जीएस२ — राज्यशास्त्र: निवडणूक आयोग, मतदार यादी पुनरीक्षण, संवैधानिक पदाधिकाऱ्यांची उत्तरदायित्व, केंद्र-राज्य राजकारणमुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्याविरोधातील निदर्शने, मतदार याद्यांचे विशेष सखोल पुनरीक्षण (एसआयआर) आणि केरळममधील २००६ च्या एमसी रोड/पाटी-बेल प्रकरणातील दक्षता चौकशी२ ऑक्टोबरला सुरू झालेली निदर्शने तिसऱ्या दिवशीही सुरू राहिली. दिल्लीतील अशोक रोडवर सुमारे ५०० जणांना ताब्यात घेण्यात आले. उद्धव आणि राज ठाकरे यांनी मुंबईत मोर्चाचे नेतृत्व करत मुख्य निवडणूक आयुक्तांना हटवण्याची आणि विशेष सखोल पुनरीक्षण (एसआयआर) थांबवण्याची मागणी केली. एका सहायक पोलीस आयुक्ताविरोधात तीन महिला पत्रकारांनी केलेल्या लैंगिक छळाच्या तक्रारी दिल्ली पोलिसांनी गुन्हे शाखेकडे वर्ग केल्या. आग्रा येथील मुख्य निवडणूक आयुक्तांच्या निवासस्थानाची विटंबना केल्याप्रकरणी अटक झालेल्या सहा काँग्रेस नेत्यांना खुनाच्या प्रयत्नाचे कलम वगळल्यानंतर जामीन मिळाला. स्वतंत्रपणे, केरळमच्या गृहमंत्र्यांनी कुमार यांच्या सार्वजनिक बांधकाम विभागाचे सचिव असतानाच्या कार्यकाळातील आरोपाबाबत दक्षता व भ्रष्टाचारविरोधी ब्युरोमार्फत (व्हीएसीबी) प्राथमिक चौकशीचे आदेश दिले; यात कॅगने अंदाजित केलेल्या ₹९२ कोटींच्या नुकसानाचा उल्लेख आहे. प्रकल्प अभियंता ली सी बीन यांच्या आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याप्रकरणी पुढे जाण्यात कोणताही कायदेशीर अडथळा नाही, असा सल्ला अभियोग महासंचालकांनी दिला.
जीएस२ — राज्यशास्त्र: निवडणुका, पोटनिवडणुकापोटनिवडणुकांचा प्रचार संपलापाच विधानसभा जागांच्या (पश्चिम बंगालमधील नंदीग्राम आणि रेजीनगर, तमिळनाडूतील मदुरांतकम (अनुसूचित जाती) आणि धारापुरम (अनुसूचित जाती), पुदुच्चेरीतील थट्टांचावडी) तसेच आसाममधील नागाव लोकसभा जागेच्या पोटनिवडणुकांचा प्रचार संपला. मतदान मंगळवारी आणि मतमोजणी शुक्रवारी होणार आहे.
जीएस२ — राज्यशास्त्र: राज्यसभा, राजीनामा आणि पुनर्नामांकनभाजपकडून रुक्मिणी मल्लिक यांना राज्यसभेसाठी उमेदवारीराजीनामा दिल्यानंतर भाजपने उमेदवारी दिलेल्या तृणमूलच्या माजी राज्यसभा खासदारांपैकी त्या चौथ्या आहेत. राज्यसभेच्या १२ जागांसाठी निवडणुका १६ ऑक्टोबरला होणार आहेत.
जीएस२ — राज्यशास्त्र: दोषसिद्धीनंतर विधिमंडळ सदस्यांची अपात्रता, लोकप्रतिनिधित्व अधिनियमदीपंकर भट्टाचार्य यांचा आमदार राजू सिंह यांच्याबाबत बिहार विधानसभा अध्यक्षांना सवालआनंदोत्सवात गोळीबार केल्याच्या प्रकरणात ४ जुलैला या भाजप आमदाराला चार वर्षांची शिक्षा झाली, तरीही त्यांच्या सदस्यत्वाबाबत निर्णय झालेला नाही. भाकप (माले) लिबरेशनचे आमदार मनोज मंझील यांचे सदस्यत्व फेब्रुवारी २०२४ मधील दोषसिद्धीनंतर लगेचच रद्द करण्यात आले होते.
जीएस२ — राज्यशास्त्र: समान नागरी संहिता, राज्यांचे कायदे, धर्मस्वातंत्र्यपश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री शुभेंदू अधिकारी यांचे "लव्ह जिहाद", "लँड जिहाद" आणि धर्मांतराविरोधात कायदे करण्याचे आश्वासनराज्यात समान नागरी संहिता लागू केल्यानंतर हे कायदे केले जातील, असे ते म्हणाले; ती संहिता सहा महिन्यांत "लवकरच" लागू करण्याचे आश्वासन त्यांनी दिले.
जीएस२ — राज्यशास्त्र: प्रशासकीय एकके; जीएस१ — संस्कृतीभदोही जिल्ह्याचे नाव संत रविदास नगर भदोही असे करण्यात आलेउत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी ₹१,३४० कोटींहून अधिक किमतीच्या ११२ प्रकल्पांच्या शुभारंभप्रसंगी नामांतराची घोषणा केली.
जीएस२ — राज्यशास्त्र: न्यायपालिका, सेंट्रल व्हिस्टाकेंद्रीय सचिवालय ग्रंथालयाच्या स्थलांतराची सर्वोच्च न्यायालयाकडून स्वतःहून दखल८.५ लाखांहून अधिक पुस्तके असलेल्या १३५ वर्षे जुन्या ग्रंथालयाला ३० सप्टेंबरपर्यंत जागा रिकामी करण्यास सांगण्यात आले होते. न्यायमूर्ती संजय कुमार आणि संजीव सचदेवा यांचे खंडपीठ सोमवारी या प्रकरणाची सुनावणी करेल.
जीएस२ — सामाजिक न्याय: दिव्यांग व्यक्तीदिव्यांग व्यक्तींच्या मालमत्ता हक्कांबाबत ओडिशाची मार्गदर्शक तत्त्वेदिव्यांग व्यक्तींचे हक्क अधिनियम, २०१६ अंतर्गतची ही मार्गदर्शक तत्त्वे कलमे १२, १३, ८४ आणि ८५ वर आधारित आहेत. तहसील आणि उपजिल्हाधिकारी स्तरावर तक्रार नोंदवह्या ठेवण्याचा प्रस्ताव असून त्यावर जिल्हाधिकारी देखरेख ठेवतील.
जीएस२ — आरोग्य; जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञानरेबीजमुळे होणाऱ्या मृत्यूंच्या आकडेवारीतील तफावतआयसीएमआर-एनआयईच्या प्रारूपाधारित अंदाजानुसार वार्षिक मृत्यू ५,७२६ आहेत, तर २०२४ मध्ये आयडीएसपी-आयएचआयपीकडे केवळ ५४ मृत्यूंची नोंद झाली. भारताने २०३० पर्यंत कुत्र्यांमार्फत माणसांना होणाऱ्या रेबीजचे निर्मूलन करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे, आणि जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मते जगातील रेबीज मृत्यूंपैकी ३५% भारतात होतात.
जीएस२ — आरोग्य: सार्वजनिक आरोग्य पायाभूत सुविधाबिहारमधील जमुई सदर रुग्णालयात दोन गर्भवती महिलांचा मृत्यूकर्तव्यावर असलेल्या महिला डॉक्टर अनुपस्थित होत्या, असा कुटुंबीयांचा आरोप आहे. या मृत्यूंमुळे निदर्शने झाली आणि स्थानिक मंत्र्यांनी व्यवस्थापनावर टीका केली.
जीएस२ — आरोग्य/प्रशासन: ग्रामीण दळणवळणमेघालयातील पश्चिम खासी हिल्समध्ये रुग्णालयात जाण्यासाठी ३ तासांच्या पायपिटीदरम्यान बालकाचा मृत्यूडोमक्यर्कोहपर्यंतच्या १० किमी लांबीच्या ₹२५ कोटींच्या रस्त्याला काही महिन्यांपूर्वी मंजुरी मिळाली होती, तरीही गावात अजूनही वाहन पोहोचू शकत नव्हते.
जीएस२ — शिक्षण: उच्च शिक्षणाचे नियमनसंपादकीय: नियमनामुळे उच्च शिक्षण संस्थांची कशी गळचेपी होतेया संपादकीयात विकसित भारत शिक्षा अधिष्ठान (व्हीबीएसए) विधेयक, २०२५ आणि युजीसी/एआयसीटीई/नॅक/एनसीटीई व्यवस्थेवर टीका केली आहे. भारतीय विज्ञान संस्था, आयआयटी, आयआयएम, एनआयटी आणि आयआयएसईआर या संस्था या नियामक चौकटीबाहेर कार्य करतात, असे त्यात नमूद आहे.
जीएस२ — शिक्षणसंपादकीय: दिल्ली विद्यापीठातील वसतिगृहांचा अभावदिल्ली विद्यापीठाच्या ८० हून अधिक महाविद्यालयांपैकी केवळ सुमारे १० महाविद्यालयांत वसतिगृहे आहेत आणि एकूण क्षमता सुमारे २,५०० आहे. ६ सप्टेंबरची सत्य निकेतन इमारत कोसळण्याची दुर्घटना या टंचाईशी जोडली गेली आहे.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: डाव्या अतिरेकवादानंतरची स्थितीनारायणपूर (बस्तर) येथील भाटपालमध्ये सुरक्षा छावणीचे मुलांच्या वसतिगृहात रूपांतरबस्तर विभागातील हे अशा प्रकारचे पहिले रूपांतर असून ते ११ ऑगस्टपासून सुरू आहे. केंद्र सरकारने भारत डाव्या अतिरेकवादापासून मुक्त झाल्याचे घोषित केल्यानंतर येथे ११४ अनुसूचित जमातीचे मॅट्रिकपूर्व आणि ३९ मॅट्रिकोत्तर विद्यार्थी राहतात.
जीएस२ — कल्याणकारी योजनाआंध्र प्रदेशातील पीएमएवाय-जी २.० बाबत केंद्रीय मंत्री शिवराजसिंह चौहानसध्या सुरू असलेल्या ३ लाख घरांव्यतिरिक्त आणखी ६ लाख घरांना मंजुरी दिली जाईल. केंद्र सरकार पीएम-किसान अंतर्गत वर्षाला ₹६,००० देते आणि राज्य सरकार अन्नदाता सुखीभव अंतर्गत ₹१४,००० जोडते.
जीएस३ — शेती: खरेदी/किमान आधारभूत किंमतहरियाणातील भात खरेदीला होत असलेल्या विलंबामुळे शेतकऱ्यांकडून पंचकुला–सहारनपूर महामार्ग रोखलाभारतीय किसान युनियनचे राकेश टिकैत म्हणाले की, खरेदी २५ सप्टेंबरपासून आणि नंतर २९ सप्टेंबरपासून सुरू होण्याची घोषणा झाली होती, तरीही ती संथ गतीनेच सुरू होती.
जीएस२ — कल्याणकारी योजना/संघराज्यवादतमिळनाडूच्या महिला आणि तृतीयपंथी महिलांसाठीच्या "वेट्री पयनम" मोफत बस प्रवास योजनेविरोधात मद्रास उच्च न्यायालयात याचिकाया योजनेत १२,६९५ सरकारी बस आणि दररोज ८४.३२ लाख महिलांचा समावेश आहे, तर राज्य परिवहन महामंडळांना वर्षाला ₹६,००० कोटी भरपाई दिली जाते. एका खासगी वाहतूकदाराने तिच्या घटनात्मक वैधतेला आव्हान दिले आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: पायाभूत सुविधा, एईआरए शुल्क नियमनकोचीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ लिमिटेडचा (सीआयएएल) ₹५०२ कोटींचा विक्रमी नफा आणि वापरकर्ता शुल्कभारतीय विमानतळ आर्थिक नियामक प्राधिकरणाने (एईआरए) २०२२–२६ साठी ₹१,४१६ कोटींच्या विमानसेवा संबंधित गुंतवणुकीला मंजुरी दिली. सीआयएएलने २०२५-२६ मध्ये ₹२३६ कोटी वापरकर्ता शुल्क गोळा केले, परंतु मंजूर कामांपैकी केवळ सुमारे ४०% कामे पूर्ण केली.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: भांडवल बाजार, सेबीआरईआयटी विरुद्ध अंशात्मक स्थावर मालमत्तारिअल इस्टेट इन्व्हेस्टमेंट ट्रस्टकडे (आरईआयटी) किमान ८०% पूर्ण झालेली, भाडे मिळवून देणारी मालमत्ता असणे आणि निव्वळ वितरणयोग्य रोख प्रवाहाच्या किमान ९०% वाटप करणे आवश्यक आहे. सेबीचा २०२४ चा एसएम आरईआयटी ₹५० ते ५०० कोटी किमतीच्या मालमत्तांसाठी असून किमान गुंतवणूक ₹१० लाख आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/पर्यावरण: ईव्ही पायाभूत सुविधादिल्ली ईव्ही धोरण (३० जूनला अधिसूचित): ३८२ चार्जिंग स्थळांचे पुनर्मूल्यांकनदुचाकी, तीनचाकी आणि चारचाकी वाहनांसाठी स्थळांचे स्वतंत्र वर्गीकरण केले आहे.
जीएस१ — संस्कृती; जीएस३ — पर्यावरणरामप्पा मंदिराजवळ प्रस्तावित पीव्हीएनआर खुली कोळसा खाणतेलंगणातील मुलुगु जिल्ह्यातील वेंकटापूर येथील सिंगरेणी खाणीमुळे युनेस्कोच्या यादीत समाविष्ट असलेले १३ व्या शतकातील काकतीय रुद्रेश्वर (रामप्पा) मंदिर आणि त्याचे सरोवर धोक्यात येईल, असे वारसा कार्यकर्ते म्हणतात.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापन: शहरी पूरचेन्नईतील ईशान्य मान्सूनची पूर्वतयारीग्रेटर चेन्नई महानगरपालिकेतील पूरप्रवण ठिकाणे सुमारे ८०० (२०१५) वरून २०२६ साठी २१९ पर्यंत कमी झाली. स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी मान्सूनपूर्व कामे १० ऑक्टोबरपर्यंत पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
जीएस१ — भूगोल; जीएस३ — पर्यावरणवाऱ्याचा प्रवाह आणि शहरी उष्णता१९८० च्या दशकापासून जागतिक स्तरावर पृष्ठभागाजवळील वाऱ्याचा वेग घटत आहे ("टेरेस्ट्रियल स्टिलिंग"). शहरांतील उंच इमारतींमुळे व्हेंचुरी परिणाम आणि अधोगामी वायुप्रवाह परिणाम निर्माण होतात.
जीएस३ — पर्यावरण: हवामान बदल, कॉपपॅसिफिक पूर्व-कॉप बैठकीपूर्वी तुवालूमधील प्रवाळांचा मृत्यू२०२४ मधील सागरी उष्णतेच्या लाटेने तुवालू बेटे घडवणारे सुमारे ९९.९% प्रवाळ नष्ट केले, असे वृत्त आहे. तुर्कीयेमधील संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान परिषदेपूर्वी फिजी पूर्व-कॉपचे आयोजन करत आहे.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: हेरगिरी, हनी ट्रॅपपाकिस्तानी हस्तकाला माहिती पुरवल्याप्रकरणी नौदलाच्या खलाशाला अटकआंध्र प्रदेश पोलिसांच्या प्रति-गुप्तचर कक्षाने विशाखापट्टणम येथील पूर्व नौदल कमांडमध्ये तैनात असलेल्या ३१ वर्षीय खलाशाला ३ ऑक्टोबरला अटक केली.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: वांशिक संघर्षमणिपूरमधील कांगपोकपी येथे अपहरणानंतर एका दिवसाने कुकी व्यक्ती मृतावस्थेत सापडलामे २०२३ पासून या संघर्षात ३०० हून अधिक जणांचा बळी गेला आहे, आणि राज्याच्या गृहमंत्र्यांनुसार ४९ जण अद्याप बेपत्ता आहेत.
जीएस२ — राज्यशास्त्र/समाज: जमावाकडून हत्या, कायदा व सुव्यवस्थागुरे चोरीच्या संशयावरून सिलीगुडीमध्ये दोघांची जमावाकडून हत्याबागडोगरा पोलिसांनी एका बळीच्या पत्नीच्या तक्रारीवरून प्राथमिक माहिती अहवाल (एफआयआर) नोंदवला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत–अमेरिका, क्वाड, इंडो-पॅसिफिकजयशंकर यांनी अमेरिकेच्या इंडो-पॅसिफिक कमांडचे प्रमुख अॅडमिरल सॅम्युअल पापारो यांची भेट घेतलीपापारो यांच्या ३ ते ८ ऑक्टोबरच्या दौऱ्यादरम्यान झालेल्या चर्चेत सागरी सुरक्षा आणि प्रमुख संरक्षण भागीदारीचा समावेश होता.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारताची विकास भागीदारीकंबोडियातील भारताचा त्वरित परिणामकारक प्रकल्पकोह कोंग प्रांतातील सुमारे १९८,००० चौ. मी. सुरुंगबाधित जमीन साफ करून सुमारे १३४ कुटुंबांच्या लाभासाठी सुपूर्द करण्यात आली.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाअमेरिका–इस्रायल आणि इराण युद्धादरम्यान अमेरिकेची इराकमधून माघारसंपादकीयानुसार, इराण आणि त्याच्या मित्रांनी इराकमधील अमेरिकी तळांवर किमान ६०० हल्ले केल्यानंतर, ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी अमेरिकेचे शेवटचे सैनिक इराकमधून बाहेर पडले. इराणचे परराष्ट्रमंत्री अराघची म्हणतात की "लष्करी उपाय नाही"; होर्मुझची सामुद्रधुनीची नाकेबंदी हा मुख्य अडथळा आहे.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: एआय प्रशासनट्रम्प यांचा एआय करार आणि सुपर इंटेलिजन्स फोर्स"व्हाइट हाऊस करार आणि अत्याधुनिक जबाबदाऱ्यांवरील संयुक्त वचनबद्धता" हा बंधनकारक नसून त्यात दंडाची तरतूद नाही. जे क्लेटन एआय कृती दलाचे प्रमुख असून या दलाला अहवाल देण्यासाठी १२० दिवस आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशिया, तांबडा समुद्र/बाब-अल-मंदेबयेमेन सरकारची हुथींच्या ताब्यातील सर्व भूभाग परत मिळवण्याची मोहीम जाहीरतांबड्या समुद्राचा किनारा आणि बाब-अल-मंदेब परिसरात हुथींनी मिळवलेल्या प्रगतीनंतर आणि ताईझ–एडन पुरवठा मार्ग तोडल्यानंतर ही घोषणा झाली.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: दक्षिण चीन समुद्रस्कारबोरो शोल आणि स्प्रॅटली बेटांजवळ चीनकडून त्रास दिल्याचा फिलिपिन्सचा आरोपचीनच्या जे-१६ विमानाने फिलिपिन्सच्या गस्ती विमानात हस्तक्षेप केल्याचा आरोप आहे. चीनच्या दाव्याला कायदेशीर आधार नाही, असा आंतरराष्ट्रीय निवाडा असूनही बीजिंग बहुतांश समुद्रावर दावा करते.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: जी२०जी२० मध्ये एकमत न झाल्याबद्दल चीनची प्रतिक्रियाअतिरिक्त उत्पादन क्षमता आणि सक्तीचे श्रम यांवर सहमती न होण्यासाठी चीनने अमेरिकी आयातशुल्कांमुळे निर्माण झालेल्या "भिन्न मतांना" जबाबदार धरले. २०२६ चे जी२० अध्यक्षपद अमेरिकेकडे आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: रशिया–युक्रेन युद्ध, युरोपजर्मनीचे चॅन्सेलर मर्झ यांच्याकडून युक्रेनसाठी १.५ अब्ज अमेरिकी डॉलरहून अधिक मदतीची घोषणायापैकी सुमारे १.१ अब्ज अमेरिकी डॉलर लष्करी मदत आहे. युक्रेन आणि जर्मनीने ९.६ अब्ज अमेरिकी डॉलरहून अधिक किमतीचे १५ करार केले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पाकिस्तान, शेजारी देशइम्रान खान यांच्या समर्थकांचा इस्लामाबादवर मोर्चासरकार आणि पीटीआय यांच्यातील चर्चा अयशस्वी ठरल्यानंतर खैबर पख्तुनख्वामधील लक्की मरवत येथून मोर्चा सुरू झाला. खान २०२३ पासून तुरुंगात आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: निर्वासित, म्यानमारमलेशियातून सुमारे १,५०० म्यानमार नागरिकांना मायदेशी पाठवलेसुरक्षा परिस्थिती अजूनही अस्थिर असल्याचा संयुक्त राष्ट्रांचा इशारा असूनही ते यांगूनमध्ये पोहोचले.