जीएस२ — राज्यव्यवस्था: मतदार याद्या / लोकप्रतिनिधित्व चौकटकर्नाटकात सामूहिक फॉर्म ७ अर्जांची कोणतीही चौकशी सुरू नाही; तेलंगणा काँग्रेसची एसआयटीची मागणीकर्नाटकच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांनी सांगितले की मतदार नोंदणी नियम, १९६० अन्वये कोणत्याही मतदार नोंदणी अधिकाऱ्याने सामूहिक फॉर्म ७ (हरकत/वगळणी) अर्जांची चौकशी सुरू केलेली नाही. १६ जून ते ४ ऑक्टोबर दरम्यान ९१,२७८ फॉर्म ७ अर्ज प्राप्त झाले. केवळ हरकतीवरून कोणतेही नाव वगळले जात नाही; आधी सुनावणी घेणे अनिवार्य आहे. तेलंगणाच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांनीही सुरू असलेल्या एसआयआर दरम्यान फॉर्म ६, ६ए, ७ आणि ८ मधील जाणीवपूर्वक केलेल्या खोट्या घोषणांविरुद्ध कारवाई करण्यास मतदार नोंदणी अधिकाऱ्यांना सांगितले.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायव्यवस्था / सामाजिक न्याय: महिलांची सुरक्षासर्वोच्च न्यायालयाचे दिल्ली पोलिसांना लैंगिक गुन्ह्यांविरुद्ध २४ तास देखरेख कक्ष स्थापन करण्याचे निर्देशस्वतःहून दाखल करून घेतलेल्या प्रकरणात न्यायमूर्ती जे.बी. पारडीवाला आणि के. विनोद चंद्रन यांच्या खंडपीठाने सांगितले की सतत देखरेखीशिवाय सीसीटीव्हीचा फारसा उपयोग नाही ("वॉर रूम"). शैक्षणिक संस्था आणि सार्वजनिक ठिकाणांभोवती गस्त अधिक कडक करण्यास सांगितले.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: संघराज्यवाद / जनगणना प्रशासनजनगणनेदरम्यान राज्ये प्रभागांची पुनर्रचना करू शकतात का? — सर्वोच्च न्यायालयात याचिकाजनगणना नियम, १९९० मधील नियम ८(४) नुसार राज्यांनी प्रशासकीय सीमा गोठवणे आवश्यक असते; जनगणना २०२७ साठी या सीमा १ जानेवारी २०२६ ते ३१ मार्च २०२७ या कालावधीत गोठवण्यात आल्या आहेत. आंध्र प्रदेश उच्च न्यायालयाने १ ऑक्टोबर रोजी निर्णय दिला की ही गोठवणूक "प्रभागांना" लागू होत नाही; हा निर्णय मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाच्या मताशी विसंगत आहे. सरन्यायाधीश सूर्यकांत यांच्या अध्यक्षतेखालील तीन सदस्यीय खंडपीठ हे प्रकरण ९ ऑक्टोबर रोजी सुनावणीसाठी घेईल.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायाधीशांच्या नियुक्त्याकेंद्राकडून तीन उच्च न्यायालयांच्या मुख्य न्यायमूर्तींची सर्वोच्च न्यायालयात पदोन्नतीन्यायमूर्ती सुनीता अग्रवाल (गुजरात), देवेंद्र कुमार उपाध्याय (दिल्ली) आणि अपरेश कुमार सिंह (तेलंगणा) यांची नियुक्ती करण्यात आली. त्यामुळे सर्वोच्च न्यायालयातील कार्यरत संख्या मंजूर ३८ पैकी ३७ झाली आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: पोलीस व्यवस्था, नागरी स्वातंत्र्य / जीएस४ केस सामग्रीसहायक पोलीस आयुक्तावर कारवाईची मागणी करणाऱ्या पत्रकार आणि १७ आंदोलकांविरुद्ध दिल्ली पोलिसांकडून एफआयआरया एफआयआरमध्ये बेकायदेशीर जमाव, सरकारी सेवकाच्या कामात अडथळा आणणे आणि पोलीस अधिकाऱ्यावर हल्ला असे आरोप नमूद आहेत. पत्रकाराची सहायक पोलीस आयुक्तांविरुद्धची लैंगिक छळाची तक्रार गुन्हे शाखेकडे वर्ग करण्यात आली; सुमारे ४८ तासांनंतरही एफआयआर नोंदवण्यात आलेला नाही.
जीएस२ — प्रशासन: लोकसेवा आयोग / भरती प्रक्रियेतील पारदर्शकतापुण्यात एमपीएससी उमेदवारांचे आंदोलनआंदोलकांनी एमपीएससीचे अध्यक्ष विवेक भीमनवार यांना हटवण्याची आणि परीक्षांमध्ये अधिक पारदर्शकतेची मागणी केली आहे. ३ ऑक्टोबर रोजी नियोजित असलेली राज्यसेवा मुख्य परीक्षा पुढे ढकलण्यात आली आहे.
जीएस२ — प्रशासन: अन्न नियमनसर्वोच्च न्यायालयाकडून महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाविरुद्धचा मुंबई उच्च न्यायालयाचा आदेश रद्दअन्न सुरक्षा व मानके अधिनियम, २००६ अन्वये परवाना निलंबित केलेल्या पुण्यातील एका दुग्धालयाला ₹५ लाख भरपाई देण्याचे निर्देश मुंबई उच्च न्यायालयाने दिले होते. महाराष्ट्र राज्य विरुद्ध मे. गुरुनानक डेअरी अँड स्वीट्स या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने तो आदेश रद्द केला.
जीएस२ — प्रशासन: सेंट्रल व्हिस्टा पुनर्विकास / वारसाकेंद्रीय सचिवालय ग्रंथालयाच्या स्थलांतराबाबत सर्वोच्च न्यायालयाने केंद्राकडून प्रतिज्ञापत्र मागवलेया १३५ वर्षे जुन्या ग्रंथालयात ८.५ लाखांहून अधिक पुस्तके आहेत. सर्वोच्च न्यायालयाने स्वतःहून दखल घेतली असून राखून ठेवलेली जागा आणि आराखड्यांबाबत तीन आठवड्यांत प्रतिज्ञापत्र सादर करण्यास सांगितले आहे.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापन/औद्योगिक सुरक्षा; जीएस२ — कामगार कल्याणश्री सिटीतील औषधनिर्मिती कारखान्यातील स्फोटातील पीडितांच्या कुटुंबीयांना आंध्र प्रदेशकडून मदत आणि नोकऱ्यांचे आश्वासन३ ऑक्टोबर रोजी टीआयएल हेल्थकेअर येथे झालेल्या स्फोटानंतर प्रत्येक पीडिताच्या नामनिर्देशित व्यक्तीला ₹५० लाख दिले जातील; उर्वरित देणी कामगार भरपाई धोरणानुसार दिली जातील.
जीएस३ — खाणकाम/धनशुद्धीकरण; जीएस२ — केंद्र-राज्य यंत्रणातमिळनाडूच्या दक्षता व भ्रष्टाचारविरोधी संचालनालयाकडून ₹४,७३० कोटींच्या वाळू उत्खनन घोटाळ्याची चौकशी सुरूधनशुद्धीकरण प्रतिबंध अधिनियम, २००२ अन्वये सक्तवसुली संचालनालयाने केलेल्या तक्रारीनंतर ही चौकशी सुरू झाली. सक्तवसुली संचालनालयाने जीपीएस आणि भू-स्कॅनिंग माहितीचा वापर करून २८ नदी-वाळू स्थळांचे सर्वेक्षण केले; त्यात परवानगीपेक्षा जास्त उत्खनन आढळले. सक्तवसुली संचालनालयाने १३ जून २०२४ रोजी पोलीस महासंचालकांना पत्र लिहिले होते, परंतु कोणतीही कारवाई झाली नाही.
जीएस२ — सामाजिक न्याय: महिलांचे आरोग्य / मासिक पाळी स्वच्छताकेरळमच्या डब्ल्यूओएमएन योजनेअंतर्गत बस आगारांमध्ये सॅनिटरी नॅपकिन विक्री यंत्रे बसवणारया प्रायोगिक प्रकल्पात केएसआरटीसीच्या १४ आगारांचा समावेश आहे; ३ नॅपकिनचे पॅकेट ₹१० ला मिळेल आणि भस्मीकरण यंत्रेही बसवण्यात आली आहेत. एचएलएल नॅपकिन पुरवते आणि स्वच्छता कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण देते.
जीएस२ — ई-प्रशासन / जीएस३ — माहिती तंत्रज्ञानतेलंगणाची मीसेवा ओरॅकलवरून मुक्त-स्रोत पोस्टग्रेएसक्यूएलवर स्थलांतरितएप्रिल २०२६ मध्ये हे स्थलांतर चार तासांपेक्षा कमी बंद कालावधीत पूर्ण झाले. यामुळे ओरॅकलचा दरवर्षी सुमारे ₹१० कोटींचा परवाना व देखभाल खर्च संपुष्टात येतो, असे राज्याचे म्हणणे आहे. या व्यासपीठावर ५००+ सेवा उपलब्ध असून दररोज सुमारे ८०,००० व्यवहार होतात.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: बँकिंगबँक ठेवी १५.३% नी वाढून ₹१७३.५ लाख कोटींवर, पतवाढ २१.४% सह ठेवींच्या पुढेएफसीएनआर(बी) अंतर्गत सुमारे १३७ अब्ज डॉलर आवक झाल्याने मदत झाली; तरीही एकूण पत-ठेव गुणोत्तर वर्षभरापूर्वीच्या ८२% वरून ८६.३% झाले.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: भांडवली बाजार नियमनडेरिव्हेटिव्ह्ज सेटलमेंटसाठीचे समारोपीय लिलाव नियम सेबी अंशतः मागे घेणारसेबीने ऑगस्टमध्ये समारोपीय लिलाव सत्र सुरू केले होते. सूत्रांनुसार आता डेरिव्हेटिव्ह्ज सेटलमेंटसाठी शेवटच्या ३० मिनिटांची व्हीडब्ल्यूएपी (आकारमान-भारित सरासरी किंमत) वापरली जाईल. सेबीला त्यांच्या चर्चा पत्रिकेवर २०,००० सूचना प्राप्त झाल्या.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/ऊर्जा: पेट्रोलियमचीनची इंधन-निर्यातीतील पोकळी भरून काढण्यासाठी भारत सर्वोत्तम स्थितीत असू शकतोभारतात २३ तेलशुद्धीकरण कारखाने असून त्यांची क्षमता सुमारे ५.६ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन आहे. २०२५ मध्ये भारताने सुमारे ४७ दशलक्ष टन डिझेल, पेट्रोल आणि विमान इंधन निर्यात केले, तर चीनची निर्यात २५.४ दशलक्ष टन होती. इंधन-निर्यात शुल्क वाढवल्यानंतर २०२६ च्या पहिल्या नऊ महिन्यांत भारताची निर्यात सुमारे २३% नी घटली; त्यानंतर दोनदा शुल्क कपात झाली आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: ऊर्जा सुरक्षावीजमागणी वाढत असताना कोळसा साठा अत्यंत कमीकेंद्रीय विद्युत प्राधिकरण एखादा प्रकल्प तेव्हा "गंभीर" मानते जेव्हा साठा प्रमाणित साठ्याच्या २५% पेक्षा कमी किंवा ३ दिवसांपेक्षा कमी असतो. ३० सप्टेंबर रोजी १९१ पैकी ८४ औष्णिक प्रकल्प गंभीर स्थितीत होते. २१ मे २०२६ रोजी कमाल मागणी २७०.८ गिगावॉट इतकी झाली, आणि २०२४-२५ मध्ये वीजनिर्मितीतील ७९% वाटा कोळशाचा होता.
जीएस३ — पायाभूत सुविधा: अंतर्देशीय जलमार्ग; जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: शेजारी देशपूर्व आसाममधील बोगीबीलहून पहिली आंतरराष्ट्रीय मालवाहतूक रवानाएका बार्जने ५४० टन मिथेनॉल राष्ट्रीय जलमार्ग-२ (सदिया–धुबरी, ८९१ किमी, १९८८ मध्ये घोषित) वरून भारत-बांगलादेश प्रोटोकॉल मार्गाने ढाक्याला नेले. बोगीबील आणि धुबरी येथील सीमाशुल्क व इमिग्रेशन संकुलांमुळे हे शक्य झाले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: युरोपीय महासंघ / जीएस३ — जागतिक अर्थव्यवस्थाड्रागी सुधारणा पूर्ण करण्यासाठी युरोपीय महासंघाकडे वेळ कमीजुलैपर्यंत ड्रागी यांच्या प्रस्तावांपैकी केवळ १५.७% पूर्णपणे अमलात आले होते, तर अंतिम मुदत २०२७ च्या अखेरीपर्यंत आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: द्विपक्षीय/ईएफटीएभारत आणि स्वित्झर्लंडमध्ये संरक्षण व अणुसहकार्य वाढवण्यावर सहमती१ ऑक्टोबर २०२५ पासून लागू असलेल्या भारत–ईएफटीए व्यापार व आर्थिक भागीदारी करारास (टीईपीए) एक वर्ष पूर्ण झाल्याच्या निमित्ताने स्वित्झर्लंडचे अध्यक्ष गाय पार्मेलिन यांनी भारताला भेट दिली. पाच करारांवर स्वाक्षऱ्या झाल्या. स्थलांतर व गतिशीलता भागीदारी सामंजस्य करारानुसार ५ वर्षांपर्यंत बहुप्रवेश व्हिसा आणि नूतनीकरणयोग्य १ वर्षाचे विद्यार्थी परवाने दिले जातील.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत–युरोपीय महासंघ/फ्रान्सफ्रेंच मंत्री हद्दाद: भारतासोबत "मध्यम सत्ता दृष्टिकोन"त्यांनी सांगितले की भारत–युरोपीय महासंघ मुक्त व्यापार करार १६ डिसेंबर रोजी ब्रुसेल्स येथे पूर्ण करण्याचे लक्ष्य आहे. ब्रिक्सच्या "दिल्ली जाहीरनाम्यात" युक्रेन युद्धाचा उल्लेख नव्हता, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत–बांगलादेशबांगलादेशच्या पंतप्रधानांच्या भारत भेटीच्या नियोजनात हसीना यांच्या हालचाली हे आव्हानबांगलादेशचे परराष्ट्र राज्यमंत्री हुमायून कबीर यांनी शेख हसीना यांचे दिल्लीतील वास्तव्य हे पंतप्रधान तारिक रहमान यांच्या भेटीसमोरील "प्रमुख आव्हान" असल्याचे म्हटले. त्यांनी बांगलादेशच्या "सामरिक स्वायत्ततेवर" भर दिला.
जीएस१ — जागतिक भूगोल / जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंधरशिया–नाटो तणावात कॅलिनिनग्राड संघर्षबिंदू म्हणून उदयासकॅलिनिनग्राड हा पोलंड आणि लिथुआनिया यांच्या दरम्यानचा रशियाचा विलग प्रदेश आहे. सुवाल्की गॅप हा बाल्टिक देश आणि उर्वरित नाटो यांना जोडणारा एकमेव भूमार्ग आहे. समुद्राखालील पायाभूत सुविधांच्या संरक्षणासाठी नाटोने २०२५ मध्ये बाल्टिक सेंट्री सुरू केली.
संपादकीय, जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: अमेरिकेचे धोरण / जीएस३ — संरक्षणअमेरिकेचा नवयुगीन लष्करी लोकानुनयसंरक्षण विभागाचे नाव बदलून युद्ध विभाग करण्यात आले आहे. मंत्री पीट हेगसेथ यांनी ऑटोवॉरकॉम या चार-तारांकित स्वायत्त युद्ध कमांडची घोषणा केली आणि १ जानेवारी २०२७ पर्यंत जनरल व फ्लॅग अधिकाऱ्यांच्या पदांमध्ये २०% कपात जाहीर केली.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: परदेशातील निवडणुका / तुलनात्मक राज्यव्यवस्थापहिल्या फेरीत लुला डळमळल्याने ब्राझील उजवीकडे झुकलाफ्लाविओ बोल्सोनारो हे लुला यांच्यापेक्षा सुमारे १.८ टक्क्यांनी आघाडीवर आहेत. निर्णायक फेरी २५ ऑक्टोबर रोजी आहे. फेब्रुवारी २०२७ पासून लिबरल पक्षाच्या (पीएल) सिनेटमधील जागा १५ वरून २८ होतील.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: रशिया–युक्रेन युद्धकाळ्या समुद्रात जहाजाला आग लागून बुडालेरोयाद मम्मादोव हे जहाज रोमानियाच्या विशेष आर्थिक क्षेत्रात सफँतू घेओर्घेच्या दक्षिणेस सुमारे ३० सागरी मैलांवर बुडाले. दोन खलाशांचा मृत्यू झाला आणि ११ जणांना वाचवण्यात आले. झेलेन्स्की यांनी रशियन ड्रोनना जबाबदार धरले आणि जहाजावर भारतीय नागरिक असल्याचे सांगितले, परंतु रोमानियन अधिकाऱ्यांनी कारणाची पुष्टी केली नाही.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: हिंद-प्रशांतचीनचा फिलिपाइन्सवर दक्षिण चीन समुद्रात "चिथावणीखोर कृत्यांचा" आरोपही घटना स्कारबरो शोलजवळ घडली, जिथे एका चिनी लढाऊ विमानाने फिलिपाइन्सच्या सेस्ना २०८ गस्ती विमानात हस्तक्षेप केल्याचा आरोप आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाइराणचे अध्यक्ष: अमेरिकेसोबतची वाटाघाटी "निरर्थक"मसूद पेझेश्कियान यांनी सांगितले की चर्चेनंतर अमेरिकेने इराणवर तीन वेळा हल्ला केला आहे. कायमस्वरूपी तोडग्याच्या चौकटीबाबत जूनमध्ये झालेला सामंजस्य करार होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत जहाजांवर इराणी हल्ले झाल्यानंतर मोडला.
संपादकीय, जीएस३ — पर्यावरण: संवर्धनपक्ष्यांची बेटेजैसलमेर येथील डेझर्ट नॅशनल पार्कमध्ये दोन माळढोक पक्षी सोडण्यात आले, त्यामुळे संवर्धन योजनेतील पक्ष्यांची संख्या ९७ झाली. सर्वोच्च न्यायालयाचा २०२१ चा भूमिगत वीजवाहिन्यांचा आदेश नंतर केवळ "अत्यंत महत्त्वाच्या" अधिवासापुरता मर्यादित करण्यात आला. संवर्धनाचे एकक प्रजाती नव्हे तर भूप्रदेश असावेत, असे संपादकीयात मांडले आहे.
जीएस३ — पर्यावरण: प्रकल्प चित्ताभारतात जन्मलेल्या चित्त्याला कुनोमध्ये पाच पिल्लेभारतातील चित्त्यांची संख्या ६० झाली आहे, आणि या पिल्लांमुळे "बोत्सवाना वंशावळ" सुरू होत आहे.
जीएस३ — पर्यावरण: हवामान बदल; जीएस२ — आरोग्यतीव्र उष्णतेमुळे जन्मांना धोका, संयुक्त राष्ट्रांचे फिजी येथील चर्चेत प्रतिपादनया बैठका तुर्कीये येथील कॉप३१ च्या आधी होत आहेत. संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालानुसार विकसनशील देशांना अनुकूलनासाठी ३१०–३६५ अब्ज डॉलर लागतात, परंतु २०२३ मध्ये केवळ २६ अब्ज डॉलर उपलब्ध होते.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: जैवतंत्रज्ञानऑप्टोजेनेटिक्ससाठी तिघांना २०२६ चे वैद्यकशास्त्राचे नोबेलकार्ल डाइसरॉथ, पीटर हेगेमान आणि गेऑर्ग नागेल यांना १२ दशलक्ष स्वीडिश क्रोना इतका पुरस्कार विभागून मिळेल. ऑप्टोजेनेटिक्स प्रकाशाच्या साहाय्याने विशिष्ट चेतापेशी नियंत्रित करते.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: आण्विक जीवशास्त्रजीवशास्त्राच्या मध्यवर्ती सिद्धांताची चाचणी घेण्याच्या "अगदी जवळ" नवा शोधडीआरटी३बी हे जीवाणूंमधील एन्झाइम आहे जे न्यूक्लिक-आम्ल साच्याशिवाय सीएसीए… असा निश्चित डीएनए क्रम तयार करते. हा शोध क्रिक यांच्या १९५८ च्या मध्यवर्ती सिद्धांताला छेद देत नाही.
संपादकीय, जीएस२ — प्रशासन: क्रीडा धोरणचांगले, पण पुरेसे नाहीआयची-नागोया आशियाई स्पर्धेत भारताने ८५ पदके (२१ सुवर्ण, चौथे स्थान) जिंकली; हांगझाऊमधील १०६ पदकांपेक्षा ही संख्या कमी आहे. संपादकीय याचा संबंध २०३६ च्या ऑलिम्पिक दावेदारीशी जोडते आणि नव्याने आखलेल्या खेलो इंडिया योजनेच्या कार्यक्षम अंमलबजावणीची मागणी करते.
मत, जीएस१ — नागरी समाज / जीएस२ — प्रशासन: सार्वजनिक जमिनीचा वापरमुंबईतील जमिनीचे अतिक्रमणसायन रुग्णालय २५ वर्षांहून अधिक काळ वापरत असलेला भूखंड एका आलिशान इमारतीसाठी घेतला जात असल्याचा आरोप लेखक करतात. न्यायालयांनी स्वतःहून दखल घ्यावी आणि सार्वजनिक जमिनीचे रूपांतर गोठवावे, असे आवाहन ते करतात.