चारपदरी आणि त्यावरील राष्ट्रीय महामार्गांवर मल्टी-लेन फ्री फ्लो टोलिंगसाठी आराखडा आणि पायाभूत सुविधांचे प्रमाणीकरण करण्यासाठी एनएचएआयची मार्गदर्शक तत्त्वे
फॅक्ट कार्डप्रकाशित: · अद्ययावत:
स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय) · मूळ वाचा ↗
सारांश
देशभरात अडथळाविरहित मल्टी-लेन फ्री फ्लो (एमएलएफएफ) टोल प्रणालीचा व्यापक अवलंब होण्यास मार्ग मोकळा करत, भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (एनएचएआय) चारपदरी आणि त्यावरील राष्ट्रीय महामार्गांवरील टोल प्लाझांचे आराखडे आणि पायाभूत सुविधा प्रमाणित करण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत.
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (एनएचएआय) चार किंवा अधिक मार्गिकांच्या राष्ट्रीय महामार्गांवरील टोल प्लाझांची रचना आणि पायाभूत सुविधा प्रमाणित करण्यासाठी, अडथळामुक्त बहु-मार्गिका मुक्त प्रवाह (एमएलएफएफ) टोलिंगसाठी धोरणात्मक परिपत्रक जारी केले.
- एमएलएफएफ म्हणजे अडथळामुक्त टोल वसुली: टोल बूथ किंवा भौतिक अडथळ्यांवर न थांबता वाहनांकडून टोल आकारला जातो.
- घोषित उद्दिष्टे: वाहनांच्या रांगा आणि प्रतीक्षा वेळ दूर करणे, टोल प्लाझांवरील इंधन वापर कमी करणे आणि राष्ट्रीय महामार्गावरील प्रवास अधिक सुरक्षित व अखंड करणे.
- मार्गदर्शक तत्त्वांत टोल प्लाझाची मांडणी, मार्गिका रचना, गॅन्ट्री, रस्ते पायाभूत सुविधा, प्रकाशयोजना, फलक आणि पूरक सुविधा यांसाठी एकसमान आवश्यकता विहित केल्या आहेत. तसेच आगामी आणि चालू प्रकल्पांसाठी अंमलबजावणी आराखडाही निश्चित केला आहे.
- वाहने अडथळ्यांवर थांबत नसल्यामुळे, पारंपरिक टोल प्लाझांच्या तुलनेत टोल प्लाझावर आवश्यक असलेल्या मार्गिकांची संख्या सुसंगत (तर्कसंगत) केली जाते. यामुळे जागेचा अधिक कार्यक्षम वापर आणि टोलिंग क्षेत्रातून वाहतुकीची अधिक सुलभ हालचाल शक्य होते.
- मार्गदर्शक तत्त्वांत पुरेशी प्रकाशयोजना आणि फलक व इलेक्ट्रॉनिक व्हेरिएबल मेसेज साइन्स (व्हीएमएस) द्वारे वापरकर्त्यांना आगाऊ माहिती देण्यावर भर दिला आहे.
- टोल प्लाझाचे कामकाज व्यवस्थापित करण्यासाठी प्रशासकीय इमारत-सह-संचालन व देखभाल केंद्र उभारण्याचीही तरतूद मार्गदर्शक तत्त्वांत आहे.
- लागू होण्याची व्याप्ती: सर्व भावी आणि बांधकामाधीन प्रकल्प.
- सविस्तर प्रकल्प अहवाल (डीपीआर) टप्प्यावरील प्रकल्प नवी रचना आपल्या दस्तऐवजांमध्ये समाविष्ट करतील.
- आधीच प्रदान केलेले किंवा बांधकामाधीन प्रकल्प लागू कराराच्या तरतुदींनुसार हे बदल स्वीकारतील.
- एनएचएआयच्या क्षेत्रीय कार्यालयांना आगामी प्रकल्पांमध्ये या आवश्यकता समाविष्ट करण्याचे आणि चालू प्रकल्पांमध्ये त्यांचा स्वीकार सुलभ करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
- यापूर्वी, एनएचएआयने द्रुतगती महामार्ग वगळता इतर प्रवेश-नियंत्रित उच्च-गती राष्ट्रीय महामार्गांचे नियोजन व रचना करण्यासाठी सर्वसमावेशक मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली होती. त्यामुळे आगामी उच्च-गती मार्गिकांसाठी डीपीआर तयार करताना एकसमान मानके येतात, तांत्रिक मानकांमध्ये अधिक सुसंगती येते आणि रस्ता सुरक्षा अधिक बळकट होते.
संबंधित विषय
- भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण अधिनियम, १९८८ आणि राष्ट्रीय महामार्गांवरील शुल्क वसुली (टोल धोरण, फास्टॅग)
विषय: GS3
6 नोव्हेंबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत