BrainParrot

స్టబుల్ దహనాలు ఎందుకు మళ్లీ మళ్లీ వస్తున్నాయి

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 9 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • వాయవ్య భారతదేశంలో స్టబుల్ దహనానికి మూడు అంశాలు కలిసి కారణమని వ్యాసం వాదిస్తుంది. మొదటిది, వరి కోతను ఆలస్యం చేసిన భూగర్భజల పరిరక్షణ చట్టం (పీపీఎస్ఎస్‌డబ్ల్యూఏ ౨౦౦౯). రెండవది, వరి–గోధుమ ప్రోత్సాహక నిర్మాణం (కనీస మద్దతు ధరపై సేకరణ, ఉచిత లేదా చౌక విద్యుత్). మూడవది, ఖర్చుతో కూడిన అవశేష నిర్వహణ పద్ధతులు.
  • ఇది పంజాబ్‌లోని ప్రధానంగా యంత్రాధారిత (క్షేత్రంలోనే) విధానాన్ని, హర్యానా నగదు ప్రోత్సాహక నమూనాతో పోలుస్తుంది. అలాగే నమోదైన దహనాల తగ్గుదల (౨౦౨౨తో పోలిస్తే ౨౦౨౫లో ౯౦%) కచ్చితమైనదేనా అని ప్రశ్నిస్తుంది. దీన్ని కొలిచిన ఉపగ్రహ ప్రోటోకాల్‌కు పరిమితులు ఉన్నాయని కారణం చెబుతుంది.
  • క్షేత్రంలోనే, క్షేత్రం బయట చేపట్టే చర్యల కలయిక, వరి నుంచి మధ్య–దీర్ఘకాలిక వైవిధ్యీకరణ, మెరుగైన కొలత విధానం పరిష్కారంగా సూచించింది. శిక్షాత్మక నిబంధనలు మాత్రమే ఫలితమివ్వే అవకాశం తక్కువని చెబుతుంది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ — పర్యావరణం (కాలుష్యం, పంట అవశేషాలు), జీఎస్౩ — వ్యవసాయం (కనీస మద్దతు ధర/సేకరణ, పంటల వైవిధ్యీకరణ), జీఎస్౨ — పాలన

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • పీపీఎస్ఎస్‌డబ్ల్యూఏ ౨౦౦౯ పంజాబ్ రాష్ట్ర చట్టం. ఇది మే ౧౦కి ముందు వరి నారుమడి వేయడాన్ని, జూన్ ౧౦కి ముందు నాట్లు వేయడాన్ని నిషేధిస్తుంది. ఇది భూగర్భజల పరిరక్షణ చర్య, దీని దుష్ప్రభావం కోత ఆలస్యం కావడం.
  • కంబైన్ హార్వెస్టర్లు (సుమారు ౧ అడుగు మోడు వదులుతాయి), పూసా-౪౪ రకం (అధిక దిగుబడి, కోతకు ౧౫౦–౧౬౦ రోజులు) వరి–గోధుమల మధ్య వ్యవధిని కుదిస్తున్నాయి.
  • క్షేత్రంలోనే చేసే చర్యలు: పంట అవశేషాల నిర్వహణ యంత్రాలు (హ్యాపీ సీడర్, సూపర్ సీడర్, రోటావేటర్), స్వల్పకాలిక వరి రకాలు, వరిని నేరుగా విత్తడం. క్షేత్రం బయట చర్యలు: అవశేషాన్ని జీవ ఇథనాల్, సంపీడిత జీవవాయువు కోసం వాడటం.
  • స్టబుల్ తగలబెట్టే రైతులను కనీస మద్దతు ధర ప్రయోజనాల నుంచి మినహాయించవచ్చని జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ ౨౦౧౮లో తీర్పు ఇచ్చింది. సుప్రీంకోర్టు ఈ అభిప్రాయాన్ని ౨౦౨౩లో సమర్థించింది.
  • ౨౦౨౫ దహన కాలంలో కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి సంచార బృందాలను మోహరించింది. సమర్థ పర్యవేక్షణ లోపానికి బాధ్యులైన అధికారులపై న్యాయవ్యవస్థ ముందు ఫిర్యాదులు దాఖలు చేయాలని సీఏక్యూఎం ఆదేశించింది.
  • క్రీమ్స్ ప్రోటోకాల్ = అంతరిక్షం నుంచి వ్యవసాయ పర్యావరణ వ్యవస్థ పర్యవేక్షణ, నమూనా పరిశోధన కన్సార్టియం. ఇది నాసాకు చెందిన మోడిస్, వీఐఐఆర్ఎస్ ధ్రువకక్ష్య ఉపగ్రహాలపై ఆధారపడింది. ధ్రువ ఉపగ్రహాలు భారతదేశాన్ని నిర్ణీత సమయాల్లో (ఉదయం ౧౦:౩౦ నుంచి మధ్యాహ్నం ౧:౩౦) మాత్రమే చూస్తాయి, అప్పటికి మండుతున్న మంటలనే గుర్తిస్తాయి.
  • భూస్థిర ఉపగ్రహాలు ఒకే ప్రాంతాన్ని నిరంతరం పరిశీలిస్తాయి. ౨౦౨౫ నవంబర్‌లో ఇస్రో శాస్త్రవేత్తల నేతృత్వంలో వచ్చిన కరెంట్ సైన్స్ అధ్యయనం వీటిని ఉపయోగించింది.
  • స్టబుల్ దహన ఉద్గారాలు: సూక్ష్మ ధూళి కణాలు, కార్బన్ మోనాక్సైడ్, బాష్పశీల కర్బన సమ్మేళనాలు, క్యాన్సర్ కారక పదార్థాలు. కోల్పోయే నేల పోషకాలు: నత్రజని, గంధకం, పొటాష్, భాస్వరం, సూక్ష్మపోషకాలు.
  • నాసా గ్రేస్ ఉపగ్రహ (గురుత్వాకర్షణ ఆధారిత భూగర్భజల కొలత) అధ్యయనం ౨౦౦౯లో పంజాబ్, హర్యానా, రాజస్థాన్‌లను కవర్ చేసింది.
  • ప్రిలిమ్స్‌కు సంబంధించిన సంస్థలు: సీఏక్యూఎం (చట్టబద్ధ), కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి, వాయు నాణ్యతపై పార్లమెంటరీ కమిటీ, ఇస్రో.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • పరిమాణం: పంజాబ్, హర్యానా కలిసి సుమారు ౨౯ మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల వరి గడ్డిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. వాయవ్య భారతదేశమంతటా (పంజాబ్, హర్యానా, ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు) అక్టోబర్ ప్రారంభం నుంచి నవంబర్ చివరి వరకు దహనం కొనసాగుతుంది.
  • భూగర్భజలం: ౨౦౧౨లో పంజాబ్ సాగు విస్తీర్ణంలో సుమారు ౭౩% భూగర్భజలంతో సాగైంది. ౧౪.౩౧ బిలియన్ ఘనపు మీటర్ల లోటును అధిక తోడివేతతో పూడ్చారు. ౧౯౯౯ నుంచి ౨౦౦౯ మధ్య భూగర్భజలం ఏటా ౦.౩౬ మీటర్లు పడిపోయింది. నాసా గ్రేస్ ప్రకారం ౨౦౦౨ నుంచి ౨౦౦౮ మధ్య పంజాబ్, హర్యానా, రాజస్థాన్ ౧౦౯ ఘనపు కిలోమీటర్ల భూగర్భజలాన్ని కోల్పోయాయి. అప్పట్లో ప్రపంచంలో అతిపెద్ద క్షీణత ఇదే.
  • పీపీఎస్ఎస్‌డబ్ల్యూఏ జరిమానా: ఉల్లంఘన జరిగిన ప్రతి నెలకు హెక్టారుకు రూ. ౧౦,౦౦౦. అధికారులు ముందుగా విత్తిన వరిని నాశనం చేయవచ్చు, వారి చర్యలకు చట్టపరమైన పరిశీలన నుంచి మినహాయింపు ఉంది.
  • క్యాలెండర్ ఒత్తిడి: వరి కోత అక్టోబర్ చివరి / నవంబర్ ప్రారంభానికి మారడంతో గోధుమ విత్తనానికి ముందు కేవలం ౧౦–౧౫ రోజుల వ్యవధే మిగులుతోంది.
  • సేకరణ (౨౦౧౨–౨౦౨౪): వరి సేకరణ దేశవ్యాప్తంగా ఉత్పత్తిలో సగటున సుమారు ౩౭% కాగా, పంజాబ్‌లో ౮౭%, హర్యానాలో ౭౪%. గోధుమ దేశవ్యాప్తంగా ౩౦%, పంజాబ్‌లో ౭౦%, హర్యానాలో ౬౩%. జాతీయ సగటులో ఈ రెండు రాష్ట్రాలూ కలిసి ఉన్నాయి, కాబట్టి అసలు అంతరం ఇంకా పెద్దది. పంజాబ్‌లో విద్యుత్ ఉచితం, హర్యానాలో దాదాపు ఉచితం.
  • పరిష్కారాల ఖర్చు: హ్యాపీ/సూపర్ సీడర్లకు ౬౦ హార్స్‌పవర్ ట్రాక్టర్ కావాలి, అది ఏడాదిలో ఎక్కువకాలం ఖాళీగా ఉంటుంది. దాన్ని అద్దెకు తీసుకోవడానికి సుమారు రూ. ౧౦,౦౦౦ ఖర్చవుతుంది, ఎక్కువకాలం వేచి ఉండాలి. క్షేత్రం బయట చర్యలకు ఎకరానికి రూ. ౧,౫౦౦–రూ. ౨,౫౦౦ అవుతుంది.
  • ౨౦౨౫ అమలు: ౩౧ కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి సంచార బృందాలు పంజాబ్‌లోని ౧౮, హర్యానాలోని ౧౩ జిల్లాలను కవర్ చేశాయి. పంజాబ్‌లో సుమారు ౧౦,౫౦౦, హర్యానాలో ౧౦,౦౦౦ క్షేత్రస్థాయి సిబ్బందిని మోహరించారు.
  • హర్యానా ప్రోత్సాహకాలు: పంట అవశేషాల నిర్వహణ వాడకానికి ఎకరానికి రూ. ౧,౦౦౦, వరిని నేరుగా విత్తడానికి ఎకరానికి రూ. ౪,౦౦౦, ఇతర పంటలకు వైవిధ్యీకరణకు ఎకరానికి రూ. ౭,౦౦౦, బాగా పనిచేసిన పంచాయతీలకు ప్రోత్సాహకాలు.
  • పంజాబ్‌పై సీఏక్యూఎం ౨౦౨౫ పరిశీలన: సకాలంలో పంట అవశేషాల నిర్వహణ యంత్రాలు, సంపీడిత జీవవాయువు ప్లాంట్లకు, గడ్డిని వాడే ఇతర పరిశ్రమలకు మద్దతు, అమలు విషయంలో ఇంకా ఎక్కువ చేయాలి. పంజాబ్ ఎక్కువగా క్షేత్రంలోనే అవశేష నిర్వహణను అనుసరించింది, క్షేత్రం బయట చర్యలు పరిమితం.
  • చెబుతున్న ఫలితం: ౨౦౨౨ ఇదే కాలంతో పోలిస్తే ౨౦౨౫ వరి కోతలో పంజాబ్, హర్యానా కలిసి దహన సంఘటనల్లో ౯౦% తగ్గుదల నమోదు చేశాయి (లోక్‌సభ నక్షత్ర గుర్తు ప్రశ్న సంఖ్య ౧౮, ౨౦౨౫ డిసెంబర్ ౧). కొలత విషయంలో జాగ్రత్త అవసరమని వ్యాసం సూచిస్తుంది.
  • ప్రత్యామ్నాయ అంచనా: అసలు అగ్నిప్రభావిత విస్తీర్ణాన్ని లెక్కించడానికి అనేక ఉపగ్రహాలను వాడిన ౨౦౨౫ ఇంటర్నేషనల్ ఫోరమ్ ఫర్ ఎన్విరాన్‌మెంట్, సస్టైనబిలిటీ అండ్ టెక్నాలజీ నివేదిక, సుమారు ౩౦% వరకు మరింత క్రమమైన తగ్గుదలను కనుగొంది.
  • ఎగవేత: కరెంట్ సైన్స్ అధ్యయనం (౨౦౨౫ నవంబర్, ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు) ధ్రువ ఉపగ్రహాలు వెళ్లే సమయాల్ని తప్పించుకోవడానికి రైతులు దహనాన్ని సాయంత్రం వేళలకు మార్చుతున్నట్లు కనుగొంది.
  • పార్లమెంటరీ కమిటీ: రైతులను శిక్షించడం చివరి మార్గంగా ఉండాలని చెప్పింది. రైతుల ఆదాయానికి హామీ ఇవ్వడానికి, క్షేత్రం బయట వాడకానికి గడ్డిని అమ్మినప్పుడు అన్ని ఖర్చులనూ కవర్ చేసే కనీస ధరను సిఫారసు చేసింది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • స్థిర భావన ౧: విధాన సమతూకాలు, అనాలోచిత పరిణామాలు. ఒక లక్ష్యం (భూగర్భజల పరిరక్షణ) కోసం చేసిన చట్టం, కోత కాలాన్ని చల్లని, నిశ్చల గాలి ఉండే శీతాకాల నెలల్లోకి మార్చి వాయు కాలుష్య సమస్యను సృష్టించింది. ఇది రంగాల మధ్య విధాన సంఘర్షణకు (నీరు – గాలి – వ్యవసాయం) విలక్షణ ఉదాహరణ.
  • స్థిర భావన ౨: మార్కెట్‌ను వక్రీకరించే ప్రోత్సాహకాలు. కనీస మద్దతు ధరపై హామీ సేకరణ, ఉచిత లేదా దాదాపు ఉచిత విద్యుత్ వల్ల వరి, గోధుమ సాగు రైతుకు హేతుబద్ధమైన ఎంపిక అవుతున్నాయి. ఫలితంగా నియంత్రణలు ఎలా ఉన్నా నీటిని అధికంగా వినియోగించే ఏకపంట విధానం స్థిరపడిపోతోంది.
  • స్థిర భావన ౩: ఆదేశ–నియంత్రణ వర్సెస్ ప్రోత్సాహక ఆధారిత నియంత్రణ. రైతులను శిక్షించడం (కనీస మద్దతు ధర నుంచి మినహాయింపు, జరిమానాలు) ఒకవైపు, సానుకూల ప్రోత్సాహకాలు (ఎకరానికి చెల్లింపులు) మరోవైపు ఉన్నాయి. రైతులు, అధికారుల మధ్య కుమ్మక్కు ప్రమాదాన్ని కూడా వ్యాసం నొక్కి చెబుతుంది. దీనివల్ల వాస్తవ తగ్గుదలకు బదులు పైకి కనిపించే తగ్గుదలే వస్తుంది.
  • స్థిర భావన ౪: రిమోట్ సెన్సింగ్, కొలత విశ్వసనీయత. దేన్ని, ఎప్పుడు కొలుస్తారనే దానిపై విధాన నిర్ధారణ ఆధారపడుతుంది. ధ్రువకక్ష్య ఉపగ్రహాల క్షణిక చిత్రాలు, భూస్థిర ఉపగ్రహాల నిరంతర పరిశీలన దీనికి స్పష్టమైన విజ్ఞాన సాంకేతిక ఉదాహరణ.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – పర్యావరణం: వాయు కాలుష్యం, పరిరక్షణ, క్షీణత; జీఎస్౩ – వ్యవసాయం: పంటల సరళి, కనీస మద్దతు ధర/సేకరణ, రాయితీలు, నీటిపారుదల; జీఎస్౨ – పాలన: కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయం, చట్టబద్ధ నియంత్రణ సంస్థలు; జీఎస్౩ – విజ్ఞాన సాంకేతికం: రిమోట్ సెన్సింగ్ అనువర్తనాలు.

నేపథ్యం

స్టబుల్ దహనం (పంట అవశేషాల దహనం)

పంజాబ్ భూగర్భజల పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౦౯ (పీపీఎస్ఎస్‌డబ్ల్యూఏ)

జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం, పరిసర ప్రాంతాల వాయు నాణ్యత నిర్వహణ కమిషన్ (సీఏక్యూఎం)

పంట అవశేషాల నిర్వహణ పథకం (కేంద్ర రంగ పథకం, వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ)

కనీస మద్దతు ధర, ప్రభుత్వ సేకరణ (మౌలిక భావన)

అదనపు నేపథ్యం

  • ప్రామాణిక కొలత ప్రోటోకాల్. రాష్ట్ర రిమోట్ సెన్సింగ్ కేంద్రాలు, భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన సంస్థతో సంప్రదించి, ఉపగ్రహ డేటా నుంచి పంట అవశేషాల దహన సంఘటనలను అంచనా వేయడానికి ఇస్రో ప్రామాణిక ప్రోటోకాల్‌ను రూపొందించింది. సీఏక్యూఎం దీన్ని ౨౦౨౧ ఆగస్టులో జారీ చేసింది. దీని ఆధారంగా భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన సంస్థకు చెందిన క్రీమ్స్ ప్రయోగశాల హర్యానా, ఢిల్లీ, పంజాబ్, ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్‌ల రోజువారీ అగ్నిప్రమాద సంఘటనల డేటాను ప్రచురిస్తుంది.
  • ఎగవేత ఆందోళనను సీఏక్యూఎం స్వయంగా గుర్తించింది. ప్రామాణిక ప్రోటోకాల్ ప్రకారం దహన సంఘటనలు తగ్గినా, ఉపగ్రహ గుర్తింపు నుంచి తప్పించుకోవడానికి సాయంత్రం ఆలస్యంగా దహనం జరుగుతున్నట్లు వార్తలొచ్చాయని సీఏక్యూఎం పత్రం పేర్కొంది. డ్రోన్, భూస్థాయి పర్యవేక్షణను విస్తరించాలని కూడా అది నొక్కి చెప్పింది.
  • పీపీఎస్ఎస్‌డబ్ల్యూఏకు తర్వాత సవరణ జరిగింది. స్వల్పకాలిక రకాలు అందుబాటులోకి వచ్చాక, చివరి తేదీలను మే ౧౫ (విత్తనం), జూన్ ౧౫ (నాట్లు)కు మార్చేలా ౨౦౧౪లో చట్టాన్ని సవరించినట్లు జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ వెబ్‌సైట్‌లోని పత్రం నమోదు చేసింది.
  • అమలు సాధనం. సుప్రీంకోర్టు పదేపదే ఆదేశాలివ్వడంతో ౨౦౨౪ నవంబర్‌లో సీఏక్యూఎం స్టబుల్ తగలబెట్టే రైతులపై జరిమానాలను (పర్యావరణ పరిహారం) రెట్టింపు చేసింది. రేటు కమతం పరిమాణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • విధాన సంఘర్షణ కారణత్వం: పీపీఎస్ఎస్‌డబ్ల్యూఏ ౨౦౦౯ భూగర్భజల సమస్యను పరిష్కరించింది కానీ కోతను శీతాకాలంలోకి నెట్టింది. ఇరుకైన వ్యవధి, కంబైన్ హార్వెస్టర్ అవశేషాల వల్ల దహనం "దాదాపు తప్పనిసరి"గా మారింది. ఇది వేర్వేరు విభాగాలుగా విడిపోయిన విధాన రూపకల్పనకు ఉదాహరణ.
  • మూల కారణంగా ప్రోత్సాహక నిర్మాణం: వరి సేకరణ పంజాబ్‌లో ౮౭%, హర్యానాలో ౭౪%, జాతీయ సగటు ౩౭%తో పోలిస్తే చాలా ఎక్కువ. దీనికి ఉచిత విద్యుత్ కూడా తోడై, భూగర్భజల మట్టాలు పడిపోతున్నా వైవిధ్యీకరణను నిరుత్సాహపరుస్తున్నాయి. వ్యతిరేక దిశలో లాగే రాయితీలను ఎదుర్కొని నియంత్రణ (పీపీఎస్ఎస్‌డబ్ల్యూఏ) విజయవంతం కాలేదు.
  • సాంకేతికతకు ఖర్చు, అందుబాటు అడ్డంకులు: ౬౦ హార్స్‌పవర్ ట్రాక్టర్ అవసరం, అద్దె ఖర్చు రూ. ౧౦,౦౦౦ సహా వేచి ఉండే సమయం, క్షేత్రం బయట చర్యలకు ఎకరానికి రూ. ౧,౫౦౦–రూ. ౨,౫౦౦. చిన్న రైతులకు దహనమే అత్యంత చౌక మార్గమనే విషయాన్ని పూర్తిగా శిక్షాత్మక విధానం విస్మరిస్తుంది.
  • పంజాబ్ వర్సెస్ హర్యానా — పాలన పోలిక: హర్యానా క్షేత్రంలోనే, క్షేత్రం బయట చర్యలను నగదు ప్రోత్సాహకాలతో జతచేస్తుంది. వీటిలో వైవిధ్యీకరణకు ఎకరానికి రూ. ౭,౦౦౦ ఉన్నాయి. పంజాబ్ క్షేత్రంలోనే పంట అవశేషాల నిర్వహణపై ఆధారపడుతుంది, యంత్రాల లభ్యత, అమలులో లోపాలను సీఏక్యూఎం గుర్తించింది. ఇది ముందు ప్రోత్సాహకాలు అనే పార్లమెంటరీ కమిటీ సిఫారసుకు సరిపోతుంది.
  • శిక్షాత్మక సాధనాలు, వాటి పరిమితులు: జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ (౨౦౧౮), సుప్రీంకోర్టు (౨౦౨౩) కనీస మద్దతు ధర నుంచి మినహాయింపుకు అనుమతిస్తున్నాయి. పేలవమైన పర్యవేక్షణకు అధికారులపై చర్య తీసుకోవాలని సీఏక్యూఎం కోరుతోంది. రైతులు, అధికారుల మధ్య కుమ్మక్కు వల్ల తగ్గింపు సాధించడానికి బదులు "చూపించడం" జరిగే వికృత ప్రోత్సాహకాల గురించి రచయిత హెచ్చరిస్తారు.
  • కొలత, డేటా సమగ్రత: క్రీమ్స్ ప్రోటోకాల్ మోడిస్/వీఐఐఆర్ఎస్ ఉపగ్రహాలు వెళ్లే సమయాలపై (ఉదయం ౧౦:౩౦ నుంచి మధ్యాహ్నం ౧:౩౦) ఆధారపడుతుంది, సాయంత్రం మంటలను అది గుర్తించలేదు. అధికారిక గణాంకంలో ౯౦% తగ్గుదల కనిపిస్తే, అనేక ఉపగ్రహాల ఆధారంగా అగ్నిప్రభావిత విస్తీర్ణం లెక్కిస్తే అది సుమారు ౩౦% మాత్రమే. ధ్రువ, భూస్థిర ఉపగ్రహ డేటాను కలపడంపైనే విధాన విశ్వసనీయత ఆధారపడుతుంది.
  • ముందున్న మార్గం: స్వల్పకాలంలో క్షేత్రంలోనే, క్షేత్రం బయట చర్యలు; క్షేత్రం బయట చర్యలు ఆచరణీయంగా మారడానికి గడ్డికి హామీ ధర; సేకరణ, విద్యుత్ సంస్కరణల ద్వారా పంటల వైవిధ్యీకరణ; పంచాయతీ స్థాయి ప్రోత్సాహకాలు; మెరుగైన కొలత పద్ధతి.
  • ఆరోగ్య, నేల ఖర్చులు: సూక్ష్మ ధూళి కణాలు, కార్బన్ మోనాక్సైడ్, బాష్పశీల కర్బన సమ్మేళనాలు, క్యాన్సర్ కారకాలతో కూడిన పొగమంచు ఆరోగ్యానికి హాని చేస్తుంది. పోషకాల నష్టం, నేల తేమ, సేంద్రియ పదార్థం కోల్పోవడం వల్ల తర్వాతి పంట కాలంలో ఎరువుల వాడకం పెరుగుతుంది.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "వాయవ్య భారతదేశంలో స్టబుల్ దహనం కేవలం రైతు ఎంపిక కాదు, విధాన, ప్రోత్సాహక చట్రం ఫలితం. అది కొనసాగడానికి కారణాలను పరిశీలించండి, పంజాబ్, హర్యానాలు చేపట్టిన చర్యల ప్రభావశీలతను మదింపు చేయండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • వాయు నాణ్యత నిర్వహణ కమిషన్ చట్టం, ౨౦౨౧; ఇపీసీఏ; జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమం; గ్రాప్ (దశలవారీ ప్రతిస్పందన కార్యాచరణ ప్రణాళిక)
  • కనీస మద్దతు ధర, వ్యవసాయ ఖర్చులు, ధరల కమిషన్, ప్రభుత్వ సేకరణ, భారత ఆహార సంస్థ; పంటల వైవిధ్యీకరణ పథకాలు
  • భూగర్భజల క్షీణత: కేంద్రీయ భూగర్భజల మండలి, జల్ శక్తి పథకాలు, అటల్ భూజల్ యోజన
  • జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ (అధికారాలు, పర్యావరణ పరిహారం), "కలుషితం చేసినవారే చెల్లించాలి" సూత్రం
  • రిమోట్ సెన్సింగ్: ధ్రువకక్ష్య వర్సెస్ భూస్థిర ఉపగ్రహాలు, ఇస్రో, భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన సంస్థ
  • సంపీడిత జీవవాయువు / సాతత్, ఇథనాల్ మిశ్రమ కార్యక్రమం

అంశాలు: GS3పర్యావరణం

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

9 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో