శాసన మండలి: పాత్ర, రాజ్యాంగ చట్రం, బిహార్లోని ఇద్దరు స్వతంత్ర ఎమ్మెల్సీల వివాదం
ప్రచురణ:
మూలం: ది హిందూ, 3 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- గత వారం ఉత్తరప్రదేశ్, బిహార్, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక రాష్ట్రాల్లో ౨౮ శాసన మండలి స్థానాలకు ఎన్నికలు జరిగాయి. ఆ తర్వాత ప్రధానమంత్రి వ్యాఖ్యలతో సహా జరిగిన రాజకీయ వాదోపవాదాలు మండలుల పనితీరుపై దృష్టిని ఆకర్షించాయి.
- బిహార్లో ఇద్దరు స్వతంత్ర ఎమ్మెల్సీలు బంశీధర్ బ్రజవాసి, రాహుల్ రాజ్ అక్టోబర్ ౩౧న బీజేపీలో "చేరారు". కొన్ని గంటల తర్వాత తాము మద్దతు మాత్రమే ఇచ్చామని చెప్పి ఖండించారు. ఎన్డీఏ భాగస్వామి జేడీ(యు) వివరణ ఇవ్వాలని బీజేపీని కోరింది. జన్ సురాజ్ పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం కింద వారిపై అనర్హత వేటు వేయాలని డిమాండ్ చేసింది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అధికరణ ౧౬౮: రాష్ట్ర శాసనసభల ఏర్పాటును నిర్దేశిస్తుంది. ఈ అధికరణ ప్రకారం మహారాష్ట్ర, ఉత్తరప్రదేశ్, బిహార్, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్ణాటకలలో శాసన మండళ్లు ఉన్నాయి.
- అధికరణ ౧౬౯: శాసనసభ ప్రత్యేక మెజారిటీతో (హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యుల్లో మూడింట రెండొంతులు, మొత్తం సభ్యత్వంలో మెజారిటీ) తీర్మానం ఆమోదిస్తే పార్లమెంటు సాధారణ చట్టం ద్వారా మండలిని ఏర్పాటు చేయవచ్చు లేదా రద్దు చేయవచ్చు.
- అధికరణ ౧౭౧: గరిష్ఠంగా శాసనసభ సంఖ్యలో మూడో వంతు, కనీసం ౪౦; కూర్పు నిష్పత్తులు పైన పేర్కొన్న విధంగా.
- అధికరణ ౧౭౨: రద్దుకు లోబడదు; ఆరేళ్ల పదవీకాలం; ప్రతి రెండేళ్లకు మూడో వంతు పదవీ విరమణ.
- శాసన ప్రక్రియ: ఉమ్మడి సమావేశం లేదు; శాసనసభ అభిప్రాయమే చెల్లుతుంది; మండలి బిల్లును గరిష్ఠంగా నాలుగు నెలలు మాత్రమే ఆలస్యం చేయగలదు.
- భారత ప్రభుత్వ చట్టం, ౧౯౩౫ ప్రకారం మండళ్లు ఉన్న ప్రావిన్సులు: మద్రాసు, బొంబాయి, బెంగాల్, ఉత్తరప్రదేశ్, బిహార్, అస్సాం. మండలి సభ్యులకు తొమ్మిదేళ్ల పదవీకాలం ఉండేది, ప్రతి మూడేళ్లకు మూడో వంతు పదవీ విరమణ చేసేవారు; ౧౨ నెలల తర్వాత ప్రతిష్టంభనను ఉమ్మడి సమావేశం ద్వారా పరిష్కరించేవారు.
- పదో షెడ్యూల్: ౫౨వ సవరణ, ౧౯౮౫ ద్వారా చేర్చబడింది; ఎన్నిక తర్వాత పార్టీలో చేరిన స్వతంత్ర సభ్యుడు అనర్హుడు; అధ్యక్షాధికారి నిర్ణయిస్తారు, అది న్యాయసమీక్షకు లోబడి ఉంటుంది.
- అధికరణ ౧౯౧(౨): పదో షెడ్యూల్ ప్రకారం అనర్హుడైన మండలి సభ్యుడు సభ్యత్వానికి అనర్హుడు.
- రెండో పరిపాలనా సంస్కరణల సంఘం, స్థానిక పాలనపై నివేదిక (౨౦౦౭).
గణాంకాలు, వివరాలు
- గత వారం నాలుగు రాష్ట్రాల్లో (ఉత్తరప్రదేశ్, బిహార్, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక) ౨౮ మండలి స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది.
- అక్టోబర్ ౨౮న కర్ణాటక మండలి ఎన్నికల్లో నాలుగు స్థానాలు గెలిచినందుకు బీజేపీ నేతలు సంబరాలు చేసుకున్నారు (ఫోటో వివరణ).
- తమిళనాడు మండలి: ౧౯౮౬లో ఎం.జి. రామచంద్రన్ హయాంలో రద్దయింది; ౨౦౧౦లో ఎం. కరుణానిధి హయాంలో పునరుద్ధరణకు శాసనసభ తీర్మానం; ౨౦౧౧లో జె. జయలలిత హయాంలో పునరుద్ధరణకు వ్యతిరేకంగా తీర్మానం. ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలి: ౧౯౮౫లో ఎన్.టి. రామారావు హయాంలో రద్దయింది; ౨౦౦౭లో తిరిగి ఏర్పడింది.
- రెండో పరిపాలనా సంస్కరణల సంఘం ప్రతిపాదన: అన్ని రాష్ట్రాల్లో స్థానిక సంస్థల ప్రతినిధులు మాత్రమే ఎన్నుకునే "స్థానిక ప్రభుత్వాల మండలి". అధిక అక్షరాస్యత వల్ల పట్టభద్రులకు, ఉపాధ్యాయులకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు అవసరం లేదని సంఘం భావన.
- బిహార్ వివరాలు:
- తిర్హుత్ పట్టభద్రుల స్థానంలో బ్రజవాసి జేడీ(యు)కు చెందిన అభిషేక్ ఝాను ఓడించారు.
- సారణ్ ఉపాధ్యాయుల స్థానంలో రాజ్ జేడీ(యు)కు చెందిన ఆనంద్ పుష్కర్ను ఓడించారు.
- రాజ్ను గతంలో బీజేపీ ఆరేళ్ల పాటు బహిష్కరించింది.
- అక్టోబర్ ౩౧న "చేరిన" కొన్ని గంటల తర్వాత, తాము మద్దతు మాత్రమే ఇచ్చామని, పార్టీలో చేరలేదని ఇద్దరూ చెప్పారు.
- పోలింగ్ జరిగిన ఎనిమిది స్థానాల్లో ఒకదాన్ని జన్ సురాజ్ పార్టీ (ప్రశాంత్ కిశోర్) గెలుచుకుంది; ఆ పార్టీ ప్రతినిధి బృందం మండలి ఛైర్మన్ రామ్ బచన్ రాయ్ను కలిసింది.
- బీజేపీ చర్యను ఎన్డీఏలో "ఐక్యత"కు సంబంధించిన విషయంగా జేడీ(యు) బిహార్ అధ్యక్షుడు ఉమేశ్ సింగ్ కుశ్వాహా అభివర్ణించారు. గెలిచిన "౭౨ గంటల్లోపే" ఇద్దరూ చేరారని జన్ సురాజ్ పార్టీ నేత కిశోర్ కుమార్ మున్నా అన్నారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- రాష్ట్ర స్థాయిలో మండలులు "ఎగువ సభ"లు. అయితే రాజ్యసభ కంటే బలహీనమైనవి: వీటికి ఉమ్మడి సమావేశ యంత్రాంగం లేదు, బిల్లును కేవలం నాలుగు నెలల పాటు మాత్రమే ఆలస్యం చేయగలవు.
- బిహార్ ఉదంతం పదో షెడ్యూల్కు పరీక్ష: ఎన్నికైన తర్వాత ఒక పార్టీలో చేరిన స్వతంత్ర సభ్యుడు అనర్హుడవుతాడు. ఈ నిర్ణయం అధ్యక్షాధికారి (మండలి ఛైర్మన్)దే, అది న్యాయసమీక్షకు లోబడి ఉంటుంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ — పాలిటీ: రాష్ట్ర శాసనసభ (అధికరణలు ౧౬౮–౧౭౩), శాసన మండలి అధికారాలు; పదో షెడ్యూల్, ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం; జీఎస్౨ — పాలన: స్థానిక పాలనపై రెండో పరిపాలనా సంస్కరణల సంఘం.
నేపథ్యం
శాసన మండలి (విధాన పరిషత్)
పదో షెడ్యూల్ (ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం)
అదనపు నేపథ్యం
- కీషమ్ మేఘచంద్ర సింగ్ వర్సెస్ స్పీకర్, మణిపూర్ శాసనసభ (౨౦౨౦) కేసులో, అనర్హత పిటిషన్లపై స్పీకర్లు సముచిత సమయంలో, గరిష్ఠంగా మూడు నెలల లోపు నిర్ణయం తీసుకోవాలని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. స్పీకర్ స్థానంలో స్వతంత్ర, శాశ్వత ట్రిబ్యునల్ను ఏర్పాటు చేయాలని కూడా సిఫారసు చేసింది.
- పాడి కౌశిక్ రెడ్డి వర్సెస్ తెలంగాణ రాష్ట్రం (౨౦౨౫) కేసులో, తెలంగాణ స్పీకర్ ఆలస్యాన్ని సుప్రీంకోర్టు విమర్శించింది. అనర్హత ప్రక్రియను ౨౦౨౫ జూలై ౩౧ నుంచి మూడు నెలల్లో పూర్తి చేయాలని ఆదేశించింది. ఇలాంటి నిర్ణయాల్లో స్పీకర్ పాత్రను పార్లమెంటు పునఃపరిశీలించాలని కోరింది.
- అధ్యక్షాధికారి నిర్ణయానికి పదో షెడ్యూల్ చట్టబద్ధంగా కట్టుబడే కాలపరిమితిని నిర్దేశించలేదు; దీనివల్ల వ్యూహాత్మక ఆలస్యానికి అవకాశం ఉంది.
- పదో షెడ్యూల్లోని విలీన మినహాయింపు ప్రకారం, ఒక పార్టీ శాసనకర్తల్లో కనీసం మూడింట రెండొంతుల మంది అంగీకరిస్తే మరో పార్టీలో విలీనం కావచ్చు. ఇది విలీనాలను రక్షిస్తుంది; పార్టీలో చేరే స్వతంత్ర సభ్యుడిని కాదు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- బలహీనమైనా అప్రస్తుతం కాదు: మండళ్ల శాసన అధికారాలు పరిమితం (గరిష్ఠంగా నాలుగు నెలల ఆలస్యం). అయినా నిపుణులకు, ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలకు గొంతు ఇస్తాయి; ప్రత్యక్ష ఎన్నికలు లేకుండా మంత్రులు కావడానికి మార్గం కల్పిస్తాయి.
- ఏర్పాటు, రద్దు రాజకీయాలు: కొత్త ప్రభుత్వం వచ్చినప్పుడు మండళ్లు ఎలా రద్దవుతాయో, పునరుద్ధరించబడతాయో తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉదంతాలు చూపిస్తాయి. ఇది "పునఃపరిశీలన సభ" అనే హేతుబద్ధతను బలహీనపరుస్తుంది.
- రెండో పరిపాలనా సంస్కరణల సంఘం సంస్కరణ: మండళ్లను "స్థానిక ప్రభుత్వాల మండళ్లు"గా మార్చితే స్థానిక స్వపరిపాలన (౭౩వ/౭౪వ సవరణలు) బలపడి, రెండో సభకు విశిష్టత వస్తుంది. ప్రత్యామ్నాయం ఆరు రాష్ట్రాల్లో వాటిని రద్దు చేయడమేనని వివరణ వ్యాస రచయిత వాదిస్తున్నారు.
- ఆచరణలో ఫిరాయింపుల నిరోధకం: బిహార్లో "చేరడం, తర్వాత ఖండించడం" ఉదంతం, అధికారికంగా చేరకుండానే స్వతంత్ర సభ్యుడి మద్దతును ఒక పార్టీ ఎలా చెప్పుకోగలదో చూపిస్తుంది. పదో షెడ్యూల్ వర్తిస్తుందా లేదా అన్నది పార్టీలో చేరారనే రుజువుపై ఆధారపడుతుంది; అందువల్ల అధ్యక్షాధికారి పాత్ర కీలకం. ఇలాంటి పిటిషన్లపై నిర్ణయంలో ఆలస్యం లేదా పక్షపాతం చట్టాన్ని బలహీనపరుస్తాయి.
- సంకీర్ణ నిర్వహణ: బీజేపీని జేడీ(యు) బహిరంగంగా ప్రశ్నించడం, గతంలో రాజ్ను బహిష్కరించడం చూస్తే, పట్టభద్రుల లేదా ఉపాధ్యాయుల నియోజకవర్గంలో కూడా ఎన్డీఏలో విభేదాలు ఉన్నాయని తెలుస్తుంది.
- ముందున్న మార్గం: అనర్హతపై కాలపరిమితితో కూడిన నిర్ణయాలు (కోర్టు గరిష్ఠంగా మూడు నెలల పరిమితి విధించింది), ఫిరాయింపు వివాదాలకు స్వతంత్ర ట్రిబ్యునల్ ఏర్పాటుకు అవకాశం, మండళ్లకు మరింత స్పష్టమైన పాత్ర.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "శాసన మండళ్లను రాష్ట్ర శాసనసభల్లో తరచుగా 'అలంకార వస్తువు'గా వర్ణిస్తారు. వాటి రాజ్యాంగ చట్రాన్ని, పాత్రను చర్చించండి; వాటిని 'స్థానిక ప్రభుత్వాల మండళ్లు'గా మార్చాలన్న రెండో పరిపాలనా సంస్కరణల సంఘం సూచనను మూల్యాంకనం చేయండి."
సంబంధిత అంశాలు
- రాజ్యసభ vs శాసన మండలి (అధికారాలు, ద్రవ్య బిల్లులు)
- పదో షెడ్యూల్: అనర్హత కారణాలు, విలీన మినహాయింపు, అధ్యక్షాధికారి పాత్ర, కిహోటో హోలోహాన్, కీషమ్ మేఘచంద్ర కేసులు
- ౭౩వ, ౭౪వ సవరణలు (స్థానిక సంస్థలు); రెండో పరిపాలనా సంస్కరణల సంఘం నివేదికలు
- గవర్నర్ నామినేషన్లు (అధికరణ ౧౭౧(౫)), మండలి ఎన్నికలు
అంశాలు: GS2రాజనీతి
3 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో