రాజ్యాంగ నిర్మాణం
ఆధారం: NCERT, ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకాలు; BrainParrot బృందం సమీక్షించింది. మా నోట్స్ ఎలా తయారవుతాయి
- 1. 1. రాజ్యాంగం ఎందుకు?
- 2. 2. కాలక్రమం ఒక్క చూపులో
- 3. 3. రాజ్యాంగ పరిషత్తు కోసం డిమాండ్
- 4. 4. రాజ్యాంగ పరిషత్తు కూర్పు
- 5. 5. పరిషత్తు పనితీరు (తొలి సమావేశాలు, లక్ష్యాల తీర్మానం)
- 6. 6. భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం, 1947 తెచ్చిన మార్పులు
- 7. 7. రాజ్యాంగ పరిషత్తు కమిటీలు (పట్టికలు)
- 8. 8. రాజ్యాంగ రూపకల్పన, అమలు
- 9. 9. రాజ్యాంగ పరిషత్తుపై విమర్శలు
- 10. 10. పరిషత్తు పనిచేసిన తీరు: ఏకాభిప్రాయం, చర్చ, చట్టబద్ధత
- 11. 11. ముఖ్యమైన వాస్తవాలు (సమయం, వ్యయం, కాలిగ్రఫీ, హిందీ పాఠం, చిహ్నాలు)
- 12. మెయిన్స్ కోసం: విశ్లేషణ
- 13. త్వరిత పునశ్చరణ
- 14. సాధారణ పరీక్షా ఉచ్చులు
1. రాజ్యాంగం ఎందుకు?
మతం, వృత్తి, సంపద, వయస్సు, అభిరుచుల్లో భిన్నంగా ఉండి, దాదాపు ప్రతి విషయంలోనూ ఏకీభవించని ఒక పెద్ద జనసమూహాన్ని ఊహించండి: ఒకరు ఎంత ఆస్తి కలిగి ఉండవచ్చు, ప్రతి బిడ్డా బడికి వెళ్ళాలా, భద్రత కోసం ఎంత ఖర్చు చేయాలి వంటి విషయాల్లో. అయినా వారు ఒకరిపై ఒకరు ఆధారపడతారు, కలిసి జీవించాల్సి ఉంటుంది. అలాంటి సమూహం శాంతియుతంగా కలిసి జీవించడానికి ఏది వీలు కల్పిస్తుంది? అందరికీ తెలిసిన, అమలు చేయగల కొన్ని ప్రాథమిక నియమాలు. ఒక సమాజపు రాజ్యాంగం అంటే ఆ ప్రాథమిక నియమాల సముదాయమే.
రాజ్యాంగం అంటే ఒక రాజ్యం ఏ ప్రాథమిక సూత్రాల ప్రకారం ఏర్పడుతుందో లేదా పాలించబడుతుందో ఆ సూత్రాల సముదాయం. చాలా దేశాల్లో ఇది అధికరణలతో కూడిన ఒకే సంక్షిప్త పత్రం. యునైటెడ్ కింగ్డమ్కు ఒకే పత్రం లేదు; అక్కడ పలు పత్రాలు, నిర్ణయాలు కలిసి రాజ్యాంగంగా ఉంటాయి. ఈ పదం లాటిన్ పదం constituere ("స్థాపించడం" లేదా "ఏర్పాటు చేయడం") నుంచి వచ్చింది. దీనిని "దేశపు ప్రాథమిక చట్టం", "రాజ్యపు సర్వోన్నత చట్టం" లేదా దేశపు "గ్రండ్నార్మ్" (grundnorm) అని కూడా అంటారు.
రాజ్యాంగం యొక్క ఐదు విధులు
| విధి | దాని అర్థం | భారతీయ ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| 1. సమన్వయం, భరోసా | బహిరంగంగా తెలిసిన, చట్టపరంగా అమలు చేయగల ప్రాథమిక నియమాలు; ఇతరులు కూడా వాటిని పాటిస్తారని ప్రతి వ్యక్తికీ నమ్మకం కలిగించేవి | రాజ్యాంగం అందరూ పాటించాల్సిన సర్వోన్నత చట్టం |
| 2. ఎవరు నిర్ణయిస్తారు | అధికారపు ప్రాథమిక పంపిణీ: చట్టాలు ఎవరు చేస్తారు, ప్రభుత్వం ఎలా ఏర్పడుతుంది | చాలా చట్టాలను పార్లమెంటు చేస్తుంది; రాష్ట్రపతి ప్రధానమంత్రిని నియమిస్తారు |
| 3. ప్రభుత్వంపై పరిమితులు | ప్రభుత్వం ఎన్నడూ దాటకూడని పరిమితులు, ప్రధానంగా ప్రాథమిక హక్కుల ద్వారా; హక్కులను ఎప్పుడు నిలిపివేయవచ్చో (ఉదాహరణకు అత్యవసర పరిస్థితిలో) రాజ్యాంగమే చెబుతుంది | ఏదైనా మతాన్ని అనుసరించమని లేదా అనుసరించవద్దని ప్రభుత్వం పౌరుడిని ఆదేశించజాలదు |
| 4. ఆకాంక్షలు, లక్ష్యాలు | న్యాయమైన సమాజం కోసం ప్రభుత్వం సానుకూల చర్యలు తీసుకునేలా చేస్తుంది; దీనివల్ల ప్రతి వ్యక్తికీ "కనీస గౌరవం, సామాజిక ఆత్మగౌరవం" (భౌతిక శ్రేయస్సు, విద్య) లభిస్తాయి | ఇలాంటి వీలు కల్పించే నిబంధనలు ప్రాథమిక హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాలలో ఉన్నాయి, వీటికి ప్రవేశిక అండగా ఉంది; భారత్ కుల రహిత సమాజాన్ని, దక్షిణాఫ్రికా జాతి వివక్ష నిర్మూలనను లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి |
| 5. ప్రజల గుర్తింపు | ప్రాథమిక ప్రమాణాలపై అంగీకారానికి రావడం ద్వారా ప్రజలు ఒక సమష్టిగా రూపొంది తమ రాజకీయ, నైతిక గుర్తింపును ఏర్పరచుకుంటారు; కేంద్రం–ప్రాంతాల సంబంధం జాతీయ గుర్తింపులో భాగం | భారత పౌరసత్వం జాతి, కులం లేదా మతంపై ఆధారపడదు (జర్మన్ గుర్తింపుకు ఉన్న జాతిపరమైన నిర్వచనానికి భిన్నంగా) |
వీటిలో రాజ్యాంగపు ప్రధాన ఉద్దేశ్యంగా తరచూ పేర్కొనేది మూడవ విధి: ప్రభుత్వ అధికారాలను నిర్వచించడం, పరిమితం చేయడం. అందుకే రాజ్యాంగబద్ధ ప్రభుత్వం (constitutional government) అంటే పరిమిత ప్రభుత్వం (limited government): రాజ్యాంగ నిబంధనలకు బద్ధమైన ప్రభుత్వం; రాజ్యాంగం వ్యక్తి స్వేచ్ఛ కోసం రాజ్యాధికారాన్ని పరిమితం చేస్తుంది.
అధికారాన్ని పరిమితం చేయడం కంటే ఎక్కువ చేసే రాజ్యాంగానికి ఇరవయ్యో శతాబ్దపు అత్యుత్తమ ఉదాహరణగా భారత రాజ్యాంగాన్ని తరచూ పేర్కొంటారు: ఇది సామాజిక, ఆర్థిక న్యాయం కోసం పనిచేసేలా రాజ్యానికి అధికారం కల్పిస్తుంది. అది క్రమంగా ఇతర రాజ్యాంగాలకు, ముఖ్యంగా దక్షిణాఫ్రికా రాజ్యాంగానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది. దక్షిణాఫ్రికా రాజ్యాంగం (గృహవసతి, ఆరోగ్య సంరక్షణ, వివక్ష నుంచి రక్షణ), ఇండోనేషియా రాజ్యాంగం (జాతీయ విద్యా వ్యవస్థ, పేద పిల్లల సంరక్షణ) కూడా ఇలాంటి వీలు కల్పించే నిబంధనలను కలిగి ఉన్నాయి.
రాజ్యాంగాన్ని ఏది ప్రభావవంతం చేస్తుంది?
చాలా రాజ్యాంగాలు కాగితాలకే పరిమితమవుతాయి. రాజ్యాంగం నిజంగా ప్రజల జీవితాలను తీర్చిదిద్దుతుందా లేదా అనేది మూడు అంశాలు నిర్ణయిస్తాయి.
- ప్రకటన విధానం (అది ఎలా ఉనికిలోకి వచ్చింది). సైనిక పాలకులు లేదా ప్రజాదరణ లేని నేతలు రూపొందించిన రాజ్యాంగాలు తరచూ నిరుపయోగంగా మిగిలిపోతాయి. అత్యంత విజయవంతమైనవి (భారత్, దక్షిణాఫ్రికా, అమెరికా) ప్రజా జాతీయ ఉద్యమాల నుంచి పుట్టాయి. భారత రాజ్యాంగాన్ని అపారమైన ప్రజా విశ్వసనీయత ఉన్న నాయకులు రూపొందించారు. దానిని ఎన్నడూ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (referendum)కు పెట్టలేదు, కానీ ప్రజలు దానికి కట్టుబడి ఉండటం ద్వారా దానిని తమదిగా స్వీకరించారు.
- సారభూత నిబంధనలు. రాజ్యాంగం ప్రతి ఒక్కరికీ దానిని అనుసరించడానికి ఏదో ఒక కారణం ఇవ్వాలి. శాశ్వత మెజారిటీలు మైనారిటీలను అణచివేయడానికి అది అనుమతిస్తే, లేదా చిన్న వర్గాల ఆధిపత్యాన్ని స్థిరపరిస్తే, అది ప్రజల విధేయతను కోల్పోతుంది. ఏ రాజ్యాంగమూ సంపూర్ణ న్యాయాన్ని సాధించలేదు, కానీ అది ప్రాథమిక న్యాయానికి చట్రాన్ని అందిస్తుందని ప్రజలను ఒప్పించాలి.
- సమతుల్య సంస్థాగత రూపకల్పన. రాజ్యాంగాలు సాధారణంగా "ప్రజల వల్ల కాదు, చిన్న వర్గాల వల్ల" కూలదోయబడతాయి. అందువల్ల అధికారం విభజించబడి ఉండాలి: శాసన వ్యవస్థ, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ, న్యాయ వ్యవస్థ, ఎన్నికల సంఘం వంటి స్వతంత్ర సంస్థలు ఒకదానినొకటి నియంత్రిస్తాయి. రాజ్యాంగం మౌలిక విలువలను సరళత్వంతో సమతుల్యం చేయాలి కూడా; ఈ సమతుల్యాన్ని సాధించినందుకే భారత రాజ్యాంగాన్ని "సజీవ పత్రం" (living document) అంటారు.
నేపాల్ ఇందుకు భిన్నమైన ఉదాహరణ. దాని 1948, 1951, 1959, 1962, 1990 రాజ్యాంగాలన్నీ రాజు "ప్రసాదించినవే". ఎన్నికైన రాజ్యాంగ పరిషత్తు కోసం సుదీర్ఘ ఆందోళన తర్వాత నేపాల్ 2008లో ప్రజాస్వామ్య గణతంత్రంగా మారి, 2015లో కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించింది.
నెహ్రూ దృష్టిలో రాజ్యాంగ పరిషత్తు కేవలం సమర్థులైన న్యాయవాదుల సమావేశం కాదు: అది "ముందుకు సాగుతున్న ఒక జాతి; తన గత రాజకీయ, బహుశా సామాజిక నిర్మాణపు పెంకును విసిరివేసి, తనకు తానే కొత్త వస్త్రాన్ని నేసుకుంటున్న జాతి". ఈ దృష్టిలో రాజ్యాంగాలు అధికారంలో ఉన్నవారిని పరిమితం చేయడానికే కాకుండా, సంప్రదాయంగా అధికారానికి దూరమైనవారికి అధికారం కల్పించడానికి కూడా ఉంటాయి.
ఉచితంగా సైన్ అప్ చేసి ఈ నోట్లోని ప్రతి విభాగం చదవండి, అంశానికి సంబంధించిన MCQలతో సాధన చేయండి, ఫ్లాష్కార్డులతో పునశ్చరణ చేయండి.
ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి