जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाट्रम्प यांनी होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याचा इराणचा प्रस्ताव फेटाळलाकतारी मध्यस्थांमार्फत आलेल्या इराणच्या प्रस्तावात सात दिवसांत होर्मुझ पुन्हा खुली करण्याचे आणि शत्रुत्व संपवण्याचे आश्वासन होते. इराणवरील अमेरिकेची आर्थिक नाकेबंदी सुरू असताना ट्रम्प यांनी हा प्रस्ताव फेटाळला. इराणचे अध्यक्ष पेझेश्कियान यांनी सांगितले की, तेहरान आपल्या अणुकार्यक्रमावर चर्चा करेल, पण "दादागिरी किंवा बळजबरी" स्वीकारणार नाही.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारताचे सामरिक पर्यावरणशी यांच्या अमेरिका दौऱ्यात चीन-अमेरिकेची ३० अब्ज डॉलरच्या परस्पर शुल्ककपातीवर आणि एआय संवादावर सहमतीआठ मुद्द्यांच्या सहमतीनुसार दोन्ही बाजूंनी एक व्यापार परिषद, एआयचे धोके/फायदे यांवर संवाद (पुढची फेरी नोव्हेंबरमध्ये) आणि एआयसंबंधी घटनांसाठी संपर्कवाहिनी यावर सहमती दर्शवली. १० नोव्हेंबरला संपणारी व्यापार युद्धबंदी दोन महिन्यांनी वाढवण्यात आली, तसेच प्रत्येक बाजू दुसऱ्याच्या एपेक आणि जी-२० च्या यजमानपदाला पाठिंबा देईल.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: आर्क्टिकचे भू-राजकारणआर्क्टिक स्पर्धा: अमेरिका-डेन्मार्क-ग्रीनलँड सुरक्षा करार२२ सप्टेंबर रोजी संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या निमित्ताने झालेला हा करार १९५१ च्या अमेरिका-डेन्मार्क कराराच्या आधारावर उभा आहे. त्यानुसार नार्सारसुआक आणि मेस्टर्सविग येथे अमेरिकेच्या नव्या सुविधांना परवानगी मिळते, नाटोबाह्य सत्तांना बेटावरील संवेदनशील क्षेत्रांत (दुर्मिळ मृदा धातू) लष्करी सुविधा उभारण्यास किंवा गुंतवणूक करण्यास मनाई आहे, आणि ग्रीनलँडचा गोल्डन डोम क्षेपणास्त्र कवचात समावेश होतो. डेन्मार्कच्या सार्वभौमत्वाचा पुनरुच्चार करण्यात आला आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशिया/आखाती सुरक्षाहुथींच्या हल्ल्यांदरम्यान पाकिस्तान, तुर्कीये, सौदी अरेबिया यांचा "मक्का संरक्षण आघाडी"चा पुनरुच्चारगेल्या महिन्यात झालेल्या या त्रिपक्षीय कराराने कोणत्याही एका सदस्यावरील सशस्त्र हल्ला सर्वांवरील हल्ला मानला जातो. रियाधमध्ये संरक्षणप्रमुखांची बैठक झाली, आणि सौदीच्या नेतृत्वाखालील आघाडीने दोन ड्रोन व दोन बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे हवेतच नष्ट केल्याचे सांगितले. जीसीसीचे महासचिव जासेम मोहम्मद अल्बुदैवी यांनी या हल्ल्यांचा निषेध केला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: शेजारी देशबांगलादेश-अमेरिकेचा सामरिक नागरी अणुसहकार्यावर सामंजस्य करारन्यू यॉर्कमध्ये स्वाक्षरी झालेला हा सामंजस्य करार अणुसुरक्षा, सुरक्षितता, सेफगार्ड्स आणि अप्रसार मानकांशी बांधिलकी दर्शवतो. बांगलादेश रूपपूर येथे आपला पहिला अणुऊर्जा प्रकल्प उभारत आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: शेजारी देशश्रीलंकेतील सत्ताधारी जेव्हीपीचे शिष्टमंडळ भारत भेटीवरसरचिटणीस तिल्विन सिल्वा यांच्या नेतृत्वाखालील पाच सदस्यीय पथक रविवारपासून १ ऑक्टोबरपर्यंत "भाजप-जेव्हीपी संबंध दृढ करण्यासाठी" भारतात असेल.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: रशिया-युक्रेन युद्धरशिया-जर्मनीचे परराष्ट्रमंत्री (लावरोव्ह, वाडेफुल) यांची २०२२ च्या आक्रमणानंतरची पहिलीच चर्चासंयुक्त राष्ट्र महासभेच्या निमित्ताने भेटलेल्या या नेत्यांच्या चर्चेत जर्मनीने काळ्या समुद्रामार्गे होणाऱ्या धान्य निर्यातीबाबत करार करण्याचा आग्रह धरला. ऑगस्टमध्ये लाइपझिग/हाले विमानतळावर झालेल्या ड्रोन घटनेसाठी बर्लिनने अलीकडेच रशियाला जबाबदार धरले आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: रशिया-युक्रेन युद्धरशियन आणि युक्रेनियन हल्ल्यांत १० जणांचा मृत्यूयुक्रेनने रशियाच्या तेलशुद्धीकरण कारखान्यांवर आणि औद्योगिक स्थळांवर लांब पल्ल्याचे ड्रोन हल्ले सुरू ठेवले.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा/आंतरराष्ट्रीय संबंध: पाकिस्तानडेरा इस्माईल खान येथील पोलीस चौकीवर आत्मघाती स्फोट; १२ ठार, ३५ जखमीखैबर पख्तुनख्वा येथील या हल्ल्याची जबाबदारी टीटीपीने स्वीकारली. टीटीपी ही अफगाण तालिबानपासून वेगळी, पण त्याच्याशी जवळून जोडलेली संघटना आहे, आणि बलुच लिबरेशन आर्मी हा दुसरा प्रमुख दहशतवादी गट आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: तुलनात्मक राज्यव्यवस्थारशियाचा "सत्तेचा पक्ष": युनायटेड रशियाला ४५० पैकी ३४९ ड्यूमा जागापक्षयादीवर त्याला ५८% मते (२२५ जागा) मिळाली आणि एकल-जागा लढतींत त्याने २०९ जागा जिंकल्या. ऑगस्टमध्ये रशियाच्या सर्वोच्च न्यायालयाने युद्धविरोधी याब्लोको पक्षाला मतपत्रिकेतून बाद केले. हा पक्ष २००३ मध्ये युनिटी आणि फादरलँड–ऑल रशिया यांच्या विलीनीकरणातून स्थापन झाला.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: संघराज्यवाद/केंद्रशासित प्रदेशराज्याचा दर्जा पुनःस्थापित करण्याबाबत जम्मू-काश्मीर विधानसभेचा ठरावमुख्यमंत्री ओमर अब्दुल्ला यांच्या ठरावात २००० चा स्वायत्तता अहवाल आणि २०२४ चा विशेष दर्जाचा ठराव यांचा संदर्भ दिला आहे. जम्मू-काश्मीरचे विरोधी पक्षनेते सुनील शर्मा (भाजप) यांनी दुसऱ्या दिवशी गृहमंत्री अमित शहा यांची भेट घेतली.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: संघराज्यवादआंध्र प्रदेश उच्च न्यायालय: "तीन राजधान्यां"विरुद्धच्या याचिका निष्फळआंध्र प्रदेश पुनर्रचना अधिनियम, २०१४ मधील दुरुस्तीने अमरावतीला एकमेव राजधानी केले. ३ मार्च २०२२ च्या "अमरावती निकाला"विरुद्धच्या सर्वोच्च न्यायालयातील अपिलांची सुनावणी २९ नोव्हेंबरला होण्याची शक्यता आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: धनशुद्धीकरण प्रतिबंध कायदा/संघराज्यीय पोलिसिंगसीएमआरएल-एक्झालॉजिक लाचप्रकरणी ईडीची एफआयआर नोंदवण्याची मागणीधनशुद्धीकरण प्रतिबंध अधिनियम, २००२ अंतर्गत केलेल्या तपासात आढळलेल्या मूळ गुन्ह्याबद्दल राज्य पोलिसांनी एफआयआर नोंदवलाच पाहिजे, असे ईडीने केरळ उच्च न्यायालयाला सांगितले. एफआयआर नोंदवणे बंधनकारक आहे, असे ईडी आणि याचिकाकर्ता दोघेही म्हणत असल्याचे न्यायालयाने नोंदवले.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायपालिकान्यायमूर्ती नागरत्ना यांचा कौटुंबिक वादांत पर्यायी विवाद निराकरणावर भरमध्यस्थता अधिनियमातील कलम ५ अंतर्गत खटलापूर्व मध्यस्थीचा आणि एकमेकांशी निगडित कौटुंबिक हिंसाचार व ज्येष्ठ नागरिक कल्याण प्रकरणांसाठी "एकत्रित संदर्भा"चा त्या पुरस्कार करतात. ऑक्टोबर २०२४ पर्यंत भारतात ८२२ कुटुंब न्यायालये होती, आणि पूर्वेकडील राज्यांत बिहारमध्ये सर्वाधिक प्रलंबित प्रकरणे (७०,३६५) आहेत.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: संसद/प्रतिनिधित्वअनुसूचित जाती/जमातींच्या खासदारांना सभागृहात अधिक वेळ देण्याला जेडीयूचा पाठिंबाकेंद्रीय मंत्री जीतन राम मांझी यांनी १६ सप्टेंबर रोजी लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांना पत्र लिहून विधेयकांवरील चर्चेत अनुसूचित जाती/जमातींच्या खासदारांना बोलण्यासाठी अपुरा वेळ मिळत असल्याकडे लक्ष वेधले. जेडीयूने याच्या समर्थनार्थ पुणे कराराचा दाखला दिला.
जीएस२ — प्रशासन: भरती/न्यायाधिकरणेयूपीएससी नागरी सेवा पूर्वपरीक्षा: २७ प्रश्नांवर केंद्रीय प्रशासकीय न्यायाधिकरणात आक्षेपकेंद्रीय प्रशासकीय न्यायाधिकरणाने ९ सप्टेंबर रोजी यूपीएससीला नोटीस बजावली असून सर्व प्रकरणांची एकत्रित सुनावणी ८ ऑक्टोबरला होईल. आक्षेपित प्रश्नांपैकी एक भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, २०२३ अंतर्गतील "शून्य एफआयआर"शी संबंधित आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: राजकीय पक्षकाँग्रेसच्या संगठन सृजन अभियानाने पक्षसंघटनेला नवे रूपएप्रिल २०२५ मध्ये एआयसीसीच्या अहमदाबाद अधिवेशनात स्वीकारलेल्या या अभियानांतर्गत जवळपास १,००० डीसीसी अध्यक्ष नेमण्यात आले आहेत. ऑगस्टअखेरपर्यंत नेमलेल्या ८३० पैकी ६६.६% अनुसूचित जाती/जमाती/इतर मागासवर्ग/अल्पसंख्याक समुदायांचे आहेत आणि केवळ सुमारे ७% महिला आहेत.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था/आंतरराष्ट्रीय संबंध: लडाख, तिबेटसोनम वांगचुक यांची लडाख-तिबेट तुलनेबद्दल दिलगिरीमध्यवर्ती तिबेटी प्रशासनाने या तुलनेला "अयोग्य" म्हणत आक्षेप घेतला होता. गेले वर्ष लडाखसाठी सर्वात वाईट होते, असा आरोप वांगचुक यांनी केला.
जीएस१ — समाज/इतिहास: समाजसुधारणाअनुसूचित जातींचे भक्त १३ ऑक्टोबरला १९२५ च्या तिरुचानूर मंदिर-प्रवेशाची शताब्दी साजरी करणार१९२५ मध्ये तिरुपती येथे सी. राजगोपालाचारी यांनी अनुसूचित जातीचे भक्त सी. मुरुगेसन यांची बाजू मांडली. अनुसूचित जातींचे ३३ भक्तांचा गट तिरुचानूर मंदिरात प्रवेश करेल.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: पायाभूत सुविधा/बंदरेकेंद्राकडून कांडला, जेएनपीए, मुंद्रा, पारादीप बंदरे महाबंदरे म्हणून अधिसूचितभारतीय बंदर अधिनियम, २०२५ अंतर्गत अधिसूचित केलेल्या या बंदरांपैकी प्रमुख बंदरांना कलम ७३(२) आणि मुंद्राला कलम ७३(३) लागू आहे. वर्गीकरणाचे निकष ३० जुलै २०२६ रोजी अधिसूचित करण्यात आले.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था/पर्यावरण: हरित इंधने, सागरी कार्बनमुक्तीकांडला येथे पहिला बंदर-आधारित ई-मिथेनॉल प्रकल्प (₹२,३०० कोटी)१५० टीपीडी क्षमतेचा हा प्रकल्प दीनदयाळ बंदर प्राधिकरण आणि आसाम पेट्रो-केमिकल्स यांचा (७६:२४) संयुक्त उपक्रम आहे. पहिल्या टप्प्यात ५० टीपीडी (लक्ष्य जानेवारी २०२७) आणि दुसऱ्या टप्प्यात १०० टीपीडी (लक्ष्य मार्च २०२७) क्षमता जोडली जाईल.
जीएस२/जीएस३ — प्रशासन/अर्थव्यवस्था: ग्राहक संरक्षणसीसीपीएचा ऍमेझॉन, फ्लिपकार्ट (प्रत्येकी ₹१० लाख) आणि जिओमार्ट (₹५ लाख) यांना दंडकीटकनाशक अधिनियम, १९६८ च्या अनुसूचीत समाविष्ट नसलेले "सायक्लोसिनोन तणनाशक" विकल्याबद्दल हा दंड आहे. प्लॅटफॉर्मनी स्वयं-लेखापरीक्षण करून १५ दिवसांत अनुपालन अहवाल सादर करणे आवश्यक आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: ऊर्जा५० मेगावॉट व त्याहून अधिक क्षमतेच्या कॅप्टिव्ह कोळसा प्रकल्पांना १ ऑक्टोबरपासून कमाल क्षमतेने चालवण्याचे आदेशविद्युत अधिनियमातील आणीबाणी तरतुदींखाली काढलेला ऊर्जा मंत्रालयाचा हा आदेश वर्षअखेरपर्यंत १०० हून अधिक प्रकल्पांना लागू आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: अक्षय ऊर्जाएनटीपीसी–ईडीएफ पॉवर सोल्युशन्स इंडिया यांचा ५०:५० संयुक्त उपक्रमहा उपक्रम भारतात आणि शेजारील देशांत पंप्ड स्टोरेज, जलविद्युत आणि इतर अक्षय ऊर्जा प्रकल्प विकसित करेल.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: जहाजबांधणीसीएसएल–सिनर्जी मरीन ग्रुप सामंजस्य करार२२ सप्टेंबर रोजी कोची येथे स्वाक्षरी झालेल्या या सामंजस्य करारात भारतातील जहाजबांधणी, दुरुस्ती आणि रूपांतरण यांचा समावेश आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: विकासअर्थमंत्री सीतारामन: भारताचा १०% हून अधिक विकासदर शक्यत्यासाठी स्टार्टअप, तंत्रज्ञान आणि शेती या क्षेत्रांत अधिक जोमदार प्रयत्नांची गरज असल्याचे त्या म्हणाल्या.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: लॉजिस्टिक्स/पायाभूत सुविधामालवाहतूक लहान शहरांत पोहोचत असताना ट्रक उत्पादकांचा विस्तारराष्ट्रीय महामार्गांचे जाळे मार्च २०१४ मधील ९१,२८७ किमीवरून फेब्रुवारी २०२६ मध्ये १,४६,५७२ किमी झाले. दोनपेक्षा कमी मार्गिका असलेल्या महामार्गांचा वाटा ३०% वरून ९% वर आला.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: शेती/मूल्यवर्धनआसाममध्ये बनवलेल्या पु-एर चहाच्या वड्यांची गुवाहाटी चहा लिलाव केंद्रात ₹१२,०००/किलो दराने विक्रीआसामने आर्थिक वर्ष २०२६-२७ पासून ऑर्थोडॉक्स आणि विशेष चहावरील अनुदान प्रति किलो ₹१० वरून ₹१५ केले. या विक्रीमुळे सिंगफो फलप चहाला लिलावाची दारे खुली होतात.
जीएस२ — सामाजिक न्याय: आरोग्य/सार्वजनिक-खासगी भागीदारीहरियाणामध्ये "स्पंदन वन" टेली-ईसीजी जाळेसनफॉक्स टेक्नॉलॉजीजसोबत २९ मे पासून सुरू असलेली सार्वजनिक-खासगी भागीदारी सुमारे ६०० सार्वजनिक आरोग्य केंद्रांना व्यापते. १७ सप्टेंबरपर्यंत त्यात ३३,८५४ ईसीजी आणि १,३४२ गंभीर प्रकरणांची नोंद झाली. भारतात दरवर्षी सुमारे ३१ लाख हृदय-रक्तवाहिन्यासंबंधी मृत्यू होतात.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान/आपत्ती व्यवस्थापनधरण सुरक्षेसाठी आयआयटी मद्रासचे भूकंपीय धोका मूल्यांकन साधनयाने संभाव्यताधारित भूकंपीय धोका विश्लेषणाच्या आधारे राष्ट्रीय धरण सुरक्षा प्राधिकरणांतर्गत ६,५४५ धरणांचे मूल्यांकन केले. टिहरी आणि भाक्रा यांसारख्या हिमालयीन महाधरणांसाठी प्रमाणित क्षेत्र-नकाशावरील भूकंपीय त्वरण अति सावधगिरीचे असल्याचे आढळले.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापन/भूगोलतीव्र कमी दाबाच्या पट्ट्यानंतर आंध्र प्रदेशात पूर; एल निन्योशी निगडित कोरडा कालखंड संपलातीव्र कमी दाबाचा पट्टा उत्तर आंध्र किनाऱ्यावरून सरकला आणि त्यामुळे एक आदिवासी गाव संपर्कहीन झाले; तेथे एका महिलेचा बाळंतपणानंतर मृत्यू झाला. कृष्णा खोऱ्यातील पाण्याची आवक वाढल्याने प्रकाशम बॅरेजचे दरवाजे उघडण्यात आले.
जीएस३ — पर्यावरण: मानव-वन्यजीव संघर्षम्हैसूर येथील बीआरटी व्याघ्र प्रकल्पात वाघ जेरबंद१४ सप्टेंबर रोजी ६५ वर्षीय व्यक्तीला ठार केल्याचा संशय असलेल्या पाच वर्षांच्या वाघाला बेशुद्ध करून कूरगल्ली पुनर्वसन केंद्रात हलवण्यात आले.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान/पर्यावरण: प्रदूषण व आरोग्यपीएफओएस ("कायमस्वरूपी रसायन") विषाणूविरोधी प्रतिकारशक्ती कमकुवत करतेते आयआरएफ३ या प्रतिकारशक्ती-प्रथिनाला बांधले जाते आणि इंटरफेरॉनचे उत्सर्जन रोखते.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान: एआय आणि समाजएआयविषयक दृष्टिकोनांवर प्यू सर्वेक्षण: चिंता देशाच्या संपत्तीशी निगडितसर्वेक्षण केलेल्या ३७ देशांपैकी उच्च-उत्पन्न देशांतील ५५% तर मध्यम-उत्पन्न देशांतील ३६% लोकांना नोकऱ्या कमी होतील असे वाटते. केवळ १३% भारतीयांना एआयमुळे श्रीमंत-गरीब दरी वाढेल असे वाटते.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान: एआय प्रशासन/माहिती गोपनीयताआपल्या एआय एजंटांनी चॅटजीपीटी वापरकर्त्यांची छायाचित्रे चुकून ऑनलाइन प्रसिद्ध केल्याचे ओपनएआयचे म्हणणेही छायाचित्रे मॉडेल सुधारण्यासाठी माहितीच्या वापराला अधिकृत संमती दिलेल्या वापरकर्त्यांच्या खात्यांमधील होती.