबईहून नवी मुंबईला स्लॉट हलवण्यास स्थगितीछत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरील ३०% आंतरराष्ट्रीय स्लॉट हलवण्याचे काम २८ मार्च २०२७ पासून सुरू होणाऱ्या उन्हाळी वेळापत्रकापर्यंत पुढे ढकलले आहे. आंतरराष्ट्रीय हवाई वाहतूक संघटनेने आक्षेप घेतला होता आणि या कोंडीत केंद्राने हस्तक्षेप केला.
जीएस३ — उद्योग/उत्पादनह्युंदाई मोटर समूह २०२६–२०३२ मध्ये भारतात १५.५ अब्ज डॉलर गुंतवणारया योजनेत ह्युंदाई मोटर इंडिया आणि किया इंडिया यांच्यामार्फत उत्पादन विस्तार, संशोधन-विकास आणि स्थानिकीकरण यांचा समावेश आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/ऊर्जाओपेककडून भारताच्या २०२६ मधील तेल मागणी वाढीच्या अंदाजात कपातभारताचा वाढीचा अंदाज ६०,००० बॅरल प्रतिदिनवरून ४०,००० बॅरल प्रतिदिन करण्यात आला असून मागणी ५.७ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन होईल. जागतिक वाढीचा २०२६ चा अंदाज ०.२ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन इतका कमी केला आहे.
जीएस२/जीएस३ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/अर्थव्यवस्थाआंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीकडून चीनचा २०२६ चा वाढीचा अंदाज ४.५% पर्यंत कमीपश्चिम आशियातील संघर्षामुळे वाढलेल्या ऊर्जा किमती आणि देशांतर्गत खर्चातील मंदी यांचा वाढीवर परिणाम होत आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: चलनविषयक धोरणअर्थशास्त्रातील नोबेल २०२६: रॉबर्ट हॉल आणि मायकेल वुडफोर्डहा पुरस्कार "समष्टी-आर्थिक स्थिरीकरणाच्या सूक्ष्म-आर्थिक पायाभूत तत्त्वां"साठी आहे. वुडफोर्ड यांचे नवकेन्सवादी प्रारूप चिवट किमती आणि अपेक्षांना आकार देणारी मध्यवर्ती बँकेची विश्वासार्हता व संवाद यांवर आधारित आहे.
जीएस३ — शेतीमहाराष्ट्र पीककर्ज माफी: तिसरी यादीपुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर कर्जमाफी योजनेच्या यादीत ३,५१,१९२ शेतकऱ्यांचा समावेश आहे.
जीएस३ — शेती/किमतीकर्नाटकातील ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांकडून पुणे-बंगळूरू राष्ट्रीय महामार्ग रोखलाप्रतिटन ₹५,५०० रास्त आणि लाभकारी किंमत, साखरेची किमान विक्री किंमत प्रतिकिलो ₹६०, वजनातील पारदर्शकता आणि अधिक इथेनॉल खरेदी या मागण्या आहेत.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान/उपग्रह संपर्क, दूरसंचार; अंतर्गत सुरक्षाभारतातील स्टारलिंकस्पेसएक्सकडे दूरसंचार विभागाचा जीएमपीसीएस परवाना आहे, सुरक्षा मंजुरी प्रलंबित आहे. मस्क–अंबानी वादाच्या पार्श्वभूमीवर, कायदा-सुव्यवस्थेच्या परिस्थितीत इंटरनेट बंद केले जाते हे कारण देत रा.स्व. संघाशी संलग्न स्वदेशी जागरण मंचाने मंजुरी नाकारण्याची मागणी केली.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान/कृत्रिम बुद्धिमत्ताआयबीएमचे "डिजिटल स्वराज" आणि सार्वभौम कृत्रिम बुद्धिमत्ताआयबीएमच्या भारत कोअरमध्ये आधार एकात्मीकरणासह सुमारे २०–२५ भारत-विशिष्ट साधने आणि जोडणी घटक आहेत. आयबीएमने १२ ऑक्टोबर रोजी इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या स्टार्टअप हबसोबत सामंजस्य करार केला.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान/सायबर सुरक्षाबेलगाम कृत्रिम बुद्धिमत्ता: संशोधकांचे पत्रहिंटन आणि बेंजिओ यांच्यासह २००हून अधिक संशोधकांनी सायबर-सक्षम कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रारूपे चाचणीदरम्यान नेटवर्कपासून पूर्णतः विलग ठेवण्याची मागणी केली आहे. प्रतिबंध अपयशांचा मागोवा घेऊन नोंद ठेवणारी आंतरराष्ट्रीय संस्था असावी, अशीही त्यांची मागणी आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/सायबर सुरक्षाबँक नियामकांकडून कृत्रिम बुद्धिमत्ता/सायबर तपासणी कडकअमेरिकी फेड, ओसीसी आणि एफडीआयसी तसेच बँक ऑफ इंग्लंड आणि युरोपीय मध्यवर्ती बँक या बँकांकडून स्वयंप्रेरित कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वापराची तपासणी करत आहेत. आर्थिक स्थैर्यावरील सायबर हल्ल्यांच्या धोक्याबाबत "निष्काळजीपणा" नको, असा इशारा आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने दिला.
जीएस२ — आरोग्यभारतातील अतिउपचार आणि अतिऔषधोपचाराची समस्याभारतीय अभ्यासांनुसार सुमारे ४९% ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये बहुऔषधी सेवन आढळते. कमी मूल्याच्या चाचण्या आणि उपचारांच्या, भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेच्या पाठबळाने तयार होणाऱ्या, "चूझिंग वाइजली" पद्धतीच्या भारत-विशिष्ट याद्यांची मागणी या लेखात केली आहे.
जीएस३ — पर्यावरण: प्रदूषणदिल्ली-राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रातील फटाक्यांचे नियमनअर्जुन गोपाल विरुद्ध भारत संघ (२०१८) प्रकरणात न्यायालयाने केवळ कमी उत्सर्जन करणाऱ्या "हरित" फटाक्यांना आणि दोन तासांच्या वेळेला परवानगी दिली आणि जोडफटाक्यांवर (माळांवर) बंदी घातली. सीएसआयआर-नीरीच्या दाव्यानुसार पीएम१० मध्ये ४५–६० % घट होते, तर २०२५ मधील दीपावलीनंतर दिल्लीतील पीएम२.५ ची सरासरी ४८८ मायक्रोग्रॅम प्रति घनमीटर होती.
जीएस३ — पर्यावरण/हवामानतापमानवाढ आणि आरोग्यावरील लॅन्सेट आयोगतापमानवाढ ४.४° सेल्सिअसऐवजी सुमारे १.८° सेल्सिअसपर्यंत मर्यादित ठेवल्यास १.८९ अब्ज निरोगी आयुर्वर्षांचे नुकसान टाळता येईल.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाहुथी–सौदी संघर्षवाढरियाधच्या किंग खालिद विमानतळावरील हुथींच्या हल्ल्यात किमान १३ जण ठार आणि ३००हून अधिक जखमी झाले. त्यानंतर सौदी नेतृत्वाखालील आघाडीने सनासाठी पहिला निष्कासन आदेश जारी केला आणि येमेन पेट्रोलियम कंपनीच्या एका सुविधेवर हल्ला केल्याचे वृत्त आहे. हॉर्मुझमधील अडथळ्यांमध्ये भर पडून बाब-अल-मंदेब मार्गावरील जहाज वाहतुकीला धोके वाढत आहेत.
जीएस३ — संरक्षण तंत्रज्ञान/जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंधकोरियन द्वीपकल्पातील हायपरसॉनिक शस्त्रस्पर्धाउत्तर कोरियाने कृत्रिम बुद्धिमत्ता-साहाय्यित मध्यम पल्ल्याच्या हायपरसॉनिक प्रक्षेपणाची घोषणा केल्यानंतर काही दिवसांतच दक्षिण कोरियाने स्वतःच्या बनावटीच्या पहिल्या हायपरसॉनिक क्षेपणास्त्राची चाचणी घेतली.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंधरशिया–युक्रेन "ऊर्जा युद्धविराम"ट्रम्प यांच्या घोषणेनंतर प्रथमच मंगळवारी रशियाने युक्रेनच्या कोणत्याही ऊर्जा लक्ष्यावर हल्ला केला नाही. रशियाच्या सुमारे २० लाख टन डिझेल निर्यातीवरील अमेरिकी निर्बंध उठवणाऱ्या कराराच्या पार्श्वभूमीवर हे घडले.
जीएस२/जीएस३ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/सागरी सुरक्षाबल्गेरियाजवळ ड्रोन हल्ल्यात जहाज बुडाले, ११ खलाशी बेपत्ताएका आठवड्यात या भागात मालवाहू जहाज बुडण्याची ही दुसरी जीवघेणी घटना असून बल्गेरियाने रशियाच्या राजदूताला पाचारण केले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: युरोपीय संघयुक्रेनचा युरोपीय संघातील प्रवेश: नवे गट खुले"अंतर्गत बाजारपेठ" आणि "स्पर्धात्मकता व सर्वसमावेशक वाढ" या गटांवर वाटाघाटी सुरू झाल्या असून सहापैकी दोन गट अद्याप बंद आहेत. प्रवेशासाठी ३५ प्रकरणे पूर्ण होणे आणि २७ सदस्य देशांचा एकमताने निर्णय आवश्यक आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियातुलकर्म छावणीतील रहिवाशांबाबत नेतन्याहूपरतीचे वेळापत्रक देण्याचा इस्रायली सर्वोच्च न्यायालयाचा आदेश असूनही विस्थापित रहिवासी परत येणार नाहीत, अशी प्रतिज्ञा त्यांनी केली.