విషపూరిత విద్యుత్ మూల్యం: యాదాద్రి థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రం వల్ల తుంగపహాడ్ వాగు, కృష్ణా నదిలో ఫ్లై యాష్ కాలుష్యం (తెలంగాణ)
మూలం: ది హిందూ, 21 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- టీజీ జెన్కో నిర్వహిస్తున్న తెలంగాణలోని ౪,౦౦౦ మెగావాట్ల యాదాద్రి థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రం (వైటీపీఎస్) నుంచి ఫ్లై యాష్ స్లర్రీ తుంగపహాడ్ వాగు (అన్నమేరు)లోకి విడుదలవుతున్నట్లు క్షేత్రస్థాయి నివేదిక వెల్లడించింది. ఈ వాగు నల్గొండ జిల్లా వీర్లపాలెం సమీపంలో కృష్ణా నదిలో కలుస్తుంది.
- చేపలు, పశువులు చనిపోతున్నాయని, మత్స్యకారుల ఆదాయం కుప్పకూలిందని, శ్వాసకోశ కేసులు పెరుగుతున్నాయని స్థానికులు చెబుతున్నారు. ఈ ఏడాది ప్రారంభంలో కాలుష్య నియంత్రణ మండలి చేసిన తనిఖీలో కేంద్రంలోని బూడిద-నీటి పునరుద్ధరణ వ్యవస్థ పనిచేయడం లేదని తేలింది.
- ఈ కథనం దశాబ్దకాలపు వ్యతిరేకతను, జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్, పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు జోక్యాలను, చివరకు కేంద్రానికి లభించిన అనుమతిని వివరిస్తుంది. ౨౫ ఏళ్లకు పైబడిన, బలహీనంగా అమలవుతున్న ౧౦౦% బూడిద వినియోగ విధానం నేపథ్యంలో, సున్నా విడుదల హామీకి, వాస్తవ పరిస్థితికి మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని ఇది బయటపెడుతుంది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు నోటిఫికేషన్ ౨౦౦౬ (పర్యావరణ (రక్షణ) చట్టం, ౧౯౮౬): 'ఎ' వర్గం (కేంద్రం/నిపుణుల మదింపు కమిటీ) వర్సెస్ 'బి' వర్గం (రాష్ట్ర ప్రాధికార సంస్థ/రాష్ట్ర కమిటీ); నాలుగు దశలు: పరిశీలన, పరిధి నిర్ధారణ, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (ప్రజా విచారణ), మదింపు. థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలు షెడ్యూల్లోని అంశం ౧(డి) కిందకు వస్తాయి.
- నిపుణుల మదింపు కమిటీ: 'ఎ' వర్గ ప్రాజెక్టులను మదింపు చేస్తుంది; ప్రజా విచారణ కార్యకలాపాలు మదింపు రికార్డులో భాగం.
- ఫ్లై యాష్ నోటిఫికేషన్ (పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ): మొదట ౧౯౯౯లో జారీ; ప్రస్తుత చట్రం ౨౦౨౧ డిసెంబర్ ౩౧నాటి ఎస్.ఓ. ౫౪౮౧(ఇ) (౨౦౨౨ డిసెంబర్ ౩౦న, ౨౦౨౪ జనవరి ౧న సవరించారు). థర్మల్ కేంద్రాలు ౧౦౦% బూడిద వినియోగం చేయాలని ఆదేశిస్తుంది; కనీసం ఏటా ౮౦%, మూడేళ్ల చక్రంలో సగటున ౧౦౦%; వినియోగించని బూడిదకు టన్నుకు రూ. ౧,౦౦౦ పరిహారం; ౩౦౦ కి.మీ. పరిధిలోని నిర్మాణ సంస్థలు బూడిద ఆధారిత ఉత్పత్తులు వాడాలి.
- బాటమ్ యాష్ను స్లర్రీగా బూడిద చెరువుకు రవాణా చేస్తారు; ఫ్లై యాష్ను ఎలక్ట్రోస్టాటిక్ ప్రెసిపిటేటర్లు (ఈఎస్పీ) పట్టుకుంటాయి, సిమెంటు తయారీదారుల కోసం గాలి చొరబడని గిడ్డంగులలో నిల్వ చేస్తారు.
- ప్లాంట్ లోడ్ ఫ్యాక్టర్ = వాస్తవ ఉత్పత్తికి, గరిష్ట సాధ్యమైన ఉత్పత్తికి ఉన్న నిష్పత్తి.
- జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్: చట్టబద్ధ సంస్థ (జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, ౨౦౧౦); ౨౦౨౨లో వైటీపీఎస్ పర్యావరణ అనుమతిని సస్పెండ్ చేసింది.
- అమ్రాబాద్ పులుల అభయారణ్యం (తెలంగాణ; నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యంలో భాగం): కేంద్రం సమీపంగా ఉండటంపై జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ కేసులో ప్రస్తావనకు వచ్చింది.
- సింగరేణి కాలరీస్ కంపెనీ లిమిటెడ్ ఒప్పందిత బొగ్గు సరఫరాదారు. జీ౯ ఒప్పందిత గ్రేడ్; జీ౧౫/జీ౧౬ తక్కువ గ్రేడ్లు.
- కృష్ణా నది: తుంగపహాడ్ వాగు వీర్లపాలెం సమీపంలో ఇందులో కలుస్తుంది; దిగువ ప్రవాహం ప్రకాశం బ్యారేజీ (ఆంధ్రప్రదేశ్) వరకు ఉంటుంది. నది నిలిచిపోవడానికి పులిచింతల ప్రాజెక్టు (కృష్ణా నదిపై) ప్రస్తావనకు వచ్చింది.
- ప్రస్తావించిన సంస్థలు: తెలంగాణ కాలుష్య నియంత్రణ మండలి; ప్లాంట్ లోడ్ ఫ్యాక్టర్ గణాంకాలకు ఆధారంగా కేంద్ర విద్యుత్ ప్రాధికార సంస్థ; పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ.
గణాంకాలు, వివరాలు
- ౪,౦౦౦ మెగావాట్లు = ఐదు ౮౦౦ మెగావాట్ల యూనిట్లు; స్థానం: తెలంగాణ, నల్గొండ జిల్లా, వీర్లపాలెం గ్రామం. నిర్వాహకుడు టీజీ జెన్కో; ఐదు చిమ్నీ టవర్లు ప్రాంతంపై ఎత్తుగా నిలిచి ఉన్నాయి.
- నాలుగు యూనిట్లు ప్రారంభమయ్యాయి. మొదటి యూనిట్ ౨౦౨౫ జనవరిలో పనిచేయడం మొదలుపెట్టింది; చివరి యూనిట్ ప్రారంభం ఇప్పుడు "ప్రచారం చేస్తున్నారు".
- ప్రాజెక్టు వ్యయం ₹౩౬,౦౦౦ కోట్లకు పెరిగింది. దశాబ్దకాలపు వివాదం తర్వాత ౨౦౨౪ ఏప్రిల్లో అనుమతి లభించింది.
- తుంగపహాడ్ వాగు (అన్నమేరు, "అన్నం వాగు") పొడవు ౩౦–౩౫ కి.మీ. ఇది పెద్ద దేవులపల్లి సమతుల్య జలాశయం (త్రిపురారం మండలం) వద్ద మొదలవుతుంది; ఆ జలాశయానికి నాగార్జునసాగర్ ఎడమ కాలువ నుంచి నీరు చేరుతుంది. ఇది పొలాలకు సాగునీరు ఇచ్చి వీర్లపాలెం దగ్గర కృష్ణా నదిలో కలుస్తుంది. సంగమం సమీపంలో చివరి ఆయకట్టు కోసం వీర్లపాలెం-౨ ఎత్తిపోతల సాగునీటి పథకాన్ని నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు కింద నిర్మిస్తున్నారు.
- ఈ ఏడాది మేలో తెలంగాణ కాలుష్య నియంత్రణ మండలికి ఫిర్యాదు → తనిఖీ → మరుసటి నెల (జూన్) టీజీ జెన్కోకు కారణ-చూపు నోటీసు.
- బూడిద-నీటి పునరుద్ధరణ వ్యవస్థ పనిచేయడం లేదని, బూడిదతో నిండిన నీరు భారీగా వాగులోకి విడుదలవుతోందని బృందం గుర్తించింది. వ్యవస్థ సమీపంలో నిల్వ ఉన్న బూడిద వాయు కాలుష్యానికి దోహదపడుతోందని, ఆవరణలో వ్యర్థజల లేదా మురుగునీటి శుద్ధి కర్మాగారం లేదని కూడా తేలింది. ఐదు నెలల తర్వాత "పెద్దగా ఏమీ మారినట్లు కనిపించడం లేదు".
- సైంటిస్ట్స్ ఫర్ పీపుల్కు చెందిన కె. బాబూరావు పర్యావరణ ప్రభావ మదింపులోని భాగాలు విద్యా పరిశోధన పత్రాల నుంచి కాపీ చేసినవని ఎత్తిచూపడంతో పర్యావరణ అనుమతి ఒక ఏడాది ఆగిపోయింది. అనుమతి ౨౦౧౭లో వచ్చింది.
- అమ్రాబాద్ పులుల అభయారణ్యానికి సమీపంగా ఉండటంపై, బొగ్గు అనుసంధానాలపై అస్పష్టతపై ముంబైకి చెందిన కన్జర్వేషన్ యాక్షన్ ట్రస్ట్ జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ను ఆశ్రయించింది. ౨౦౨౨లో ట్రిబ్యునల్ పర్యావరణ అనుమతిని సస్పెండ్ చేసి, నిపుణుల మదింపు కమిటీ చేత తిరిగి మదింపు చేయాలని ఆదేశించింది. దిగుమతి/దేశీయ బొగ్గు ౫౦:౫౦ మిశ్రమం నుంచి ౧౦౦% దేశీయ బొగ్గుకు మారడం వల్ల కొత్తగా మదింపు అవసరమని అది పేర్కొంది.
- సవరించిన నిబంధనల పరిధి ప్రకారం ౨౦౨౩ నవంబర్లో రెండో ప్రజా విచారణ; ౨౦౨౪ ఏప్రిల్లో పర్యావరణ అనుమతి మంజూరు.
- ౮౫% ప్లాంట్ లోడ్ ఫ్యాక్టర్ వద్ద రోజుకు ౧౦,౯౧౩ టన్నుల బూడిద; రోజుకు ౧౨,౨౩౦ టన్నుల డిమాండ్ ఉన్నట్లు ౧౪ సిమెంటు కంపెనీలు సూచించాయి.
- ప్రతిపాదిత బూడిద చెరువు: ౨౫.౧౬౪ మిలియన్ టన్నులు, ౨౫ ఏళ్లకు సరిపోతుందని చెప్పారు.
- ఎ. అజయ్ (టీజీ జెన్కో డైరెక్టర్, సివిల్) కేంద్రం సున్నా విడుదలను పాటిస్తుందని, వ్యర్థజలాలు వాగులోకి లేదా కృష్ణా నదిలోకి చేరకుండా నీటిని పునర్వినియోగించే వ్యర్థజల శుద్ధి కర్మాగారం ఉందని చెప్పారు.
- రాజకీయ మద్దతు మిర్యాలగూడ ఎమ్మెల్యే బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి (కాంగ్రెస్) నుంచి వచ్చింది; ఆయన కేంద్రాన్ని "ఆధునిక దేవాలయం" అన్నారు. మాజీ బీఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్యే ఎన్. భాస్కరరావు స్వచ్ఛంద సంస్థలు కాలుష్య ఆందోళనలను అతిశయోక్తిగా చెబుతున్నాయని ఆరోపించారు; కాంగ్రెస్ జిల్లా అధ్యక్షుడు కె. శంకర్ నాయక్ టీజీ జెన్కోను ప్రశంసించారు. చుట్టుపక్కల ౧౦ గ్రామాల్లోని చాలామంది నాయకులు, సర్పంచులు, నివాసులు దీనిని సమర్థించారు. కృష్ణా నది దిగువన ౧౦ కి.మీ. పరిధిలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రామాలకు ప్రాతినిధ్యం లభించలేదు.
- ఈ మినహాయింపును లేవనెత్తినప్పుడు అధికారులు తనను మాట్లాడనివ్వలేదని ఎన్. హరీందర్ (మానవ హక్కుల వేదిక) చెబుతున్నారు.
- ఈ కాలుష్యం ప్రకాశం బ్యారేజీ వరకు కృష్ణా నీటి నాణ్యతను దెబ్బతీస్తుందని నాగేశ్వరరావు చెబుతున్నారు.
- భూమి పరిహారం (నివాసి వి. నాగేశ్వరరావు ప్రకారం): గతంలో ఎకరాకు ₹౨ లక్షలు ఉండగా, నివాసులకు ₹౫–౬.౩ లక్షలు, ప్లాంట్లో ఉద్యోగం ఇస్తామన్నారు. పట్టాలు లేకుండా అటవీ భూమిని సాగు చేస్తున్నవారికి కూడా నగదు పరిహారం ఇస్తామన్నారు. ఉద్యోగాలు, పెంచిన పరిహారం ప్రజాభిప్రాయాన్ని ప్రాజెక్టుకు అనుకూలంగా మార్చాయని ఆయన చెబుతున్నారు.
- మత్స్యకారులు (డుబ్బా తండా): చేపల పట్టు రోజుకు ౧–౨ క్వింటాళ్ల (₹౪,౦౦౦–౫,౦౦౦) నుంచి ₹౫౦౦ కంటే తక్కువ వచ్చే రోజులకు పడిపోయింది; వలల్లో తడి బూడిద పడుతోంది; చర్మంపై పుండ్లు/దురద నివేదితమయ్యాయి. వందలాది మత్స్యకార కుటుంబాలు నదిపై ఆధారపడి ఉన్నాయి.
- దివ్యాంగ గొర్రెల కాపరి (ఎం. సైదులు, తల్లా వీరప్పగూడెం) వాగు నీరు తాగి సుమారు ౧౫ గొర్రెలు చనిపోయాయని చెబుతున్నారు.
- డాక్టర్ నాగేశ్వరరావు అడవత్ (దామరచర్ల ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం) రోజుకు కనీసం ౪–౫ అలెర్జీ బ్రాంకైటిస్, ఆస్తమా, ఊపిరితిత్తుల ఇన్ఫెక్షన్ కేసులు వస్తున్నాయని, మూడేళ్ల క్రితంతో పోలిస్తే స్పష్టమైన పెరుగుదల ఉందని చెబుతున్నారు.
- దిగువన ఉన్న వాడపల్లి గ్రామం ఒకప్పుడు కృష్ణా నుంచి తాగునీరు తీసుకునేది; ఇప్పుడు ౫౦–౬౦% నివాసులు బయటి నుంచి నీరు కొంటున్నారు. పులిచింతల ప్రాజెక్టు తర్వాత నది నిలిచిపోతోంది. వదిలివేసిన డెక్కన్ క్రోమేట్స్ చెత్త కుప్ప నుంచి రసాయనాలు కారడం సమస్యను పెంచుతోంది (హరీందర్ ప్రకారం).
- ఫ్లై యాష్లోని భారలోహాలు, క్షార సమ్మేళనాలు చర్మం, కంటి చికాకు, విరేచనాలు, క్యాన్సర్తో సహా ఇతర ఆరోగ్య ముప్పులతో ముడిపడి ఉన్నాయని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి.
- బూడిద చెరువు, బొగ్గు నిల్వ సమీపంలో ౭౩౧ ఎకరాల మొక్కల పెంపకం, అలాగే ౧౪౨ ఎకరాల్లో వాగుకు ఇరువైపులా ౧౦౦ మీటర్ల వెడల్పు చెట్ల అడ్డుగోడ. ఈ హామీలు నెరవేరలేదని నివాసులు అంటున్నారు. వాగ్దానం చేసిన హరిత ఆచ్ఛాదనకు ఆధారాలు చాలా తక్కువ.
- ఒప్పంద బొగ్గు: సింగరేణి నుంచి జీ౯ గ్రేడ్, స్థూల కెలోరిఫిక్ విలువ కిలోకు ౪,౬౦౦–౪,౯౦౦ కిలోకేలరీలు. వచ్చినట్లు చెబుతున్నది: జీ౧౫/జీ౧౬, సుమారు ౨,౫౦౦–౩,౦౦౦ కిలోకేలరీలు. తక్కువ గ్రేడ్ బొగ్గు అంటే ఎక్కువ బూడిద, సిమెంటు పరిశ్రమ డిమాండ్ మాత్రం స్థిరంగా ఉంటుంది.
- ౩,౦౦౦ కిలోకేలరీల బొగ్గుతో ౮౫% ప్లాంట్ లోడ్ ఫ్యాక్టర్ వద్ద నడిచే ౪,౦౦౦ మెగావాట్ల కేంద్రం రోజుకు సుమారు ౨౧,౦౦౦ టన్నుల ఫ్లై యాష్ (ఏటా ౭౫ లక్షల టన్నులకు పైగా) ఉత్పత్తి చేయగలదు. ౧౪ సిమెంటు కంపెనీల ప్రకటిత డిమాండ్ రోజుకు ౧౨,౨౩౦ టన్నులు ఏటా సుమారు ౪౫ లక్షల టన్నులకు సమానం.
- హరీందర్: రోజుకు ౧౨,౨౩౦ టన్నులను ౧౦ టన్నుల ట్రక్కులలో తరలించాలంటే ప్రతి నిమిషం ఒక ట్రక్కు బయలుదేరాలి. స్థానికులకు బూడిద చెరువు సమీపంలో రోజుకు ౨౦౦–౩౦౦ ట్రక్కులు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి (కొండా లక్ష్మణ్ గౌడ్: "మా ముఖాలపై బూడిద").
- టీజీ జెన్కో ఛైర్మన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ ఎస్. హరీష్: కాలుష్యానికి కారణం ఐదు నెలల క్రితం జరిగిన ఒకే లీకేజీ; కేంద్రం ౫౦% ప్లాంట్ లోడ్ ఫ్యాక్టర్తో నడుస్తోంది; రెండు బూడిద చెరువులలో ఒకటి ఇప్పటికే నిండిపోయింది; సిమెంటు కంపెనీల తీసుకోలు కేవలం ౪౦%. బూడిద గట్టు ఎత్తును పెంచాలని, ౧౦౦% పారవేత నిర్ధారణకు జరిమానా నిబంధనలతో సమగ్ర టెండర్లు పిలవాలని ఆయన ప్రతిపాదిస్తున్నారు.
- కేంద్ర విద్యుత్ ప్రాధికార సంస్థ గణాంకాలు: ఈ ఏడాది ఏప్రిల్ ౧ నుంచి నవంబర్ ౧౭ మధ్య వైటీపీఎస్ సగటు ప్లాంట్ లోడ్ ఫ్యాక్టర్ ౩౫.౬౨% (ఛైర్మన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ చెప్పిన ౫౦%కు వ్యతిరేకంగా). ౨౦౨౫ డిసెంబర్నాటి గూగుల్ ఎర్త్ ఉపగ్రహ చిత్రాలు ఒక్కసారి లీకేజీ జరిగిందన్న వాదనను తోసిపుచ్చుతున్నాయని కథనం పేర్కొంది.
- శ్రీపాద్ ధర్మాధికారి: సాధ్యమైన బూడిద నిర్వహణ వ్యవస్థ ఏర్పడే వరకు కేంద్రాన్ని మూసివేయాలి. ౧౦౦% వినియోగ చట్టం ౨౫ ఏళ్లకు పైబడినది. మండళ్లు, ప్రభుత్వాలు, జిల్లా పరిపాలనలు చర్య తీసుకోవడానికి వెనుకాడుతున్నాయి. బూడిద చెరువులు కేవలం అత్యవసర నిల్వ కోసమే. వర్షాకాలంలో తరచూ అక్రమ డంపింగ్ జరుగుతుంది. ఇప్పటికే పేరుకుపోయిన బూడిద ఏళ్ల తరబడి కృష్ణా నదిని కలుషితం చేస్తూనే ఉంటుంది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
ఇక్కడ స్థిర భావన ఏమిటంటే, ముందస్తు పర్యావరణ అనుమతి అనేది కేంద్రం ప్రారంభమైన తర్వాత కూడా అమలు చేయవలసిన హామీ. పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు నోటిఫికేషన్ ౨౦౦౬ ప్రకారం థర్మల్ కేంద్రం ('ఎ' వర్గ ప్రాజెక్టు) పరిధి నిర్ధారణ, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (ప్రజా విచారణతో సహా), నిపుణుల మదింపు దశల గుండా వెళుతుంది. ఆ తర్వాత నిర్వాహకుడిని షరతులు బంధిస్తాయి: సున్నా విడుదల, శుద్ధి కర్మాగారాలు, హరిత వలయాలు. అనుమతి తర్వాత పర్యవేక్షణ అత్యంత బలహీన కడ్డీ. షరతులు ఉల్లంఘించినప్పుడు నియంత్రణ సంస్థలు (రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి, కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి, పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ) చర్య తీసుకోవాలి. ఫ్లై యాష్ (బూడిద వినియోగం) నోటిఫికేషన్ వ్యర్థ నిర్వహణ అనే మరో పొరను చేరుస్తుంది: ఉత్పత్తిదారుడే ౧౦౦% బూడిద వినియోగానికి బాధ్యుడు. ఈ ఉదంతంలో ప్రతి పొరా ఒత్తిడిలో ఉన్నట్లు వార్త చూపుతోంది. ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో దిగువ భాగస్థులకు చోటు దక్కలేదు. హరిత ఆచ్ఛాదన, వ్యర్థజల శుద్ధి షరతులు నెరవేరలేదని స్థానికులు చెబుతున్నారు. బూడిద వినియోగం మూడో పక్షం (సిమెంటు పరిశ్రమ) డిమాండ్పై ఆధారపడి ఉంది, అది సరఫరాకు సరిపోలడం లేదు. ఇది కాలుష్యకారి చెల్లించాలి / ముందు జాగ్రత్త సూత్రం, అలాగే పరిశుభ్ర పర్యావరణ హక్కు (అధికరణ ౨౧) సమస్యకు చక్కటి ఉదాహరణ.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ — పర్యావరణం: పరిరక్షణ, పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు, కాలుష్యం, క్షీణత. జీఎస్౨ — చట్టబద్ధ/నియంత్రణ సంస్థలు; జవాబుదారీతనం. ప్రిలిమ్స్ — పర్యావరణం: కాలుష్యం, పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు, జాతీయ సంస్థలు.
నేపథ్యం
పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు నోటిఫికేషన్, ౨౦౦౬ (ముందస్తు పర్యావరణ అనుమతి)
ఫ్లై యాష్ వినియోగం / బూడిద వినియోగ నోటిఫికేషన్ (పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ)
జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్
రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండళ్లు / కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి
అదనపు నేపథ్యం
- పర్యావరణ అనుమతి దశలో రూపకల్పన అంచనాలు (౨౦౨౨ నిపుణుల మదింపు కమిటీ నివేదికలు): వైటీపీఎస్ను ౩౦% బూడిద శాతం ఉన్న జీ౯ గ్రేడ్ బొగ్గును, ౮౫% ప్లాంట్ లోడ్ ఫ్యాక్టర్ వద్ద, సంవత్సరానికి ౧౩.౨౮ మిలియన్ టన్నులు మండించేలా, సింగరేణి గనుల నుంచి సరఫరాతో ప్రణాళిక చేశారు; దీనివల్ల సంవత్సరానికి మొత్తం ౩.౯౮ మిలియన్ టన్నుల బూడిద ఉత్పత్తి అవుతుంది. అందులో ఫ్లై యాష్ ౮౦% (౩.౧౮ మిలియన్ టన్నులు), బాటమ్ యాష్ ౨౦% (౦.౮౦ మిలియన్ టన్నులు).
- బూడిద నిర్వహణ రూపకల్పన: బాటమ్ యాష్ను పైపులైన్ ద్వారా స్లర్రీగా సుమారు ౪౦౦ ఎకరాల బూడిద చెరువులోకి (౨,౮౦౦ ఎకరాల ప్రాజెక్టు ప్రాంతంలో) విడుదల చేస్తారు.
- స్థలం: ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్యాల సారాంశం ఈ స్థలాన్ని ఎక్కువగా రిజర్వు అటవీ భూమిగా, పాక్షికంగా వ్యవసాయ భూమిగా, కొంత రెవెన్యూ భూమిగా వర్ణించింది. కేంద్రానికి నీటి వనరు కృష్ణా నది.
- విద్యుత్ రంగ సందర్భం: ౨౦౨౫ నాటి తెలంగాణ విద్యుత్ నియంత్రణ కమిషన్ ఉత్తర్వులో, విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలు తమ థర్మల్ ఒప్పంద సామర్థ్యం ౯,౭౯౧ మెగావాట్లని, వైటీపీఎస్ నుంచి మరో ౪,౦౦౦ మెగావాట్లు చేరుస్తున్నామని తెలిపాయి.
మెయిన్స్ కోణాలు
- అనుమతి తర్వాత నియంత్రణ వైఫల్యం: పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు ప్రక్రియ పర్యావరణ అనుమతి మంజూరుతో ముగుస్తుంది, కానీ నిబంధనల పాటింపును పర్యవేక్షించేది రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండళ్లు. బూడిద-నీటి పునరుద్ధరణ వ్యవస్థ పనిచేయలేదు, ఆవరణలో వ్యర్థజల/మురుగునీటి శుద్ధి కర్మాగారం లేదు, జూన్లో ఇచ్చిన కారణ-చూపు నోటీసు ఐదు నెలల తర్వాత కూడా పెద్ద మార్పు తేలేదు. సున్నా విడుదల, చెట్ల అడ్డుగోడలు (౭౩౧ ఎకరాలు + ౧౪౨ ఎకరాలు), బూడిద వినియోగం షరతులే తప్ప ఫలితాలు కావు. ధర్మాధికారి గుర్తించినట్లు మండళ్లు, జిల్లా పరిపాలనలు చర్యకు వెనుకాడటమే పాలనలో ప్రధాన లోపం.
- వివాదాస్పద గణాంకాలు, జవాబుదారీతనం: ఛైర్మన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ చెప్పిన ౫౦% ప్లాంట్ లోడ్ ఫ్యాక్టర్ వర్సెస్ కేంద్ర విద్యుత్ ప్రాధికార సంస్థ చెప్పిన ౩౫.౬౨%; "ఒక్క లీకేజీ" వర్సెస్ ౨౦౨౫ డిసెంబర్ ఉపగ్రహ ఆధారాలు; రోజుకు ౧౨,౨౩౦ టన్నుల డిమాండ్ వర్సెస్ రోజుకు సుమారు ౨౧,౦౦౦ టన్నుల సంభావ్య ఉత్పత్తి (ఏటా సుమారు ౩౦ లక్షల టన్నుల లోటు); రోజుకు ౧౨,౨౩౦ టన్నులకు నిమిషానికి ఒక ట్రక్కు అవసరం, కానీ రోజుకు కేవలం ౨౦౦–౩౦౦ ట్రక్కులే కనిపిస్తున్నాయి. అమలుకు స్వతంత్ర సమాచారం (కేంద్ర విద్యుత్ ప్రాధికార సంస్థ, ఉపగ్రహ చిత్రాలు) ఎందుకు ముఖ్యమో ఇది చూపుతుంది.
- ఇంధన నాణ్యత అసమతుల్యత: ఒప్పందిత జీ౯ బొగ్గు వర్సెస్ వచ్చినట్లు చెబుతున్న జీ౧౫/జీ౧౬. తక్కువ కెలోరిఫిక్ విలువ అంటే ఒక్కో విద్యుత్ యూనిట్కు ఎక్కువ బూడిద; అందువల్ల మంచి ఉద్దేశం ఉన్నా బూడిద లక్ష్యాలను చేరుకోవడం కష్టం. విద్యుత్ కేంద్రాల ప్రణాళికలో, బొగ్గు సరఫరా ఒప్పందాలలో బొగ్గు నాణ్యత నిబంధన ఉండాలి.
- ప్రజా భాగస్వామ్య లోటు: ౨౦౨౩ విచారణలో రాజకీయ నాయకులు, మద్దతుదారులదే ఆధిపత్యం. ౧౦ కి.మీ. పరిధిలోని దిగువ ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రామాలకు ప్రాతినిధ్యం లేదు, ఒక భిన్నాభిప్రాయ సభ్యుడిని మాట్లాడనివ్వలేదని ఆయన చెబుతున్నారు. నదీ కాలుష్యం అంతర్రాష్ట్ర ప్రభావాలను స్థానిక విచారణ పట్టుకోలేదు. ఉద్యోగాలు, పరిహారం (ఎకరాకు ₹౨ లక్షలకు బదులు ₹౫–౬.౩ లక్షలు) ప్రజాభిప్రాయాన్ని మార్చాయని ఒక నివాసి చెబుతున్నారు; ఇది సమాచారయుత సమ్మతిపై ప్రశ్నలు రేకెత్తిస్తుంది.
- ప్రక్రియ సమగ్రత: పర్యావరణ ప్రభావ మదింపులో కాపీ చేసిన భాగాలు; వాగు ప్రవహిస్తున్న ఈ స్థలాన్ని ఎవరు ఎంచుకున్నారో ఎవరికీ తెలియదని ఒక వనరు చెప్పినట్లు ఉటంకింపు. బొగ్గు మిశ్రమం ౫౦:౫౦ నుంచి ౧౦౦% దేశీయ బొగ్గుకు మారడంతో జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ ౨౦౨౨లో పర్యావరణ అనుమతిని సస్పెండ్ చేసింది. అయినా ౨౦౨౪ ఏప్రిల్లో అనుమతి ఇచ్చారు, ౨౦౨౫ జనవరిలో కార్యకలాపాలు మొదలయ్యాయి.
- జీవనోపాధి, ఆరోగ్య వ్యయాలు: కుప్పకూలిన చేపల పట్టు, పశువుల మరణాలు, శ్వాసకోశ వ్యాధులు, చర్మ, కంటి సమస్యలు, కలుషితమైన దిగువ తాగునీటి వనరు. ఇది అధికరణ ౨౧ (ఆరోగ్య హక్కు, పరిశుభ్ర పర్యావరణ హక్కు), సామాజిక న్యాయం, కాలుష్యకారి చెల్లించాలి సూత్రాన్ని ముందుకు తెస్తుంది.
- ఇంధనం వర్సెస్ పర్యావరణం/అభివృద్ధి సమతుల్యత: రాష్ట్ర విద్యుత్ డిమాండ్కు ఉపయోగపడే ₹౩౬,౦౦౦ కోట్ల కేంద్రం వర్సెస్ స్థానిక జీవావరణం. రాజకీయ నాయకుల భాష ("ఆధునిక దేవాలయం") వర్సెస్ స్థానికుల అభిప్రాయం ("మా ముఖాలపై బూడిద") ఈ ఘర్షణను చూపుతాయి; కొత్త బొగ్గు సామర్థ్యం వాతావరణ/పరివర్తన ప్రశ్నను కూడా లేవనెత్తుతుంది.
- ముందున్న మార్గం: ౨౦౨౧ నోటిఫికేషన్ ప్రకారం బూడిద వినియోగం చేయకపోతే పర్యావరణ పరిహారాన్ని అమలు చేయడం; బూడిద గట్లు, వ్యర్థజల వ్యవస్థల మూడో పక్షం తనిఖీ; నిజ-సమయ పర్యవేక్షణ, ప్రజలకు వెల్లడి; కఠినమైన బొగ్గు నాణ్యత నిబంధనలు; వాగు పునరుద్ధరణ; ప్రభావిత మత్స్యకారులకు పరిహారం; విచారణలలో దిగువ భాగస్థుల చేరిక.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "౧౦౦% ఫ్లై యాష్ వినియోగ ఆదేశం, భాగస్వామ్య పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు ప్రక్రియ ఉన్నప్పటికీ, థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలు చుట్టుపక్కల జలవనరులను కలుషితం చేస్తూనే ఉన్నాయి. కారణాలను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించి, మెరుగైన అమలు కోసం సంస్థాగత సంస్కరణలను సూచించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు ౨౦౦౬ ప్రక్రియ; ముసాయిదా పర్యావరణ ప్రభావ మదింపు సంస్కరణల చర్చలు; అనుమతి తర్వాత పర్యవేక్షణ, నిబంధనల పాటింపు
- జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ చట్టం, ౨౦౧౦; అధికరణ ౨౧, ఆరోగ్యకర పర్యావరణ హక్కు
- కాలుష్యకారి చెల్లించాలి సూత్రం; ముందు జాగ్రత్త సూత్రం; ప్రజా విశ్వాస సిద్ధాంతం
- జల (కాలుష్య నివారణ, నియంత్రణ) చట్టం, ౧౯౭౪; వాయు చట్టం, ౧౯౮౧; కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి/రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండళ్లు
- ఫ్లై యాష్ నిర్వహణ: బూడిద వినియోగ నోటిఫికేషన్ ౨౦౨౧, పాత బూడిద; థర్మల్ కేంద్రాలకు ఫ్లూ గ్యాస్ డీసల్ఫరైజేషన్ ప్రమాణాలు
- కృష్ణా నదీ పరివాహక ప్రాంతం, అంతర్రాష్ట్ర జల వివాదాలు
- బొగ్గు గ్రేడింగ్, బొగ్గు అనుసంధానాలు, పరివర్తన చర్చ (న్యాయమైన పరివర్తన)
అంశాలు: GS3పర్యావరణం
21 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో