रियाध विमानतळावर पुन्हा हल्ला; हुथींच्या वाढत्या कारवायांत १२ जणांचा मृत्यू झाल्याच्या एका दिवसानंतर
प्रकाशित: · अद्ययावत:
स्रोत: द हिंदू, 12 ऑक्टोबर, 2026
सारांश
- रविवारी रियाधमधील किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरील एका टर्मिनलवर क्षेपणास्त्र आदळले. एक दिवस आधी त्याच टर्मिनलवर झालेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यात १२ जण ठार, तर ३०० हून अधिक जण जखमी झाले होते. या हल्ल्याची जबाबदारी हुथींनी (येमेनमधील इराण-समर्थित बंडखोर) स्वीकारली.
- शनिवारच्या हल्ल्यात जखमी झालेल्या एका भारतीय नागरिकाचा रविवारी मृत्यू झाला, त्यामुळे मृतांची संख्या १३ झाली. जखमींमध्ये १०–११ भारतीय असल्याचे भारतीय दूतावासाने सांगितले. परराष्ट्र मंत्रालयाने या हल्ल्यांचा "पूर्णपणे अस्वीकार्य" असा निषेध केला.
- या वाढत्या संघर्षात अमेरिका ओढली जाऊ शकते (अध्यक्ष ट्रम्प यांच्या म्हणण्यानुसार ते लढ्यात सहभागी होण्याचा विचार करत आहेत), आणि हुथी बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनीतून होणारी जहाजवाहतूक थांबवू शकतात, ज्यामुळे पर्शियन आखातातून होणारा तेलपुरवठा आणखी मर्यादित होईल.
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (रियाध); किंग फहद विमानतळ (दम्माम, पूर्व प्रांत); सनाआ (येमेनची हुथींच्या ताब्यातील राजधानी).
- बाब-अल-मंदेब ("अश्रूंचे प्रवेशद्वार"): तांबडा समुद्र आणि एडनचे आखात यांना जोडते; येमेन आणि जिबूती यांच्या दरम्यान; पेरिम बेटामुळे विभागलेली.
- पर्शियन आखातातील तेल निर्यात होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाते; तांबड्या समुद्रातील व्यापार सुएझ कालव्यापर्यंत जातो.
- हुथी: अंसार अल्लाह, झैदी शिया, येमेन; इराण-समर्थित; सौदी-नेतृत्वाखालील आघाडीविरुद्ध लढत आहेत.
- यूएनसीएलओएस: नौवहन स्वातंत्र्य, सामुद्रधुनींमधून संक्रमण मार्गाचा हक्क.
- भारतीय दूतावास सूचना जारी करतात आणि जखमींचा मागोवा घेतात; परदेशातील भारतीयांसाठी परराष्ट्र मंत्रालय हे नोडल मंत्रालय आहे.
- सौदी अरेबियातील प्रवासी भारतीय: सुमारे २७ लाख (परराष्ट्र मंत्रालयाचे माहितीपत्रक).
आकडेवारी आणि तपशील
- शनिवारी रियाध विमानतळाच्या टर्मिनलवर झालेला क्षेपणास्त्र हल्ला: १२ ठार, सुमारे ३०० जखमी (काही गंभीर); इराण युद्ध सुरू झाल्यापासून एखाद्या आखाती अरब देशातील सर्वाधिक प्राणघातक हल्ला.
- रविवार: विमानतळ परिसरावर (टर्मिनल ३ आणि ४, देशांतर्गत उड्डाणे) आणखी एक क्षेपणास्त्र आदळले, ज्यात लोक जखमी झाले; विमानतळ अजूनही बंद.
- भारतीय मृत्यू: रविवारी एका भारतीयाचा जखमांमुळे मृत्यू झाला, त्यामुळे मृतांची संख्या १३ झाली. दूतावासाने सांगितले की किमान १० इतर भारतीय जखमी झाले (प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडियाच्या वृत्तानुसार ११).
- प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया: गेल्या आठवडाभरात विमानतळाला लक्ष्य करणाऱ्या अनेक हल्ल्यांपैकी हा ताजा हल्ला आहे. भारतीय दूतावासाने गुरुवारी सौदी अरेबियातील भारतीयांना सतर्क राहण्याची सूचना जारी केली होती.
- परराष्ट्र मंत्रालय: शनिवारच्या "भ्याड हल्ल्या"सह वारंवार घडणाऱ्या घटनांचा तीव्र निषेध केला; नागरिकांवरील आणि नागरी पायाभूत सुविधांवरील हल्ले "पूर्णपणे अस्वीकार्य असून ते तात्काळ थांबले पाहिजेत".
- हुथींनी दम्मामच्या किंग फहद विमानतळावर आणि पूर्वेकडील तेल व वायू सुविधांवर हल्ल्याचाही दावा केला; सनाआच्या विमानतळावर पुन्हा हल्ला झाल्याचे सांगून त्यांनी सौदींना जबाबदार धरले.
- हुथींच्या आरोग्य मंत्रालयाचे म्हणणे: सनाआमधील एका घरावर संशयित सौदी हवाई हल्ल्यात एक मूल ठार आणि सहा जखमी; सौदी-नेतृत्वाखालील आघाडीने पाच आठवड्यांत ९१ येमेनी नागरिकांना ठार केले, त्यापैकी ६०% महिला आणि मुले (सौदी अधिकाऱ्यांनी यावर भाष्य केले नाही).
- अमेरिका: अध्यक्ष ट्रम्प यांनी शनिवारी सांगितले की ते युवराज मोहम्मद बिन सलमान यांच्याशी बोलण्याचा विचार करत आहेत, जे मदतीची मागणी करत आहेत; रविवारी व्हाइट हाऊसकडून तात्काळ कोणतीही प्रतिक्रिया नाही.
- संभाव्य परिणाम: अमेरिकेच्या हस्तक्षेपामुळे हुथी बाब-अल-मंदेबमधील जहाजवाहतूक थांबवू शकतात आणि पर्शियन आखातातील तेलपुरवठा आणखी मर्यादित करू शकतात.
स्थिर–गतिशील दुवा
- स्थिर संकल्पना: अडथळ्याची ठिकाणे (चोकपॉइंट्स) म्हणजे अरुंद सामुद्रधुनी, ज्यांतून सागरी व्यापाराचा किंवा तेलाचा मोठा हिस्सा जातो. त्या बंद झाल्यास मालवाहतूक, विमा आणि ऊर्जेचा खर्च वाढतो, विशेषतः भारतासारख्या आयातावलंबी अर्थव्यवस्थांसाठी. याशिवाय, आपल्या दूतावासांमार्फत (सूचना, वाणिज्यदूतावासीय मदत, गरज पडल्यास स्थलांतर) परदेशातील नागरिकांचे रक्षण करणे हे भारताचे कर्तव्य आहे.
- हे का महत्त्वाचे आहे: आखाती प्रदेशात जगातील सर्वांत मोठ्या भारतीय प्रवासी समुदायांपैकी एक राहतो, आणि हा प्रदेश भारताला तेल, वायू आणि पैशांच्या ओघाचा (रेमिटन्स) मोठा हिस्सा पुरवतो. होर्मुझमधील अडचणींबरोबरच बाब-अल-मंदेब येथील "दुसरी आघाडी" भारतीयांचे प्राण आणि भारताचे व्यापारी मार्ग या दोन्हींना धोका निर्माण करते.
अभ्यासक्रमाशी संबंध: जीएस२ – आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशिया, भारताचा प्रवासी समुदाय आणि स्थलांतर/वाणिज्यदूतावासीय भूमिका, परराष्ट्र मंत्रालयाची निवेदने; जीएस३ – अर्थव्यवस्था: ऊर्जा सुरक्षा आणि अडथळ्याची ठिकाणे; जीएस१ – भूगोल: सामुद्रधुनी आणि सागरी मार्ग (बाब-अल-मंदेब, होर्मुझ, तांबडा समुद्र, एडनचे आखात).
पार्श्वभूमी
हुथी (अंसार अल्लाह)
बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनी
अधिक संदर्भ
- तांबड्या समुद्रातील अलीकडील तणाव: जुलै २०२६ मध्ये हुथींनी बाब-अल-मंदेबमार्गे सौदी अरेबियावर नौदल नाकेबंदी जाहीर केली आणि तेलवाहू टँकर रोखण्याची धमकी दिली. २३ जुलै रोजी त्यांनी दोन सौदी तेल टँकरवर हल्ले केल्याचा दावा केला. सप्टेंबरमध्ये त्यांनी मोखा बंदर आणि सामुद्रधुनीतील मायून (पेरिम) बेटासह काही बेटे ताब्यात घेतली.
- व्यापक युद्ध: हे युद्ध २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी इस्रायल आणि अमेरिकेच्या इराणवरील हल्ल्यांनी सुरू झाले. त्यानंतर इराणने सहा आखाती देश आणि जॉर्डनमधील अमेरिकी मालमत्ता व इतर लक्ष्यांवर हल्ले केले, आणि होर्मुझमधून होणारी जहाजवाहतूक गंभीरपणे विस्कळीत झाली. ऑगस्ट २०२६ मधील संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालानुसार सुमारे ६,००० खलाशी आणि ५०० जहाजे अजूनही होर्मुझमध्ये किंवा त्याच्या जवळ अडकलेली असल्याचे मानले जात होते.
- जहाजवाहतुकीवरील परिणाम: संयुक्त राष्ट्र वार्ता (नोव्हेंबर २०२६) नुसार, जुलैमध्ये हुथींनी सौदीशी संबंधित जहाजवाहतुकीवर नाकेबंदी जाहीर केल्यापासून बाब-अल-मंदेबमधून होणारी वाहतूक सुमारे एक-चतुर्थांशाने घटली आहे.
- पूर्वीचा व्यत्यय: डिसेंबर २०२४ च्या अखेरीस सुएझ कालवा आणि बाब-अल-मंदेबमधून होणारी वाहतूक ऐतिहासिक सरासरीच्या तुलनेत तीन-चतुर्थांशाने घटली होती (जागतिक बँक).
- सौदी अरेबियातील भारतीय समुदाय: परराष्ट्र मंत्रालयाच्या द्विपक्षीय माहितीपत्रकानुसार सुमारे २७.४ लाख. भारतीयांसाठी वार्षिक हज कोटा १,७५,०२५ आहे.
मेन्सचे पैलू
- धोक्यात असलेले भारतीय नागरिक: एका भारतीयाचा मृत्यू झाला आणि किमान १०–११ जखमी झाले. दूतावासाने शनिवारच्या हल्ल्यापूर्वी गुरुवारी सूचना जारी केली होती आणि तो रुग्णालये व स्थानिक अधिकाऱ्यांच्या संपर्कात होता. २७ लाखांच्या प्रवासी समुदायासाठी वाणिज्यदूतावासीय सज्जता (हेल्पलाइन, सूचना, स्थलांतराचे नियोजन) हा मुख्य मुद्दा आहे.
- भारताची राजनैतिक भूमिका: परराष्ट्र मंत्रालयाने सौदी–हुथी युद्धात कोणाचीही बाजू न घेता नागरिकांवरील आणि नागरी पायाभूत सुविधांवरील हल्ल्यांचा निषेध केला. हे भारताच्या सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती आणि इराणशी असलेल्या संबंधांतील समतोलाशी सुसंगत आहे.
- ऊर्जा आणि व्यापार सुरक्षा: बाब-अल-मंदेब बंद करण्याची हुथींची धमकी, तसेच होर्मुझमधील व्यत्यय यांमुळे मालवाहतूक, विमा आणि तेलाच्या किमती वाढतात. भारत आपले बहुतांश कच्चे तेल आयात करतो आणि युरोपशी व्यापारासाठी सुएझ–तांबड्या समुद्राच्या मार्गावर अवलंबून आहे. केपला वळसा घालून जाण्यामुळे १०–१४ दिवस अधिक लागतात.
- संघर्ष वाढण्याचा धोका: हे हल्ले संरक्षित श्रेणीतील नागरी विमानवाहतुकीवर झाले आहेत. ट्रम्प हस्तक्षेपाचा विचार करत आहेत आणि बाब-अल-मंदेब येथे हुथींकडून प्रत्युत्तर हा सांगितलेला धोका आहे.
- मानवतावादी पैलू: येमेनी नागरिकांचे बळी (हुथी मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार पाच आठवड्यांत ९१, त्यापैकी ६०% महिला आणि मुले, अपडताळलेले) या युद्धाची दोन्ही बाजूंची नागरी किंमत दाखवतात.
- पुढील मार्ग: ऊर्जा स्रोत आणि मार्गांमध्ये विविधता आणणे, हिंदी महासागरात भारतीय नौदलाची सागरी सुरक्षेतील भूमिका बळकट करणे, संयुक्त राष्ट्रांच्या नेतृत्वाखालील तणाव-निवारणात सहभागी होणे आणि प्रवासी समुदायाच्या सुरक्षेचे नियोजन सुनिश्चित करणे.
संभाव्य मेन्स प्रश्न
**जीएस२, १५ गुण:** "सौदी अरेबियावरील हुथींचे वाढते हल्ले भारतीय प्रवासी समुदायाची सुरक्षा आणि भारताचे ऊर्जा व व्यापारी मार्ग या दोन्हींना धोका निर्माण करतात. भारतासाठी याचे परिणाम आणि उपलब्ध धोरणात्मक पर्याय यांची चर्चा करा."
संबंधित विषय
- अडथळ्याची ठिकाणे: होर्मुझ, बाब-अल-मंदेब, मलाक्का; सुएझ कालवा आणि केप मार्ग
- भारत–सौदी अरेबिया संबंध (सामरिक भागीदारी परिषद, हज, रेमिटन्स)
- स्थलांतर मोहिमा (उदा., ऑपरेशन राहत, येमेन २०१५); भारतीय प्रवासी समुदाय आणि प्रवासी भारतीय सन्मान
- येमेनमधील संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेची भूमिका (ठराव २२१६, २७२२); यूएनसीएलओएस आणि नौवहन स्वातंत्र्य
विषय: GS2भूगोल
12 ऑक्टोबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत