౫౭వ జీఎస్టీ మండలి సమావేశం: అరెస్టు అధికారాల కోత, రీఫండ్లలో వేగం; బ్యాంకులు/సంస్థల బంగారం దిగుమతులపై ఐజీఎస్టీ
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: ది హిందూ, 9 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- న్యూఢిల్లీలో గురువారం (౮ అక్టోబరు) జరిగిన జీఎస్టీ మండలి ౫౭వ సమావేశంలో రిజిస్ట్రేషన్, రీఫండ్లు, ఇన్పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్, వ్యాజ్యాలు, అంతర్రాష్ట్ర తనిఖీలకు సంబంధించి ప్రక్రియా సంస్కరణల నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు.
- అరెస్టు అధికారాలను తొలగించాలని, ప్రాసిక్యూషన్ పరిమితిని పెంచాలని, సాధారణ జరిమానాను తగ్గించాలని మండలి సిఫార్సు చేసింది. జీఎస్టీ రేట్లలో ఎలాంటి మార్పు చేయలేదు. ఈ మార్పులు ౨౦౨౭ ఏప్రిల్ ౧ నుంచి అమల్లోకి వస్తాయని అంచనా.
- అదే సమయంలో, బ్యాంకులు, నామినేటెడ్ ఏజెన్సీలు దిగుమతి చేసుకునే బంగారం, వెండి, ప్లాటినంపై ౨౦౨౬ ఏప్రిల్ ౧ నుంచి ౩% ఐజీఎస్టీ వర్తిస్తుందని రెవెన్యూ కార్యదర్శి అరవింద్ శ్రీవాస్తవ తెలిపారు. ఐజీఎస్టీ మినహాయింపు ఉన్న నిర్దేశిత బ్యాంకులు, ఏజెన్సీల జాబితాను ౨౦౨౬ మార్చి ౩౧ తర్వాత పొడిగించలేదని మండలికి తెలియజేశారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అధికరణ ౨౭౯ఏ: జీఎస్టీ మండలి; ౧౦౧వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, ౨౦౧౬.
- జీఎస్టీ మండలి అధ్యక్షుడు: కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి. ఓటింగ్: ౩/౪ భారిత మెజారిటీ; కేంద్రానికి ౧/౩, రాష్ట్రాలకు ౨/౩.
- మండలి నిర్ణయాలు సిఫార్సులు మాత్రమే (సలహా స్వభావం; మోహిత్ మినరల్స్, ౨౦౨౨ ప్రకారం కేంద్రానికి లేదా రాష్ట్రాలకు కట్టుబడవు).
- సీజీఎస్టీ చట్టం, ౨౦౧౭లో సెక్షన్ ౬౯ (అరెస్టు); సెక్షన్ ౧౩౨ (నేరాలు, శిక్షలు); సెక్షన్ ౧౨౫ (సాధారణ జరిమానా). సాధారణ జరిమానాను రూ. ౨౫,౦౦౦ నుంచి రూ. ౧౦,౦౦౦కు తగ్గించినట్లు వార్తాపత్రిక/పీఐబీ పేర్కొన్నాయి.
- ఐజీఎస్టీ: అంతర్రాష్ట్ర సరఫరా, దిగుమతులపై పన్ను (కేంద్రం, గమ్యస్థాన రాష్ట్రం మధ్య పంపిణీ అవుతుంది).
- మండలి రేట్ల నిర్ణయ చక్రం: ఇకపై ఏడాదికోసారి, వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభం నుంచి అమలు (ఆర్థిక మంత్రి చెప్పినట్లు).
- "ముఖరహిత మదింపు": ఇప్పటికే ఆదాయపు పన్నులో ఉంది; కేంద్ర జీఎస్టీకి విస్తరిస్తారు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- సమావేశం: ౫౭వ సమావేశం, ౨౦౨౬ అక్టోబరు ౮న జరిగింది. గత సమావేశం ౨౦౨౫ సెప్టెంబరులో జరిగి రేట్లను హేతుబద్ధీకరించి, పన్ను శ్లాబుల సంఖ్యను తగ్గించింది.
- శిక్షాత్మక నిబంధనలు:
- ప్రాసిక్యూషన్ పరిమితి రూ. ౧ కోటి → రూ. ౫ కోట్లు.
- సాధారణ జరిమానా రూ. ౨౫,౦౦౦ → రూ. ౧౦,౦౦౦.
- జీఎస్టీ అధికారుల అరెస్టు అధికారాల తొలగింపు.
- కాలపట్టిక:
- అన్ని మార్పులు ౨౦౨౭ ఏప్రిల్ ౧ నుంచి అమల్లోకి రావచ్చని అంచనా.
- జీఎస్టీ రేట్లలో మార్పు లేదు.
- కేంద్ర జీఎస్టీకి ముఖరహిత మదింపు: ౨౦౨౭ బడ్జెట్కు ముందు ప్రజాభిప్రాయం కోసం ముసాయిదా చట్రం, ౨౦౨౭-౨౮లో అమలు.
- ఆర్థిక మంత్రి వాదన: జీఎస్టీలో రేట్లు, ప్రక్రియలకు సంబంధించిన సమస్యల్లో ౯౯% ఇప్పుడు పరిష్కారమయ్యాయి. మరిన్ని సంస్కరణలకు తలుపులు తెరిచే ఉన్నాయి.
- రిజిస్ట్రేషన్, రిటర్నులు:
- ౬౧% పన్ను చెల్లింపుదారులకు మూడు పనిదినాల్లో ఆటోమేటిక్ రిజిస్ట్రేషన్ లభిస్తోంది.
- మిగిలిన తక్కువ రిస్కు ఉన్న పన్ను చెల్లింపుదారులకు ప్రశ్నలు, తిరస్కరణలు లేకుండా ఉండేందుకు కొత్త ఉన్నతీకరించిన వ్యవస్థ.
- చిన్న ఈ-కామర్స్ విక్రేతలకు సరళీకృత రిజిస్ట్రేషన్: అమ్మే ప్రతి రాష్ట్రంలో కాకుండా ఒకే రాష్ట్రంలో నమోదు.
- రిజిస్ట్రేషన్ సవరణ, రద్దు సులభతరం.
- వినియోగదారులకు సరఫరా చేసే రూ. ౫ కోట్ల వరకు టర్నోవర్ ఉన్న వ్యాపారాలకు త్రైమాసిక రిటర్నుకు బదులు వార్షిక రిటర్ను ఐచ్ఛిక పథకానికి సూత్రప్రాయ ఆమోదం. తుది నిర్ణయం తదుపరి మండలి సమావేశంలో వస్తుంది.
- రీఫండ్లు: ధ్రువీకరణ ౧౦ రోజుల్లో (గతంలో ౧౫). ధ్రువీకరణ తర్వాత మూడు పనిదినాల్లో ౯౦% క్లెయిములు విడుదలవుతాయని ప్రభుత్వ అంచనా (రిస్కు మదింపు ఆధారంగా).
- అంతర్రాష్ట్ర సరకు రవాణా:
- తనిఖీ, నిర్బంధం లేదా జప్తు సరఫరాదారు రాష్ట్ర లేదా గమ్యస్థాన రాష్ట్ర అధికారి మాత్రమే చేయాలి, మధ్యలో ఉన్న ఏ అధికారీ కాదు.
- అడ్డగింత "నిర్దిష్ట నిఘా సమాచారం" ఉన్నప్పుడే, సంయుక్త కమిషనర్ స్థాయి అధికారి అనుమతితో.
- బంగారం, వెండి, ప్లాటినం దిగుమతులు:
- బ్యాంకులు, నామినేటెడ్ ఏజెన్సీల దిగుమతులపై ౨౦౨౬ ఏప్రిల్ ౧ నుంచి ౩% ఐజీఎస్టీ.
- విలువైన లోహాల దిగుమతులపై ఐజీఎస్టీ మినహాయింపు ఉన్న నిర్దిష్ట బ్యాంకులు/ఏజెన్సీల జాబితాను ౨౦౨౬ మార్చి ౩౧ తర్వాత పొడిగించలేదు.
- సూత్రం: ప్రక్రియా సంస్కరణలు విశ్వాసం ఆధారంగా సాగాలని, మరీ చొరబాటుగా ఉండకూడదని ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ అన్నారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- జీఎస్టీ అనేది గమ్యస్థానం ఆధారిత, ద్వంద్వ (కేంద్రం + రాష్ట్రాలు) పన్ను. రేట్లు, పరిమితులు, చట్టంపై కేంద్రం, రాష్ట్రాలు కలిసి నిర్ణయించే రాజ్యాంగబద్ధ వేదిక మండలి.
- ఈ సంస్కరణలు గత ఏడాది రేట్ల హేతుబద్ధీకరణ నుంచి ప్రక్రియా సంస్కరణల వైపు మళ్లడాన్ని సూచిస్తాయి. నేరరహితీకరణ, "విశ్వాసం ఆధారిత" విధానం వల్ల అధికారుల విచక్షణాత్మక అమలు తగ్గుతుంది.
- ఐజీఎస్టీ అనేది అంతర్రాష్ట్ర సరఫరాలు, దిగుమతులపై విధించే పన్ను. నిర్దిష్ట దిగుమతులపై మినహాయింపులు వాణిజ్యపరమైన ప్రభావాలున్న విధాన సాధనాలు.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ — ఆర్థిక వ్యవస్థ: పన్నుల విధానం, జీఎస్టీ నిర్మాణం; వ్యాపార నిర్వహణ సౌలభ్యం; జీఎస్౨ — రాజ్యవ్యవస్థ: సహకార సమాఖ్య విధానం (అధికరణ ౨౭౯ఏ).
నేపథ్యం
జీఎస్టీ మండలి
అదనపు నేపథ్యం
- పీఐబీ/జీఎస్టీ మండలి రికార్డులు చెప్పేదేమిటి:
- గత ఏడాది జరిగిన ౫౬వ సమావేశం రేట్ల హేతుబద్ధీకరణపై దృష్టి పెట్టింది. ౫౭వ సమావేశం రిజిస్ట్రేషన్, రిటర్నులు, రీఫండ్లు, తీర్పు ప్రక్రియలపై ప్రక్రియా సంస్కరణల సిఫార్సులతో పాటు వివరణలు, వాణిజ్య సులభతర చర్యలను చేసింది.
- సీజీఎస్టీ చట్టం, ౨౦౧౭లోని సెక్షన్ ౬౯ను తొలగించడం ద్వారా అరెస్టు అధికారాలను పూర్తిగా ఉపసంహరిస్తారు.
- ప్రాసిక్యూషన్ కొనసాగుతుంది, కానీ సంబంధిత మొత్తం రూ. ౫ కోట్లు మించినప్పుడు మాత్రమే.
- జైలు శిక్షను హేతుబద్ధీకరించారు: రూ. ౧౦ కోట్లు మించితే ఐదేళ్ల వరకు జైలు, జరిమానా లేదా రెండూ; రూ. ౫–౧౦ కోట్ల మధ్య రెండేళ్ల వరకు జైలు, జరిమానా లేదా రెండూ.
- సెక్షన్ ౧౩౨(౩) ప్రకారం ఉన్న కనిష్ఠ ఆరు నెలల జైలు శిక్షను తొలగిస్తారు, తద్వారా న్యాయస్థానాలకు విచక్షణ లభిస్తుంది.
- షోకాజ్ నోటీసుల జారీకి కనీస పరిమితి రూ. ౧౦,౦౦౦గా నిర్ణయించారు. అంటే పన్ను మొత్తం రూ. ౧౦,౦౦౦ కంటే తక్కువైతే నోటీసు ఇవ్వరు.
- అడ్డగింత నిబంధనలు (పీఐబీ పదజాలం): నిర్దిష్ట నిఘా సమాచారం ఉన్నప్పుడు, సంయుక్త కమిషనర్ స్థాయికి తక్కువ కాని అధికారి అనుమతితో మాత్రమే అడ్డగింత చేయాలి. సరఫరాదారు లేదా స్వీకర్త అడ్డగింత జరిగే రాష్ట్రంలో ఉన్నా లేదా నమోదై ఉన్నా మాత్రమే తనిఖీ, నిర్బంధం లేదా జప్తు చేయాలి. మార్గమధ్యంలోని రాష్ట్రాల్లో అడ్డగింత ఉండదు.
- బంగారం దిగుమతుల నేపథ్యం:
- మండలి సిఫార్సు మేరకు, నిర్దిష్ట నామినేటెడ్ ఏజెన్సీల బంగారం దిగుమతిపై ఐజీఎస్టీ మినహాయింపును ౨౦౧౮ అక్టోబరు ౧౩ నుంచి కల్పించారు.
- ఆభరణాల ఎగుమతిదారులకు శూన్య జీఎస్టీతో సరఫరా సాధ్యం చేయడం ఈ మినహాయింపు ఉద్దేశం.
- విదేశీ వాణిజ్య విధానం కింద నామినేటెడ్ ఏజెన్సీల్లో హెచ్హెచ్ఈసీ, ఎంఎస్టీసీ, డైమండ్ ఇండియా లిమిటెడ్ ఉన్నాయి; ఏ బ్యాంకునైనా నామినేటెడ్ ఏజెన్సీగా ఆర్బీఐ అనుమతించవచ్చు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- రేట్ల నుంచి ప్రక్రియల వైపు: గత ఏడాది శ్లాబుల హేతుబద్ధీకరణ తర్వాత, మండలి రిజిస్ట్రేషన్, రీఫండ్, ఇన్పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్, వ్యాజ్యాల వంటి అనుసరణ వ్యయాలపై దృష్టి పెడుతోంది. జీఎస్టీ ఏటా రేట్ల నిర్ణయంతో "స్థిరీకరణ" దశలోకి ప్రవేశిస్తోందని ఇది సూచిస్తుంది.
- నేరరహితీకరణ, విశ్వాసం ఆధారిత పన్ను పాలన: అరెస్టు అధికారాల తొలగింపు, రూ. ౫ కోట్లకు పెరిగిన ప్రాసిక్యూషన్ పరిమితి, తగ్గిన జరిమానా, రూ. ౧౦,౦౦౦ నోటీసు పరిమితి చిన్న వ్యాపారులకు వేధింపులను ("ఇన్స్పెక్టర్ రాజ్") తగ్గిస్తాయి. నిరోధక శక్తిపరంగా రాజీ ఏమంటే, రూ. ౫ కోట్లు మించితే ప్రాసిక్యూషన్ సాధ్యమే; మోసాలు, నకిలీ ఇన్పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్ ముఠాలను అరికట్టడానికి డేటా విశ్లేషణ, రికవరీ వంటి ఇతర సాధనాలు అవసరం.
- సహకార సమాఖ్య విధానం: అడ్డగింతను సరఫరాదారు లేదా గమ్యస్థాన రాష్ట్ర అధికారులకే పరిమితం చేయడం వల్ల మార్గమధ్య రాష్ట్రాలతో ఘర్షణ తగ్గుతుంది. ఈ రాష్ట్ర అధికారాలపై సర్దుబాటుకు మండలి ఏకాభిప్రాయ విధానాన్ని ఉపయోగించారు.
- పని మూలధనం, ఎంఎస్ఎంఈలు: రీఫండ్ ధ్రువీకరణలో వేగం (౧౦ రోజులు), ఆటోమేటిక్ రిజిస్ట్రేషన్, రూ. ౫ కోట్ల వరకు ఉన్న సంస్థలకు వార్షిక రిటర్ను ఎంపిక, ముఖ్యంగా ఎగుమతిదారులు, చిన్న ఈ-కామర్స్ విక్రేతల పని మూలధనం, అనుసరణ భారాలను తగ్గిస్తాయి.
- వ్యాపారాలకు ఊహాత్మకత: రేట్ల నిర్ణయం ఏడాదికోసారి, వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరం నుంచి అమలు కావడం వల్ల నిశ్చితత్వం పెరుగుతుంది.
- ఆదాయం, విధానపరమైన రాజీలు: బంగారం దిగుమతులపై ఐజీఎస్టీ మార్పు, మినహాయింపులు రద్దయ్యేలా వదిలేయడాన్ని (జాబితాను ౨౦౨౬ మార్చి ౩౧ తర్వాత పొడిగించకపోవడం) చూపుతోంది. ఇది బులియన్ మార్గాల (బ్యాంకులు/నామినేటెడ్ ఏజెన్సీలు) పన్ను విధానాన్ని మారుస్తుంది; బంగారం దిగుమతి బిల్లు, ఆభరణాల ఎగుమతిదారులపై ప్రభావం చూపుతుంది.
- సాంకేతికత, ముఖరహిత పాలన: కేంద్ర జీఎస్టీకి ముఖరహిత మదింపు విస్తరణ (౨౦౨౭ బడ్జెట్కు ముందు సంప్రదింపులు; ౨౦౨౭-౨౮లో అమలు) పన్నుల రంగంలో ఇ-గవర్నెన్స్ వినియోగం. విచక్షణ, అవినీతిని తగ్గించడం దీని లక్ష్యం.
- హెచ్చరిక: మండలి సిఫార్సు చేస్తుంది మాత్రమే. చట్టబద్ధ మార్పులకు (ఉదా. సెక్షన్ ౬౯ తొలగింపు) పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభలు చట్టాలను సవరించాలి. మార్పులు ౨౦౨౭ ఏప్రిల్ ౧ నుంచి అమల్లోకి రావచ్చని వార్తాపత్రిక పేర్కొంది.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "రేట్ల హేతుబద్ధీకరణ నుంచి ప్రక్రియా సంస్కరణలు, నేరరహితీకరణ వైపు జీఎస్టీ మండలి ఇటీవల మళ్లడం విశ్వాసం ఆధారిత పన్ను వ్యవస్థ వైపు పయనాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. వ్యాపార నిర్వహణ సౌలభ్యం, పన్ను అనుసరణపై దీని ప్రభావాలను, ఎగవేతకు వ్యతిరేకంగా అవసరమైన రక్షణలను చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- జీఎస్టీ నిర్మాణం: సీజీఎస్టీ, ఎస్జీఎస్టీ, ఐజీఎస్టీ, యూటీజీఎస్టీ; పరిహార సెస్; సరఫరా స్థలం; ఇన్పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్
- అధికరణ ౨౪౬ఏ, ౨౬౯ఏ, ౨౭౯ఏ; ఆర్థిక సంఘం, ఆర్థిక సమాఖ్య విధానం
- జీఎస్టీ అప్పీలేట్ ట్రిబ్యునల్, వివాద పరిష్కారం (అధికరణ ౨౭౯ఏ(౧౧) యంత్రాంగం)
- ప్రత్యక్ష పన్నుల ముఖరహిత మదింపు; పన్ను చెల్లింపుదారుల హక్కుపత్రం
- బంగారం దిగుమతులు, కస్టమ్స్ సుంకం, కరెంట్ ఖాతా లోటు, విదేశీ వాణిజ్య విధానం (నామినేటెడ్ ఏజెన్సీలు)
- వ్యాపార నిర్వహణ సౌలభ్యం, నేరరహితీకరణ (జన్ విశ్వాస్)
అంశాలు: GS3ఆర్థిక వ్యవస్థ
9 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో