जीएस२ — राज्यव्यवस्था: निवडणूक आयोग, मतदार याद्याइंडिया आघाडीकडून मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांचे "सार्वजनिक महाभियोग"मल्लिकार्जुन खर्गे यांच्या निवासस्थानी झालेला इंडिया आघाडीचा कार्यक्रम रविवारी रामलीला मैदानावर होणाऱ्या "चलो दिल्ली" रॅलीची पूर्वतयारी आहे. मतदार याद्यांच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणाद्वारे (एसआयआर) कथित निवडणूक हेराफेरी केली जात असल्याचा आरोप यात आहे. एसआयआरच्या अंमलबजावणीबाबत दोन निवडणूक आयुक्तांनी मुख्य निवडणूक आयुक्तांशी मतभेद व्यक्त केल्याचे वृत्त आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायाधिकरणे, न्यायिक स्वातंत्र्यराष्ट्रीय कंपनी कायदा न्यायाधिकरणाच्या (एनसीएलटी) कर्मचारी नियुक्त्यांबाबत सर्वोच्च न्यायालयसरन्यायाधीश सूर्य कांत यांच्या अध्यक्षतेखालील खंडपीठाने तोंडी निरीक्षण नोंदवले की कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालयाने एनसीएलटीच्या कर्मचारी भरतीवर "कब्जा" केला आहे. नियुक्तीचा अधिकार एनसीएलटीच्या अध्यक्षांकडेच असला पाहिजे, असे न्यायालयाने स्पष्ट केले आणि एनसीएलटी व राष्ट्रीय कंपनी कायदा अपील न्यायाधिकरणाच्या (एनसीएलएटी) अध्यक्षांना चार आठवड्यांत कर्मचारी व पायाभूत सुविधांविषयीचे प्रस्ताव सादर करण्याचे निर्देश दिले.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: सेबी, भांडवली बाजारएआयएफ/एफपीआय च्या लाभार्थी मालकांचे प्रकटीकरण बंधनकारक करण्यास सर्वोच्च न्यायालयाचा नकारमहुआ मोईत्रा यांच्या अनुच्छेद ३२ अंतर्गतच्या याचिकेवर न्यायमूर्ती बी.व्ही. नागरत्ना यांच्या अध्यक्षतेखालील तीन न्यायाधीशांच्या खंडपीठाने सांगितले की परमादेश जारी करण्यासाठी विद्यमान नियामक चौकट असणे आवश्यक आहे. पारदर्शकतेसाठी नियमावली तयार करण्याचा विचार करावा, असे न्यायालयाने केंद्र सरकार आणि सेबीला सांगितले. नोंदणीकृत पर्यायी गुंतवणूक निधींची (एआयएफ) संख्या ४२ (२०१३) वरून १,५२८ (२०२५) पर्यंत वाढली.
जीएस२ — सामाजिक न्याय/आरोग्य; जीएस३ — अर्थव्यवस्थाराष्ट्रीय औषध किंमत प्राधिकरणाकडून १३७ कर्करोगविरोधी औषधांवरील व्यापार नफा मर्यादितऔषधे (किंमत नियंत्रण) आदेश, २०१३ अंतर्गत अनुसूचित नसलेल्या कर्करोगविरोधी औषधांवरील नफ्याची मर्यादा कमाल किरकोळ किमतीच्या (वस्तू व सेवा कर वगळून) ३०% इतकी निश्चित केली असून ती ९ नोव्हेंबरपासून लागू होईल. उद्धृत केलेल्या २०२३ च्या अभ्यासानुसार प्रति रुग्ण वार्षिक सरासरी खिशातून होणारा खर्च सुमारे ₹३.३१ लाख आहे.
जीएस३ — पर्यावरण: प्रदूषण; जीएस२ — राज्यव्यवस्था: अनुच्छेद २५ च्या मर्यादादीपावलीतील फटाक्यांच्या आदेशांबाबत सर्वोच्च न्यायालयन्यायमूर्ती एम.एम. सुंदरेश आणि पी.बी. वराळे यांच्या खंडपीठाने म्हटले की फटाक्यांबाबतच्या आदेशांचे "सर्रास" उल्लंघन झाले. धार्मिक स्वातंत्र्य सार्वजनिक आरोग्याच्या अधीन आहे, असे न्यायालयाने नमूद केले आणि संपूर्ण बंदीच्या बाजूने नसल्याचे सांगितले. अंमलबजावणीची आकडेवारी सादर करण्यास न्यायालयाने केंद्र सरकार आणि दिल्ली सरकारला सांगितले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: आर्क्टिक भूराजकारणअमेरिका–डेन्मार्क–ग्रीनलँड सुरक्षा करार (२२ सप्टेंबर २०२६)हा सुरक्षाविषयक करार आहे, प्रादेशिक नाही. यात पिटुफिक अवकाश तळाचा विस्तार केला जातो, नार्सारसुआक आणि मेस्टर्सविग येथे सुविधा वाढवल्या जातात, प्रस्तावित "गोल्डन डोम" प्रणालीवरील सहकार्याचा समावेश आहे, तसेच संवेदनशील क्षेत्रांत नाटो/युरोपीय महासंघाबाहेरील गुंतवणुकीवर निर्बंध घातले जातात. ग्रीनलँडच्या २००९ च्या स्वशासन कायद्यानुसार सार्वभौमत्व डेन्मार्ककडेच राहते.
जीएस३ — कृषी/विज्ञान व तंत्रज्ञान; जीएस२ — आरोग्य/पोषण"कुफरी जमुनिया" जैवसंवर्धित बटाटाभारतीय कृषी अनुसंधान परिषद–केंद्रीय बटाटा संशोधन संस्थेने विकसित केलेला हा वाण जांभळ्या गराचा, अँथोसायनिनयुक्त असून एमएस/८-११४८ आणि सीपी४२४२ यांचा संकर आहे. २०२४ मध्ये त्याला मान्यता मिळाली आणि नोव्हेंबर २०२४ मध्ये अधिसूचित करण्यात आला. "छुप्या भुकेचा" सामना करण्यासाठी केंद्र सरकार त्याला प्रोत्साहन देत आहे, परंतु करपा रोगाबद्दल शेतातील संवेदनशीलता आणि पोषक घटक प्रत्यक्षात मिळतात की नाही हे अद्याप सिद्ध न होणे हे प्रश्न अनुत्तरित आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: आसियान, भारताचा शेजार आणि पूर्वेकडे पाहा धोरण; जीएस३ — सुरक्षा१३व्या आसियान संरक्षण मंत्र्यांच्या बैठकीत-प्लस (सेबू, फिलिपाईन्स) भारताचा सहभागराजनाथ सिंह यांनी ऑपरेशन सिंदूरचा संदर्भ देत भारताचे दहशतवादविरोधी कौशल्य देऊ केले. भारत आणि मलेशिया हे आसियान संरक्षण मंत्र्यांच्या बैठकीत-प्लसच्या दहशतवादविरोधी तज्ज्ञ कार्यगटाचे (२०२४-२७) सह-अध्यक्ष आहेत. त्यांनी संरक्षण क्षेत्रातील "युवा सेतू" प्रस्तावित केला आणि २०२६ हे आसियान-भारत सागरी सहकार्य वर्ष असल्याचे नमूद केले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत–नेपाळपरराष्ट्र सचिव मिस्री ४ नोव्हेंबरला काठमांडूला भेट देणारनेपाळचे पंतप्रधान बालेंद्र शाह यांच्या अपेक्षित भारत भेटीची ही पूर्वतयारी आहे. वर्षअखेरीस होणारा हा दौरा त्यांचा पहिला द्विपक्षीय परदेश दौरा असेल. सप्टेंबर २०२५ मधील जेन-झी उठावात के.पी. शर्मा ओली यांची सत्ता उलथवली गेल्यानंतर शाह यांचा उदय झाला; त्यांचे गृहमंत्री १३ ऑक्टोबरच्या बिमस्टेक गृहमंत्र्यांच्या बैठकीला उपस्थित होते.
जीएस३ — पर्यावरण: प्रोजेक्ट चित्ता, वन्यजीव संवर्धनमध्य प्रदेशातील कुनोजवळ चित्त्याच्या पिल्लाला गोळ्या घालून ठार केलेरेडिओ कॉलर लावलेले १९ महिन्यांचे हे पिल्लू २५ ऑक्टोबरला श्योपूर वन विभागात पाच बंदुकीच्या जखमांसह आढळले आणि २७ ऑक्टोबरला मरण पावले. अधिकारी चंबळमधील बंदूक संस्कृती आणि बंदूक परवान्यांच्या निकषांची चौकशी करत आहेत; शिकार, सूडबुद्धीने केलेली हत्या किंवा स्वसंरक्षण या शक्यता त्यांनी नाकारलेल्या नाहीत.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/सामाजिक न्याय: तृतीयपंथीयांचे हक्कनालसा-नंतरच्या लिंग मान्यता व्यवस्थेविरुद्ध सर्वोच्च न्यायालयात जनहित याचिकावुमेन्स डिक्लरेशन इंटरनॅशनल (इंडिया) संस्थेने २०१४ च्या नालसा निकालातील काही भाग रद्द करण्याची मागणी केली आहे. त्या निकालात लिंगओळखीला कायदेशीर मान्यता हा संविधानातील प्रतिष्ठेच्या अधिकाराचा भाग असल्याचे म्हटले होते. सरन्यायाधीश सूर्य कांत यांच्या नेतृत्वाखालील खंडपीठाने सामाजिक न्याय, विधी आणि आरोग्य मंत्रालयांना नोटिसा बजावल्या.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाइस्रायलची २७ ऑक्टोबरची निवडणूक: त्रिशंकू नेसेटबहुमतासाठी ६१ जागा आवश्यक असताना नेतान्याहू यांच्या गटाला ५३ आणि गादी आयझेनकोट यांच्या विरोधी गटाला ४८ जागा मिळाल्या. लिकुडला २७ जागांपर्यंत घसरण झाली आणि अरब पक्षांना विक्रमी १९ जागा मिळाल्या. नेतान्याहू यांच्या गटाने फसवणूक आणि परकीय निधीचा आरोप केला आहे, तो राम पक्षाने फेटाळला असून अध्यक्ष हर्झोग यांनी चौकशीची मागणी केली आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशिया, सागरी सुरक्षाहोर्मुझच्या सामुद्रधुनीत चार तेलवाहू जहाजे सुरुंगांना धडकल्याचे इराणच्या क्रांतिकारी रक्षक दलाचे म्हणणेअमेरिकी लष्कराने प्रमुख मार्गांवरील सुरुंग निकामी केल्याचे सांगितल्यानंतर एका दिवसाने क्रांतिकारी रक्षक दलाने आगी लागल्याची नोंद केली. जहाजांनी क्रांतिकारी रक्षक दलाच्या नौदलाच्या इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष केल्याचे दलाने सांगितले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: बहुपक्षीय मंचांवर भारतअमेरिकेच्या क्युबावरील निर्बंधांविरुद्धच्या संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या ठरावाला भारताचे मतक्युबाच्या विकासाच्या आकांक्षांना पाठबळ देण्यासाठी आर्थिक, व्यापारी आणि वित्तीय निर्बंध उठवावेत, या भूमिकेचा भारताने पुनरुच्चार केला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारताचा शेजारबांगलादेशातील न्यायाधिकरणाकडून हसीना काळातील मंत्री हनीफ यांना गैरहजेरीत मृत्युदंडअवामी लीगचे सहसरचिटणीस महबूबुल आलम हनीफ यांना २०२४ च्या उठावातील सहा जणांच्या हत्येबद्दल शिक्षा झाली, तर इतर तीन नेत्यांना जन्मठेप मिळाली. नुकसानभरपाईसाठी त्यांच्या स्थावर मालमत्तेपैकी निम्मी जप्त करण्याचे आदेश न्यायाधिकरणाने दिले. संयुक्त राष्ट्रांच्या म्हणण्यानुसार जुलै–ऑगस्ट २०२४ मध्ये सुमारे १,४०० लोक मारले गेले.
जीएस३ — सुरक्षा: अवैध अंमली पदार्थ व्यापार, गोल्डन क्रिसेंट; जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंधसंयुक्त राष्ट्र अंमली पदार्थ व गुन्हे कार्यालय: अफगाणिस्तानातील अफूच्या लागवडीत मोठी वाढतालिबानने २०२२ मध्ये बंदी घातली असूनही लागवड २०२५ मधील १०,००० हेक्टरवरून २०२६ मध्ये ४३,००० हेक्टरवर आणि उत्पादन ३०० वरून १,५०० टनांवर गेले. बंदीनंतर म्यानमार अफगाणिस्तानला मागे टाकून सर्वाधिक उत्पादक देश बनला; २०२५ मध्ये तेथे ५३,००० हेक्टरवर लागवड झाली.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: चीनचीनच्या कम्युनिस्ट पक्षाच्या पाचव्या पूर्णाधिवेशनात पक्षशिस्तीवर भर"पक्षाचे संपूर्ण व कठोर शासन पुढे नेणे" या विषयावरील ठराव अधिवेशनात संमत झाला. १९७६ मध्ये माओच्या मृत्यूनंतरची ही सर्वात कमी उपस्थिती होती, केंद्रीय समितीच्या आठ जागा रिक्त होत्या. पुढील वर्षी होणाऱ्या २१व्या पक्ष काँग्रेसमध्ये शी यांना मुदतवाढ देण्याची ही पूर्वतयारी असल्याचे विश्लेषक मानतात.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: चलनविषयक धोरण, जागतिक परिणामअमेरिकी फेडरल रिझर्व्हकडून व्याजदर ३.७५–४.०% वर कायमफेडरल ओपन मार्केट कमिटीने (एफओएमसी) १०:२ अशा मतांनी निर्णय घेतला; दोन सदस्यांनी २५ आधार अंकांच्या दरवाढीला पाठिंबा दिला. अध्यक्ष केव्हिन वॉर्श यांनी २०२७ पासून एफओएमसीच्या बैठका कमी करण्याची घोषणा केली. या विरामामुळे सेन्सेक्स आणि निफ्टी १% पेक्षा जास्त सावरले आणि रुपया प्रति डॉलर ९५.२६ वर बंद झाला.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: बाह्य क्षेत्रआर्थिक वर्ष २७ च्या पहिल्या सहामाहीत भारताची औषध निर्यात ४.९०% नी वाढून १६.१४ अब्ज डॉलरयुरोपला होणारी निर्यात ९.६६% नी वाढली, तर एकूण निर्यातीच्या ३२.८७% वाटा असलेल्या सर्वात मोठ्या बाजारपेठेतील, म्हणजे नाफ्टा देशांतील निर्यात २.०५% नी घटली. बाजारपेठांच्या विविधीकरणामुळे वाढ झाल्याचे फार्मेक्सिलचे म्हणणे आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: औद्योगिक धोरण, उत्पादन-संलग्न प्रोत्साहन योजनावस्त्रोद्योग उत्पादन-संलग्न प्रोत्साहन योजनेचे पोर्टल चौथ्या फेरीसाठी पुन्हा उघडणारवस्त्रोद्योग मंत्रालय १ नोव्हेंबर ते ३१ डिसेंबर या कालावधीत अर्ज स्वीकारेल. मानवनिर्मित धाग्यांचे (एमएमएफ) पोशाख, एमएमएफ कापड आणि तांत्रिक वस्त्रे यांवर भर आहे.
जीएस३ — कृषी; जीएस२ — कल्याणकारी योजनापीएम-किसान योजनेचा २४वा हप्तागुजरातमधील बनासकांठा येथून ९.३४ कोटींहून अधिक शेतकऱ्यांना ₹१८,६९० कोटींहून अधिक रक्कम वितरित केली जात आहे. पंतप्रधान कृषी पायाभूत सुविधा निधीअंतर्गत ५२१ प्रकल्पांचे आणि १२ फलोत्पादन समूहांचेही उद्घाटन करतील.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: निवडणूक सुधारणा, पक्षनिधीनोंदणीकृत अमान्यताप्राप्त राजकीय पक्षांबाबत (आरयूपीपी) असोसिएशन फॉर डेमोक्रॅटिक रिफॉर्म्सचा अहवालगुजरातमधील २९ आरयूपीपी पक्षांनी आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये ₹५१०.४१ कोटी इतके सर्वाधिक उत्पन्न नोंदवले. ७३४ आरयूपीपी पक्षांनी नोंदवलेल्या ₹१,११८.४९४ कोटींपैकी ८०.६७% वाटा गुजरात, दिल्ली आणि राजस्थान या राज्यांचा आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: मानवाधिकार, राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग; जीएस४ — प्रतिष्ठेसंबंधी केस स्टडीकोलकात्यात आरोपींची अर्धनग्न धिंड काढल्याची राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाकडून स्वतःहून दखलआयोगाने कोलकाता पोलीस आयुक्तांकडून दोन आठवड्यांत अहवाल मागवला आहे. आरोपींना अपमानास्पद वागणूक देण्याचा अधिकार राज्याला नाही, असे कलकत्ता उच्च न्यायालयाने ५ जून २०२६ रोजी नोंदवले होते.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: राज्य कायदे, न्यायपालिकागुजरातमधील न्यायालयाकडून गोहत्येबद्दल जन्मठेप२७७ किलो गोमांसप्रकरणी तिघांना शिक्षा झाली; न्यायालयाने मनुस्मृतीचा दाखला दिला. गुजरात प्राणी संरक्षण कायदा, १९५४ मधील २०१७ च्या दुरुस्तीने गुजरात हे गोहत्येसाठी जन्मठेपेची तरतूद करणारे पहिले राज्य ठरले.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/प्रशासन: उच्च शिक्षण, विद्यार्थी संघटना निवडणुकाजामियाच्या विद्यार्थ्यांचे १८ दिवसांचे आंदोलन मागेविद्यार्थी संघटनेच्या घटनेला मान्यता देण्यासाठी प्रशासनाने १५ मे २०२७ ही अंतिम मुदत निश्चित केली. निवडणुका लिंगदोह समितीच्या शिफारशींनुसार १६ जुलै २०२७ पासून सहा आठवड्यांच्या आत होतील.
जीएस१ — भूगोल/संस्कृती: पारंपरिक जलव्यवस्था; जीएस३ — पर्यावरण: भूजलकासरगोडमधील आठ ग्रामपंचायती "सुरंगम" पुनरुज्जीवित करणारजांभ्या खडकाच्या टेकड्यांत खोदलेले हे आडवे बोगदे भूजलाचे पुनर्भरण करतात आणि नद्यांचा प्रवाह टिकवतात. हे काम व्हीबी-जी राम जी योजनेतील मजुरांकडून केले जाईल, तसेच केंद्रीय भूजल मंडळाच्या केरळ प्रादेशिक कार्यालयाचे तांत्रिक साहाय्य मिळेल.
जीएस२ — प्रशासन: सार्वजनिक वितरण प्रणाली, अन्नसुरक्षाकर्नाटकात सार्वजनिक वितरण प्रणालीतील धान्यवळवणीवर कारवाईअधिकाऱ्यांनी १ ऑगस्टपासून वळवलेले १७.७८ लाख किलो रेशन धान्य जप्त केले. त्यांनी २३८ प्रथम माहिती अहवाल नोंदवले, २१५ जणांना अटक केली आणि १५६ वाहने जप्त केली. बेळगावीचा वाटा ५ लाख किलोहून अधिक होता.
जीएस३ — पर्यावरण: व्याघ्र संवर्धन, राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरणबिहारमधून बक्सा व्याघ्र प्रकल्पात स्थलांतरित केलेली वाघीण आसाममधील रायमोना राष्ट्रीय उद्यानात दाखल२ ऑक्टोबरला स्थलांतरित केलेली टी-१३८ (बीटीआर-टीएफ-१) ही वाघीण संकोश नदी ओलांडून गेली. तिच्यावर रेडिओ कॉलरद्वारे देखरेख ठेवली जात असून राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरणाचा सहभाग आहे. बक्सा १९८३ मध्ये व्याघ्र प्रकल्प म्हणून घोषित झाला.
जीएस२ — सामाजिक न्याय: महिला व बालकेआसाममधील बालविवाहविरोधी कारवाईताज्या मोहिमेत ५६० हून अधिक जणांना अटक झाली. मुख्यमंत्र्यांच्या दाव्यानुसार २० जिल्ह्यांत १२,००० हून अधिक प्रकरणे, ११,००० हून अधिक अटका आणि बालविवाहांत ८१% घट झाली आहे.
जीएस२ — आरोग्य प्रशासन; जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञाननिपाह मृत्यूंमध्ये मुदतबाह्य रेमडेसिव्हिर वापरल्याची केरळम चौकशी करणार२०२३, २०२४ आणि २०२५ मधील मृत्यूंना मुदतबाह्य रेमडेसिव्हिर कारणीभूत ठरले का, याची तपासणी करण्यासाठी राज्य वैद्यकीय मंडळ स्थापन करेल. त्या वर्षांत निपाहची अनुक्रमे ६, २ आणि ३ प्रकरणे नोंदली गेली आणि प्रत्येकी २, २ आणि २ मृत्यू झाले.