यूसीआयएलचे हीरक महोत्सवी वर्ष साजरे; भारताच्या युरेनियम खाणकाम आणि प्रक्रिया क्षमतेची सहा दशके पूर्ण
स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय) · मूळ वाचा ↗
सारांश
अणुऊर्जा विभागांतर्गत सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम असलेल्या युरेनियम कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड (यूसीआयएल) ने ४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आपले हीरक महोत्सवी वर्ष साजरे केले; युरेनियम खाणकाम आणि प्रक्रियेतील सहा दशकांचा प्रवास आणि भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाच्या अग्रभागी असलेले योगदान यानिमित्ताने
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- UCIL (Uranium Corporation of India Limited) हा Department of Atomic Energy (DAE) अंतर्गत एक सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम आहे, जो 1967 मध्ये स्थापित झाला; त्याचे मुख्य खाणकाम/प्रक्रिया कार्य Jaduguda येथे आहे.
- UCIL ची मूळ संस्थात्मक साखळी DAE पासून Atomic Energy Commission (AEC) पर्यंत जाते.
- UCIL ने 4 October 2026 रोजी आपला हिरक महोत्सव वर्ष साजरा केला, जो भारताच्या आण्विक ऊर्जा कार्यक्रमाला पाठबळ देणाऱ्या युरेनियम खाणकाम आणि प्रक्रियेतील सहा दशके (1967 पासून) पूर्ण झाल्याचे दर्शवतो.
- प्रमुख पाहुण्या Ms. Seema Jain, Member-Finance, AEC, यांनी Jaduguda येथील C, R&D मधील Technology Demonstration Pilot Plant (TDPP) आणि Jaduguda भूमिगत खाणीच्या 815-metre पातळीवर प्रस्तावित Dark Matter Laboratory च्या जागेला भेट दिली.
- Dr Ajit Kumar Mohanty, Secretary DAE and Chairman AEC, यांनी या टप्प्याला भारताच्या Nuclear Energy Mission अंतर्गत सातत्यपूर्ण क्षमता-निर्माणाशी जोडले.
- या समारंभांमध्ये Information Centre, Narwapahar येथे पत्रकार कार्यशाळा तसेच DAE Technology Exhibition यांचा समावेश होता; माध्यम प्रतिनिधींनी UCIL च्या खाणकाम आणि मिलिंग सुविधांना भेट दिली.
- Dr. Kacham Anand Rao, CMD, UCIL, यांनी खाणकाम, तंत्रज्ञान, सुरक्षा आणि पर्यावरण व्यवस्थापनात निर्माण केलेल्या सहा दशकांच्या कौशल्यावर प्रकाश टाकला.
- भारताच्या युरेनियम खाणकाम आणि आण्विक क्षमतेचे प्रणेते Dr Homi Jehangir Bhabha यांना श्रद्धांजली वाहण्यात आली.
संबंधित विषय
- भारताच्या आण्विक प्रतिष्ठानाची रचना (DAE, AEC, NPCIL); भारताचा Nuclear Energy Mission आणि Small Modular Reactors (SMRs) साठी प्रयत्न.
सराव प्रश्न
English- 1. खालील विधानांचा विचार करा: 1. Uranium Corporation of India Limited (UCIL) ची स्थापना 1957 मध्ये झाली. 2. UCIL हा Department of Atomic Energy (DAE) अंतर्गतचा Public Sector Enterprise आहे. 3. UCIL भारताच्या nuclear power programme साठी आवश्यक संसाधन पाया पुरवते. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
उत्तर पाहा
उत्तर: (D) फक्त 2 आणि 3
स्पष्टीकरण: UCIL ची स्थापना 1967 मध्ये झाली, 1957 मध्ये नाही (म्हणून विधान 1 चूक आहे — 1957 हा ऐकून वाटणारा पण चुकीचा अगोदरचा दशक आहे). विधान 2 बरोबर आहे, कारण UCIL हा Department of Atomic Energy अंतर्गतचा Public Sector Enterprise आहे. विधान 3 देखील बरोबर आहे, कारण भारताच्या nuclear power programme साठी आवश्यक संसाधन पाया पुरवण्याची भूमिका UCIL करते. त्यामुळे फक्त दोन विधाने बरोबर आहेत.
- 2. Jaduguda खाणीच्या संदर्भात, खालील विधानांचा विचार करा: 1. Jaduguda भूमिगत खाणीच्या 815 मीटर पातळीवर एक नवीन Dark Matter Laboratory सुचवले आहे. 2. Jaduguda ही opencast खाण आहे. 3. Diamond Jubilee programme दरम्यान भेट दिलेले Technology Demonstration Pilot Plant (TDPP) C, R&D, Narwapahar येथे आहे. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
उत्तर पाहा
उत्तर: (B) फक्त 1
स्पष्टीकरण: विधान 1 बरोबर आहे — Dark Matter Laboratory Jaduguda या भूमिगत खाणीच्या 815 मीटर खोलीवर सुचवले आहे. विधान 2 चूक आहे, कारण स्रोताने स्पष्टपणे Jaduguda ही भूमिगत खाण असल्याचे सांगितले आहे; ही opencast खाण नाही. विधान 3 चूक आहे, कारण भेट दिलेले Technology Demonstration Pilot Plant (TDPP) C, R&D, Jaduguda येथे आहे, Narwapahar येथे नाही — Narwapahar हे जवळचे पण चुकीचे खाणीचे नाव आहे. फक्त एक विधान बरोबर आहे.
- 3. खालील जोड्यांचा विचार करा: सूची I सूची II 1. UCIL A. Department of Atomic Energy अंतर्गतचा Public Sector Enterprise 2. सुचवलेले Dark Matter B. Jaduguda भूमिगत खाण Laboratory चे ठिकाण 3. Dr Ajit Kumar Mohanty C. Secretary, Department of Atomic Energy आणि Chairman, Atomic Energy Commission 4. Technology Demonstration D. C, R&D, Jaduguda Pilot Plant (TDPP) वरीलपैकी कोणती जोडी/जोड्या बरोबर जुळली/जुळल्या आहे/आहेत? खालील कोड वापरून निवडा.
उत्तर पाहा
उत्तर: (A) 1-A, 2-B, 3-C, 4-D
स्पष्टीकरण: UCIL हा Department of Atomic Energy अंतर्गतचा Public Sector Enterprise आहे (1-A, बरोबर). Dark Matter Laboratory Jaduguda भूमिगत खाणीत सुचवले आहे, Narwapahar येथे नाही (2-B बरोबर आहे; पर्याय C आणि D ते Narwapahar शी चुकीच्या पद्धतीने जोडतात). Dr Ajit Kumar Mohanty हे Secretary, Department of Atomic Energy आणि Chairman, Atomic Energy Commission आहेत (3-C बरोबर). Technology Demonstration Pilot Plant C, R&D, Jaduguda येथे आहे (4-D बरोबर). पर्याय B, C आणि D पैकी प्रत्येकात किमान एक जोडी विस्कळीत झाली आहे — B मध्ये UCIL ला AEC अध्यक्षपदाशी चुकीने जोडले आहे, तर C आणि D मध्ये Dark Matter Laboratory आणि TDPP ची जागा चुकीची दाखवली आहे.
विषय: GS3
5 ऑक्टोबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत