ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: ది హిందూ, 14 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- భారత్ మంగళవారం న్యూఢిల్లీలో తొలిసారిగా బిమ్స్టెక్ హోం మంత్రుల సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. ఏడు సభ్య దేశాల ఈ కూటమి "ఢిల్లీ ప్రకటన"ను ఆమోదించింది.
- ఈ ప్రకటన తీవ్రవాద భావజాలీకరణ, ఉగ్రవాదానికి దారితీసే హింసాత్మక అతివాదం, ఉగ్రవాదులు నూతన సాంకేతికతలను దుర్వినియోగం చేయడం, ఉగ్రవాద నియామకాలు, ఉగ్రవాద నిధులపై దృష్టి సారిస్తుంది.
- కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా సహకారానికి ఐదు రంగాలను వివరించారు. తక్షణ (రియల్ టైమ్) గూఢచార సమాచార మార్పిడిని, నేరస్థుల అప్పగింతను ఆయన ప్రోత్సహించారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- బిమ్స్టెక్ ౧౯౯౭ జూన్ ౬న బ్యాంకాక్ ప్రకటనతో ఏర్పడింది. దీనికి ఏడు సభ్య దేశాలు (ఐదు దక్షిణాసియా, రెండు ఆగ్నేయాసియా) ఉన్నాయి; సచివాలయం ఢాకాలో ఉంది. (మూలం: హోం మంత్రిత్వ శాఖ)
- అసలు పేరు బిస్ట్-ఈసీ → బిమ్స్ట్-ఈసీ (మయన్మార్, ౧౯౯౭) → బిమ్స్టెక్ (నేపాల్, భూటాన్, ౨౦౦౪). (మూలం: హోం మంత్రిత్వ శాఖ)
- బిమ్స్టెక్ చార్టర్ను ౨౦౨౨లో ఆమోదించారు; ఇది ౨౦౨౪ మే ౨౦న అమల్లోకి వచ్చింది. (మూలం: జీకేటుడే)
- ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి ౧౨౬౭ కమిటీ ఐఎస్ఐఎల్ (దాయిష్), అల్-ఖైదాలను పరిధిలోకి తీసుకుంటుంది. దీని చర్యలు ఆస్తుల స్తంభన, ప్రయాణ నిషేధం, ఆయుధ నిషేధం. ఇది ఏకాభిప్రాయంతో నిర్ణయిస్తుంది; మండలిలోని మొత్తం ౧౫ సభ్యులు ఇందులో ఉంటారు. (మూలం: ఐక్యరాజ్యసమితి)
- అంతర్జాతీయంగా అంగీకరించిన ఉగ్రవాద నిధుల నిరోధక, మనీలాండరింగ్ నిరోధక ప్రమాణాలకు కట్టుబడాలని ఢిల్లీ ప్రకటన కోరుతోంది. అభివృద్ధి చేయాల్సిన యంత్రాంగంగా బిమ్స్టెక్ మాదక ద్రవ్యాల నేరాల పర్యవేక్షణ కేంద్రం (బీడీఓఎండీ)ని పేర్కొంది. (మూలం: పీఐబీ)
- ప్రకటనపై తదుపరి చర్యలకు ఉగ్రవాద నిరోధక, సరిహద్దు రాజ్యాంతర నేరాలపై ఉమ్మడి కార్యవర్గానికి (జేడబ్ల్యూజీ) బాధ్యత అప్పగించారు. (మూలం: పీఐబీ)
- బిమ్స్టెక్కు బంగ్లాదేశ్ అధ్యక్షత వహిస్తోంది (వ్యాసం ప్రకారం).
గణాంకాలు, వివరాలు
- సంతకందారులు: ఏడు దేశాలు (బంగ్లాదేశ్, భూటాన్, భారత్, మయన్మార్, నేపాల్, శ్రీలంక, థాయ్లాండ్).
- బంగ్లాదేశ్ తరఫున ఆ దేశ హోం మంత్రిత్వ శాఖ సీనియర్ కార్యదర్శి మంజూర్ మోర్షెద్ చౌదరి ప్రాతినిధ్యం వహించారు. ప్రధాని తారిఖ్ రహమాన్ మంత్రివర్గంలో కీలక సభ్యుడైన హోం మంత్రి సలావుద్దీన్ అహ్మద్ హాజరు కాలేదు.
- అమిత్ షా సూచించిన ఐదు సహకార రంగాలు: మాదక ద్రవ్యాల నియంత్రణ; ఉగ్రవాద నిరోధం, న్యాయ సహకారం; పరారీలో ఉన్న నేరస్థులను స్వదేశానికి పంపడం; సైబర్ భద్రత, సైబర్ నేరాల దర్యాప్తు; సంస్థాగత సహకారం, సామర్థ్య నిర్మాణం.
- నేర నెట్వర్కుల సాధనాలుగా షా పేర్కొన్నవి: గూఢలిపి (ఎన్క్రిప్టెడ్) సమాచార మార్పిడి, సామాజిక మాధ్యమాలు, డ్రోన్లు, క్రిప్టోకరెన్సీ, డార్క్ వెబ్. "మానవ అక్రమ రవాణా, సైబర్ బానిసత్వం"ను ఆయన తీవ్ర ఆందోళనకర అంశాలుగా ప్రస్తావించారు.
- షా కోరినవి: అక్రమ ఆర్థిక లావాదేవీలు, ఉగ్రవాద నిధులపై సమన్వయంతో కూడిన ప్రాంతీయ చర్యలు, శాంతిభద్రతల సంస్థలు, గూఢచార సంస్థలు, సరిహద్దు నిర్వహణ సంస్థల మధ్య మరింత సహకారం, తక్షణ గూఢచార సమాచార మార్పిడి, ఏ సభ్య దేశమూ నేరస్థులకు ఆశ్రయం ఇవ్వకుండా ఉండటం. నేరస్థుల అప్పగింతలో సహకారాన్ని కోరారు; ఆచరణీయ గూఢచార సమాచార మార్పిడికి ప్రాధాన్యమిచ్చారు.
- భారత్ సార్వభౌమత్వానికి, వివాదాల శాంతియుత పరిష్కారానికి కట్టుబడి ఉందని షా అన్నారు. అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాదం, వ్యవస్థీకృత నేరాలు, మాదక ద్రవ్యాల వ్యాపారాన్ని ఎదుర్కోవడానికి భారత్ కట్టుబడి ఉందని కూడా చెప్పారు.
- ఈ ప్రకటన "సరిహద్దు ఆవల ఉగ్రవాదం"తో సహా ఉగ్రవాదాన్ని ఖండిస్తోంది; ౧౨౬౭ కమిటీతో సహా ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి ఆంక్షల అమలును కోరుతోంది. బాధితులకు సంతాపం, సంఘీభావం తెలియజేసి, దేశీయ, అంతర్జాతీయ చట్టాలు, సంబంధిత భద్రతా మండలి తీర్మానాల ప్రకారం నేరస్థులను న్యాయం ముందు నిలపాలని కోరుతోంది.
- వ్యాసంలో లేనివి: ప్రకటన పాఠంలో ఏ దేశం పేరూ లేదు, పాకిస్థాన్ బిమ్స్టెక్ సభ్య దేశం కాదు. బంగ్లాదేశ్ ప్రాతినిధ్య స్థాయి తగ్గింపు గురించి వ్యాసంలో చర్చ లేదు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- ఉగ్రవాదం, సరిహద్దులు దాటే నేరాలకు సరిహద్దులు అడ్డు కావు. వ్వవస్థీకృత నెట్వర్కులు వివిధ దేశాల న్యాయ వ్యవస్థల మధ్య ఉన్న లోపాలను వినియోగించుకుంటాయి. అందువల్ల జాతీయ చట్టాలను పూర్తిచేసేలా ప్రాంతీయ భద్రతా వ్యవస్థ అవసరం.
- బిమ్స్టెక్ వంటి ప్రాంతీయ సమూహాలు గూఢచార సమాచార మార్పిడి, పరస్పర న్యాయ సహాయం, నేరస్థుల అప్పగింత, మనీలాండరింగ్ నిరోధం వంటి క్రియాత్మక సహకారాన్ని ఆర్థిక రంగం నుంచి భద్రతా రంగానికి విస్తరిస్తాయి.
- ఈ ప్రకటన ప్రపంచ నియమావళిలో నిలుస్తుంది: ఐక్యరాజ్యసమితి చార్టర్, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి ఆంక్షలు (౧౨౬౭ కమిటీ), అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాద నిధుల నిరోధక, మనీలాండరింగ్ నిరోధక ప్రమాణాలు. వీటి ఆధారంగా ఉమ్మడి ప్రాంతీయ వైఖరిని రూపొందిస్తుంది.
- భారత్ "సరిహద్దు ఆవల ఉగ్రవాదం" అనే దృక్పథాన్ని, "సురక్షిత ఆశ్రయం ఉండరాదు" అనే సూత్రాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి ఇలాంటి వేదికలను ఉపయోగిస్తుంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: ద్వైపాక్షిక/బహుపాక్షిక సమూహాలు, ఒప్పందాలు; జీఎస్౩ – అంతర్గత భద్రత: ఉగ్రవాదం, సైబర్ భద్రత, మనీలాండరింగ్, సరిహద్దు నిర్వహణ
నేపథ్యం
బిమ్స్టెక్ (బంగాళాఖాత బహుళ-రంగ సాంకేతిక, ఆర్థిక సహకార కార్యక్రమం)
ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి ౧౨౬౭ ఆంక్షల కమిటీ (ఐఎస్ఐఎల్ (దాయిష్), అల్-ఖైదా ఆంక్షల కమిటీ)
అదనపు నేపథ్యం
- జాతీయ భద్రతా అధిపతులు/సలహాదారుల సమావేశాలతో పాటు హోం మంత్రుల సమావేశాలను నిర్వహించాలన్న నిర్ణయాన్ని ౨౦౧౮ ఆగస్టులో ఖాట్మండులో జరిగిన నాలుగవ బిమ్స్టెక్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో తీసుకున్నారు.
- పీఐబీ ప్రకారం, హోం మంత్రులు మానవ అక్రమ రవాణాకు వ్యతిరేకంగా బిమ్స్టెక్ ఒప్పందాన్ని, మాదక ద్రవ్యాల నియంత్రణపై బిమ్స్టెక్ కార్యాచరణ ప్రణాళికను కూడా ఆమోదించారు. జీకేటుడే మొత్తం ఐదు ఆమోదిత కార్యక్రమాలను పేర్కొంది: ఆ రెండూ, అక్రమ ఆర్థిక ప్రవాహాలపై కార్యాచరణ ప్రణాళిక, బంగాళాఖాతంలో ప్రకృతి విపత్తులకు సన్నద్ధతపై కార్యాచరణ ప్రణాళిక, మనీలాండరింగ్, ఉగ్రవాద నిధులను ఎదుర్కొనే సామర్థ్య నిర్మాణంపై అవగాహన ఒప్పందం.
- భద్రతా సహకారంపై వ్యూహాత్మక దిశానిర్దేశం ఇవ్వడానికి హోం మంత్రుల సమావేశ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలన్న నిర్ణయాన్ని ౬వ బిమ్స్టెక్ శిఖరాగ్ర సమావేశం (బ్యాంకాక్, ౨౦౨౫ ఏప్రిల్ ౪) స్వాగతించిందని ఢిల్లీ ప్రకటన గుర్తుచేస్తోంది.
- గుజరాత్లోని జామ్నగర్లో ప్రతిపాదిత బిమ్స్టెక్ విపత్తు నిర్వహణ కేంద్రంతో సహా విపత్తు నిర్వహణ సహకారానికి కూడా సమావేశం ప్రాధాన్యమిచ్చింది.
- అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాదం, సరిహద్దు రాజ్యాంతర వ్యవస్థీకృత నేరాలు, అక్రమ మాదక ద్రవ్యాల రవాణాను ఎదుర్కొనే బిమ్స్టెక్ ఒప్పందాన్ని (౨౦౨౧ మార్చి నుంచి అమల్లో ఉంది) పూర్తిగా అమలు చేయాలని ప్రకటన కోరుతోంది. అలాగే ౨౦౨౨ మార్చిలో కొలంబోలో జరిగిన ఐదవ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో సంతకం చేసిన క్రిమినల్ వ్యవహారాల్లో పరస్పర న్యాయ సహాయ ఒప్పందాన్ని అమలు చేయాలని కూడా కోరుతోంది.
- నేరస్థుల అప్పగింత, శిక్ష పడిన వ్యక్తుల బదిలీ, మానవ అక్రమ రవాణాపై ఒప్పందాలను త్వరగా ఖరారు చేయాలని, అలాగే అక్రమ రవాణా బాధితులను రక్షించడం, స్వదేశానికి పంపడం, తిరిగి సమాజంలో కలపడం కోసం ప్రామాణిక నిర్వహణ విధానాన్ని రూపొందించాలని ప్రోత్సహిస్తోంది.
- సరిహద్దు రాజ్యాంతర నేర ముఠాలు ప్రజలను అక్రమంగా రవాణా చేయడానికి, "స్కామ్ కేంద్రాల"లో ఆన్లైన్ మోసాలకు బలవంతంగా పురికొల్పడానికి సాంకేతికతను వినియోగిస్తున్నాయని ఇది నమోదు చేసింది. బాధితులే కేంద్రంగా ఉండే విధానానికి ప్రాధాన్యమిస్తోంది.
- ఇతర అంశాలు: బిమ్స్టెక్ ౧.౫ ట్రాక్ భద్రతా సంభాషణ, హిమాలయ విజ్ఞాన మండలి ఏర్పాటు ప్రతిపాదన, ఆసియా/పసిఫిక్ మనీలాండరింగ్ సమూహం (ఏపీజీ)లో సచివాలయానికి పరిశీలక హోదా. యూఎన్ఓడీసీ, ఇంటర్పోల్, ఎఫ్ఏటీఎఫ్లతో భాగస్వామ్యాలను అన్వేషించాలని సచివాలయాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
- బిమ్స్టెక్ భద్రతా సహకారం ద్వైపాక్షిక, ఉప-ప్రాంతీయ, ప్రాంతీయ లేదా బహుపాక్షిక సహకారానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు, పూరకం మాత్రమే అని ప్రకటన పేర్కొంటోంది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- సంస్థాగత బలోపేతం: తొలి హోం మంత్రుల సమావేశం చాలాకాలంగా ఆర్థిక రంగానికే పరిమితమైన కూటమికి భద్రతా స్థాయిని జోడిస్తుంది. ఇది ౨౦౧౮ ఖాట్మండు నిర్ణయం, ౨౦౨౨ చార్టర్పై ఆధారపడింది (౨బి, ౨ఎ చూడండి).
- సరిహద్దు ఆవల ఉగ్రవాద దృక్పథం: "సరిహద్దు ఆవల ఉగ్రవాదం", ౧౨౬౭ విధానం గురించి ప్రకటనలో స్పష్టమైన ప్రస్తావన బిమ్స్టెక్ను భారత్ చిరకాల వైఖరికి దగ్గర చేస్తుంది. ఏ దేశం పేరూ పేర్కొనకుండానే ఇది జరిగింది. సార్క్లా కాకుండా పాకిస్థాన్ను మినహాయించే బహుపాక్షిక వేదిక భారత్కు దీనివల్ల లభిస్తుంది.
- ఉగ్రవాద నిధులు, నూతన సాంకేతికత: షా పేర్కొన్న జాబితా (గూఢలిపి, డ్రోన్లు, క్రిప్టో, డార్క్ వెబ్) సంకర (హైబ్రిడ్), సాంకేతిక ఆధారిత ముప్పులను సూచిస్తుంది. ప్రకటన దీన్ని మనీలాండరింగ్ నిరోధక, ఉగ్రవాద నిధుల నిరోధక ప్రమాణాలతో జోడించి, ఎఫ్ఏటీఎఫ్, ఏపీజీ, యూఎన్ఓడీసీ, ఇంటర్పోల్తో అనుసంధానిస్తుంది.
- అక్రమ రవాణా, "సైబర్ బానిసత్వం": స్కామ్ కేంద్రాల అక్రమ రవాణాను బాధితులే కేంద్రంగా ఉండే విధానంతో బలవంతపు నేరప్రవృత్తిగా గుర్తించారు. ఇది భద్రతను మానవ హక్కులతో, విదేశాల్లో అక్రమ రవాణాకు గురైన భారతీయులతో ముడిపెడుతుంది.
- అమలులో అంతరం: నేరస్థుల అప్పగింత, శిక్ష పడిన వ్యక్తుల బదిలీ, అక్రమ రవాణా ఒప్పందం వంటి అనేక సాధనాలు ఇంకా పెండింగ్లో ఉన్నాయి. బిమ్స్టెక్ ఫలితాల్లో జాప్యం తెలిసిన బలహీనత. నేరస్థుల అప్పగింత, సమాచార మార్పిడి దేశీయ చట్టాలు, రాజకీయ విశ్వాసంపై ఆధారపడతాయి.
- ప్రాతినిధ్య స్థాయి: అధ్యక్ష దేశమైన బంగ్లాదేశ్ తమ హోం మంత్రికి బదులు సీనియర్ కార్యదర్శిని పంపింది. వ్యాసం కారణం చెప్పలేదు. ప్రాతినిధ్య స్థాయి సభ్య దేశాలు కొత్త వేదికకు ఎంత రాజకీయ ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నాయో సూచించగలదు, తదుపరి అమలుకు ఇది ముఖ్యమైనది.
- ముందుకు సాగే మార్గం: బీడీఓఎండీని, సమాచార మార్పిడి యంత్రాంగాన్ని కార్యాచరణలోకి తేవడం, పెండింగ్ ఒప్పందాలను పూర్తి చేయడం, శిక్షణ ద్వారా సామర్థ్యాన్ని నిర్మించడం, సార్వభౌమత్వాన్ని గౌరవిస్తూ ప్రపంచ సంస్థలతో సమన్వయం చేసుకోవడం.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్ పేపర్ ౨ / జీఎస్ పేపర్ ౩, ౧౫ మార్కులు:** "తొలి బిమ్స్టెక్ హోం మంత్రుల సమావేశం బంగాళాఖాతంలో ఆర్థిక సహకారం నుంచి భద్రతా సహకారం వైపు మార్పును సూచిస్తుంది. భారత పొరుగు విధానానికి, ఉగ్రవాద నిరోధక వ్యూహానికి దీని ప్రాముఖ్యతను, దీన్ని సమర్థవంతంగా మార్చడంలో ఉన్న సవాళ్లను చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- బిమ్స్టెక్, సార్క్ పోలిక (సభ్యత్వం, దృష్టి, స్థితి), పొరుగు దేశాలకు ప్రథమ ప్రాధాన్యం, తూర్పు వైపు చూపు విధానాలు
- ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి ఆంక్షల విధానాలు (౧౨౬౭, ౧౯౮౮), ఎఫ్ఏటీఎఫ్, ఉగ్రవాద నిధులు, ఏపీజీ
- నేరస్థుల అప్పగింత చట్టం, పరస్పర న్యాయ సహాయ ఒప్పందాలు; సైబర్ నేరాలు, మానవ అక్రమ రవాణా
- అంతర్గత భద్రత: సరిహద్దు నిర్వహణ, మాదక ద్రవ్యాల నియంత్రణ (నార్కోటిక్స్ నియంత్రణ బ్యూరో, "గోల్డెన్ క్రెసెంట్/గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్" మార్గాలు)
అంశాలు: GS2రాజనీతి
14 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో