ऐतिहासिक विजय, प्रचंड आव्हाने: ब्राझीलच्या अध्यक्षीय अंतिम फेरीत लुलांचे पुनरागमन
स्रोत: द हिंदू, 2 नोव्हेंबर, 2026
सारांश
पहिल्या फेरीत लुईझ इनासियो लुला दा सिल्वा हे फ्लाव्हियो बोल्सोनारो यांच्यापेक्षा मागे होते (४५.२ टक्के विरुद्ध ४७ टक्के), आणि मतदानाबाबतची अनास्था (गैरहजेरी) २१ टक्के होती. त्यानंतर अंतिम फेरीत त्यांनी ५१.७९ टक्के विरुद्ध ४८.२१ टक्के मतांनी विजय मिळवला. विद्यार्थी आणि तरुणांचे रस्त्यावरील संघटन, "लुलाची सेना" ही ऑनलाइन मोहीम आणि रोजच्या जगण्याच्या प्रश्नांवरील प्रचाराकडे वळलेला भर, यांमुळे हे चित्र पालटले. या विजयामुळे लॅटिन अमेरिकेतील ट्रम्प-समर्थित उजव्या लाटेला आळा बसला असून तो ब्रिक्स आणि बहुपक्षीयतेसाठी चांगली बातमी आहे. देशांतर्गत पातळीवर, लुला यांना अशा काँग्रेसला सामोरे जावे लागेल ज्यात बोल्सोनारो कुटुंबाचा लिबरल पक्ष दोन्ही सभागृहांत सर्वात मोठा पक्ष आहे.
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- एनडीबीचे मुख्यालय शांघाय येथे आहे. तिचा करार सहाव्या ब्रिक्स शिखर परिषदेत, फोर्तालेझा (२०१४) येथे स्वाक्षरित झाला आणि २०१५ मध्ये अमलात आला. संस्थापक सदस्यांकडे किमान ५५ टक्के मतदान-शक्ती आहे आणि कोणत्याही सदस्याला नकाराधिकार नाही.
- ब्रेटन वुड्स संस्था = आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी आणि जागतिक बँक. एनडीबीला त्यांना पर्याय म्हणून मांडले जाते.
- ब्रिक्सचे संस्थापक पाच सदस्य: ब्राझील, रशिया, भारत, चीन, दक्षिण आफ्रिका. ब्राझील एनडीबीचा संस्थापक सदस्य असून साओ पाउलो येथे तिचे प्रादेशिक कार्यालय आहे.
- ब्राझील: दोन फेऱ्यांची अध्यक्षीय पद्धत (१९८८ चे संविधान); द्विसदनी काँग्रेस.
- बोल्सा फॅमिलिया ही ब्राझीलची सशर्त रोख-हस्तांतरण योजना आहे (लेखात ती लुला यांच्या कल्याणकारी प्रचाराशी जोडली आहे).
- "धोरणात्मक स्वायत्तता" (लेखानुसार सेल्सो अमोरिम यांची मांडणी) म्हणजे चीन किंवा अमेरिका यांपैकी कोणाच्याही सावलीत न राहता सर्वांशी संवाद साधणे.
- ब्राझील आणि भारत दोघेही संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत मोठ्या भूमिकेची मागणी करतात.
आकडेवारी आणि तपशील
- पहिली फेरी: लुला ४५.२ टक्के विरुद्ध फ्लाव्हियो बोल्सोनारो ४७ टक्के. गैरहजेरी २१ टक्के होती, जी १९९८ पासूनची सर्वाधिक आहे.
- अंतिम फेरी: लुला ५१.७९ टक्के विरुद्ध बोल्सोनारो ४८.२१ टक्के. पहिल्या फेरीतील २.२ दशलक्ष मतांची पिछाडी सुमारे ४.४ दशलक्ष मतांच्या आघाडीत बदलली.
- काँग्रेस सदस्य आंद्रे जानोनेस यांनी सुरू केलेल्या "लुलाची सेना" या व्हॉट्सॲप चॅनेलचे १०.८ दशलक्ष अनुयायी झाले. अनुयायांना दररोज कामगिऱ्या दिल्या जात: व्हिडिओ व्हायरल करणे, हॅशटॅग पुढे रेटणे आणि नवीन मतदारांना सक्रिय करणे. राजकीय शास्त्रज्ञांच्या मते ऑनलाइन सक्रियता आणि रस्त्यावरील संघटन यांमुळे गैरहजेरी कमी झाली आणि अनिश्चित मतदार जिंकता आले.
- रस्त्यावरील संघटन:
- पहिल्या फेरीच्या दुसऱ्या दिवशी फ्लुमिनेन्से संघीय विद्यापीठाच्या हजारो विद्यार्थ्यांनी निटेरोई येथे मोर्चा काढला.
- काही दिवसांनी रिओ दि जानेरो येथील कँडेलारिया चौकात हजारो तरुणांनी ठिय्या दिला.
- कोणत्याही पक्षाच्या झेंड्याविना हे मोर्चे ब्राझीलच्या शहरी भागात पसरले; ते लुला यांच्या समर्थनापेक्षा बोल्सोनारोवादाच्या विरोधाने अधिक प्रेरित होते.
- ओ ग्लोबोने त्यांचे वर्णन दहा वर्षांहून अधिक काळानंतर डाव्यांचे रस्त्यावर पुनरागमन असे केले.
- लुला यांनी आपले प्रचार नेतृत्व बदलले. त्यांनी संदेशाचा भर सार्वभौमत्व आणि दुर्मीळ खनिजे यांवरून कामाचे तास कमी करणे, कर्जबाजारी कुटुंबांना दिलासा आणि बोल्सा फॅमिलियाची जास्त रक्कम यांकडे वळवला.
- लॅटिन अमेरिकेची "संतप्त लाट" (विजय प्रसाद यांची संज्ञा): हाविएर मिलेई (अर्जेंटिना), होसे अँतोनियो कास्ट (चिली), नास्री आस्फुरा (होंडुरास) आणि अबेलार्दो दे ला एस्प्रिएला (कोलंबिया) सत्तेवर आहेत; त्यांपैकी बहुतेकांना ट्रम्प यांचा उघड पाठिंबा आहे.
- व्हेनेझुएला: निकोलस मादुरो यांचे या वर्षी जानेवारीत अपहरण करून त्यांना न्यू यॉर्क येथे नेण्यात आले. तेथील तेल-महसूल अमेरिकी कोषागाराकडे आहे आणि तेथील तेलक्षेत्रे वाढत्या प्रमाणात अमेरिका-समर्थित संस्थांकडे सोपवली जात आहेत.
- फ्लाव्हियो बोल्सोनारो यांचा पराभव हा ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळात ट्रम्प-समर्थित उमेदवाराचा पहिला पराभव आहे.
- लुला यांच्या विजयाचे स्वागत करणारे: क्लॉडिया शेनबॉम (मेक्सिको), यामांदू ओर्सी (उरुग्वे), मिगेल दियाझ-कानेल (क्युबा). उरुग्वेचे सिनेटर गुस्तावो गोन्सालेस यांनी साप्ताहिक ब्रेचाला सांगितले की विद्यार्थ्यांनी जनसंघटन पुन्हा जिवंत केले.
- आगामी निवडणुका: अर्जेंटिना २०२७, उरुग्वे २०२९.
- लुला यांची ब्रिक्सबाबतची भूमिका: त्यांनी ब्रिक्स व्यापाराचा निपटारा डॉलरऐवजी स्थानिक चलनांत करण्याचा आग्रह धरला आणि ब्रेटन वुड्स संस्थांना पर्याय म्हणून न्यू डेव्हलपमेंट बँकेचे समर्थन केले.
- पेमेंट प्रणाली: भारताप्रमाणेच ब्राझीलनेही राष्ट्रीय पेमेंट प्रणालींच्या जोडणीला पाठिंबा दिला आहे. भारत याकडे डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्याचे साधन म्हणून न पाहता व्यवहार-खर्च कमी करण्याचा मार्ग म्हणून पाहतो.
- देशांतर्गत अडथळा: अध्यक्षपदाचे अधिकार कमी झाले आहेत आणि बोल्सोनारो कुटुंबाचा लिबरल पक्ष काँग्रेसच्या दोन्ही सभागृहांत सर्वात मोठा पक्ष आहे.
स्थिर–गतिशील दुवा
लॅटिन अमेरिकेतील डावे-विरुद्ध-उजवे हेलकावे ग्लोबल साउथ आणि बहुध्रुवीयता या संकल्पनांमुळे यूपीएससीसाठी महत्त्वाचे ठरतात. ते ब्रिक्ससारख्या आघाड्यांना, डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्याच्या (डी-डॉलरायझेशन) चर्चेला, तसेच संयुक्त राष्ट्रे आणि ब्रेटन वुड्स संस्थांच्या सुधारणांच्या मागणीला आकार देतात. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद सुधारणेसाठी ब्राझील हा भारताचा जी-४ मधील भागीदार असून ब्रिक्स आणि न्यू डेव्हलपमेंट बँकेचा संस्थापक सदस्यही आहे. त्यामुळे "धोरणात्मक स्वायत्तते"ला प्राधान्य देणारे ब्रासिलियातील सरकार भारताच्या स्वतःच्या बहु-संलग्नता धोरणाला थेट बळ देते.
अभ्यासक्रमाशी संबंध: जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारत आणि त्याचा शेजार, द्विपक्षीय आणि बहुपक्षीय गट; विकसित आणि विकसनशील देशांच्या धोरणांचा भारताच्या हितसंबंधांवर होणारा परिणाम; आंतरराष्ट्रीय संस्था आणि त्यांचे अधिकारक्षेत्र (ब्रिक्स, एनडीबी, ब्रेटन वुड्स संस्था, संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद सुधारणा). तसेच पूर्वपरीक्षा — राज्यव्यवस्था (इतर लोकशाही देशांतील निवडणूक पद्धती) आणि अर्थव्यवस्था (बहुपक्षीय विकास बँका).
पार्श्वभूमी
न्यू डेव्हलपमेंट बँक (एनडीबी)
अधिक संदर्भ
- अंतिम फेरी २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी झाली. लोकशाहीत परतल्यापासून (१९८५) पहिल्या फेरीत मागे राहूनही अंतिम फेरी जिंकणारे लुला हे पहिलेच उमेदवार आहेत. हा त्यांचा चौथा अध्यक्षीय कार्यकाळ असून ते ५ जानेवारी २०२७ रोजी शपथ घेणार आहेत.
- ब्राझीलमधील कामाचा आठवडा कमी करणारी घटनादुरुस्ती याच महिन्यात मंजूर झाली आणि ती लुला यांच्या प्रचाराचा भाग होती.
- लुला यांनी घटते दारिद्र्य आणि विषमता, तसेच बेरोजगारी, निरक्षरता आणि जंगलतोड यांचे विक्रमी नीचांक यांकडे लक्ष वेधले.
- निवडणुकीनंतरचा संघर्ष:
- सर्वोच्च न्यायालयाने मतदानाची वेळ दोन तासांनी वाढवल्यानंतर फ्लाव्हियो बोल्सोनारो यांनी पराभव मान्य करण्यास नकार दिला आणि निवडणूक रद्द करण्याची मागणी करण्याचे सांगितले.
- त्यांच्या लिबरल पक्षाने नंतर अंतिम फेरीचा निकाल मान्य केला.
- या जादा दोन तासांत ३५,००० पेक्षा कमी मते पडली, म्हणजे एकूण मतांच्या सुमारे ०.०३ टक्के.
- फ्लाव्हियो यांचे वडील जैर बोल्सोनारो हे २०२२ मध्ये लुला यांच्याकडून पराभूत झाल्यानंतर सत्तापालटाचा कट रचल्याबद्दल २७ वर्षांची शिक्षा भोगत आहेत.
- कोणताही पुरावा न देता डोनाल्ड ट्रम्प म्हणाले की ही निवडणूक "आणखी एका संगनमताने ठरवलेल्या निवडणुकीसारखी दिसली".
- पंतप्रधान मोदी यांच्या अभिनंदन संदेशात भारत–ब्राझील धोरणात्मक भागीदारी अधिक दृढ करण्याचा आणि ग्लोबल साउथच्या समान प्राधान्यक्रमांना पुढे नेण्याचा उल्लेख होता.
मेन्सचे पैलू
- पुनरागमनाची रचना: पहिल्या फेरीतील पिछाडी आणि २१ टक्के गैरहजेरीनंतर लुला यांना संपलेले मानले जात होते. तीन गोष्टींनी चित्र पालटले:
- विद्यार्थी आणि तरुणांचे सर्व वर्गांना सामावणारे, पक्षविरहित रस्त्यावरील संघटन.
- डिजिटल संघटन ("लुलाची सेना", १०.८ दशलक्ष अनुयायी), ज्याने राजकीय शास्त्रज्ञांच्या मते गैरहजेरी कमी केली आणि अनिश्चित मतदार जिंकले.
- उपजीविकेकडे संदेशाचे वळण: कामाचे तास, घरगुती कर्ज आणि बोल्सा फॅमिलिया. मतदान-टक्केवारी आणि मुद्दाधारित प्रचाराबाबतचे धडे भारतातील मतदानाची टक्केवारी आणि युवा राजकारणाच्या चर्चांना लागू होतात.
- लोकशाही विरुद्ध "बोल्सोनारोवाद": लेखात हे एक अतिउजवे आंदोलन म्हणून वर्णिले आहे, जे संस्थांविरुद्ध शत्रुत्व बाळगते, गुन्हेगारीविरुद्ध कठोर कारवाईचे समर्थन करते आणि नागरी स्वातंत्र्यावर गदा आणण्यास तयार असते. निदर्शने संस्थांच्या रक्षणाच्या रूपात मांडली गेली. 2b नुसार: पराभूत उमेदवाराचा सुरुवातीचा पराभव मान्य करण्यास नकार आणि त्यानंतर त्याच्या पक्षाने केलेला स्वीकार हे निवडणूक संस्थांच्या कसोटीचे द्योतक आहे.
- प्रादेशिक भूराजनीती: ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळातील ट्रम्प-समर्थित उमेदवाराचा पहिला पराभव उजवीकडे झुकणाऱ्या "संतप्त लाटे"ला खीळ घालतो. व्हेनेझुएलाचे जवळजवळ आश्रित राष्ट्रात झालेले रूपांतर बाह्य वर्चस्वाची किंमत दाखवते. यामुळे अर्जेंटिना (२०२७) आणि उरुग्वे (२०२९) मध्ये डाव्यांच्या आशा वाढतात.
- बहुपक्षीयता आणि ग्लोबल साउथ: ब्राझील ब्रिक्सची धोरणात्मक स्वायत्तता, स्थानिक चलनात निपटारा आणि एनडीबीचे समर्थन करतो. त्याला संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद सुधारणा आणि नियमाधारित व्यवस्थाही हवी आहे, आणि तो ट्रम्प प्रशासनावर टीका करतो. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेतील आकांक्षा आणि पेमेंट प्रणालींची जोडणी या बाबतींत भारताशी साम्य आहे. मात्र हेतूंमध्ये फरक आहे: भारत डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्यावर नव्हे, तर कमी व्यवहार-खर्चावर भर देतो.
- अडथळे आणि शासनाचे आव्हान: लिबरल पक्ष दोन्ही सभागृहांत सर्वात मोठा आहे आणि अध्यक्षाचे अधिकार कमी झाले आहेत. काम मार्गी लावण्यासाठी लुला यांना वाटाघाटींवर अवलंबून राहावे लागेल, आणि जनतेच्या अपेक्षा सांभाळणे ही त्यांची पहिली कसोटी असेल. अध्यक्षीय पद्धतीतील विभागलेल्या शासनाचे हे एक नेहमीचे अभ्यास-उदाहरण आहे.
- भारतासाठी परिणाम: समविचारी ब्रिक्स भागीदार ग्लोबल साउथच्या कार्यसूचीला बळकटी देतो. मात्र डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्याबाबतच्या भिन्न मतांमुळे भारताला ब्रिक्समधील आपल्या भूमिका काळजीपूर्वक समायोजित कराव्या लागतील.
संभाव्य मेन्स प्रश्न
**जीएस पेपर २, १५ गुण:** "ब्राझीलमधील लुला यांची पुनर्निवड ही लॅटिन अमेरिकेतील उजव्या वळणाला आळा आणि बहुपक्षीयतेला चालना म्हणून पाहिली जात आहे. ब्रिक्ससाठी आणि भारताच्या धोरणात्मक स्वायत्ततेच्या प्रयत्नांसाठी तिचे परिणाम तपासा."
संबंधित विषय
- ब्रिक्स: विस्तार, कार्यसूची, भारताचे अध्यक्षपद
- ब्रेटन वुड्स संस्था आणि सुधारणांच्या मागण्या; संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद सुधारणा आणि जी-४
- डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करणे, स्थानिक चलनात निपटारा, राष्ट्रीय पेमेंट प्रणालींची जोडणी (यूपीआय-प्रकारची जोडणी)
- भारत–लॅटिन अमेरिका संबंध; ग्लोबल साउथ मुत्सद्देगिरी
- निवडणूक पद्धती: सर्वाधिक मते मिळवणारा विजयी (फर्स्ट-पास्ट-द-पोस्ट) विरुद्ध दोन फेऱ्यांची अंतिम फेरी; सक्तीचे मतदान विरुद्ध गैरहजेरी
विषय: GS2राज्यव्यवस्था
2 नोव्हेंबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत