ప్రచురణ:
మూలం: ది హిందూ, 13 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- ఐక్యరాజ్యసమితి వార్షిక వాతావరణ సదస్సు కాప్౩౧ తుర్కియేలోని అంటాల్యాలో ప్రారంభమైంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు వాతావరణ ఆర్థిక సహాయం ఎంత ఇవ్వాలి, ఏ రూపంలో (గ్రాంట్లా లేక రుణాలా), ఎంత వేగంగా ఇవ్వాలి అనే అంశంపై సంధానకర్తలు మళ్లీ వాదనలు సాగిస్తున్నారు.
- ఇంధన వినియోగంలో విద్యుత్ వాటాను ౨౦౩౫ నాటికి ౩౫ శాతానికి పెంచాలనే ప్రధాన ప్రతిజ్ఞను తుర్కియే కాప్౩౧ అధ్యక్షత ముందుకు తీసుకెళ్తోంది. భారతదేశం దానిపై సంతకం చేయడానికి నిరాకరించింది.
- సదస్సు తొలి రోజుల్లో తక్షణ చొరవ కొరవడిందని ది హిందూ సంపాదకీయం పేర్కొంది. చైనాపై ఆధారపడటం, ఇరాన్ యుద్ధం వల్ల కలిగిన ఇంధన షాక్ కారణంగా యూరప్ సొంత విద్యుదీకరణ ప్రణాళికలే ఒత్తిడిలో ఉన్నాయని రాయిటర్స్ కథనం చూపిస్తోంది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ (౧౯౯౨) మాతృ ఒప్పందం; కాప్ దాని వార్షిక అత్యున్నత సంస్థ. కాప్౩౧ తుర్కియేలోని అంటాల్యాలో జరుగుతోంది. తుర్కియే ఆతిథ్యమిస్తోంది; సంపాదకీయం ప్రకారం చర్చలకు ఆస్ట్రేలియా అధ్యక్షత వహిస్తోంది. కాప్౩౧ అధ్యక్షుడు: మురాత్ కురుమ్.
- పారిస్ ఒప్పందం: ౨౦౧౫ (కాప్౨౧); ౨ డిగ్రీల సెల్సియస్/౧.౫ డిగ్రీల సెల్సియస్; ఎన్డీసీలు; అధికరణ ౬ (మార్కెట్లు); ప్రతి ఐదేళ్లకు ప్రపంచ సమీక్ష. రెండో ప్రపంచ సమీక్ష కాప్౩౧లో ప్రారంభమవుతుందని సంపాదకీయం పేర్కొంది.
- క్యోటో ప్రోటోకాల్ (కాప్౩, ౧౯౯౭) – బంధనాత్మక లక్ష్యాలు; కోపెన్హాగన్ ఒప్పందం (౨౦౦౯) – ౧౦౦ బిలియన్ డాలర్ల ప్రతిజ్ఞ; ఎన్సీక్యూజీ (కాప్౨౯, బాకు, ౨౦౨౪) – ౨౦౩౫ నాటికి ౩౦౦ బిలియన్ డాలర్లు, ఆకాంక్షాత్మకంగా ౧.౩ ట్రిలియన్ డాలర్లు; కాప్౩౦ (బెలెం) – అనుసరణ ఆర్థిక సహాయాన్ని మూడు రెట్లు చేయాలనే పిలుపు; కాప్౨౮ (దుబాయ్) – శిలాజ ఇంధన పరివర్తనపై ఏకాభిప్రాయం, నష్ట–హాని నిధి.
- ఐపీసీసీ: సమీక్షలకు ఆధారమయ్యే శాస్త్రీయ మదింపులను రూపొందిస్తుంది. యూఎన్ఈపీ అనుసరణ అంతరం నివేదికను ప్రచురిస్తుంది; ఓఈసీడీ ౧౦౦ బిలియన్ డాలర్ల లక్ష్యాన్ని ట్రాక్ చేస్తుంది.
- నష్ట–హాని నిధి: సంపాదకీయం ప్రకారం ఇది నేపాల్కు ౨౧ మిలియన్ డాలర్లను ఆమోదించింది.
గణాంకాలు, వివరాలు
- యూఎన్ఈపీ ౨౦౨౬ అనుసరణ అంతరం నివేదిక: అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ౨౦౩౫ నాటికి అనుసరణ కోసం ఏటా సుమారు ౩౦౫ బిలియన్ డాలర్లు అవసరం.
- ౨౦౨౪లో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు ప్రభుత్వ అనుసరణ ఆర్థిక సహాయంగా ఇచ్చింది ౨౮.౨–౩౧.౭ బిలియన్ డాలర్లు మాత్రమే. ౨౦౩౫ నాటికి దీనిని మూడు రెట్లు చేస్తామన్న ప్రతిజ్ఞ నెరవేరినా, అది అవసరంలో ౨౦–౨౯ శాతం మాత్రమే తీరుస్తుంది.
- ౧౦౦ బిలియన్ డాలర్ల లక్ష్యం (కోపెన్హాగన్ ౨౦౦౯, గడువు ౨౦౨౦): ౨౦౨౦లో సాధించలేదు, ౨౦౨౨లో తొలిసారి చేరుకున్నారు. ఓఈసీడీ ప్రకారం ౨౦౨౪లో ఇది ౧౩౬.౭ బిలియన్ డాలర్లు, వరుసగా మూడో ఏడాది లక్ష్యానికి మించింది.
- ఓఈసీడీ మొత్తంలో ప్రత్యక్ష ప్రభుత్వ నిధులు, బహుపాక్షిక అభివృద్ధి బ్యాంకుల ప్రవాహాలు, ఎగుమతి రుణాలు, ప్రభుత్వ చర్యల వల్ల సమీకరించినట్లు చూపే ప్రైవేట్ నిధులు ఉన్నాయి; రుణాలను పూర్తి విలువతో లెక్కిస్తారు. ౨౦౨౪లో రుణాలు ౬౮.౫ బిలియన్ డాలర్లు (ప్రభుత్వ వాతావరణ ఆర్థిక సహాయంలో ౬౭ శాతం), గ్రాంట్లు ౨౯.౭ బిలియన్ డాలర్లు (౨౯ శాతం).
- ౧౦౦ బిలియన్ డాలర్ల లక్ష్యానికి ఉమ్మడి లెక్కింపు పద్ధతి లేదని ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ ఆర్థిక సహాయ కమిటీ చెబుతోంది. ఆక్స్ఫామ్ మరింత సంకుచిత కొలమానం ప్రకారం ౨౦౨౪ మొత్తం ౩౨.౭–౪౪.౭ బిలియన్ డాలర్లు.
- బాకు ౨౦౨౪: అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు ౨౦౩౫ నాటికి ఏటా కనీసం ౩౦౦ బిలియన్ డాలర్లకు నాయకత్వం వహించాలి. అన్ని పక్షాలు ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ వనరుల నుంచి ఆర్థిక సహాయాన్ని ఏటా ౧.౩ ట్రిలియన్ డాలర్లకు పెంచాలి. గ్రాంట్లు, రుణాలు, ప్రత్యక్ష ప్రభుత్వ మద్దతు మధ్య విభజన ఖరారు కాలేదు.
- భారతదేశం అధికారిక సమర్పణ: అభివృద్ధి చెందిన దేశాల నుంచి ఏటా కనీసం ౧ ట్రిలియన్ డాలర్లు, ప్రధానంగా గ్రాంట్లు, తక్కువ వ్యయ రుణాల రూపంలో; అందుబాటు ధరలో, ఊహించదగినదిగా, సులభంగా పొందగలిగేలా ఉండాలి. భారతదేశం ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను తిరస్కరించడం లేదు.
- విద్యుదీకరణ ప్రతిజ్ఞ: ప్రపంచ ఇంధన వినియోగంలో విద్యుత్ వాటాను ౨౦౩౫ నాటికి ౩౫ శాతానికి పెంచడం కాప్౩౧ ప్రధాన కోరిక. ప్రస్తుత వాటా ౨౩ శాతమని సంపాదకీయం చెప్పగా, రాయిటర్స్ సుమారు ౨౦ శాతమని పేర్కొంది. భారతదేశం సంతకం చేయడానికి నిరాకరించి, ఊహించదగిన ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతికత బదిలీ, జాతీయంగా నిర్ణయించుకునే విధానాలపై పట్టుబట్టింది.
- యూరోపియన్ యూనియన్ (రాయిటర్స్ ప్రకారం): తుది ఇంధన వినియోగంలో విద్యుత్ వాటాను ౨౦౪౦ నాటికి సుమారు ౪౬ శాతానికి పెంచడానికి సెప్టెంబర్లో ప్రణాళిక; ౨౦౪౦ నాటికి వార్షిక శిలాజ ఇంధన దిగుమతి బిల్లును ౨౬౦ బిలియన్ యూరోలు (౨౮౮ బిలియన్ డాలర్లు) తగ్గించడం.
- చైనా (అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ ప్రకారం, రాయిటర్స్ ద్వారా): ప్రపంచంలోని విద్యుత్ వాహనాల్లో సుమారు ౭౫ శాతం, బ్యాటరీ సెల్స్లో ౮౦ శాతానికి పైగా; ౨౦౨౫లో యూరోపియన్ యూనియన్ పవన టర్బైన్ దిగుమతుల్లో ౬౦ శాతం, దిగుమతి అయిన చాలా సౌర ఫలకాలు చైనా నుంచే వచ్చాయి. ౨౦౨౫లో చైనాతో యూరోపియన్ యూనియన్ వాణిజ్య లోటు ౩౫౯.౯ బిలియన్ యూరోలు (౨౦ శాతానికి పైగా పెరుగుదల). చైనా విద్యుత్ వాహనాలపై యూరోపియన్ యూనియన్ సుంకాలు ౪౫ శాతం వరకు.
- ఇరాన్ యుద్ధ షాక్ (తొమ్మిదో నెల): డీజిల్ ధర బ్యారెల్కు ౨౦౦ డాలర్లకు పైగా, యూరప్ గ్యాస్ ధరలు ౨౦౨౨ తర్వాత అత్యధికం. మార్చి నుంచి ౪౦ బిలియన్ యూరోలకు పైగా పన్ను కోతలు, సబ్సిడీలు (బ్రూగెల్). శిలాజ ఇంధన దిగుమతిదారులకు మీథేన్ నివేదన నిబంధనలను యూరోపియన్ యూనియన్ ఒక ఏడాది వాయిదా వేసింది.
- ప్రత్యేకంగా గైర్హాజరైన లేదా వాయిదా పడిన అంశాలు: ప్రపంచ నాయకులు (యూరప్ నుంచి కూడా) ప్రారంభోత్సవానికి హాజరు కాలేదు. నిధుల ప్రవాహ రూపకల్పన కాప్౩౨కు వాయిదా పడింది. కాప్౩౦ అధికారిక శిలాజ ఇంధన మార్గసూచీ లేకుండానే ముగిసింది. కాప్౩౧ కంటే ముందు ప్రకటించిన స్వచ్ఛంద మార్గసూచీ అధికారిక పాఠానికి వెలుపల ఉంది. అమెరికా పారిస్ ఒప్పందం నుంచి వైదొలగింది. ఐపీసీసీ తన తదుపరి నివేదికలకు కాలపరిమితిని నిర్ణయించలేదు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
వాతావరణ వ్యవస్థ ఉమ్మడి కానీ భిన్నమైన బాధ్యతలు, సంబంధిత సామర్థ్యాలు (సీబీడీఆర్-ఆర్సీ) అనే భావనపై ఆధారపడి ఉంది. చారిత్రకంగా ఎక్కువ ఉద్గారాలకు కారణమైన ధనిక దేశాలు, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఉపశమన, అనుసరణ చర్యలకు ఆర్థిక సహాయంలో ముందుండాలి.
- వాతావరణ ఆర్థిక సహాయాన్ని వివిధ పద్ధతుల్లో లెక్కించవచ్చు: రుణాల ముఖ విలువ లేదా గ్రాంట్ సమాన విలువ, అలాగే ప్రైవేట్ నిధుల సమీకరణ పరిమాణం. ఈ అస్పష్టత వల్లే మొత్తం గణాంకాలు వివాదాన్ని పరిష్కరించలేకపోతున్నాయి.
- భారతదేశం వైఖరి ఈ తర్కం నుంచే వస్తుంది: ఆర్థిక సహాయం అందుబాటు ధరలో, ఊహించదగినదిగా, సులభంగా పొందగలిగేలా ఉండాలి. వాణిజ్య రాబడి తక్కువగా ఉండే అనుసరణ రంగంలో ప్రభుత్వ బాధ్యతను ప్రైవేట్ మూలధనం భర్తీ చేయలేదు.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – పర్యావరణం: పరిరక్షణ, వాతావరణ మార్పు, అంతర్జాతీయ సమావేశాలు, ప్రోటోకాల్స్; జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: అంతర్జాతీయ సంస్థలు, ఒప్పందాలు; ప్రిలిమ్స్ – పర్యావరణం: యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ, పారిస్ ఒప్పందం, కాప్ సదస్సులు
నేపథ్యం
యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ, పక్షాల సమావేశం (కాప్)
పారిస్ ఒప్పందం (౨౦౧౫)
నూతన సమష్టి పరిమాణాత్మక లక్ష్యం (ఎన్సీక్యూజీ)
అదనపు నేపథ్యం
- కాప్౩౦ (బెలెం, బ్రెజిల్): వాతావరణ ఆర్థిక సహాయాన్ని పెంచే ప్యాకేజీకి దేశాలు అంగీకరించాయి, కానీ శిలాజ ఇంధనాల నుంచి మళ్లడంపై స్పష్టమైన నిబద్ధత లేదు. ౨౦౩౫ నాటికి ఏటా కనీసం ౧.౩ ట్రిలియన్ డాలర్లు సమీకరించాలని, అనుసరణ ఆర్థిక సహాయాన్ని మూడు రెట్లు చేయాలని, నష్ట–హాని నిధిని కార్యాచరణలోకి తేవాలని ఈ పాఠం కోరుతుంది. దీని ప్రధాన ఫలితం "ముటిరావో" పాఠం.
- జాతీయ ప్రణాళికలకు, ౧.౫ డిగ్రీల సెల్సియస్ మార్గానికి మధ్య అంతరాన్ని పూడ్చడానికి కాప్౩౦ రెండేళ్ల కార్యక్రమమైన ప్రపంచ అమలు వేగవర్ధక కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. అనుసరణపై ప్రపంచ లక్ష్యం కింద పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి కొన్ని సూచికలను కూడా ఆమోదించింది.
- గత సంవత్సరపు అనుసరణ అంతరం అంచనా: ౨౦౨౫ అనుసరణ అంతరం నివేదిక ప్రకారం, ౨౦౩౫ నాటికి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల అవసరాలు ఏటా ౩౧౦–౩౬౫ బిలియన్ డాలర్లు కాగా, ప్రస్తుత ప్రవాహాలు సుమారు ౨౬ బిలియన్ డాలర్లు మాత్రమే.
మెయిన్స్ కోణాలు
- బాధ్యత వర్సెస్ అమలు: ఆర్థిక సహాయం పారిస్ బేరంలో భాగమని, దాతృత్వం కాదని అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు భావిస్తున్నాయి. పెరుగుతున్న మొత్తాలను సంపన్న దేశాలు ఉదహరిస్తున్నాయి.
- ఆర్థిక సహాయ నాణ్యత: ౬౭ శాతం రుణాల రూపంలో ఉండటంతో, పేద దేశాలకు ఇది అప్పుల భారాన్ని పెంచుతుంది. ఆదాయం వచ్చే విద్యుత్ ప్రాజెక్టుకు ఇచ్చే రుణం, వరద రక్షణకో లేదా వేడిగాలుల కార్యాచరణ ప్రణాళికకో ఇచ్చే గ్రాంట్ కంటే భిన్నమైనది. ప్రతిజ్ఞ చేయడం అంటే పంపిణీ చేయడం కాదు.
- లెక్కింపు అంతరం: ౨౦౨౪కు ఓఈసీడీ ౧౩౬.౭ బిలియన్ డాలర్లు కాగా, ఆక్స్ఫామ్ ౩౨.౭–౪౪.౭ బిలియన్ డాలర్లు; ఇది ఉమ్మడి పద్ధతి లేకపోవడాన్ని చూపుతుంది.
- అనుసరణ అంతరం: అవసరం ౩౦౫ బిలియన్ డాలర్లు కాగా అందుతున్నది సుమారు ౩౦ బిలియన్ డాలర్లు. ప్రైవేట్ మూలధనం సౌర, పవన రంగాలకు వెళ్తుంది, కానీ తీర రక్షణ, డ్రైనేజీ, ముందస్తు హెచ్చరిక, ఆరోగ్య వ్యవస్థలకు వెళ్లదు. వీటికి ప్రభుత్వ గ్రాంట్లు అవసరం.
- అందుబాటు అడ్డంకులు: సంక్లిష్టమైన దరఖాస్తులు, తక్కువ సాంకేతిక సామర్థ్యం, సుదీర్ఘ ప్రాజెక్టు తయారీ వల్ల నామమాత్రపు నిధులు కూడా అల్పాభివృద్ధి దేశాలకు, చిన్న ద్వీప దేశాలకు చేరడం లేదు.
- భారతదేశం వైఖరి: ౧ ట్రిలియన్ డాలర్లు, గ్రాంట్లు, రాయితీ రుణాలు, విద్యుదీకరణ ప్రతిజ్ఞపై సంతకం చేయడానికి నిరాకరణ.
- యూరప్ పరిమితి: విద్యుదీకరణ దిగుమతి ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది, కానీ చైనాపై ఆధారపడటాన్ని పెంచుతుంది. ఇరాన్ యుద్ధం సబ్సిడీలకు, శిలాజ ఇంధన విధానాల వెనక్కి తగ్గింపులకు దారితీసింది; ఖరీదైన నికర-శూన్య విధానాలకు వ్యతిరేకంగా మితవాద పార్టీలు ప్రచారం చేస్తున్నాయి.
- ముందుకు మార్గం: ఉమ్మడి లెక్కింపు నిబంధనలు, అనుసరణకు కనీస గ్రాంట్ వాటా, సరళీకృత అందుబాటు, అమలు మార్గసూచీ. ప్రతి సదస్సులోనూ ఆర్థిక సహాయాన్ని పునరుద్ఘాటించే వాగ్దానంగా పరిగణించడం ఇకపై కొనసాగకూడదని, కొత్త లక్ష్యాల కంటే ముందు గత వాగ్దానాలను దేశాలు నెరవేర్చాలని సంపాదకీయం వాదిస్తోంది.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩ / జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "ప్రపంచ వాతావరణ చర్చల్లో నిజమైన చీలిక ఉద్గార లక్ష్యాలు కాదు, వాతావరణ ఆర్థిక సహాయమే. ఈ విషయంలో భారతదేశం వైఖరిని విశ్లేషించండి, ఆర్థిక సహాయ ప్రతిష్టంభనను ఎలా పరిష్కరించవచ్చో సూచించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- సీబీడీఆర్-ఆర్సీ, అనుబంధం-౧/౨ దేశాలు; హరిత వాతావరణ నిధి, అనుసరణ నిధి, నష్ట–హాని నిధి
- భారతదేశం ఎన్డీసీలు, ౨౦౭౦ నికర-శూన్య లక్ష్యం; అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి; కార్బన్ మార్కెట్లు (అధికరణ ౬), సీబీఏఎం
- ప్రపంచ సమీక్ష; ఐపీసీసీ మదింపు చక్రం
- హోర్ముజ్ జలసంధి ఇంధన షాక్, ఇంధన భద్రత
అంశాలు: GS3పర్యావరణం
13 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో