BrainParrot

సియాంగ్ ప్రాజెక్టు ఎందుకు వివాదాస్పదంగా మారింది?

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ:

మూలం: ది హిందూ, 13 నవంబర్, 2026

సారాంశం

  • అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్‌హెచ్‌పీసీ నిర్మించాలని ప్రతిపాదించిన భారీ ఆనకట్ట అయిన సియాంగ్ ఎగువ బహుళార్థక ప్రాజెక్టు (ఎస్‌యూఎంపీ) పట్ల ఆది సముదాయం నిరసనలు చేపట్టింది. అక్టోబర్ నుంచి కార్యకర్తలను అరెస్టు చేయడం లేదా నిర్బంధించడం జరిగింది.
  • నవంబర్ ౫న చర్చలకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చేసిన ప్రతిపాదనను నిరసనకారులు తిరస్కరించారు. వరదల నియంత్రణ, నీటి భద్రత, ఎగువన చైనా నిర్మిస్తున్న మెడాగ్ ఆనకట్టకు ప్రతిస్పందన అనేవి ప్రభుత్వ వాదనకు ఆధారం.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ — పర్యావరణం (ఆనకట్టలు, పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు, నిర్వాసితత్వం); జీఎస్౨ — అంతర్జాతీయ సంబంధాలు (సరిహద్దు నదులు); జీఎస్౧ — భూగోళశాస్త్రం

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • సియాంగ్ = అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో బ్రహ్మపుత్ర; టిబెట్‌లో యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో; బంగ్లాదేశ్‌లో జమున. అస్సాంలో దిబాంగ్, లోహిత్‌లతో కలుస్తుంది.
  • ఎస్‌యూఎంపీ: ఎగువ సియాంగ్ సమీపంలో ఎన్‌హెచ్‌పీసీ ప్రతిపాదించిన ౧౧,౦౦౦–౧౧,౨౦౦ మెగావాట్ల ప్రాజెక్టు.
  • ఉపయోగకర నిల్వ: ఆనకట్టలో వాస్తవంగా విడుదల చేయగల వినియోగయోగ్య నీరు. వినియోగానికి పనికిరాని అడుగు పొర ("మృత నిల్వ") ఇందులో చేరదు.
  • ప్రీ-ఫిజిబిలిటీ నివేదిక (పీఎఫ్ఆర్) అంటే ప్రాజెక్టును సురక్షితంగా నిర్మించగలమా లేదా అనే ప్రాథమిక అధ్యయనం. ఇది సమగ్ర ప్రభావ అధ్యయనానికి (ఒక సంవత్సరం మూల సమాచారం), ఆనకట్ట కూలిపోతే కలిగే ప్రభావ విశ్లేషణకు, విపత్తు నిర్వహణ ప్రణాళికకు ముందు వస్తుంది.
  • పాసిఘాట్ తూర్పు సియాంగ్ జిల్లా ప్రధాన కేంద్రం. సియాంగ్ ప్రాంతంలోని సముదాయం ఆది.
  • సింధు జలాల ఒప్పందం, ౧౯౬౦: తూర్పు నదులు భారత్‌కు, పశ్చిమ నదులు పాకిస్థాన్‌కు.
  • గెర్డ్ (గ్రాండ్ ఇథియోపియన్ రినైసాన్స్ డ్యామ్) బ్లూ నైల్‌పై ఉంది. ఇది ౨౦౨౫లో ప్రారంభమైంది; ఈజిప్ట్, సూడాన్ దీన్ని వ్యతిరేకిస్తున్నాయి.
  • భారత్–చైనా: బ్రహ్మపుత్రపై నీటి పంపకం ఒప్పందం లేదు (కథనం "నీటి ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడంలో వైఫల్యం" అని వర్ణించిన ప్రకారం).

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ౨౦౦౮లో జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించారు. సామర్థ్యం ౧౧,౦౦౦–౧౧,౨౦౦ మెగావాట్లు. ఉప ముఖ్యమంత్రి చౌనా మెయిన్ (బీజేపీ) ఆనకట్ట ఎత్తు ౨౮౦–౩౦౦ మీటర్లు, ఉపయోగకర నిల్వ సుమారు ౯.౨ బిలియన్ ఘనపు మీటర్లు అని పేర్కొంటున్నారు.
  • ప్రభుత్వ హామీలు: నీటిని నిల్వ చేసి నియంత్రించడం, అరుణాచల్, అస్సాంలలో వరద ప్రమాదాన్ని తగ్గించడం, యువతకు ఉద్యోగాలు కల్పించడం, నీటి, ఇంధన భద్రతను బలోపేతం చేయడం. విద్యుత్తును శ్రీ మెయిన్ "ద్వితీయ" ప్రయోజనంగా అభివర్ణిస్తున్నారు.
  • కనీసం ౪౦ గ్రామాలు ప్రభావితమవుతాయని, వాటిలో ౨౭ గ్రామాలు ముంపునకు గురవుతాయని ఆది గ్రామస్థులు చెబుతున్నారు. వరి పొలాలు, నారింజ తోటలు, పూర్వీకుల శ్మశానాలు, నదితో ముడిపడిన మతపరమైన ఆచారాలపై ప్రభావం ఉంటుందని పేర్కొంటున్నారు.
  • సమ్మతి ఆరోపణలు: పీఎఫ్ఆర్ కోసం కుదుర్చుకున్న ఒప్పంద పత్రాలపై సంతకాలను మోసం, ఒత్తిడి, సంక్షేమ ప్రయోజనాలు నిలిపివేస్తామనే బెదిరింపుల ద్వారా తీసుకున్నారని ఆరోపణ. ది హిందూ పరిశీలించిన ఒక ఒప్పంద పత్రం ప్రతి కేవలం పీఎఫ్ఆర్ అధ్యయనానికి సమ్మతిని వివరిస్తోంది, ఆనకట్టకు కాదు.
  • అక్టోబర్ ౪: వృద్ధ నిరసనకారులపై లాఠీచార్జ్ జరిగిందని, ౫౪ మంది గాయపడ్డారని ఆరోపణ. అక్టోబర్ ౯: రాష్ట్ర చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపాల చట్టం కింద కార్యకర్తలను అరెస్టు చేశారు. అక్టోబర్ ౨౩: పాసిఘాట్‌లో ర్యాలీ హింసాత్మకంగా మారి ఎన్‌హెచ్‌పీసీ ప్రాంగణాలకు నిప్పంటించారు.
  • "మా వైపు తుపాకులు గురిపెడుతున్నప్పుడు" చర్చలకు రాబోమని ఒక యువ నాయకుడు తిరస్కరించారు. బదులుగా చిన్న ఉపనదులపై ఆనకట్టలు కట్టాలని ఆదిలు ప్రతిపాదించారు.
  • చైనా ప్రణాళికాబద్ధ మెడాగ్ ఆనకట్ట ౬౦,౦౦౦ మెగావాట్లు, సుమారు ౫.౫ బిలియన్ ఘనపు మీటర్ల నిల్వతో, విద్యుత్ ఉత్పత్తి లక్ష్యంతో ఉందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. ఎస్‌యూఎంపీ పెద్ద నిల్వ ఎగువ నుంచి ఆకస్మికంగా విడుదలయ్యే నీటి తీవ్రతను తగ్గించగలదని శ్రీ మెయిన్ వాదిస్తున్నారు.
  • ౨౦౦౦ల చివర్లో అరుణాచల్ ౧౪౩ జలవిద్యుత్ ఒప్పందాలపై సంతకాలు చేసిందని, వాటిలో చాలావరకు ఎప్పుడూ ముందుకు సాగలేదని ఒక సీనియర్ రాజకీయవేత్త (ది హిందూ ప్రకారం) చెబుతున్నారు. ౩,౭౫౦ మెగావాట్ల సియాంగ్ ఎగువ "రెండో దశ" ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన పూర్వ పర్యావరణ మదింపు సంక్షిప్త నివేదిక ఈ ఆలోచన ఇతర రూపాల్లో ఇంతకుముందే ఉందని చూపుతోంది.
  • ౨౦౨౫ జెనీవా గ్రాడ్యుయేట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ అధ్యయనం ప్రకారం, నీటిని ఘర్షణల్లో వినియోగించారు (ఉదాహరణకు ధ్వంసమైన ఆనకట్టల ద్వారా వరదలు సృష్టించడం). దిగువ పొరుగు దేశాలపై ఒత్తిడి తెచ్చేందుకు ఎగువ దేశాలు ప్రవాహాలను తారుమారు చేస్తాయని కొందరు పండితులు అంటున్నారు.
  • ఏప్రిల్ ౨౦౨౫ పహల్గాం దాడి తర్వాత భారత్ సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని "నిలుపుదల"లో ఉంచింది. ౩౧ ఆగస్టు ౨౦౨౬న మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానం ఏకగ్రీవంగా ఒప్పందం అమలులోనే ఉందని, నిలుపుదలకు అధికారం లేదని తీర్పు ఇచ్చింది. ఆ న్యాయస్థానాన్ని తాము గుర్తించబోమని భారత్ చెబుతోంది.
  • చర్చల ప్రతిపాదన నవంబర్ ౫ కోసం చేసినది. ప్రాజెక్టు ఇంకా పీఎఫ్ఆర్ దశలోనే ఉంది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • పెద్ద ఆనకట్టలకు అనేక దశల అనుమతులు అవసరం. వాటిలో ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ప్రక్రియతో కూడిన పర్యావరణ మదింపు, అటవీ అనుమతి, మూల సమాచారంతో కూడిన సమగ్ర ప్రభావ అధ్యయనం, ఆనకట్ట కూలిపోతే కలిగే ప్రభావ విశ్లేషణ, విపత్తు నిర్వహణ ప్రణాళిక ఉంటాయి (కథనంలో పేర్కొన్న విధంగా).
  • గిరిజన భూములు, నిర్వాసితత్వానికి సంబంధించిన వివాదాల్లో "సమ్మతి" కీలకం. అటవీ హక్కుల చట్టం, ౨౦౦౬; భూసేకరణ, పునరావాస, పునఃస్థాపన చట్టం, ౨౦౧౩ (సామాజిక ప్రభావ మదింపు, సమ్మతి) కింద ఉన్న హక్కులు, ప్రక్రియలే చట్టపరమైన గీటురాళ్లు (పాఠ్యపుస్తక సమాచారం).
  • వ్యూహాత్మకంగా ఈ ప్రాజెక్టు అభివృద్ధిని, భద్రతను కలగలుపుతుంది. ఉమ్మడి నదిపై ఎగువన చైనా నియంత్రణ ఉండటంతో నిల్వ సామర్థ్యం ఒక రకమైన "జల దౌత్యం" అవుతుంది. చైనాతో నీటి ఒప్పందం లేకపోవడం భారత్ స్థానాన్ని బలహీనపరుస్తుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – పర్యావరణం: పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు, పరిరక్షణ–అభివృద్ధి, నిర్వాసితత్వం; జీఎస్౧ – భూగోళశాస్త్రం: హిమాలయ నదీ వ్యవస్థలు, బ్రహ్మపుత్ర పరీవాహక ప్రాంతం; జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: సరిహద్దు జలాలు, భారత్–చైనా, ఒప్పందాలు.

నేపథ్యం

సియాంగ్ ఎగువ బహుళార్థక ప్రాజెక్టు (ఎస్‌యూఎంపీ)

ఎన్‌హెచ్‌పీసీ లిమిటెడ్

సియాంగ్ / బ్రహ్మపుత్ర నదీ వ్యవస్థ

అదనపు నేపథ్యం

  • ప్రాజెక్టు ప్రాంతం భూకంప జోన్ ౫లో ఉంది. దీనివల్ల భూకంపాలు, జలాశయ ప్రేరిత భూకంపనాలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం, హిమనదీ సరస్సులు ఉప్పొంగి వచ్చే వరదల అవకాశాలపై ఆందోళనలు పెరుగుతున్నాయి.
  • ప్రీ-ఫిజిబిలిటీ పనుల్లో భూగర్భ శాస్త్ర డ్రిల్లింగ్, శిలల పరీక్షలు, భూకంప అధ్యయనాలు ఉంటాయి.
  • సియాంగ్ స్వదేశీ రైతుల వేదిక, ఆది బన్నే కెబాంగ్ నేతృత్వంలోని నిరసనలు ఎన్‌హెచ్‌పీసీ ప్రీ-ఫిజిబిలిటీ సర్వేలు చేయకుండా అడ్డుకున్నాయి. సంప్రదాయ కెబాంగ్ మండళ్ల ద్వారా సంప్రదింపులు జరపాలని ఈ సంఘాలు డిమాండ్ చేస్తున్నాయి.
  • సియాంగ్‌పై మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణం అంతర్జాతీయ జల చట్టం కింద భారత్ ముందస్తు వినియోగ హక్కు వాదనలను బలపరుస్తుందని భావిస్తున్నారు.
  • నిరసనలు పాసిఘాట్‌లో హింసాత్మక ఘర్షణలుగా, దహనకాండగా మారాయి. ఎన్‌హెచ్‌పీసీ కార్యాలయం, ఒక పోలీస్ స్టేషన్ లక్ష్యంగా మారాయి.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • అభివృద్ధి – హక్కులు: వరద నియంత్రణ, ఇంధనం, ఉద్యోగాలు ఒకవైపు; నిర్వాసితత్వం, తోటలు, వరి పొలాలు, పవిత్ర స్థలాల నష్టం మరోవైపు. ౨౭ గ్రామాలు ముంపునకు గురవుతాయని ఆదిలు చెబుతున్నారు.
  • సమ్మతి, ప్రక్రియ చట్టబద్ధత: పీఎఫ్ఆర్ కోసం ఒప్పంద పత్రాలపై సంతకాలను ఒత్తిడి, సంక్షేమం నిలిపివేస్తామనే బెదిరింపులతో తీసుకున్నారని ఆరోపణ. ఒప్పంద పత్రం సమ్మతిని అధ్యయనానికే పరిమితం చేస్తోంది, కాబట్టి దాన్ని ఆనకట్టకు సమ్మతిగా వాడలేరు. ఆరోపిత అరెస్టులు, బలప్రయోగం (లాఠీచార్జ్, చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపాల చట్టం) విశ్వాసలోపాన్ని పెంచుతున్నాయి.
  • వ్యూహాత్మక హేతుబద్ధత: ఎస్‌యూఎంపీని చైనా మెడాగ్ ఆనకట్ట (౬౦,౦౦౦ మెగావాట్లు, ౫.౫ బిలియన్ ఘనపు మీటర్ల నిల్వ)కు వ్యతిరేకంగా రక్షణ కవచంగా చూపుతున్నారు. పెద్ద జలాశయం ఆకస్మిక విడుదలలను తగ్గించగలదని వాదన. చైనాతో నీటి ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడంలో కేంద్రం వైఫల్యానికి తాము ఎందుకు మూల్యం చెల్లించాలని స్థానికులు ప్రశ్నిస్తున్నారు.
  • ప్రణాళిక వాస్తవికత: ప్రాజెక్టు పీఎఫ్ఆర్ దశలోనే ఉంది. సమగ్ర ప్రభావ అధ్యయనానికి ఒక సంవత్సరం మూల సమాచారం, ఆనకట్ట కూలిపోతే కలిగే ప్రభావ విశ్లేషణ, విపత్తు ప్రణాళిక అవసరం. ఎక్కువగా అమలు కాని ౧౪౩ జలవిద్యుత్ ఒప్పందాల చరిత్ర వేగంగా అమలు చేస్తామనే వాదనలను తగ్గిస్తోంది.
  • పర్యావరణ–భూకంప ప్రమాదం: తూర్పు హిమాలయ ప్రాంతం సున్నితమైన భూకంప మండలం. సరిహద్దు సమీపంలో భారీ నిల్వ దిగువన ఉన్న అస్సాంకు ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది.
  • నీరు ఒక పావుగా: గెర్డ్ (ఈజిప్ట్/సూడాన్), సింధు జలాల ఒప్పందం "నిలుపుదల", దానిపై మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానం వివాదాస్పద తీర్పు ఉదాహరణలు. ఎగువ నియంత్రణను, ఒప్పంద నిలుపుదలను ఆయుధంగా ఎలా వాడవచ్చో, చైనాతో ద్వైపాక్షిక యంత్రాంగం ఎందుకు ముఖ్యమో ఇవి చూపుతాయి.
  • ప్రత్యామ్నాయాలు, ముందున్న మార్గం: చిన్న ఉపనదులపై ఆనకట్టలు (ఆదిలు ప్రతిపాదించినట్లు), స్వతంత్ర అధ్యయనాలు, నిజమైన స్వేచ్ఛాయుత, ముందస్తు, సమాచారయుత సమ్మతి, లబ్ధి పంపిణీ, చైనాతో సమాంతర దౌత్య మార్గాలు.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "సియాంగ్ ఎగువ బహుళార్థక ప్రాజెక్టు వ్యూహాత్మక నీటి భద్రతకు, స్థానిక సముదాయాల హక్కులకు మధ్య ఉన్న ఉద్రిక్తతను తెలియజేస్తుంది. విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించి, సమతుల్య విధానాన్ని సూచించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు నోటిఫికేషన్, ౨౦౦౬; నిపుణుల మదింపు కమిటీలు; ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ సభలు
  • అటవీ హక్కుల చట్టం, ౨౦౦౬; భూసేకరణ, పునరావాస, పునఃస్థాపన చట్టం, ౨౦౧౩ (సామాజిక ప్రభావ మదింపు, సమ్మతి)
  • బ్రహ్మపుత్ర పరీవాహక ప్రాంతం, హిమాలయ భూకంప చర్యలు; మెడాగ్/యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో ఆనకట్ట, భారత్–చైనా జల దౌత్యం
  • సింధు జలాల ఒప్పందం, ౧౯౬౦; అంతర్జాతీయ జల చట్టం (ముందస్తు వినియోగం, సమన్యాయ వినియోగం)
  • జలవిద్యుత్ విధానం, ఈశాన్య భారతదేశ జలవిద్యుత్ సామర్థ్యం

అంశాలు: GS3పర్యావరణం

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

13 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో