BrainParrot

UPSC चालू घडामोडी मराठीत — 9 नोव्हेंबर, 2026

9 नोव्हेंबर, 2026 च्या UPSC साठी उपयुक्त चालू घडामोडी: द हिंदू, PIB, PRS, योजना आणि कुरुक्षेत्रमधील नोट्स, प्रिलिम्स फॅक्ट कार्ड्स आणि दैनिक डायजेस्ट.

PIB · 9 बाबी

GS3फॅक्ट कार्ड

केंद्रीय गृहमंत्री आणि सहकार मंत्री श्री अमित शाह यांच्या हस्ते अहमदाबादमध्ये सुमारे ₹१,४०० कोटींच्या विविध विकासकामांचे उद्घाटन आणि पायाभरणी

केंद्रीय गृहमंत्री आणि सहकार मंत्री श्री अमित शाह यांनी आज गुजरातमधील अहमदाबाद येथे सुमारे ₹१,४०० कोटींच्या विविध विकास प्रकल्पांचे उद्घाटन आणि पायाभरणी केली. या प्रसंगी गुजरातचे मुख्यमंत्री श्री भूपेंद्र पटेल आणि इतर अनेक मान्यवर उपस्थित होते.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस३ – अंतर्गत सुरक्षा: अमली पदार्थांची तस्करी; जीएस२ – शासन: नगरविकास, सामाजिक क्षेत्रातील योजना

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
  • नशामुक्तीची जाहीर केलेली लक्ष्ये (धोरणदृष्ट्या महत्त्वाची):
  • 'नक्षलमुक्त भारत' या ध्येयानंतर मोदी सरकारने ३१ डिसेंबर २०२९ पर्यंत 'नशामुक्त भारत' करण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे.
  • शाह यांनी ३१ डिसेंबर २०२८ पूर्वी 'नशामुक्त गुजरात' करण्याचे आवाहन केले.

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय)

UPSC नोट वाचा →
GS2फॅक्ट कार्ड

भारत–म्यानमार यांच्यातील पहिला द्विपक्षीय त्रिसेवा एचएडीआर सराव ‘राहत मित्र’ चेन्नई येथे संपन्न

भारत आणि म्यानमारच्या संरक्षण दलांदरम्यान ५ आणि ६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी झालेला पहिला द्विपक्षीय त्रिसेवा मानवतावादी मदत आणि आपत्ती निवारण (एचएडीआर) सराव ‘राहत मित्र’ चेन्नई येथे संपन्न झाला.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत–म्यानमार संरक्षण सहकार्य; जीएस३ – सुरक्षा / आपत्ती व्यवस्थापन: एचएडीआर

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
  • 'राहत मित्र' हा सराव भारत आणि म्यानमार यांच्या संरक्षण दलांमधील पहिला द्विपक्षीय त्रिसेवा मानवतावादी साहाय्य आणि आपत्ती निवारण (एचएडीआर) सराव आहे.
  • ठिकाण: चेन्नई.
  • कालावधी: दोन दिवस, ०५–०६ नोव्हेंबर २०२६.

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय)

UPSC नोट वाचा →
GS2संपूर्ण नोट

१,३६४ कर्करोगविरोधी औषधी संयुगांच्या सुधारित कमाल विक्री किमती (एमआरपी) आजपासून लागू

राष्ट्रीय औषध किंमत प्राधिकरणाने (एनपीपीए) १३७ कर्करोगविरोधी औषधांच्या एमआरपीवरील व्यापार नफ्यावर मर्यादा घातली. हे पाऊल महासंचालनालय आरोग्य सेवा (डीजीएचएस, आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय) अंतर्गतील तज्ज्ञ समितीच्या शिफारशींनुसार उचलले गेले. अधिसूचनेची तारीख १७ ऑक्टोबर २०२६ आहे.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस२ — आरोग्य / सामाजिक न्याय; जीएस३ — किंमत नियमन

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
  • एनपीपीए रसायने व खते मंत्रालयाच्या औषधनिर्माण विभागांतर्गत कार्य करते.
  • १३७ औषधांची शिफारस करणारी तज्ज्ञ समिती महासंचालनालय आरोग्य सेवा (आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय) यांनी स्थापन केली होती.
  • डीपीसीओ २०१३ अत्यावश्यक वस्तू अधिनियम, १९५५ अंतर्गत काढलेला आहे. परिच्छेद १९ सार्वजनिक हितासाठी किंमत निश्चित करण्यास परवानगी देतो. टीएमआर ही त्यासाठी वापरलेली यंत्रणा आहे.

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय)

UPSC नोट वाचा →
GS3फॅक्ट कार्ड

दिल्लीला मिळणार पहिली मनोरंजनात्मक यमुना क्रूझ सेवा

यमुना नदीवर मनोरंजनात्मक नदी क्रूझ सेवा सुरू होत असल्याने दिल्लीच्या पर्यटन क्षेत्रात एका नवीन आकर्षणाची भर पडणार आहे.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस३ — पायाभूत सुविधा: अंतर्देशीय जलमार्ग, शाश्वत वाहतूक; जीएस३ — पर्यावरण (स्वच्छ गतिशीलता)

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
  • यमुना नदीवरील मनोरंजनात्मक नदी क्रूझ सेवेचे उद्घाटन मंगळवार, १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी सोनिया विहार येथे केंद्रीय बंदरे, नौवहन आणि जलमार्ग मंत्री सर्बानंद सोनोवाल यांच्या हस्ते होणार आहे. ही सेवा दिल्लीतील सोनिया विहार–जगतपूर पट्ट्यात विकसित करण्यात आली आहे.
  • उद्घाटनाला उपस्थित राहणाऱ्या मान्यवरांमध्ये दिल्लीचे नायब राज्यपाल तरनजीत सिंह संधू, दिल्लीच्या मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता, बंदरे राज्यमंत्री शंतनू ठाकूर आणि रस्ते वाहतूक व महामार्ग राज्यमंत्री हर्ष मल्होत्रा यांचा समावेश आहे. दिल्लीचे मंत्री परवेश साहिब सिंह (सार्वजनिक बांधकाम तसेच सिंचन व पूरनियंत्रण) आणि कपिल मिश्रा (पर्यटन) तसेच खासदार मनोज तिवारी यांचीही नावे नमूद आहेत.
  • यमुना नदीला राष्ट्रीय जलमार्ग अधिनियम, २०१६ अन्वये राष्ट्रीय जलमार्ग-११० (एनडब्ल्यू-११०) म्हणून घोषित करण्यात आले आहे.

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय)

UPSC नोट वाचा →
GS2फॅक्ट कार्ड

व्यसनापासून पुनर्प्राप्तीकडे

वयाच्या ३२ व्या वर्षी, उत्तर प्रदेशातील सुलतानपूर जिल्ह्यातील रहिवासी रमेश कुमार (नाव बदलले आहे) यांना अमली पदार्थांच्या व्यसनामुळे मोठ्या आव्हानांना सामोरे जावे लागले. या स्थितीचा त्यांचे शारीरिक व मानसिक आरोग्य, सामाजिक संबंध आणि आर्थिक स्थैर्य यांवर प्रतिकूल परिणाम झाला.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस२ – सामाजिक न्याय: आरोग्य, दुर्बल घटक, अमली पदार्थांचे सेवन

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
  • अमली पदार्थ मागणी घट राष्ट्रीय कृती आराखडा (एनएपीडीडीआर) ही सामाजिक न्याय व अधिकारिता मंत्रालयाची योजना आहे. ही योजना अमली पदार्थ व्यसनमुक्ती केंद्रांना (डीडीएसी) सहाय्य करते.
  • हे प्रकरण उत्तर प्रदेशातील सुलतानपूर जिल्ह्यातील ३२ वर्षीय पुरुषाचे (नाव बदलले आहे) असून त्याच्यावर डीडीएसी सुलतानपूर येथे उपचार झाले.
  • केंद्राने दिलेल्या सेवा:

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय)

UPSC नोट वाचा →
GS2फॅक्ट कार्ड

आयएनएस सूरत ओमानमधील मस्कत येथे

भारतीय नौदलाचे जहाज सूरत हे ‘नसीम अल बहर’ (सी ब्रीझ) या द्विपक्षीय सागरी सरावाच्या १५ व्या आवृत्तीत सहभागी होण्यासाठी ८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी ओमानमधील मस्कत येथे दाखल झाले; त्यानंतर भारतीय नौदल आणि रॉयल नेव्ही ऑफ ओमान यांच्यात समन्वित गस्त (कॉर्पॅट) होणार आहे.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत–ओमान संबंध; जीएस३ – सुरक्षा: सागरी सहकार्य

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
  • आयएनएस सूरत ०८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी ओमानमधील मस्कत येथे दाखल झाली.
  • उद्देश: भारतीय नौदल आणि ओमानची रॉयल नेव्ही यांच्यातील द्विपक्षीय सागरी सरावाची १५वी आवृत्ती — 'नसीम अल बहर' ('सागरी झुळूक'). त्यानंतर समन्वित गस्त (कॉर्पॅट) होणार आहे.
  • उपक्रम:

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय)

UPSC नोट वाचा →
GS3फॅक्ट कार्ड

ट्रायकडून “दूरसंचार आंतर-जोडणी (पोर्ट शुल्क) (तिसरी सुधारणा) विनियम, २०२६” जारी

भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरणाने (ट्राय) आज “दूरसंचार आंतर-जोडणी (पोर्ट शुल्क) (तिसरी सुधारणा) विनियम, २०२६” जारी केले. या सुधारणांद्वारे आयपी-आधारित आंतर-जोडणीसाठी पोर्ट शुल्काचा आराखडा सादर करण्यात आला असून, तो ई१/टीडीएम-आधारित आंतर-जोडणीसाठी पोर्टना लागू असलेल्या विद्यमान तरतुदींना पूरक आहे.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस३ — अर्थव्यवस्था: पायाभूत सुविधा/दूरसंचार नियमन; जीएस२ — नियामक संस्था

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
  • भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरणाने (ट्राय) पोर्ट शुल्क (तिसरी दुरुस्ती) नियमन, २०२६ जारी केले. या नियमनाद्वारे आयपी-आधारित आंतरजोडणीसाठी पोर्ट शुल्काची चौकट तयार करण्यात आली आहे. ती ई१/टीडीएम-आधारित आंतरजोडणी पोर्टसाठीच्या विद्यमान तरतुदींना पूरक आहे.
  • हे नियमन १ जानेवारी २०२७ पासून लागू होईल.
  • आंतरजोडणी म्हणजे दोन किंवा अधिक दूरसंचार नेटवर्क जोडण्यासाठीची तांत्रिक, कार्यचालनात्मक आणि व्यावसायिक व्यवस्था. यामुळे वेगवेगळ्या सेवा पुरवठादारांच्या वापरकर्त्यांना परस्परांशी संवाद साधता येतो.

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय)

UPSC नोट वाचा →
GS3संपूर्ण नोट

राष्ट्रीय उद्योजकता दिन

पीआयबीने राष्ट्रीय उद्योजकता दिनानिमित्त (९ नोव्हेंबर) भारताची स्टार्टअप परिसंस्था आणि उद्योजकता योजनांवर एक बॅकग्राउंडर प्रसिद्ध केला. या बॅकग्राउंडरमध्ये उद्योजकता ही विकसित भारत @ २०४७ च्या संकल्पनेचा केंद्रबिंदू म्हणून मांडली आहे.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस३ — अर्थव्यवस्था: उद्योजकता, एमएसएमई, स्टार्टअप, सर्वसमावेशक वृद्धी; जीएस२ — कल्याणकारी योजना

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
  • राष्ट्रीय उद्योजकता दिन: ९ नोव्हेंबर. हा कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाच्या स्थापनेचे (९ नोव्हेंबर २०१४) स्मरण करतो.
  • स्टार्टअप इंडिया: २०१६ मध्ये सुरू.
  • एआयएम: नीती आयोगाने २०१६ मध्ये सुरू केले. एआयएम २.० ला नोव्हेंबर २०२४ मध्ये मार्च २०२८ पर्यंत ₹२,७५० कोटींच्या तरतुदीसह मंजुरी मिळाली.

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय)

UPSC नोट वाचा →
GS2संपूर्ण नोट

भारताचे राष्ट्रपती स्वच्छ सर्वेक्षण २०२५-२६ च्या १०व्या आवृत्तीतील पुरस्कार प्रदान करणार

राष्ट्रपती ११ नोव्हेंबर २०२६ रोजी नवी दिल्लीतील विज्ञान भवन येथे स्वच्छ सर्वेक्षण पुरस्कार २०२५-२६ प्रदान करतील. केंद्रीय मंत्री मनोहर लाल आणि राज्यमंत्री तोखन साहू उपस्थित राहतील. स्वच्छ भारत मिशन–नागरी अंतर्गत होणाऱ्या वार्षिक शहरी स्वच्छता मूल्यमापनाची ही १०वी आवृत्ती आहे.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस२ — नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्था, प्रशासन; जीएस३ — पर्यावरण: घनकचरा व वापरलेले पाणी व्यवस्थापन

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
  • मंत्रालय/विभाग: स्वच्छ सर्वेक्षण गृहनिर्माण व शहरी कार्य मंत्रालय स्वच्छ भारत मिशन-नागरी अंतर्गत राबवते. पीआयबीच्या प्रसिद्धीपत्रकात स्वच्छ सर्वेक्षण "गृहनिर्माण व शहरी कार्य मंत्रालयाच्या शहरी विकास विभागाच्या अधिपत्याखाली" असल्याचे म्हटले आहे.
  • १०वी आवृत्ती: स्वच्छ सर्वेक्षण २०२५-२६, संकल्पना "स्वच्छता की नई पहल – बढ़ाएं हाथ, करें सफाई साथ".
  • स्वच्छ शहर जोडी: शहरी कचरा व्यवस्थापनासाठीचा पहिलाच मार्गदर्शन व परस्पर-शिक्षण कार्यक्रम. तो २७ सप्टेंबर २०२५ रोजी केंद्रीय मंत्री मनोहर लाल यांनी सुरू केला, आणि मार्गदर्शक व मार्गदर्शित शहरांदरम्यान सामंजस्य करार करण्यात आला.

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय)

UPSC नोट वाचा →

दैनिक डायजेस्ट · 2 बाबी

जीएस१ — कला व संस्कृती: बौद्ध वारसाअरुणाचल प्रदेशातील तवांग येथे ३१,००० भाविकांनी घेतले शाक्यमुनी बुद्धांच्या पवित्र अस्थींचे दर्शनसांस्कृतिक कार्य मंत्रालय, अरुणाचल प्रदेश सरकार आणि आंतरराष्ट्रीय बौद्ध महासंघ (आयबीसी) यांनी पिप्रहवा अस्थींचे (१८९८ मध्ये सापडलेल्या) प्रदर्शन आयोजित केले. ३१,००० अभ्यागतांच्या उपस्थितीनंतर ७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी तवांग (तवांग मठ) येथील टप्पा संपला. यानंतर अस्थी बोमडिला येथे, त्यानंतर नामसाई येथील सुवर्ण पॅगोडा येथे नेल्या जातील आणि २१ नोव्हेंबर रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रीय संग्रहालयात परत आणल्या जातील.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: संरक्षण/सीमावर्ती क्षेत्रेसंरक्षण मंत्र्यांनी सिक्कीममधील अग्रेसर भागांत जवानांसोबत दीपावली साजरी केलीराजनाथ सिंह यांनी सिक्कीममधील शेराथांग येथे त्रिशक्ती कोअरच्या (३३ कोअर) जवानांची भेट घेतली आणि शेराथांग युद्ध स्मारक व बाबा हरभजन सिंग स्मारक येथे श्रद्धांजली वाहिली. नवी दिल्लीतील राष्ट्रीय युद्ध स्मारकावर वीरगती प्राप्त झालेल्या सुमारे २६,००० सैनिकांची नावे कोरलेली आहेत, असे त्यांनी नमूद केले.

UPSC चालू घडामोडी मराठीत — नोव्हेंबर 2026 →