సియాంగ్ ఆనకట్ట – ముప్పులో ఉన్న మాతృభూమి (సియాంగ్ ఎగువ బహుళార్థ ప్రాజెక్టు, అరుణాచల్ ప్రదేశ్)
ప్రచురణ:
మూలం: ది హిందూ, 7 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో ౧౧,౦౦౦ మెగావాట్ల సియాంగ్ ఎగువ బహుళార్థ ప్రాజెక్టును (ఎస్యూఎంపీ) ఆది సముదాయం ప్రతిఘటిస్తున్న తీరును ఈ వ్యాసం వివరిస్తుంది. యార్లుంగ్-త్సాంగ్పో నదిపై చైనా నిర్మిస్తున్న మెడోగ్ ఆనకట్టను సాకుగా చూపుతూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్యాల నివేదిక (పీఎఫ్ఆర్) అధ్యయనాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్తోంది.
- ౨౦౨౬ అక్టోబరులో జరిగిన నిరసనల్లో లాఠీఛార్జీలు, అరెస్టులు జరిగాయని, ఎన్హెచ్పీసీ ప్రాంగణంలో నిప్పు పెట్టారని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. పీఎఫ్ఆర్ కోసం కుదిరిన "రద్దుచేయలేని" అవగాహన ఒప్పందాలపై (ఎంఓయూ) గ్రామస్థుల సంతకాలను మోసం, బలప్రయోగం లేదా పథకాల ప్రయోజనాలు నిలిపివేస్తామనే బెదిరింపుతో తీసుకున్నారనే ఆరోపణలను కూడా వ్యాసం నమోదు చేసింది.
- నవంబరు ౫న ఇటానగర్లో చర్చలకు వచ్చిన కొత్త ఆహ్వానాన్ని సియాంగ్ స్వదేశీ రైతుల వేదిక (ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్) తిరస్కరించింది. నిర్బంధితులను విడుదల చేయాలని, భద్రతా బలగాలను ఉపసంహరించాలని, ముఖ్యమంత్రి ప్రభావిత ప్రాంతాలను సందర్శించాలని ఆ వేదిక డిమాండ్ చేస్తోంది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- ఎస్యూఎంపీ: సియాంగ్ నది, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (సియాంగ్/ఎగువ సియాంగ్); అమలు సంస్థ ఎన్హెచ్పీసీ; వ్యాసం ప్రకారం ౨౦౦౮లో జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించారు; ప్రతిపాదిత స్థలాల్లో పారోంగ్, ఉగ్గెంగ్, దితె దిమె ఉన్నాయి.
- సియాంగ్ బ్రహ్మపుత్ర ఎగువ ప్రవాహం; యార్లుంగ్-త్సాంగ్పో దాని టిబెటన్ పేరు; చైనాకు చెందిన మెడోగ్ ఆనకట్ట యార్లుంగ్-త్సాంగ్పో నదిపై ఉంది.
- ఆది తెగ: వ్యాసం ప్రకారం దోన్యి పోలో వారి మతం; మణికట్టుపై రిదిన్ గడ్డి దారం ధరిస్తారు.
- అధికరణ ౩౭౧హెచ్ (౫౫వ సవరణ, ౧౯౮౬): అరుణాచల్లో శాంతిభద్రతలపై గవర్నర్కు ప్రత్యేక బాధ్యత; శాసనసభలో కనీసం ౩౦ మంది సభ్యులు.
- అధికరణలు ౩౭౧ఏ (నాగాలాండ్), ౩౭౧జి (మిజోరం) పోలిక కోసం చూపే నిబంధనలు.
- ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్యాల నివేదిక (పీఎఫ్ఆర్) నిర్మాణ అనుమతులకు ముందు జరిగే సాంకేతిక అధ్యయనం; నిర్మాణానికి ముందు పర్యావరణ అనుమతి అవసరం.
- అరుణాచల్ ప్రదేశ్ చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నివారణ) చట్టం, ౨౦౧౪: వ్యాసం ప్రకారం ఆనకట్ట వ్యతిరేక కార్యకర్తలను అరెస్టు చేయడానికి వాడిన రాష్ట్ర చట్టం.
- ఎంఓయూల వివరాల కోసం (సాయా) సమాచార హక్కు దరఖాస్తులు దాఖలు చేసింది; వ్యాసం ప్రకారం వాటిని నిరోధించారు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- ప్రాజెక్టును ౨౦౦౮లో జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించారు. ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ సుమారు ౨౦౧౨లో ఏర్పడింది. సామర్థ్యం: ౧౧,౦౦౦ మెగావాట్లు.
- పీఎఫ్ఆర్ కోసం రాష్ట్రం గుర్తించిన మూడు ప్రతిపాదిత స్థలాలు: పారోంగ్, ఉగ్గెంగ్, మరో స్థలం. పారోంగ్ వద్ద కేంద్ర బలగాల తనిఖీ కేంద్రం, అడ్డుకట్టలు ఉన్నాయి; "అనుమతి" లేనివారిని సియాంగ్ నది వద్దకు వెళ్లకుండా అక్కడ ఆపుతారు.
- మెడోగ్ (చైనా) ఎస్యూఎంపీ కంటే అనేక రెట్లు పెద్దదని, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆనకట్ట ప్రాజెక్టుగా ప్రచారం పొందుతోందని వర్ణిస్తున్నారు.
- సంఘటనల కాలక్రమం:
- అక్టోబరు ౪: ఉగ్గెంగ్లో వృద్ధ నిరసనకారులపై లాఠీఛార్జి చేశారని ఆరోపణ; ౫౪ మంది, ఒక కేంద్ర రిజర్వ్ పోలీస్ దళ అధికారి గాయపడ్డారు.
- అక్టోబరు ౯: గేకుకు చెందిన ప్రముఖ ఆనకట్ట వ్యతిరేక కార్యకర్తలను అరుణాచల్ ప్రదేశ్ చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నివారణ) చట్టం, ౨౦౧౪ కింద అరెస్టు చేశారు. తర్వాతి వారాల్లో రిగా నుంచి మరో ఆరుగురు నిర్వాహకులను అరెస్టు చేశారు.
- అక్టోబరు ౨౩: పాసిఘాట్లో యువత సంఘీభావ ప్రదర్శనపై లాఠీఛార్జి, బాష్పవాయు ప్రయోగం జరిగాయని ఆరోపణ; గుంపులు ఎన్హెచ్పీసీ ప్రాంగణానికి నిప్పు పెట్టాయి. మరుసటి రోజు యువ నిరసనకారులను నిర్బంధించారు, ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ న్యాయ సలహాదారు ఎబో మిలిని అరెస్టు చేశారు. మరిన్ని కేంద్ర బలగాలను, సాయుధ వాహనాలను, అడ్డుకట్టలను మోహరించారు; ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ బంద్లకు పిలుపునిచ్చింది.
- నవంబరు ౪–౫: "తుపాకులు గురిపెట్టి ఉండగా" చర్చలు జరగవని ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ యువ నాయకుడు దుబిత్ సిరామ్ చెప్పి డిమాండ్లను (నిర్బంధితుల విడుదల, బలగాల ఉపసంహరణ, ప్రభావిత ప్రాంతాలకు ముఖ్యమంత్రి రావడం) వివరించారు. నవంబరు ౫న ఇటానగర్లో చర్చలకు ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం ఇచ్చిన ఆహ్వానాన్ని ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ తిరస్కరించింది.
- సిమోంగ్ గ్రామస్థుల దిగ్బంధం ౧౧ రోజులు కొనసాగింది (అమోటి నోపి, ౬౨).
- ప్రభావ వాదనలు: నిల్వ ప్రాంతంలో ౨౭ గ్రామాలు పూర్తిగా ముంపునకు గురవుతాయని, మొత్తం ౪౦ వరకు ఉండవచ్చని ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ యువ నాయకుడు జాకబ్ ఎరింగ్ చెప్పారు. తమ పూర్వీకులను నది ఒడ్డున ఖననం చేశారని టోటో కోంబో (౬౨, సిమోంగ్) అన్నారు.
- ఎంఓయూలు:
- అవి ౨౦౨౫ సెప్టెంబరు నాటివి; ప్రతి గ్రామం నుంచి ఒక అధీకృత సభ్యుడు సంతకం చేశారు; ప్రతినిధులను ఎలా, ఎప్పుడు ఎంపిక చేశారో పత్రం చెప్పదు.
- జలవిద్యుత్ శాఖ, ఎస్యూఎంపీ నోడల్ అధికారుల సమక్షంలో కుదిరిన ఒక ఎంఓయూ పీఎఫ్ఆర్కు మాత్రమే "రద్దుచేయలేని సమ్మతి"ని నమోదు చేస్తుంది; ఇది ఆనకట్టకు సమ్మతి కాదని చెబుతుంది; రాష్ట్రం, కేంద్రం సమన్వయంతో "ప్రత్యేక సహాయ ప్యాకేజీ"ని ఇస్తామని పేర్కొంటుంది.
- ఈ ఎంఓయూలపై ౬౦౦ నుంచి ౧,౦౦౦ సంతకాలు ఉన్నాయని గ్రామస్థులు అంటున్నారు. రిగాలో గృహ, జీవనోపాధి పథకాల ప్రయోజనాలను సంతకాలతో ముడిపెట్టారని భాజపా ప్రతినిధులపై గ్రామస్థులు చెబుతున్నారు. గేకులో "అభివృద్ధి పథకాల" కోసమని ఖాళీ కాగితాలపై సంతకం చేశామని ప్రజలు అంటున్నారు. కార్కోలో ఇది నారింజ తోటల జీవనోపాధి పథకం కోసమని చెప్పారని అక్కులుంగ్ అపాంగ్ (౩౧) అంటున్నారు. కొన్ని గ్రామాల్లో వ్యక్తిగత సంతకాలను మొత్తం కుటుంబాల సమ్మతిగా పరిపాలన చూపుతోంది.
- ౨౦౨౬ జూన్ తొలి రోజుల్లో శాసనసభ్యుడు ఓని పయాంగ్ గేకులోని తన ఇంట్లో సమావేశం పెట్టి సంతకాలు చేయమని కోరారు. ఆ తర్వాత గ్రామస్థులు సంతకం చేసినట్లు అనుమానించిన వారి ఇళ్లను, పయాంగ్ నివాసాన్ని ధ్వంసం చేశారు. వెంటనే ౩౪ మంది నివాసితులు తాము సమ్మతి ఇవ్వలేదని ప్రమాణ పత్రం సమర్పించారు.
- ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ ప్రత్యామ్నాయం: చిన్న ఉపనదులపై ఆనకట్టలు కట్టడం; దానివల్ల ఎస్యూఎంపీ కంటే కనీసం రెట్టింపు విద్యుత్ ఉత్పత్తి అవుతుందని వారు చెబుతున్నారు (ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ ప్రధాన కార్యదర్శి లికెంగ్ లిబాంగ్). నోపి: "చిన్న ఆనకట్టలతో సమస్య లేదు". ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ కొత్త అధ్యక్షుడు నబెంగ్ బురాంగ్.
- రాజకీయ-ఆర్థిక నేపథ్యంపై ఆరోపణలు:
- ఖండూ ప్రభుత్వ మిత్రపక్షమైన పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ అరుణాచల్ ఉపాధ్యక్షుడు కాలింగ్ జెరాంగ్, రాష్ట్రం ఎన్హెచ్పీసీకి ఎంత బకాయి ఉందో లెక్కలు లేవని అంటున్నారు. ౨౦౦౭లో దోర్జీ ఖండూ ముఖ్యమంత్రి అయిన కొన్ని నెలలకు రాష్ట్ర సహకార అపెక్స్ బ్యాంకును పునరుద్ధరించడానికి ఎన్హెచ్పీసీ ఇచ్చిన రాయితీ రుణంతో ప్రభుత్వ "తహతహ"ను ప్రాంతంలో చాలామంది ముడిపెడతారు (ఇది జెరాంగ్ కాక స్థానికులందరికీ వ్యాసం ఆపాదించిన మాట).
- దోర్జీ ఖండూ ప్రభుత్వం రాష్ట్ర నదీ వ్యవస్థలను జలవిద్యుత్కు తెరిచే ౧౪౩ అవగాహన/ఒప్పంద పత్రాలపై సంతకం చేసిందని, వాటిలో చాలావరకు ఎప్పుడూ ముందుకు కదల్లేదని ఆయన అంటున్నారు.
- నాగాలాండ్, మిజోరంలకు ఇచ్చిన రక్షణలను అధికరణ ౩౭౧హెచ్ పొందుపరచకపోవడమే సమస్యకు మూలమని ఆయన అంటున్నారు.
- ఆరేళ్లపాటు ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ కార్యాచరణ కమిటీ అధ్యక్షుడిగా ఉన్న తబిరామ్ టాటిన్, ఆది ప్రజలు మొదట స్థిరపడింది రిగాలోనేనని చెబుతున్నారు. పీఎఫ్ఆర్ ప్రయత్నాన్ని ఆయన "నిరాశతో చేస్తున్న చివరి యత్నం"గా చూస్తున్నారు; ఆధునికత, "క్రైస్తవ మత ప్రచారం" వల్ల సముదాయ సంస్కృతికి ముప్పు ఉందని కూడా పేర్కొన్నారు.
- సాదా దుస్తుల్లోని అధికారులు తనను వెంబడిస్తున్నారని, ఫోన్ల పర్యవేక్షణ భయంతో సముదాయం సందేశహరులను వాడుతోందని ఎరింగ్ చెబుతున్నారు. సమాచార హక్కు దరఖాస్తులను నిరోధించారని సాయా అధ్యక్షురాలు జెని నాంగ్కర్ అంటున్నారు.
- ఆనకట్టకు, పీఎఫ్ఆర్ అధ్యయనానికి "సమష్టి సమ్మతి లేదు" అని ప్రకటిస్తూ ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్, సాయా ముఖ్యమంత్రి పెమా ఖండూకు లేఖ రాశాయి. ఆనకట్టను ఎంత ఖర్చయినా కడతామని భాజపా ఎంపీలు, శాసనసభ్యులు చేసిన ప్రకటనలపై ఆగ్రహంతో ర్యాలీలు కూడా నిర్వహించాయి. గేకు, రిగా మధ్య రోడ్డు పక్కన "ఆనకట్ట వద్దు, సర్వే వద్దు" అని గోడరాతలు ఉన్నాయి; సియాంగ్పై ఉన్న వంతెన వద్ద పెద్ద రాపిడ్ యాక్షన్ ఫోర్స్ బెటాలియన్ కాపలా కాస్తోంది. యింకియోంగ్, రియు, రిగా, గేకు, కార్కో గ్రామస్థులు సంతకాలను మోసం, బలప్రయోగం, పథకాల ప్రయోజనాలు నిలిపివేస్తామనే బెదిరింపులతో తీసుకున్నారని చెబుతున్నారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- పెద్ద జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులను ఇంధనం, వరదల నియంత్రణ, వ్యూహాత్మక కారణాల రీత్యా సమర్థిస్తారు. అయితే ఇవి స్వదేశీ సముదాయాల జీవనోపాధి, సాంస్కృతిక, సమ్మతి హక్కులతో, అలాగే పారదర్శకమైన, భాగస్వామ్య పద్ధతిలో సాగాల్సిన పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా, పునరావాస ప్రక్రియల చట్టబద్ధ అవసరంతో ఘర్షిస్తాయి.
- సమ్మతి అనేదే ప్రధాన సమస్య. పీఎఫ్ఆర్ అనేది సాంకేతిక అధ్యయనం (తవ్వకాలు, పరీక్షలు). కానీ సమ్మతిని కృత్రిమంగా సృష్టించడానికి ఎంఓయూలను వాడారని వ్యాసం చెబుతోంది. స్వేచ్ఛాయుత, ముందస్తు, సమాచారయుత సమ్మతి నాణ్యత ఎలా ఉంది, సముదాయ స్థాయి (గ్రామ సభ) నిర్ణయాధికారాన్ని పక్కనపెట్టారా అనేవే ఆందోళనలు.
- సరిహద్దులు దాటే నదిపై (సియాంగ్/బ్రహ్మపుత్ర) వ్యూహాత్మక మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణం జాతీయ భద్రత, స్థానిక హక్కుల మధ్య ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతుంది. ఈ నదిపై చైనాతో భారత్కు అంతర్జాతీయ జల ఒప్పందం లేదు; గ్రామస్థులు ఈ లోటును ఎత్తిచూపుతున్నారు.
- అధికరణ ౩౭౧హెచ్ అరుణాచల్ గవర్నర్కు శాంతిభద్రతలపై ప్రత్యేక బాధ్యతను ఇస్తుంది. అయితే నాగాలాండ్, మిజోరంలకు అధికరణలు ౩౭౧ఏ, ౩౭౧జి ఇచ్చిన భూమి, సాంస్కృతిక రక్షణలు ఇందులో లేవని వ్యాసం మూలం వాదిస్తోంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – పర్యావరణం: పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా, నిర్వాసితత్వం, పెద్ద ఆనకట్టలు; జీఎస్౨ – రాజ్యాంగం: అధికరణ ౩౭౧హెచ్, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, గిరిజన పాలన; జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: సరిహద్దులు దాటే నదులు (భారత్-చైనా, బ్రహ్మపుత్ర)
నేపథ్యం
సియాంగ్ ఎగువ బహుళార్థ ప్రాజెక్టు (ఎస్యూఎంపీ)
అధికరణ ౩౭౧హెచ్ (అరుణాచల్ ప్రదేశ్)
అదనపు నేపథ్యం
- ౨౦౨౪ డిసెంబరులో ముఖ్యమంత్రి పెమా ఖండూ మాట్లాడుతూ, చైనా ప్రాజెక్టుకు ప్రతిగానే ఈ ప్రాజెక్టును ప్రణాళిక చేశామని చెప్పారు. యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో భారత్లోకి ప్రవేశించక ముందు ఆ నదిపై చైనా సుమారు ౬౦,౦౦౦ మెగావాట్లు ఉత్పత్తి చేస్తుందని ఆయన వివరించారు. ప్రజలు ఆనకట్ట వద్దంటే అది ఉండదని ("అధ్యాయం ముగిసింది") కూడా అన్నారు. వ్యాసం ప్రకారం గ్రామస్థుల ప్రస్తుత వైఖరి పీఎఫ్ఆర్కు కూడా "సమ్మతి లేదు" అనే.
- విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ ఇచ్చిన రాజ్యసభ సమాధానం (౨౦౨౪ ఆగస్టు ౫న ఇచ్చినది) ప్రకారం ప్రాజెక్టు ప్రాథమిక పరిశోధన దశలో ఉంది; గ్రామస్థులు ఆందోళనలు లేవనెత్తారు, వాటిని చేరువ, అవగాహన కార్యక్రమాల ద్వారా పరిష్కరిస్తున్నారు.
- ౨౦౨౬ జూలైలో వచ్చిన ఒక వివరణాత్మక కథనం ప్రాజెక్టు ఆగిపోయిందని పేర్కొంది. ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్, ఆది బన్నె కెబాంగ్ నిరసనలు ఎన్హెచ్పీసీ ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్యాల సర్వేలను అడ్డుకున్నాయని అది తెలిపింది.
- పాసిఘాట్ నిరసనలు ఉద్ధృతమైన తర్వాత ఎన్హెచ్పీసీ కార్యాలయం, ఒక పోలీస్ స్టేషన్ లక్ష్యంగా దహనకాండ జరిగినట్లు నివేదికలు వచ్చాయి.
- ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ను ఉటంకిస్తూ స్టడీఐక్యూ సంక్షిప్తీకరించిన ఒక నివేదిక ప్రకారం, ఎన్హెచ్పీసీ ౨౦౨౫ జూలైలో ఒక ప్రజా సంబంధాల సంస్థకు ₹౮.౭౩ కోట్ల ఒప్పందం ఇచ్చింది; ఇది ౨౦౨౬ నవంబరు ౬ వరకు పొడిగించబడి మొత్తాన్ని సుమారు ₹౧౦.౯౧ కోట్లకు పెంచింది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- సమ్మతి, భాగస్వామ్యం: "రద్దుచేయలేని" ఎంఓయూ, పథకాల ప్రయోజనాల బెదిరింపుతో లేదా ఖాళీ కాగితాలపై సంతకాలు తీసుకున్నారన్న ఆరోపణలు, గ్రామ సభలను పక్కనపెట్టడం వంటివి సమ్మతి స్వేచ్ఛాయుతమా, ముందస్తుదా, సమాచారయుతమా అనే ప్రశ్నను లేవనెత్తుతాయి. వ్యక్తిగత సంతకాలను కుటుంబాల సమ్మతిగా చూపారు. సమాచార హక్కు దరఖాస్తులను నిరోధించడం విశ్వాసలోపాన్ని పెంచుతోంది.
- భద్రత – హక్కులు: మెడోగ్కు ప్రతిగా పీఎఫ్ఆర్ను రాష్ట్రం సమర్థిస్తోంది. చైనాతో జల ఒప్పందం సాధించడంలో కేంద్రం వైఫల్యానికి తామెందుకు మూల్యం చెల్లించాలని గ్రామస్థులు ప్రశ్నిస్తున్నారు. కేంద్ర బలగాల మోహరింపు, రాష్ట్ర ౨౦౧౪ చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నివారణ) చట్టం కింద అరెస్టులు అసమ్మతిని భద్రతా సమస్యగా మార్చడాన్ని చూపుతున్నాయి.
- అభివృద్ధి ప్రత్యామ్నాయాలు: ఉపనదులపై ఆనకట్టల ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ ప్రతిపాదన (ఎస్యూఎంపీ కంటే కనీసం రెట్టింపు విద్యుత్ అని వాదన), "చిన్న ఆనకట్టలతో సమస్య లేదు" అనే మాట ఈ వ్యతిరేకత అభివృద్ధికి కాక, పరిమాణం, ముంపులకు వ్యతిరేకమని చూపుతున్నాయి. పర్యావరణ ప్రభావ అంచనాలో ప్రత్యామ్నాయాలను పోల్చాలి.
- సమాఖ్య, రాజ్యాంగ కోణం: అధికరణ ౩౭౧హెచ్ గవర్నర్కు శాంతిభద్రతల పాత్రను ఇస్తుంది; కానీ వ్యాసం విమర్శ ప్రకారం, అధికరణలు ౩౭౧ఏ, ౩౭౧జి వంటి భూమి లేదా సాంస్కృతిక రక్షణలు దీనిలో లేవు. రాష్ట్రం అనుసరిస్తున్న ఎత్తుగడలపై కేంద్రానికి అవగాహన ఉందా అనే ప్రశ్న తలెత్తుతోంది.
- సంస్కృతి, పర్యావరణం: ఆది చరిత్రలో రిగా పాత్ర, పూర్వీకుల ఖననాల స్థలాలు, వేరే చోట పెరగదని చెప్పే రిదిన్ గడ్డి – ఇక్కడ నిర్వాసితత్వమంటే నాగరికతా వారసత్వాన్ని కోల్పోవడమని చూపుతున్నాయి. తూర్పు హిమాలయాల్లో పర్యావరణ, భూకంప సంబంధిత ఆందోళనలు దీనికి తోడవుతున్నాయి.
- పాలన, సచ్ఛీలత: ఎన్హెచ్పీసీ రుణం, ౧౪౩ అవగాహన/ఒప్పంద పత్రాల ఆరోపణలు రాష్ట్ర-ప్రభుత్వరంగ సంస్థల ఆర్థిక పెనవేతపై, విధాన కొనసాగింపుపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి.
- ముందుకు మార్గం: పీఎఫ్ఆర్ను నిలిపివేసి నిర్బంధితులను విడుదల చేయాలి; ఆ తర్వాత గ్రామ స్థాయిలో స్వతంత్ర సంప్రదింపులు జరపాలి. పారదర్శకమైన సామాజిక, పర్యావరణ ప్రభావ అధ్యయనం చేపట్టాలి, ఎంఓయూలను ప్రచురించాలి, చిన్న నదీప్రవాహ ఆధారిత ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలించాలి, భారత్-చైనా జల సమాచార భాగస్వామ్యం, ఒప్పంద దౌత్యాన్ని కొనసాగించాలి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩ / జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "హిమాలయాల్లోని భారీ వ్యూహాత్మక జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు తరచుగా జాతీయ భద్రత, ఇంధన లక్ష్యాలను స్వదేశీ సముదాయాల హక్కులతో ముఖాముఖి నిలుపుతాయి. సియాంగ్ ఎగువ బహుళార్థ ప్రాజెక్టు ఆధారంగా చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా (ఈఐఏ) నోటిఫికేషన్, ౨౦౦౬; పర్యావరణ అనుమతి, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు
- స్వేచ్ఛాయుత, ముందస్తు, సమాచారయుత సమ్మతి; భూసేకరణ, పునరావాసం, పునఃస్థాపనలో న్యాయమైన పరిహారం, పారదర్శకత హక్కు చట్టం, ౨౦౧౩ మరియు నిర్వాసితత్వం
- అధికరణలు ౩౭౧ఏ–౩౭౧జె, అసమ్మిత సమాఖ్య విధానం; నబమ్ రెబియా కేసు
- బ్రహ్మపుత్ర పరీవాహక ప్రాంతం, భారత్-చైనా నదీ సమస్యలు, బ్రహ్మపుత్ర బోర్డు
- ఆనకట్టల వల్ల నిర్వాసితత్వం (టెహ్రీ, సర్దార్ సరోవర్), ఈశాన్య భారతంలో జలవిద్యుత్
అంశాలు: GS3పర్యావరణం
7 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో