जीएस२ — राज्यव्यवस्था/न्यायव्यवस्थासर्वोच्च न्यायालयाची थिरुप्परनकुंद्रम दीपथूण येथे दिवा लावण्यास परवानगीकार्तिगई दीपमच्या दिवशी (२४ नोव्हेंबर) दिवा लावण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने "मर्यादित एकवेळच्या व्यवस्थेला" परवानगी दिली. दिवा लावणे ही अत्यावश्यक प्रथा मानणाऱ्या मद्रास उच्च न्यायालयाच्या ६ जानेवारीच्या निष्कर्षांना न्यायालयाने स्थगिती दिली आणि राज्याच्या अपिलांवर नोटीस बजावली.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/संसदसंसदेचे सत्र आणि प्रश्नोत्तराचा तास यांबाबत अनिश्चिततापावसाळी अधिवेशन १३ ऑगस्ट रोजी अनिश्चित काळासाठी तहकूब झाले, मात्र संसदेचे सत्रावसान झालेले नाही. त्यामुळे सरकार १५ दिवसांची नोटीस न देता पावसाळी अधिवेशनाचे सातत्य म्हणून सभागृह पुन्हा बोलावू शकते. प्रश्नोत्तराच्या तासाच्या नोटिसांसाठी पूर्ण १५ दिवस लागतात.
जीएस२ — प्रशासन/नियमनबाइक टॅक्सींबाबतचे कर्नाटकचे अपील सर्वोच्च न्यायालयाने फेटाळलेबाइक टॅक्सींना सार्वजनिक वाहतूक म्हणून परवानगी देणारा उच्च न्यायालयाचा आदेश सर्वोच्च न्यायालयाने कायम ठेवला. संपूर्ण बंदीपेक्षा नियमन अधिक चांगले, असे खंडपीठाने म्हटले. कर्नाटकने कर्नाटक प्लॅटफॉर्म-आधारित गिग कामगार (सामाजिक सुरक्षा व कल्याण) अधिनियम, २०२५ याचा संदर्भ दिला होता.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/परकीयांचे हक्कदिल्ली उच्च न्यायालय: विवाहामुळे भारतात राहण्याचा हक्क मिळत नाहीभारतीय नागरिकाशी विवाह केल्याने भारतात राहण्याचा किंवा विशिष्ट व्हिसा मिळण्याचा (ई-टुरिस्ट व्हिसाचे एक्स-१/जोडीदार व्हिसामध्ये रूपांतर) अंमलबजावणीयोग्य हक्क मिळत नाही, असे दिल्ली उच्च न्यायालयाने ठरवले. परकीयांचा प्रवेश आणि वास्तव्य हा "सार्वभौम विवेकाधिकाराचा" विषय आहे.
जीएस१ — वारसा/संस्कृतीकेंद्रीय सचिवालय ग्रंथालयाबाबत सर्वोच्च न्यायालयाचे स्वतःहून दाखल केलेले प्रकरण१७०२ पासूनची पुस्तके असलेल्या १३५ वर्षे जुन्या ग्रंथालयाला सेंट्रल व्हिस्टा पुनर्विकासांतर्गत जागा रिकामी करण्यास सांगितल्यावर सर्वोच्च न्यायालयाने त्याची दखल घेतली. पुस्तके शास्त्री भवनाबाहेर हलवणार नाही, या १६ नोव्हेंबरच्या हमीचा केंद्राने पुनरुच्चार केला. हे प्रकरण जनहित याचिका खंडपीठाकडे वर्ग करण्यासाठी सरन्यायाधीशांकडे जाईल.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/दुर्बल घटककेरळमची बाल न्याय (मुलांची काळजी व संरक्षण) अधिनियम, २०१५ मध्ये सुधारणेची मागणीअल्पवयीनांनी केलेल्या गंभीर गुन्ह्यांतील पीडितांप्रती हा कायदा "असंवेदनशील" असल्याचे म्हणत केरळमच्या गृहमंत्र्यांनी केंद्रीय गृहमंत्री आणि महिला व बालविकास मंत्र्यांना पत्र लिहिले.
जीएस१/जीएस२ — समाज/अभिव्यक्तिस्वातंत्र्यकर्नाटकात बसवण्णांविषयीचे पुस्तक जप्तबसवण्णा आणि लिंगायत समाजाविषयी अपमानकारक मजकूर असल्याचा आरोप बसव समितीने केल्यानंतर बसव मंटप या पुस्तकावरून लेखक रवी हांज आणि प्रकाशक विश्वेश्वर भट यांच्याविरुद्ध चार एफआयआर दाखल झाले. मंत्रिमंडळाने प्रती "जप्त" करण्याचा निर्णय घेतला.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/स्थानिक शासनराजस्थानच्या पंचायती राज निवडणुकांत काँग्रेसला यश३७ पैकी २५ जिल्हा परिषदांमध्ये आणि ४१९ पैकी २१३ पंचायत समित्यांमध्ये काँग्रेस आघाडीवर राहिली. भाजप ८ जिल्हा परिषदांमध्ये आणि ८५ समित्यांमध्ये, तर अपक्ष ५६ समित्यांमध्ये आघाडीवर राहिले.
जीएस३ — पर्यावरण/जनसुनावणीइथेनॉल प्रकल्पाच्या जनसुनावणीपूर्वी पोलिसांकडून गावकऱ्यांना ताब्यात घेतलेइथेनॉल प्रकल्पाच्या जनसुनावणीला जाण्यापासून रोखण्यासाठी वीरलापालेम (नलगोंडा, तेलंगणा) येथील गावकऱ्यांना आणि लोकप्रतिनिधींना ताब्यात घेण्यात आले. नागरी समाज संघटनांनी या कृतीचा निषेध केला.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/रोजगारवेतन आणि रोजगारावरून काँग्रेस विरुद्ध पंतप्रधान; भारतीय कंपन्यांचा कर्मचारी खर्चफिक्कीच्या वार्षिक सर्वसाधारण सभेत पंतप्रधानांनी कर सवलतींनंतरही (₹१२ लाखांपर्यंत प्राप्तिकर सवलत, कमी कंपनी कर आणि जीएसटी दर) उद्योगजगताला वेतन आणि नोकरभरतीबाबत प्रश्न विचारले. बिझनेसलाइनने केलेल्या ४,५९४ एनएसई-सूचीबद्ध कंपन्यांच्या विश्लेषणानुसार आर्थिक वर्ष १९ पासून कर्मचारी खर्च महसुलाच्या सुमारे ९% आहे. खर्चवाढ आर्थिक वर्ष २५ मध्ये ४.४८% आणि आर्थिक वर्ष २६ मध्ये ६.७०% होती, तर आयटी क्षेत्राचे गुणोत्तर ४९% होते. पंतप्रधानांचे वक्तव्य म्हणजे आर्थिक अपयशाची कबुली असल्याचे काँग्रेसने म्हटले.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/आठ प्रमुख उद्योगांचा निर्देशांकऑक्टोबर २०२६ मध्ये प्रमुख क्षेत्रांची वाढ मालिकेतील उच्चांकी १०.९%मागील उच्चांक सप्टेंबरमधील ८.२% होता. कोळसा २३.०५%, वीज २१.६%, लोहखनिज २३.४% आणि सिमेंट मालिकेतील उच्चांकी १५.४% वाढले. कमी पायाभूत आकड्याचा (ऑक्टोबर २०२५ मध्ये ०.८%) फायदा झाला.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/भांडवली बाजारसेबी एफपीआय नोंदणीचा कालावधी कमी करणार; भांडवली बाजारांवर मुख्य आर्थिक सल्लागारएफपीआय नोंदणीचा कालावधी केवळ पाच दिवसांपर्यंत कमी होऊ शकतो, असे सेबीचे अध्यक्ष तुहिन कांत पांडे यांनी सांगितले. सेबी आयसीडीआर आणि एलओडीआर आराखड्यांचा आढावा घेत आहे, तसेच रिझर्व्ह बँक आणि वित्त मंत्रालयासह कॉर्पोरेट रोखे बाजारातील मार्केट-मेकिंग आराखड्यावर काम करत आहे. शेअर बाजाराचे बाजार भांडवलमूल्य सकल देशांतर्गत उत्पादनाच्या सुमारे १३०% आहे, तर कॉर्पोरेट रोखे बाजाराचे सुमारे १६% आहे, असे मुख्य आर्थिक सल्लागार व्ही. अनंत नागेश्वरन यांनी नमूद केले.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/विमा नियमनआयआरडीएआयकडून स्टार हेल्थला ₹२ कोटींचा दंडपॉलिसीच्या अटींशी विसंगत आणि आयआरडीएआयच्या कोविड दावा परिपत्रकांचे उल्लंघन करणाऱ्या दाव्यांसाठी ₹१ कोटी दंड आहे. इतर उल्लंघनांसाठी आणखी ₹१ कोटी दंड आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/ग्राहक संरक्षण'सोने घोटाळा' — रेनियम/इरिडियमच्या भेसळीवर आधारितजेम अँड ज्वेलरी डोमेस्टिक कौन्सिलने (जीजेसी) भारतीय मानक ब्युरोला (बीआयएस) याबाबत कळवले आहे. ग्राहकांनी बीआयएस केअर ॲपद्वारे हॉलमार्क तपासून घ्यावेत, असा सल्ला देण्यात आला आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/सार्वजनिक उपक्रम, मेक इन इंडियाएचएमटी घड्याळांचे पुनरुज्जीवनएचएमटीची मागणी दरमहा सुमारे १ लाख घड्याळांची आहे, तर स्थापित क्षमता १०,००० आहे. एचएमटीची सुरुवात १९५३ मध्ये झाली, घड्याळ विभागाची १९६१ मध्ये (सिटिझनच्या सहकार्याने जनता घड्याळ) आणि घड्याळांचे उत्पादन २०१६ मध्ये बंद झाले. बनावट घड्याळांची चिंता आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/शांघाय सहकार्य संघटनापुराना किला येथे शांघाय सहकार्य संघटनेचे सभ्यता संवाद मंच (२०–२२ नोव्हेंबर)अशा प्रकारचा हा पहिलाच मंच आहे. मोदींनी २०२५ मध्ये तियानजिन येथे त्याचा प्रस्ताव मांडला होता. मे २०२५ च्या संघर्षानंतर पाकिस्तान पहिल्यांदाच सहभागी होत आहे. चीनच्या "सभ्यता" कथनाला (जागतिक सभ्यता उपक्रम, २०२३) भारत आव्हान देत असून शांघाय सहकार्य संघटनेत अजेंडा ठरवण्याचा प्रयत्न करत आहे, असा अर्थ संपादकीयात लावला आहे.
जीएस३ — सुरक्षा/परस्पर कायदेशीर सहाय्यफ्लायदुबई सहवैमानिक प्रकरणाच्या तपासात एनआयएची संयुक्त अरब अमिरातीकडे मदतीची मागणी३० सप्टेंबर २०२६ रोजी भारतीय कॅप्टनवर हल्ला करणाऱ्या ओमानी सहवैमानिकाबाबत एनआयएने संयुक्त अरब अमिरातीला परस्पर कायदेशीर सहाय्याची विनंती पाठवली. १९९९ पासून ३०३ फरारींना परत आणण्यात आले आहे, असे एनआयएचे महासंचालक राकेश अग्रवाल यांनी सांगितले.
जीएस३ — सुरक्षा/यूएपीएअमेरिकी नागरिक मॅथ्यू व्हॅन डायकविरुद्ध अद्याप यूएपीए आरोप नाहीआरोपीने म्यानमारमध्ये प्रशिक्षण दिलेल्या भारतीय बंडखोरांची ओळख पटल्याशिवाय यूएपीए अंतर्गत दहशतवादाचा आरोप लावता येत नाही, असे एनआयएचे म्हणणे आहे. तो जामिनावर असून अमेरिकेत परतला आहे; तो परत न आल्यास त्याला फरार घोषित करता येईल, असे एनआयएचे म्हणणे आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/भारत–अमेरिकापन्नू हत्येच्या सुपारी कटात निखिल गुप्ताला २३५ महिन्यांची शिक्षान्यूयॉर्कच्या दक्षिण जिल्ह्याचे न्यायाधीश व्हिक्टर मॅरेरो यांनी ही शिक्षा सुनावली. गुप्ताने सुपारी देऊन हत्या, सुपारी देऊन हत्येचा कट आणि मनी लाँडरिंगचा कट या आरोपांची कबुली दिली होती. शिक्षा भोगल्यानंतर त्याच्याविरुद्ध हद्दपारीची कार्यवाही होईल.
जीएस२/जीएस३ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/सागरी सुरक्षाएलपीजी टँकर तारा गॅसवरील दुसऱ्या हल्ल्यानंतर भारतीय खलाशी बेपत्तापनामा-ध्वजांकित व्हीएलजीसीला ओमानच्या मुसंदम द्वीपकल्पानजीक होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत पुन्हा लक्ष्य करण्यात आले. २५ पैकी २१ कर्मचारी भारतीय आहेत आणि तिसरे अधिकारी के. सुब्रमण्यन बेपत्ता आहेत.
जीएस३ — सुरक्षा/अमली पदार्थएनसीबी–डीईए "ऑपरेशन मान्सून थंडर"हैदराबाद, दिल्ली, कोलकाता आणि लखनऊ येथील छाप्यांनंतर सहा जणांना अटक झाली. या टोळीने अमेरिकेला सुमारे ३,००० पार्सल (सुमारे ५ लाख गोळ्या) पाठवल्या आणि यूपीआय व हवाला मार्गांचा वापर केला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/पश्चिम आशियासौदी-नेतृत्वाखालील आघाडीचे होदेयदा बंदरातील हुती लक्ष्यांवर हल्लेशस्त्रास्त्रांच्या वाहतुकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या होदेयदा येथील कार्यक्षम क्षमतांवर हल्ला केल्याचे आघाडीने सांगितले. इतर हल्ले सुरू असल्याचे तिने म्हटले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/म्यानमार, सायबर गुन्हेअमेरिकेचे डीकेबीए नेते सॉ श्वे वा यांच्यावर निर्बंधसायबर फसवणूक करणाऱ्यांना मदत केल्याबद्दल डेमोक्रॅटिक कारेन बेनेव्होलंट आर्मीचे सरसेनापती आणि कर्नल सॉ ए वन यांची मालमत्ता अमेरिकेने गोठवली.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/युरोपएस्टोनिया रशियाच्या सीमेवरील रस्ते सीमा चौक्या किमान सहा महिने बंद करणारएस्टोनियाने सुरक्षेचे कारण दिले. मॉस्कोने हा "नवा लोहपडदा" उभारण्याचा प्रयत्न असल्याचे म्हटले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/व्यापारयूके–ईयू शिखर परिषदेतील करारया करारांत स्वच्छताविषयक आणि वनस्पती-स्वच्छताविषयक (एसपीएस) अन्नव्यापार, उत्सर्जन व्यापार प्रणालींची जोडणी आणि १८–३१ वयोगटासाठी १,००,००० जागांची, तीन वर्षांपर्यंत वास्तव्य असलेली युवा गतिशीलता योजना यांचा समावेश आहे. यूकेने आपल्या लक्ष्मणरेषा कायम ठेवल्या आहेत (युरोपीय महासंघाचे, सीमाशुल्क संघाचे किंवा एकल बाजारपेठेचे सदस्यत्व नाही).
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/रशिया–युक्रेनपुतिन यांच्या "वेदनादायक" उत्तराच्या इशाऱ्यानंतर रशियाचे युक्रेनवर हल्ले८० हून अधिक क्षेपणास्त्रे आणि ४०० ड्रोन डागण्यात आले, आणि कीव्हमध्ये किमान सहा जण ठार झाले. रशियाची दोन क्षेपणास्त्रे आपल्या भूभागावर पडल्याची शक्यता असल्याचे पोलंडने सांगितले.
जीएस२/जीएस३ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/तंत्रज्ञानपरदेशात एआय डेटा सेंटर्स उभारणाऱ्या अमेरिकी कंपन्यांवर "प्रचंड कर" लावण्याची ट्रम्प यांची धमकीअमेरिकेच्या नव्या निर्यात नियंत्रणांनुसार, चीन, मकाऊ किंवा इतर निर्बंधित प्रदेशांत मुख्यालय असलेल्या कंपन्यांना मोठी प्रगत चिप संगणन क्षमता पुरवण्यासाठी जगातील कोणत्याही डेटा सेंटरला अमेरिकी परवाना आवश्यक आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/मानवी हक्कदक्षिण सुदानमधील अमेरिकेतून हद्दपार केलेल्यांना उपासमार आणि गैरवर्तणुकीचा सामनाअमेरिकेने हजारो लोकांना ३० हून अधिक तिसऱ्या देशांत हद्दपार केले आहे. रक्षकांनी पैसे उकळल्याचा आरोप कुटुंबांनी केला असून पाच हद्दपार केलेले लोक दक्षिण सुदानमध्ये अजूनही कोठडीत आहेत.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान/अंतराळइस्रायली अंतराळवीर एयतान स्टिब्बे इस्रोशी अंतराळ सहकार्यावर चर्चा करणारत्यांनी ॲक्सिओम-१ (२०२२) मधून उड्डाण केले होते. भारतीय अंतरिक्ष स्थानकात (बीएएस) विविध व्यवसायांतील अभ्यागतांना सामावून घ्यावे, असे त्यांनी सुचवले. पहिली मानवरहित गगनयान मोहीम लवकरच होणार असल्याचे ग्रुप कॅप्टन शुभांशू शुक्ला यांनी सांगितले.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान/एआय प्रशासनॲन्थ्रोपिकचा आयपीओ आणि एआय सुरक्षेबाबत भारताची भूमिकाॲन्थ्रोपिक नॅस्डॅकवर ८३ अमेरिकी डॉलर या आयपीओ किमतीवर सूचीबद्ध झाली आणि ९७.१७ अमेरिकी डॉलरवर (१७.१% वाढ) बंद झाली, तर नॅस्डॅक कंपोझिट २.२५% घसरला. अत्याधुनिक एआयच्या जोखमींबाबत भारताने आंतरराष्ट्रीय मंचांवर ठाम भूमिका घ्यावी, असे संपादकीयात आग्रहाने म्हटले आहे.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापनचक्रीवादळ अक्वान गोपालपूर (ओडिशा) जवळ किनाऱ्यावर धडकलेताशी ७०–८० किमी वेगाच्या आणि झोतांसह ताशी ९० किमी वेगाच्या वाऱ्यांसह ते किनाऱ्यावर धडकले; जीवितहानी किंवा मोठे नुकसान झाले नाही. भारतीय हवामान विभागाने पात्रपूर येथे २०९ मिमी पावसाची नोंद केली, आणि कोलकाता व पश्चिम बंगालच्या इतर सात जिल्ह्यांसाठी नारंगी इशारा जारी करण्यात आला.
जीएस३ — पर्यावरण/वन्यजीववाघ "एक्सप्लोरर" मैलावरम वनक्षेत्रात (आंध्र प्रदेश) दाखलया वाघाने महाराष्ट्र, छत्तीसगड आणि तेलंगणामधून प्रवास केला. पापिकोंडालू राष्ट्रीय उद्यानात सोडण्यापूर्वी त्याला जीपीएस उपग्रह रेडिओ कॉलर बसवण्यात आला होता, आणि चार गावे सतर्क आहेत.
जीएस३ — पर्यावरण/मानव–वन्यजीव संघर्षकेरळम जंगली टस्कर चक्काकोम्पनला रेडिओ कॉलर बसवणार (चिन्नक्कनाल, देविकुलम वनक्षेत्र)स्थलांतरापूर्वीचा पहिला टप्पा म्हणून कॉलर बसवण्यास मुख्य वन्यजीव रक्षकांनी मंजुरी दिली आहे. कुमकी हत्ती विक्रम आणि भारत मदत करतील.
जीएस३ — पर्यावरण/संवर्धन कल्याणतात्पुरत्या वन कर्मचाऱ्यांसाठी विमा संरक्षणडिसेंबर २०२६ पासून सुरू होणाऱ्या पाच वर्षांच्या अपघात विमा कार्यक्रमात सात राज्यांतील (मध्य प्रदेश, कर्नाटक, आसाम, उत्तराखंड, महाराष्ट्र, केरळम, राजस्थान) १०,००० कर्मचारी समाविष्ट आहेत. प्रिन्स विल्यम यांनी ही आंतरराष्ट्रीय भागीदारी म्हणून जाहीर केली.
जीएस२ — सामाजिक न्याय/आदिवासी आरोग्यअट्टपाडीतील आदिवासी अर्भक मृत्यू (केरळम)या वर्षी १० अर्भक मृत्यू झाले, त्यापैकी सहा जन्मजात विकृतींशी संबंधित होते, आणि २०२२ पासून ५५ मृत्यू झाले आहेत. २०२३ च्या आयसीएमआर-एनआयएन अभ्यासात १२–२३ महिने वयोगटातील ९७.७% मुलांमध्ये रक्तक्षय आढळला. जननी जन्म रक्षा योजनेत गर्भवती आणि स्तनदा अनुसूचित जमातीच्या महिलांना दरमहा ₹२,००० दिले जातात, आणि ही देयके रखडली होती. हा प्रदेश १९९५ पासून मद्यबंदी क्षेत्र आहे.
जीएस१ — समाज/जातमहाराष्ट्रातील जात, आंतरजातीय विवाह आणि सन्मानासाठीची हिंसाडॉ. आंबेडकर आंतरजातीय विवाहाद्वारे सामाजिक एकात्मता योजनेत प्रत्येक जोडप्याला ₹२.५ लाख मिळतात, आणि महाराष्ट्र ₹५०,००० देतो. एनसीआरबीच्या आकडेवारीनुसार राज्यात २०२०–२४ मध्ये केवळ पाच सन्मानासाठी हत्या नोंदल्या गेल्या. कार्यकर्त्यांनी सन्मानासाठीच्या हत्यांविरुद्ध स्वतंत्र कायद्याची मागणी केली आहे.
जीएस२ — आरोग्यखासगी रुग्णालयांच्या विमा दाव्यांमध्ये सिझेरियन प्रसूती ६९%प्लम डेटा लॅब्सच्या विश्लेषणात सरासरी ६९% आढळली, तर जागतिक आरोग्य संघटनेचे आदर्श प्रमाण १०–१५% आहे. राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षण २०२३-२४ नुसार खासगी क्षेत्रातील ५४% प्रसूती सिझेरियन आहेत. विमा असलेली ८२% कुटुंबे अजूनही स्वतःच्या खिशातून खर्च करतात.
जीएस३ — पर्यावरण: प्रकल्प चित्ता, वन्यजीव संवर्धनबोत्स्वानात जन्मलेल्या केओएमजी ३ या चित्तीणीने जंगलात चार पिल्लांना जन्म दिलाबोत्स्वाना मूळ असलेली ही पहिली मादी आहे जिने पिल्लांना जन्म दिला; २०२२ मधील पुनर्प्रस्थापनेनंतर जंगलात नोंदवलेला हा दुसरा जन्म आहे. भारतातील चित्त्यांची संख्या ६२ झाली असून त्यात ४३ भारतात जन्मलेले आहेत.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: जैवतंत्रज्ञान, आरोग्यभारत मधुमेह आणि अनुवांशिक विकारांसाठी जागतिक संशोधन केंद्र म्हणून उदयास येत आहे (डॉ. जितेंद्र सिंह, आरएसएसडीआय २०२६, बेंगळुरू)भारत जीनोम अभ्यासात ८४ लोकसंख्या गटांतील १०,००० व्यक्तींचा समावेश आहे; मधुमेहावरील एका डझनहून अधिक संशोधन प्रकल्प सुरू असून ते प्रामुख्याने जैवतंत्रज्ञान विभागाच्या (डीबीटी) आणि काही वैज्ञानिक व औद्योगिक संशोधन परिषदेच्या (सीएसआयआर) अंतर्गत आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध/आंतरराष्ट्रीय संस्था; जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञानइन्साचे अध्यक्ष प्रा. शेखर सी. मांडे यांची संयुक्त राष्ट्रांच्या शाश्वत विकास उद्दिष्टांसाठीच्या विज्ञान, तंत्रज्ञान व नवोन्मेषावरील १०-सदस्यीय गटावर नियुक्तीहा गट संयुक्त राष्ट्रांच्या तंत्रज्ञान सुलभीकरण यंत्रणेचा (टीएफएम) भाग असून शाश्वत विकास उद्दिष्टांसाठीच्या विज्ञान, तंत्रज्ञान व नवोन्मेषावरील संयुक्त राष्ट्रांच्या आंतर-संस्था कृतिदलासोबत (आयएटीटी) काम करतो; त्यांचा कार्यकाळ २०२६–२०२८ आहे.
जीएस३ — सुरक्षा/संरक्षण: स्वदेशीकरण, मेक इन इंडियाभारतीय नौदलाला डायव्हिंग सपोर्ट क्राफ्ट डीएससी ए२१ (यार्ड ३२६) मिळालेकोलकाता येथील टिटागढ रेल सिस्टीम्स लिमिटेडने कॅटामरान-हल रचनेसह हे बांधले; विशाखापट्टणम येथील एनएसटीएलने जलगतिकीय विश्लेषण/मॉडेल चाचणी केली आणि ते मुंबईतील नेव्हल डॉकयार्ड येथे २० नोव्हेंबर २०२६ रोजी सुपूर्द करण्यात आले.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/शेती: पशुपालन व दुग्धव्यवसायराष्ट्रीय गोपाल रत्न पुरस्कार २०२६ च्या विजेत्यांची घोषणादेशी गोवंशीय जातींच्या संवर्धनासाठीचा हा पुरस्कार राष्ट्रीय गोकुळ अभियानांतर्गत (डिसेंबर २०१४ मध्ये सुरू) दिला जातो; गृह मंत्रालयाने विकसित केलेल्या अवॉर्ड्स डॉट गव्ह डॉट इन या संकेतस्थळाद्वारे १,५८३ अर्ज प्राप्त झाले; पुरस्कार वितरण २६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी (राष्ट्रीय दूध दिन) पाटणा येथे होणार आहे.
जीएस२ — शासन; जीएस३ — सुरक्षासंरक्षण संपदा संघटनेच्या शताब्दी समारंभात लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांचे संरक्षण जमीन व्यवस्थापनासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि आधुनिक तंत्रज्ञान वापरण्याचे आवाहनसंरक्षण संपदा संघटना १.७ दशलक्ष एकरांपेक्षा अधिक संरक्षण जमिनीचे व्यवस्थापन करते; अतिक्रमण आणि जमीन अभिलेखांचे डिजिटायझेशन हे प्रमुख चिंतेचे मुद्दे म्हणून अधोरेखित करण्यात आले.
जीएस१ — भूगोल: हवामानशास्त्र; जीएस३ — पर्यावरणबांधवगड व्याघ्र प्रकल्पातील चक्रधारा पाणथळ क्षेत्रातील परागकण अभ्यासातून सुमारे २७०० वर्षांतील भारतीय उन्हाळी मान्सूनची पुनर्रचनाबिरबल साहनी पुराविज्ञान संस्थेने (बीएसआयपी — विज्ञान व तंत्रज्ञान विभागाची स्वायत्त संस्था) कोअर मान्सून क्षेत्रात परागकण अभिलेखांचा वापर पृथ्वी प्रणाली पुराहवामान सिम्युलेशन (ईएसपीएस) प्रतिमानासह केला; साल (शोरिया रोबस्टा) वृक्षांचे प्राबल्य म्हणजे वार्षिक पर्जन्यमान सुमारे ११००–१२०० मिमी किंवा त्याहून अधिक असल्याचे द्योतक आहे; निष्कर्ष क्वाटर्नरी रिसर्च मध्ये प्रसिद्ध झाले.
जीएस२ — सामाजिक न्याय: शिक्षण, केंद्र-राज्य समन्वयसामाजिक न्याय व सक्षमीकरण मंत्रालयाकडून उत्तर त्रिपुरातील अलगापूर ग्रामपंचायतीत १५०-खाटांच्या इतर मागास वर्ग वसतिगृहाला सुरुवातत्रिपुराच्या ग्रामीण विकास विभागाकडून इतर मागास वर्ग कल्याण विभागाच्या वतीने राबवला जाणारा हा प्रकल्प सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण मंत्रालयाच्या निधीतून उभारला जात आहे (प्रकल्पाची सुरुवात आर्थिक वर्ष २०२५–२६ पासून).
जीएस२ — सामाजिक न्याय: आदिवासी कल्याण; जीएस३ — अर्थव्यवस्थाट्रायफेडतर्फे नवी दिल्लीतील आयएनए येथील दिल्ली हाट येथे 'ट्राइब्स इंडिया – आदि महोत्सव २०२६' चे आयोजन (१६–३० नोव्हेंबर)आदिवासी कार्य मंत्रालयांतर्गत ट्रायफेडतर्फे आयोजित या महोत्सवात ११५ स्टॉल्समध्ये सुमारे २०० आदिवासी कारागीर सहभागी असून वन धन विकास केंद्रेही (व्हीडीव्हीके) आहेत; आदिवासी उत्पादनांसाठी बाजारपेठ जोडणी निर्माण करणे हा उद्देश आहे.