BrainParrot

పాకిస్తాన్ ఖైబర్ పఖ్తూన్‌ఖ్వాలో అత్యవసర పాలన విధించి పీటీఐ ప్రభుత్వాన్ని తొలగించింది (సామూహిక నిర్బంధాలపై ఏఎఫ్‌పీ తదుపరి నివేదికతో)

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 13 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • ఆదివారం నాడు పాకిస్తాన్ సమాఖ్య ప్రభుత్వం ఖైబర్ పఖ్తూన్‌ఖ్వా (కేపీ)లో అత్యవసర పాలన విధించింది. ఇమ్రాన్ ఖాన్ నేతృత్వంలోని పీటీఐ సారథ్యంలోని ఎన్నికైన ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాన్ని తొలగించింది. ప్రధాని షెహబాజ్ షరీఫ్ అధ్యక్షతన జరిగిన మంత్రివర్గం పంపిన సారాంశానికి అధ్యక్షుడు ఆసిఫ్ అలీ జర్దారీ ఆమోదం తెలిపారు.
  • ఉగ్రవాదం పెరగడమే కారణమని ప్రభుత్వం చెబుతోంది. ఖాన్ విడుదల కోసం మూడేళ్లుగా ఉద్యమిస్తున్న పార్టీపై రాజకీయ ప్రేరేపిత, సైన్యం మద్దతున్న అధికార కబళింపు ఇదని పీటీఐ, విమర్శకులు అంటున్నారు.
  • ఏఎఫ్‌పీ తదుపరి నివేదిక ప్రకారం, అత్యవసర పాలన మొదటి పూర్తి రోజైన సోమవారం నాడు కేపీలో ౨౭౮ మంది పీటీఐ సభ్యులను నిర్బంధించినట్లు పోలీసు అధికారులు తెలిపారు. నిరసనలు ఇంతకుముందటి "లాంగ్ మార్చ్" కంటే చాలా చిన్నవిగా కనిపించాయి.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — భారత పొరుగు దేశాలు (పాకిస్తాన్); తులనాత్మక అత్యవసర/కేంద్ర-రాష్ట్ర నిబంధనలు; జీఎస్౩ — అంతర్గత భద్రత (సీమాంతర ఉగ్రవాదం)

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • పాకిస్తాన్: ౨౩౨వ అధికరణం అత్యవసర ప్రకటనలకు సంబంధించింది; ౨౩౪వ అధికరణం ప్రాంతంలో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలమవడానికి సంబంధించింది. ఈ రెండూ వేర్వేరు.
  • పాకిస్తాన్: ౧౯౭౩ రాజ్యాంగం; కేపీ నాలుగు ప్రాంతాల్లో ఒకటి, రాజధాని పెషావర్.
  • భారత్‌తో పోలిక: ౩౫౫వ అధికరణం రాష్ట్రాలను బాహ్య దురాక్రమణ, అంతర్గత అలజడి నుంచి రక్షించే బాధ్యతను కేంద్రంపై ఉంచుతుంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రాజ్యాంగం ప్రకారం పనిచేయలేనప్పుడు ౩౫౬వ అధికరణం రాష్ట్రపతి పాలనకు అనుమతిస్తుంది.
  • భారత్‌తో పోలిక: రాష్ట్రపతి పాలన విధించే ప్రకటనను రెండు నెలల్లోగా ఉభయ సభలు ఆమోదించాలి. జాతీయ అత్యవసర ప్రకటనను ఒక నెలలోగా ఆమోదించాలి.
  • భారతదేశంలో రాష్ట్రపతి పాలనలో రాష్ట్రపతి రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విధులను స్వీకరించవచ్చు, రాష్ట్ర శాసనసభ అధికారాలను పార్లమెంటు వినియోగిస్తుందని ప్రకటించవచ్చు.
  • వార్తల్లోని సంస్థలు: పీటీఐ (పాకిస్తాన్ తెహ్రీక్-ఎ-ఇన్సాఫ్); టీటీపీ; ఐఎస్‌కేపీ; అడియాలా జైలు (ఖాన్‌ను ఉంచిన చోటు); పిమ్స్ (పాకిస్తాన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్); షిఫా ఇంటర్నేషనల్ హాస్పిటల్, ఇస్లామాబాద్; నెట్‌బ్లాక్స్ (ఇంటర్నెట్ పర్యవేక్షణ సంస్థ).

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ఆదివారం నాడు ౨౩౨, ౨౩౪ అధికరణాల కింద అత్యవసర పాలన విధించారు. ఉగ్రవాద దాడులు "హింసాత్మక తీవ్రతలో అపూర్వ స్థాయికి" పెరిగాయని జర్దారీ అన్నారు.
  • ఖాన్ విడుదల కోసం పీటీఐ మూడేళ్లకు పైగా ఉద్యమిస్తోంది. ఖాన్ అరెస్టయిన ఆగస్టు ౨౦౨౩ నుంచి కేంద్రంతో "నరాల యుద్ధం" కొనసాగుతోంది.
  • లాంగ్ మార్చ్ సెప్టెంబర్ ౨౭న జరగాల్సి ఉండగా, చర్చల మధ్య అక్టోబర్ ౪కు వాయిదా పడింది. దాన్ని అడ్డుకోవడానికి ఇస్లామాబాద్‌లోని కీలక ప్రదేశాల్లో కంటైనర్లు, పేలుళ్లను తట్టుకునే అడ్డంకులు ఉంచారు.
  • అఫ్రిది అక్టోబర్ ౨౦౨౫లో ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు, ఖాన్ విడుదలను తన ప్రధాన అజెండాగా చేశారు. అత్యవసర పాలనకు కొద్దిసేపటి ముందు, పరిస్థితిని చల్లార్చడానికి ఉన్న ఏకైక మార్గం ఖాన్‌ను అడియాలా జైలు నుంచి విడుదల చేయడమేనని ఆయన అన్నారు.
  • జాతీయ అసెంబ్లీలో ప్రతిపక్ష నేత మహమూద్ ఖాన్ అచక్జాయి, ఎన్నికైన ప్రభుత్వ తొలగింపుకు వ్యతిరేకంగా శాంతియుత నిరసన ప్రకటించారు.
  • ఖాన్ ముగ్గురు సోదరీమణులతో సహా వందలాది పీటీఐ నేతలు స్వచ్ఛందంగా అరెస్టు అయ్యారు. నివేదికల ప్రకారం కొందరు గిరిజన పెద్దలు సాయుధ ప్రతిఘటనకు పిలుపునిచ్చారు.
  • షిఫా ఇంటర్నేషనల్ హాస్పిటల్‌లో మెరుగైన చికిత్సకు, కుటుంబ సభ్యుల కలయికలకు సుప్రీంకోర్టు ఖాన్‌కు అనుమతి ఇచ్చింది. ప్రభుత్వం దీన్ని పాటించలేదు. ఆగస్టు ౨౦–౨౧ రాత్రి ఆయనను ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని పిమ్స్‌కు తరలించి వైద్యపరంగా ఆరోగ్యంగా ఉన్నారని ప్రకటించారు.
  • ఏఎఫ్‌పీ: అత్యవసర ప్రకటన నుంచి కేపీలో ౨౭౮ మంది పీటీఐ సభ్యులను నిర్బంధించారు (ఇద్దరు పోలీసు అధికారులు, పేర్లు వెల్లడించలేదు). పెషావర్‌లో భారీగా పోలీసు మోహరింపులు, పరిపాలన ప్రాంతం చుట్టూ షిప్పింగ్ కంటైనర్లు, ముళ్ల తీగ అడ్డంకులు ఉన్నాయి; ప్రతి తనిఖీ కేంద్రం వద్ద డజనుకు పైగా పోలీసులు కవచాలు, లాఠీలు, భాష్పవాయువుతో ఉన్నారు.
  • సోమవారం పాఠశాలలను మూసివేశారు. ముందు రాత్రి ప్రాంతంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇంటర్నెట్ అనుసంధానంలో "తీవ్ర అంతరాయం" ఏర్పడిందని నెట్‌బ్లాక్స్ తెలిపింది. సోమవారం నిరసనలకు లాంగ్ మార్చ్ కంటే చాలా తక్కువ జనం హాజరయ్యారు.
  • అత్యవసర ప్రకటన వెలువడిన కొన్ని గంటల తర్వాత అఫ్రిదిని అరెస్టు చేశారని ఏఎఫ్‌పీ పాఠం పేర్కొంది. ఈ విషయాన్ని ఎవరు నివేదించారనే వాక్యం మూలంలో గందరగోళంగా ఉంది. ఫారెన్_౦౨ వ్యాసం మాత్రం ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాన్ని తొలగించారని మాత్రమే చెబుతుంది, ఆయన అరెస్టు గురించి ప్రస్తావించదు.
  • ౨౦౨౩ మేలో జరిగిన వ్యవస్థ వ్యతిరేక అల్లర్ల తర్వాత, అవినీతి నుంచి హింసను ప్రేరేపించడం వరకు పదుల సంఖ్యలో అభియోగాలపై ఖాన్ ఆగస్టు ౨౦౨౩ నుంచి జైలులో ఉన్నారు. ఆయన, ఆయన న్యాయవాదులు ఈ అభియోగాలను రాజకీయ ప్రేరేపితమైనవని అంటున్నారు.
  • గమనించదగినవి: ఈ చర్యను అప్రజాస్వామికమని, సమాఖ్య అధికార కబళింపు అని పీటీఐ అంటోంది. ప్రజా మద్దతు ఇప్పటికీ "దృఢంగా" ఖాన్ వైపే ఉందని వ్యాసం చెబుతుంది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • సమాఖ్య వ్యవస్థల్లో తీవ్రమైన సందర్భాల్లో ప్రాంతాన్ని అధిగమించే నిల్వ అధికారాలు కేంద్రానికి ఉంటాయి. భారతదేశంలో ఇవి ౩౫౫వ అధికరణం (రాష్ట్రాలను రక్షించే కేంద్ర బాధ్యత), ౩౫౬వ అధికరణం (రాష్ట్రపతి పాలన). ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాలపై ఈ అధికారాల దుర్వినియోగం పునరావృతమయ్యే అంశం. ఎస్.ఆర్. బొమ్మై తీర్పు (౧౯౯౪) ఈ ప్రకటనలను న్యాయసమీక్షకు లోబడినవిగా చేసింది.
  • పాకిస్తాన్‌లో దీనికి సమానమైనది ౧౯౭౩ రాజ్యాంగంలోని అత్యవసర అధ్యాయం. కేపీ ఉదంతం ఒక సాధారణ ఉద్రిక్తతను చూపుతుంది: భద్రతా హేతువు, రాజకీయ ఉద్దేశం కలిసి ఉండవచ్చు, ప్రత్యేకించి ప్రాంతాన్ని ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీ పాలిస్తున్నప్పుడు.
  • భారతదేశానికి ఈ అంశం మూడు స్థాయుల్లో ముఖ్యం. ఇది పొరుగు దేశ స్థిరత్వాన్ని, పాకిస్తాన్-అఫ్గానిస్తాన్-టీటీపీ/ఐఎస్‌కేపీ భద్రతా గతిశీలతను, పాకిస్తాన్‌లోని పౌర-సైనిక సమతుల్యతను చూపుతుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారతదేశం మరియు పొరుగు దేశాలు; జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: అత్యవసర నిబంధనలు మరియు కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు (౩౫౫/౩౫౬ అధికరణాలతో తులనాత్మకంగా); జీఎస్౩ – అంతర్గత భద్రత: బాహ్య రాజ్య/రాజ్యేతర శక్తులు

నేపథ్యం

పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగంలోని అత్యవసర నిబంధనలు (౨౩౨, ౨౩౪ అధికరణాలు)

ఖైబర్ పఖ్తూన్‌ఖ్వా మరియు పీటీఐ ప్రభుత్వం

టీటీపీ / ఐఎస్‌కేపీ (వ్యాసంలో పేర్కొన్న భద్రతా శక్తులు)

అదనపు నేపథ్యం

  • ప్రకటన ౧౧ అక్టోబర్ ౨౦౨౬న జారీ అయింది; ఇందులో ౨౩౨(౧), ౨౩౪(౧) అధికరణాలను ప్రస్తావించారు.
  • క్షీణిస్తున్న శాంతిభద్రతలు, ఉగ్రవాద దాడులు, రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలమవడాన్ని సమాఖ్య ప్రభుత్వం కారణాలుగా పేర్కొంది. ఉగ్రవాద వ్యతిరేక ప్రయత్నాల నుంచి ప్రాంతీయ పాలన దూరమైందని ఆరోపించింది. ఇవి సమాఖ్య ప్రభుత్వం చెప్పిన వైఖరులు.
  • ఉత్తర్వు ప్రకారం ప్రాంతీయ శాసనసభ అధికారాలను సమాఖ్య పార్లమెంటు వినియోగిస్తుంది. ముఖ్యమంత్రి, ప్రాంతీయ మంత్రులు, సలహాదారులు, ఇతర సీనియర్ అధికారులు పదవుల్లో కొనసాగరు.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • ఒత్తిడిలో సమాఖ్య వ్యవస్థ: ఇది ఉగ్రవాద వ్యతిరేక అవసరమని ఇస్లామాబాద్ అంటుండగా, ఇది అణచివేత అని పీటీఐ అంటోంది. కేంద్ర ప్రతినిధి అయిన గవర్నర్, ప్రభుత్వ తొలగింపుకు ముందే సమాంతర అధికార కేంద్రాలను సృష్టించారు.
  • ద్విముఖ సంక్షోభం: కేంద్రంతో రాజకీయ పోరాటం, సీమాంతర సంబంధాలున్న ఉగ్రవాద సంస్థలతో క్షీణిస్తున్న భద్రతా పరిస్థితి. భద్రత క్షీణించడానికి ఇటీవలి ప్రధాన కారణం ఇస్లామాబాద్-ప్రాంతాల మధ్య అంతరమేనని వ్యాసం చెబుతుంది.
  • పౌర-సైనిక సమతుల్యత: సమాఖ్య ప్రభుత్వాన్ని సైన్యం మద్దతున్నదిగా వర్ణించారు. ఈ నిరసనలు ఈ ప్రాంతాల సైనికీకరణ అవసరమైన సైన్యం ప్రాంతీయ అజెండాకు "పైపై సాకు" మాత్రమేనని మాజీ అఫ్గాన్ రాయబారి ఆతిఫ్ మషాల్ అంటున్నారు. "నియంత్రిత అస్థిరత" శకం ముగియవచ్చని ఆయన అదనంగా చెబుతున్నారు.
  • పాకిస్తాన్-అఫ్గానిస్తాన్-తాలిబాన్ కోణం: కేపీని స్థావరంగా వాడుకుంటూ తాలిబాన్ టీటీపీ యోధులను పంపుతోందని ఇస్లామాబాద్ ఆరోపిస్తోంది. తాలిబాన్‌కు వ్యతిరేకంగా మాజీ అఫ్గాన్ భద్రతా అధికారులకు పాకిస్తాన్ శిక్షణ ఇస్తోందని విమర్శకులు ఆరోపిస్తున్నారు. అఫ్గానిస్తాన్, ఇరాన్, మధ్య ఆసియాల కోసం ప్రణాళికలతో ముడిపడిన ఐఎస్‌కేపీకి సైనిక మద్దతు ఉందని ఐఎస్‌కేపీ నిపుణుడు ఖలీలుల్లా సఫీ అనుమానిస్తున్నారు. తరచు జరిగే సరిహద్దు ఘర్షణలు సంక్షోభాన్ని పెంచుతున్నాయి; ఆధిపత్యంలో ఉన్న తాలిబాన్ ఐఎస్‌కేపీని బయటకు నెట్టేసింది.
  • న్యాయ, హక్కుల కోణం: ఖాన్ చికిత్సపై పాకిస్తాన్ సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలు పాటించలేదు. ఇంటర్నెట్ నిలిపివేతలు, పాఠశాలల మూసివేత, సామూహిక నిర్బంధాలు పౌర స్వేచ్ఛలపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి.
  • భారత్‌కు చిక్కులు: పాకిస్తాన్ వాయవ్య ప్రాంతంలోని అస్థిరత, అఫ్గాన్-పాక్ సరిహద్దు, పాకిస్తాన్ అంతర్గత చట్టబద్ధత సంక్షోభం — ఇవన్నీ భారత పశ్చిమ పొరుగు విధానంపై ప్రభావం చూపుతాయి. ౩౫౬వ అధికరణం చుట్టూ భారత్ నిర్మించుకున్న రక్షణలతో పోల్చడం ఉపయోగకరమైన విశ్లేషణాత్మక కోణం.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "సమాఖ్య వ్యవస్థల్లో అత్యవసర అధికారాలు రాజ్యాన్ని రక్షించగలవు, కానీ ప్రతిపక్ష ప్రభుత్వాలను తొలగించడానికీ వినియోగించవచ్చు. పాకిస్తాన్‌లోని ఖైబర్ పఖ్తూన్‌ఖ్వాలో ఇటీవల అత్యవసర పాలన విధించడాన్ని, భారతదేశంలో ౩౫౬వ అధికరణం చుట్టూ ఉన్న రక్షణలను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి. భారత పొరుగు దేశాల భద్రతపై దీని ప్రభావాలేమిటి?"

సంబంధిత అంశాలు

  • ౩౫౨–౩౬౦ అధికరణాలు (అత్యవసర నిబంధనలు); ఎస్.ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (౧౯౯౪)
  • గవర్నర్ పాత్ర; ౩౫౬వ అధికరణంపై సర్కారియా, పుంఛీ కమిషన్ అభిప్రాయాలు
  • భారత్-పాకిస్తాన్, భారత్-అఫ్గానిస్తాన్ సంబంధాలు; తాలిబాన్ ప్రభుత్వం, సీమాంతర ఉగ్రవాదం
  • పాకిస్తాన్ రాజకీయాల్లో సైన్యం పాత్ర; ౧౮వ సవరణ, పాకిస్తాన్ సమాఖ్య వ్యవస్థ

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

13 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో