డీఎన్పీఏ సవాలు: డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩ మరియు నిబంధనలు, ౨౦౨౫
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: ది హిందూ, 28 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- డిజిటల్ న్యూస్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ (డీఎన్పీఏ) ప్రకారం, డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩ మరియు డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ నిబంధనలు, ౨౦౨౫ వార్తా గదులను మూసివేయించి, సెన్సార్షిప్ యుగానికి దారితీస్తాయి.
- భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం కేంద్రానికి నోటీసు జారీ చేసింది. ఈ కేసు సమగ్ర విచారణ కోసం ౧౭ నవంబర్కు జాబితా చేయబడింది.
- ఏకపక్ష స్టే ఉత్తర్వులు జారీ చేయడం న్యాయస్థానానికి సాధ్యం కాదని ప్రధాన న్యాయమూర్తి అన్నారు. పౌరుల హక్కులకు, పత్రికా స్వేచ్ఛ దుర్వినియోగానికి మధ్య సమతుల్యతను ఎలా సాధించాలో సూచించాలని డీఎన్పీఏను ఆహ్వానించారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩: ౨౦౨౩ చట్టం సంఖ్య ౨౨, ౨౦౨౩ ఆగస్టు ౧౧న రాష్ట్రపతి ఆమోదం. భారతదేశంలో ప్రాసెస్ చేసే డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటాకు, అది డిజిటల్ రూపంలో సేకరించినా లేదా తర్వాత డిజిటైజ్ చేసినా, వర్తిస్తుంది; భారతదేశంలో వస్తు సేవల అందింపునకు సంబంధించి భారతదేశం వెలుపల జరిగే కొంత ప్రాసెసింగ్కు కూడా వర్తిస్తుంది.
- వ్యక్తి స్వయంగా బహిరంగపరచిన వ్యక్తిగత డేటాకు (ఉదా. ఆమె సొంత బ్లాగ్ లేదా సోషల్ మీడియా పోస్ట్) ఈ చట్టం వర్తించదు.
- డేటా ప్రిన్సిపల్: డేటా ఎవరికి సంబంధించినదో ఆ వ్యక్తి (వ్యాసంలోని వివరణ). డేటా ఫిడ్యూసియరీ: వ్యక్తిగత డేటాను ఎందుకు, ఎలా ప్రాసెస్ చేయాలో నిర్ణయించే సంస్థ.
- డేటా ప్రిన్సిపల్స్ హక్కుల్లో ప్రాసెస్ చేసిన డేటా గురించి సమాచారం పొందడం, సవరణ, తొలగింపు ఉన్నాయి.
- చట్టంలోని మినహాయింపుల్లో నోటిఫై చేసిన ప్రభుత్వ సంస్థలు (భద్రత, సార్వభౌమత్వం, ప్రజాశాంతి), అలాగే పరిశోధన, ఆర్కైవింగ్ లేదా గణాంక ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి.
- పుట్టస్వామి (౨౦౧౭): అధికరణ ౨౧ కింద గోప్యత ప్రాథమిక హక్కు.
- అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ): వాక్ మరియు భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛ; అధికరణ ౧౯(౨) ప్రజాశాంతి, సభ్యత, నైతికత, పరువునష్టం సహా ఎనిమిది సహేతుక పరిమితులను పేర్కొంటుంది.
- భారత పత్రికా మండలి ముద్రణ మాధ్యమానికి చట్టబద్ధ నియంత్రణ సంస్థ; సంప్రదాయ మీడియాపై ఇప్పటికే ఉన్న నియంత్రణకు ఉదాహరణగా డీఎన్పీఏ దీనిని పేర్కొంది.
గణాంకాలు, వివరాలు
- డీఎన్పీఏ: వ్యాసం దీనిని ౨౧ మంది ప్రచురణకర్తల సమూహంగా వర్ణిస్తుంది (౨౨ మీడియా ప్రచురణకర్తలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుందని కూడా చెబుతుంది). వీరిలో అంబానీ, అదానీ గ్రూపుల యాజమాన్యంలోనివారు, ది హిందూ గ్రూప్ పబ్లిషింగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఉన్నాయి.
- ప్రాతినిధ్యం: డీఎన్పీఏ తరఫున సీనియర్ న్యాయవాది మాధవి దివాన్, న్యాయవాది అనూజ్ తివారీ.
- విచారణ: నోటీసు జారీ చేయబడింది; సమగ్ర విచారణ ౧౭ నవంబర్న. తాము స్టేను కోరడం లేదని, తమ మధ్యంతర స్టే అభ్యర్థనకు కేంద్రం సమాధానం చెప్పాలని కోరుతున్నామని డీఎన్పీఏ చెప్పింది. "మేము ఏకపక్ష స్టే ఉత్తర్వులు జారీ చేయలేము" అని ప్రధాన న్యాయమూర్తి అన్నారు.
- డీఎన్పీఏ వాదనలు:
- ఈ చట్టం జర్నలిస్టుల కోసం ఉద్దేశించినది కాదు.
- ఇప్పటికే భారత పత్రికా మండలి వంటి సంస్థలచే నియంత్రించబడుతున్న సంప్రదాయ, గుర్తింపు పొందిన మీడియా సంస్థలను అడ్డుకోవడం దాని లక్ష్యాల ఉద్దేశం కాదు.
- "డేటా ప్రిన్సిపల్ దయాదాక్షిణ్యాలకు వదిలివేయబడటం" వార్తా గదులను మూసివేయించి, "వార్త అనే భావననే మార్చివేస్తుంది".
- ఖచ్చితత్వం లేకుండా నివేదించే ప్రచురణకర్తలు ఇప్పటికే పర్యవసానాలను ఎదుర్కొంటారు, కాబట్టి "ప్రచురించే ముందు వారిని అడగాల్సి రావడం" సమర్థనీయం కాదు.
- గోప్యత ఉల్లంఘించరానిదని, మానవ గౌరవానికి, జీవనానికి ప్రాథమికమైనదని పేర్కొన్న సుప్రీంకోర్టు గోప్యత తీర్పుకు ఈ చట్టం విరుద్ధం.
- ఈ చట్టం సమాచార ప్రాథమిక హక్కును, వాక్ మరియు భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛను "అనుమతించరాని విధంగా పరిమితం చేస్తోంది" అని పిటిషన్ పేర్కొంది.
- అమాయక పౌరుల హక్కులకు, పత్రికా స్వేచ్ఛ దుర్వినియోగానికి మధ్య, సమాచారాన్ని ప్రసారం చేసే మీడియా హక్కును కాపాడుతూ, సమతుల్యతను ఎలా సాధించవచ్చో చెప్పాలని ప్రధాన న్యాయమూర్తి డీఎన్పీఏను కోరారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- స్థిర భావన.
- పత్రికా స్వేచ్ఛ అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ) నుంచి ఉద్భవిస్తుంది మరియు అధికరణ ౧౯(౨) పరిమితులకు లోబడి ఉంటుంది.
- గోప్యత అధికరణ ౨౧లో భాగం (పుట్టస్వామి, ౨౦౧౭).
- అందువల్ల డేటా పరిరక్షణ చట్టం దామాషా పరీక్షను ఉపయోగించి రెండు ప్రాథమిక హక్కుల మధ్య సమతుల్యత సాధించాలి.
- అనుసంధాన సేతువు. ఈ చట్టం వార్తా గదిని ఇతర డేటా ప్రాసెసర్ల మాదిరిగానే పరిగణిస్తోందని డీఎన్పీఏ అంటోంది. అప్పుడు వార్తా గది "డేటా ప్రిన్సిపల్" (డేటా ఎవరికి సంబంధించినదో ఆ వ్యక్తి) నుంచి సమ్మతి పొందాల్సి ఉంటుంది, పైగా ఆ వ్యక్తికి తన డేటాపై నియంత్రణ కూడా లభిస్తుంది. ఇది ప్రజాహిత వార్తా కథనాలను నిర్వీర్యం చేస్తుందని దాని వాదన.
- న్యాయస్థానం వైఖరి. ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఏకపక్ష స్టేను నిరాకరించారు. ముందుగా కేంద్రం స్పందించాలి, మరియు సమతుల్యతకు ఆచరణాత్మక ప్రతిపాదనలను మీడియా నుంచి న్యాయస్థానం కోరుతోంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ — పాలిటీ: ప్రాథమిక హక్కులు; న్యాయవ్యవస్థ; చట్టబద్ధ/నియంత్రణ సంస్థలు; ప్రభుత్వ విధానాలు, జోక్యాలు (డేటా పరిరక్షణ). జీఎస్౩ — సైన్స్ & టెక్నాలజీ: సమాచార సాంకేతికత, సైబర్ చట్టం.
నేపథ్యం
డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩
అదనపు నేపథ్యం
- సెక్షన్ ౭ (కొన్ని చట్టబద్ధ వినియోగాలు) గానీ, సెక్షన్ ౧౭ (మినహాయింపులు) గానీ మీడియాకు చట్టబద్ధ మినహాయింపు ఇవ్వడం లేదని దృష్టి ఐఏఎస్ పేర్కొంది. దీనివల్ల విలేకరులు "డేటా ఫిడ్యూసియరీలు"గా పరిగణించబడి, తాము పరిశోధించే ప్రజాప్రతినిధుల నుంచి ముందస్తు సమ్మతి కోరాల్సి వస్తుందని అది చెప్పింది.
- సెక్షన్ ౩౬ ఫిడ్యూసియరీల నుంచి సమాచారాన్ని కోరే అధికారాన్ని కేంద్రానికి ఇస్తుందని, ఇది మూలాల గోప్యతకు భంగం కలిగించవచ్చని కూడా అది చెప్పింది.
- సెక్షన్ ౩౭ ప్రకారం కనీసం రెండు ఆర్థిక జరిమానాలు ఉన్న డేటా పరిరక్షణ బోర్డు నివేదన తర్వాత, విచారణ, లిఖితపూర్వక కారణాలకు లోబడి, ఆన్లైన్ సమాచారాన్ని నిరోధించే అధికారం కేంద్రానికి ఉంది; ఇది ముందస్తు సెన్సార్షిప్ ఆందోళనలను పెంచుతుందని అది పేర్కొంది.
- సమాచార హక్కు చట్టంలోని వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపు నుంచి ప్రజాహిత షరతును ఈ చట్టం తొలగించిందని, కాబట్టి "వ్యక్తిగత సమాచారం" అంతా సమాచార హక్కు బహిర్గతం నుంచి విస్తృతంగా మినహాయింపు పొందిందని కూడా అది చెప్పింది.
- డీఎన్పీఏ పిటిషన్ పెండింగ్లో ఉన్న వెంకటేష్ నాయక్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (౨౦౨౬) కేసుతో ముడిపడి ఉంది. ఇది సమాచార హక్కు, ప్రభుత్వానికి అధిక ప్రవేశం, నిఘా రక్షణలపై డేటా పరిరక్షణ చట్రాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది.
- ౨౦౨౬ ప్రారంభంలో, డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టంలోని సెక్షన్ ౪౪(౩) (సమాచార హక్కు చట్టం సెక్షన్ ౮(౧)(జె)కు సవరణ)ను సవాలు చేసిన పిటిషన్లను సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి నివేదించింది.
- స్వతంత్ర సోషల్ మీడియా క్రియేటర్ల యుగంలో "జర్నలిస్టులను" చట్టపరంగా నిర్వచించడంలో కష్టాన్ని కేంద్రం ఎత్తి చూపింది.
- జర్నలిస్టిక్ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపు ఇవ్వాలని ఎడిటర్స్ గిల్డ్ ఆఫ్ ఇండియా ఇంతకు ముందే కోరింది.
- ఏ డేటా ప్రాసెసర్కైనా లేదా ప్రాసెసర్ల తరగతికైనా చట్ట నిబంధనల నుంచి మినహాయింపు ఇచ్చే అధికారం కేంద్రానికి ఈ చట్టం ఇస్తుంది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- హక్కుల ఘర్షణ, హక్కుల శ్రేణి కాదు. గోప్యత (అధికరణ ౨౧, పుట్టస్వామి), పత్రికా స్వేచ్ఛ (అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ)) రెండూ ప్రాథమిక హక్కులు. ఏ పరిమితి అయినా చట్టబద్ధత, చట్టబద్ధ లక్ష్యం, దామాషా అనే పరీక్షలను సంతృప్తిపరచాలి. వ్యక్తిగత డేటాపై సమ్మతి, తొలగింపు హక్కులు పత్రికల ప్రజాహిత విధిలోకి చొచ్చుకొస్తాయన్నది డీఎన్పీఏ వాదన.
- రూపకల్పనలో లోపం. ఈ చట్టంలో జర్నలిస్టిక్ మినహాయింపు చట్టబద్ధంగా లేదు, సెక్షన్ ౧౭ కింద కార్యనిర్వాహక నోటిఫికేషన్పై ఆధారపడుతుంది. దీనివల్ల పత్రికా స్వేచ్ఛ కార్యనిర్వాహక విచక్షణకు లోబడుతుంది; శ్రీకృష్ణ ముసాయిదా దీనికి విరుద్ధంగా ఉంది.
- జవాబుదారీ జర్నలిజం. ముందస్తు సమ్మతి నిబంధన ఏ అధికారులు, రాజకీయ నాయకులు, మోసగాళ్లపై పరిశీలన జరుగుతుందో వారినే కాపాడుతుంది. ఇది సమాచార హక్కులోని వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపు మార్పుతో, మూలాల గోప్యతతో (సెక్షన్లు ౩౬/౩౭ ఆందోళనలు) ముడిపడి ఉంది.
- ప్రతి-ఆందోళనలు. సామాన్య పౌరులు, బాధితులు, మైనర్లకు చొరబాటుతో కూడిన ప్రచురణ నుంచి రక్షణ అవసరం, మీడియా విచారణలు న్యాయమైన విచారణ హక్కులను (అధికరణ ౨౧) ప్రభావితం చేస్తాయి. సమతుల్య ప్రతిపాదనల కోసం ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఇచ్చిన పిలుపు దీనిని గుర్తిస్తోంది, "జర్నలిస్టు"ను నిర్వచించడంలో కష్టం గురించి కేంద్రం చెప్పిన అంశం కూడా అదే.
- న్యాయ ప్రక్రియ. కేంద్రం స్పందనను కోరుతూ ఏకపక్ష స్టేలను నిరాకరించడం సంస్థాగత సంయమనాన్ని చూపుతుంది. అనుబంధ వెంకటేష్ నాయక్ కేసు, సమాచార హక్కు సవరణ సవాలును రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి నివేదించడం ఈ చట్రంపై విస్తృత రాజ్యాంగ పరిశీలనను సూచిస్తున్నాయి.
- ముందుకు మార్గం.
- జర్నలిజానికి స్పష్టమైన, నిష్పాక్షికమైన, ప్రజాహిత రక్షణ కవచం — చట్టం ద్వారా లేదా విచక్షణ లేని సెక్షన్ ౧౭ నిబంధనల ద్వారా.
- పత్రికా మండలి, ప్రసార సంస్థలతో కలిసి స్వీయ-నియంత్రణ నియమావళులు.
- ప్రముఖ వ్యక్తుల ప్రజా పాత్రకు సంబంధించిన డేటాపై తొలగింపు, సమ్మతి హక్కులను సంకుచితంగా రూపొందించడం.
- మూలాల గోప్యతకు రక్షణలు.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩ను వార్తా ప్రచురణకర్తలు పత్రికా స్వేచ్ఛకు ముప్పుగా సవాలు చేశారు. గోప్యత హక్కుకు, పత్రికా స్వేచ్ఛకు మధ్య ఈ చట్టం ఎలా సమతుల్యత సాధిస్తోందో పరిశీలించి, ముందుకు మార్గాన్ని సూచించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- పుట్టస్వామి (౨౦౧౭), దామాషా పరీక్ష; అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ), ౧౯(౨); అధికరణ ౨౧
- సమాచార హక్కు చట్టం, ౨౦౦౫ (సెక్షన్ ౮(౧)(జె)) మరియు డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్ట సవరణ
- భారత పత్రికా మండలి; మీడియా నియంత్రణ; శ్రేయా సింఘాల్ (౨౦౧౫), సమాచార సాంకేతిక చట్టం, ౨౦౦౦
- డేటా పరిరక్షణ బోర్డు; శ్రీకృష్ణ కమిటీ (౨౦౧౮); పోలిక కోసం జీడీపీఆర్
- ప్రభుత్వ నిఘా మినహాయింపులు, సరిహద్దు దాటే డేటా ప్రవాహాలు
అంశాలు: GS2రాజనీతి
28 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో