फॅक्ट कार्डप्रकाशित: · अद्ययावत:
स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय) · मूळ वाचा ↗
सारांश
संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान शिखर परिषदेतील बहुतेक चर्चा ऊर्जा, वित्त आणि तंत्रज्ञान यांभोवती फिरते.
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- कॉप३१ ही यूएनएफसीसीसीच्या सदस्य राष्ट्रांची ३१ वी परिषद असून तिचे यजमानपद तुर्कीयेतील अंतल्या शहराकडे आहे. फिट इंडियाचे सत्र शनिवारी (१४ नोव्हेंबर) शिखर परिषदेच्या बालक, युवा, शिक्षण आणि कौशल्य दिनानिमित्त आंतरराष्ट्रीय सौर आघाडीच्या मंडपात (पॅव्हेलियन) झाले.
- फिट इंडिया चळवळीचा प्रारंभ पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी २९ ऑगस्ट २०१९ रोजी केला. ही चळवळ तंदुरुस्ती, नियमित शारीरिक हालचाल, योग आणि क्रीडा यांना चालना देते.
- मिशन लाइफ (पर्यावरणासाठी जीवनशैली) ही शाश्वत जीवनशैलीसाठीची भारताची मोहीम आहे. फिट इंडियाने संडेज ऑन सायकल हे तिचे प्रत्यक्ष कार्यरत उदाहरण म्हणून मांडले.
- संडेज ऑन सायकल ही मोफत साप्ताहिक सामुदायिक सायकल फेरी आहे. क्रीडामंत्री डॉ. मनसुख मांडविया यांनी डिसेंबर २०२४ मध्ये तिचा प्रारंभ केला आणि २२ डिसेंबर २०२४ पासून ती दर रविवारी होते. युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालयांतर्गत भारतीय क्रीडा प्राधिकरण (साई) तिचे आयोजन करते.
- भागीदार: भारतीय सायकलिंग महासंघ, नवव्रती फाउंडेशन, फिटस्पायर, सेंटर फॉर इंटिग्रेटिव्ह हेल्थ, माय भारत आणि इतर. साईची केंद्रे, खेलो इंडिया केंद्रे आणि उत्कृष्टता केंद्रे यांसह सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांत फेऱ्या होतात.
- सहभाग: ३०,००० पेक्षा जास्त ठिकाणी सुमारे ३.७ दशलक्ष. यंदाच्या जागतिक सायकल दिनी (युनियन सायक्लिस्ट इंटरनॅशनलसह) १००,००० सायकलस्वारांचे नियोजन होते आणि सुमारे ४००,००० जण सहभागी झाले.
- परिणाम अहवाल पहिल्या ९७ आवृत्त्यांचा आहे. ९८ व्या आवृत्तीत (१५ नोव्हेंबर) सायकलिंग आणि झुंबासह बालदिन साजरा झाला. १०० वी आवृत्ती २९ नोव्हेंबर रोजी आहे. संडेज ऑन सायकलचा साधनसंच (टूलकिट) इतर शहरांना दिला जाईल.
- कॉप३१ निमित्त "भारत पायडल मारतो आणि जग सामील होते!" ही विशेष सायकल फेरी १५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी अंतल्यात तुर्की सायकलिंग महासंघासह झाली. फिट इंडियाच्या आवाहनाला साद देणारा हा पहिला भागीदार होता. प्रतिनिधींना निमंत्रित केले होते. मार्ग कोन्याआल्ती काद्देसी येथून सुरू होऊन इशिक्लार येथे संपला.
- लिंडिता झाफेरी-सलिहू या यूएन क्लायमेट चेंजमध्ये जागतिक हवामान कृतीसाठी क्षेत्रीय सहभागाचे नेतृत्व करतात; त्यांनी मुख्य भाषण केले.
- डॉ. मनसुख मांडविया यांनी एका लघुपटात सायकलिंगचे वर्णन "व्यायामाहून बरेच काही" असे केले आणि हा उत्साह प्रत्येक घरात व समाजात नेण्याचे आवाहन केले.
- साईचे उपमहासंचालक मयंक श्रीवास्तव यांचा युक्तिवाद: ग्लोबल साउथमधील अनेक शहरे अजून उभारली जात आहेत आणि बहुतांश प्रवास सायकलने करता येण्याइतके लहान असतात. मोटारींवरील अवलंबित्व रुजण्यापूर्वी सायकलिंगची सवय लावल्यास अन्यथा नंतर काढून टाकावे लागणारे उत्सर्जन टाळता येते.
- यूएन क्लायमेट चेंजच्या लिंडिता झाफेरी-सलिहू यांनी फिट इंडियाचे वर्णन "सर्वत्र अनुकरण करता येईल असे उत्तम प्रारूप" असे केले. तांत्रिक हवामान वाटाघाटींमध्ये लोकांना आणणारा "जोडणारा दुवा" क्रीडा ठरू शकते.
- उद्धृत तुलना (जिम वॉकर, वॉक२१ फाउंडेशन, जे गेल्या महिन्यात दिल्लीतील संडेज ऑन सायकल फेरीत सहभागी झाले): बोगोटातील अशाच रस्ते-खुले-करण्याच्या उपक्रमाची सुरुवात सुमारे ५० वर्षांपूर्वी झाली आणि आज दर रविवारी सुमारे १.६ दशलक्ष लोक १२५ किमी लांबीच्या मोटारमुक्त रस्त्यांवर येतात. अदिस अबाबात मोटारमुक्त दिवसांमुळे इथिओपियाचे पहिले बिगर-यांत्रिक वाहतूक धोरण तयार झाले; त्यात पदपथ आणि सायकल मार्गांसाठी लक्ष्ये ठरवली आहेत (गाशॉ अबेरा, आयटीडीपी आफ्रिका).
- फेलिपे ए. रामिरेझ बुइट्रागो (डब्ल्यूआरआय रॉस सेंटर फॉर सस्टेनेबल सिटीज) म्हणाले की असे कार्यक्रम उदाहरणातून शिकवतात. लोकांना रस्त्यांचा आनंद घेता येऊ लागला की शहरे संरक्षित मार्गिका आणि सार्वजनिक जलद वाहतुकीशी जोडणी यांच्यासाठी बाजू मांडू शकतात.
- श्रीवास्तव यांची मांडणी: शहर सायकल मार्ग बांधू शकते, पण त्यावर सायकल चालवणे नागरिकांनी निवडावे लागते; म्हणजे केवळ पायाभूत सुविधांमुळे लोकांची जीवनशैली बदलत नाही. सायकलिंग ही मोहिमेकडून सवयीकडे वळत आहे, असे ते म्हणाले.
- चर्चासत्राचा प्रश्न: आठवड्याच्या शेवटची सायकल फेरी शहरे कशी उभारली जातात हे बदलू शकते का? फिट इंडियाच्या सल्लागार डॉ. भैरवी जोशी यांनी चर्चासत्राचे संचालन केले. १२ महिन्यांत प्रत्येक शहराने करावी अशी एक कृती कोणती, असे विचारले असता बीवायसीएसच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी मॉड डी व्रिज म्हणाल्या, "फक्त सुरू करा". इतरांनी पायाभूत सुविधा, सामुदायिक सहभाग आणि अडथळामुक्त मार्ग यांचा उल्लेख केला.
- टेरीचे (द एनर्जी अँड रिसोर्सेस इन्स्टिट्यूट) संजय सेठ: चालणे आणि सायकल चालवणे यांचा समावेश भारताच्या हवामान वचनबद्धतांमध्ये तसेच राज्य व शहर आराखड्यांमध्ये करावा; त्यांना केवळ जनजागृती मोहिमा मानू नये. आधी सुरक्षित बांधकाम होते आणि वर्तन त्यानंतर बदलते, असेही ते म्हणाले.
- फिट इंडियाच्या कार्यकारी संचालक अमरज्योती यांनी प्रत्येक राष्ट्र, शहर आणि भागीदाराला पुढील १२ महिन्यांत किमान एक सामुदायिक "सक्रिय सकाळ" आयोजित करण्याचे आणि ती वन प्लॅनेट नेटवर्कद्वारे सामायिक करण्याचे निमंत्रण दिले.
- आयएसएचे महासंचालक आशिष खन्ना म्हणाले की या सत्राला मंडपाने आतापर्यंत पाहिलेली सर्वाधिक उपस्थिती लाभली. त्यांनी स्टेडियमपासून जिमपर्यंत क्रीडा सुविधांनी सौरऊर्जा स्वीकारावी असे आवाहन केले.
- कॉप३१ सत्राचे समर्थक: युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय, साई, फिट इंडिया, मिशन लाइफ, आयएसए आणि बीवायसीएस इंडिया फाउंडेशन.
संबंधित विषय
- मिशन लाइफ; भारताचे राष्ट्रीय निर्धारित योगदान (एनडीसी) आणि बिगर-यांत्रिक वाहतूक; आंतरराष्ट्रीय सौर आघाडी
विषय: GS3
15 नोव्हेंबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत