ఆసియాన్తో సంబంధాలే భారత్ 'యాక్ట్ ఈస్ట్' విధానానికి హృదయం: మనీలా శిఖరాగ్ర సమావేశాలకు ముందు ప్రధాని
ప్రచురణ:
మూలం: ది హిందూ, 17 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ౪౯వ ఆసియాన్ శిఖరాగ్ర సమావేశం కోసం సోమవారం మనీలాకు బయలుదేరారు. మంగళవారం ఆయన ౨౩వ ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో, ౨౧వ తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశంలో పాల్గొంటారు.
- బయలుదేరే ముందు ఆయన ఆసియాన్తో సంబంధాలను "భారత్ యాక్ట్ ఈస్ట్ విధానానికి హృదయం"గా అభివర్ణించారు. ఆ సంబంధాలకు మహాసాగర్ దృక్పథంలో కూడా కేంద్ర స్థానం ఉందని చెప్పారు.
- మంగళవారం సాయంత్రం క్వాడ్ నేతల శిఖరాగ్ర సమావేశం జరగవచ్చని భావిస్తున్నారు, కానీ దీనిపై అధికారిక ప్రకటన ఇంకా రాలేదు. దక్షిణ చైనా సముద్రంలో ప్రాదేశిక వివాదాల్లో ఫిలిప్పీన్స్ ముందు వరుసలో ఉంది. అందువల్ల ఆ సముద్రాన్ని బహిరంగంగా ఉంచడంపై ఈ సమావేశం సానుకూల సందేశం ఇస్తుందని వర్గాలు చెబుతున్నాయి.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- యాక్ట్ ఈస్ట్ విధానం: ౨౦౧౪లో ప్రారంభం, 'లుక్ ఈస్ట్'కు ఉన్నతీకరణ. దీని నాలుగు 'సి'లు: సంస్కృతి, వాణిజ్యం, అనుసంధానం, సామర్థ్య నిర్మాణం.
- మహాసాగర్ అంటే ప్రాంతాల అంతటా భద్రత, వృద్ధికి పరస్పర, సమగ్ర పురోగతి. ఇది సాగర్కు కొనసాగింపు; ౨౦౨౫లో ప్రకటించారు.
- ఆసియాన్: ౧౯౬౭ ఆగస్టు ౮న బ్యాంకాక్లో స్థాపన; ఐదుగురు వ్యవస్థాపకులు, ప్రస్తుతం పది సభ్యులు.
- తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం: ౧౮ సభ్యులు, ఆసియాన్ నేతృత్వం, మొదటిసారి ౨౦౦౫లో జరిగింది. భారత్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు.
- భారత్–ఆసియాన్ సంబంధాలు సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్య స్థాయిలో ఉన్నాయి (౨౦౨౨లో ఉన్నతీకరణ).
- ఆస్ట్రేలియాను ఆసియాన్ భాగస్వామ్య దేశంగా వ్యాసం పేర్కొంటోంది.
- క్వాడ్లో భారత్, అమెరికా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియా ఉన్నాయి.
- భారత్ ప్రకటిత వైఖరి: దక్షిణ చైనా సముద్రం ప్రపంచ సముద్ర రవాణాకు బహిరంగంగా ఉండాలి. నియమ ఆధారిత విధానం ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్ట సమావేశంపై ఆధారపడి ఉంది; అది నౌకాయాన స్వేచ్ఛ, గగనతల విహార స్వేచ్ఛ, వివాదాల శాంతియుత పరిష్కారాలను కవర్ చేస్తుంది.
గణాంకాలు, వివరాలు
- శిఖరాగ్ర సమావేశాల క్రమం: ౪౯వ ఆసియాన్ శిఖరాగ్ర సమావేశం (మనీలా), ఆ తర్వాత మంగళవారం ౨౩వ ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, ౨౧వ తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం.
- సోమవారం సాయంత్రం ఫిలిప్పీన్స్ అధ్యక్షుడు ఫెర్డినాండ్ మార్కోస్ జూనియర్ ఇచ్చిన విందులో మోదీ పాల్గొన్నారు.
- మనీలాలో ఆస్ట్రేలియా ప్రధాని ఆంథోనీ అల్బనీస్ కూడా ఉన్నారు. అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ రావచ్చని భావిస్తున్నారు; ఆ తర్వాత ఆయన ఏపెక్ సమావేశం కోసం షెన్జెన్ వెళ్తారు.
- మోదీ, జపాన్ ప్రధాని సనాయే తకైచి, అల్బనీస్, ట్రంప్లతో క్వాడ్ నేతల శిఖరాగ్ర సమావేశం మంగళవారం సాయంత్రం జరగవచ్చని భావిస్తున్నారు, కానీ అధికారిక ప్రకటన ఇంకా రాలేదు.
- మోదీ మాటల్లో: సంబంధాలు "శతాబ్దాల నాగరికత మార్పిడి"లో పాతుకుపోయాయి; వాణిజ్యం, అనుసంధానం, సముద్ర భద్రత, సాంకేతికత, ప్రజల మధ్య సంబంధాలకు విస్తరించాయి. ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో ఆయన "సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం"పై మరింత ముందుకు సాగుతారు.
- నివేదిత నేపథ్యం: చైనా దక్షిణ చైనా సముద్రంలో నిర్మాణాలు చేపడుతోంది, తరచూ దూకుడైన నౌకాదళ గస్తీలు నిర్వహిస్తోంది. ఇది పొరుగు దేశాల్లో ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
- దక్షిణ చైనా సముద్ర ప్రాదేశిక వివాదాల్లో ఫిలిప్పీన్స్ ముందు వరుసలో ఉంది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
ఈ వార్త, ఆసియాన్ నేతృత్వంలోని వేదికల ద్వారా ఆగ్నేయాసియాతో అనుసంధానమయ్యే భారత ప్రాంతీయ వ్యూహానికి ఒక ఉదాహరణ. దీని వెనుక ఉన్న స్థిర భావనలు:
- యాక్ట్ ఈస్ట్ విధానం: వాణిజ్యం, అనుసంధానం, సంస్కృతి, సామర్థ్య నిర్మాణం ప్రాతిపదికగా ౨౦౧౪లో 'లుక్ ఈస్ట్'ను ఉన్నతీకరించిన విధానం.
- మహాసాగర్: ప్రాంతాల అంతటా భద్రత, వృద్ధికి సంబంధించిన సముద్ర దృక్పథం.
- ఆసియాన్ కేంద్రీయత: ఆసియాన్ నేతృత్వంలోని వేదికలు (ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం) భారత హిందూ-పసిఫిక్ అనుసంధానానికి చట్రంగా నిలవడం.
- సముద్ర చట్ట వైఖరి: దక్షిణ చైనా సముద్రంలో నౌకాయాన స్వేచ్ఛపై భారత్ వైఖరి; ఇది క్వాడ్ వంటి చిన్న కూటముల దౌత్యంతో కలిసి సాగుతుంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత్, దాని పొరుగు దేశాలు; భారత్ భాగస్వామిగా ఉన్న ద్వైపాక్షిక, ప్రాంతీయ, ప్రపంచ కూటములు, ఒప్పందాలు; జీఎస్౩ – భద్రత/సముద్ర రంగం; ప్రిలిమ్స్ – అంతర్జాతీయ ప్రాధాన్యం గల ప్రస్తుత అంశాలు, ప్రాంతీయ కూటములు, వార్తల్లోని ప్రదేశాలు (దక్షిణ చైనా సముద్రం, మనీలా).
నేపథ్యం
ఆసియాన్ (ఆగ్నేయాసియా దేశాల సంఘం)
భారత్–ఆసియాన్ సంబంధం (ముఖ్య ఘట్టాలు)
యాక్ట్ ఈస్ట్ విధానం
మహాసాగర్
తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం
క్వాడ్
అదనపు నేపథ్యం
- భారత ప్రపంచ వాణిజ్యంలో ఆసియాన్ వాటా సుమారు ౧౧%. ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం ౨౦౨౪-౨౫లో ౧౨౩ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు, ౨౦౨౫-౨౬లో ౧౨౮ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు.
- ఆసియాన్-భారత్ వస్తు వాణిజ్య ఒప్పందం ౨౦౦౯లో ముగిసింది; ప్రస్తుతం సమీక్షలో ఉంది.
- యాక్ట్ ఈస్ట్ కింద సామర్థ్య నిర్మాణం నాలుగు నిధుల ద్వారా సాగుతుంది: ఆసియాన్-భారత్ నిధి, శాస్త్ర సాంకేతిక అభివృద్ధి నిధి, హరిత నిధి, డిజిటల్ భవిష్యత్తు నిధి.
- ౨౦వ తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం (౨౦౨౫ అక్టోబర్ ౨౭, కౌలాలంపూర్) ఇరవయ్యో వార్షికోత్సవం సందర్భంగా కౌలాలంపూర్ ప్రకటనను ఆమోదించింది. అది బహుపాక్షికవాదాన్ని, ఆసియాన్ కేంద్రీయతను పునరుద్ఘాటించింది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- ఆసియాన్ వ్యూహాత్మక కేంద్రీయత:
- మోదీ ఆసియాన్ను యాక్ట్ ఈస్ట్, మహాసాగర్ రెండింటికీ హృదయంగా నిలుపుతూ, భూ ఆధారిత అనుసంధానాన్ని సముద్ర దృక్పథంతో జోడిస్తున్నారు.
- ఈ రెండు చట్రాలు వాణిజ్యం, అనుసంధానం, సముద్ర భద్రత, సాంకేతికత, ప్రజల మధ్య సంబంధాలను కవర్ చేస్తాయి.
- సముద్ర భద్రత, దక్షిణ చైనా సముద్రం:
- ప్రపంచ సముద్ర రవాణాకు బహిరంగంగా ఉంచాలన్న భారత వైఖరి, క్వాడ్ ఆశిత సంకేతాలతో సరిపోలుతుంది.
- చైనా నిర్మాణాలు, దూకుడు గస్తీలు పొరుగు దేశాలను ఆందోళనకు గురిచేస్తున్నాయి; ఫిలిప్పీన్స్ ముందు వరుసలో ఉంది. దానికి భారత్ సంఘీభావం ముఖ్యమైనది.
- బహుపాక్షిక క్యాలెండర్ల సమ్మేళనం: ఆసియాన్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం, క్వాడ్ సమావేశం ఒకేసారి జరుగుతున్నాయి. ఏపెక్కు ముందు ఆస్ట్రేలియా, అమెరికా, జపాన్ నేతలు ఒకే వేదికపై ఉన్నారు. భారత అనుసంధానం ఆసియాన్ నేతృత్వ వేదికలను ఉపయోగిస్తూనే చిన్న కూటములతో కూడా కలిసి పనిచేస్తుంది.
- ఆర్థిక కోణం:
- ఆసియాన్ ప్రధాన వాణిజ్య భాగస్వామి, వస్తు వాణిజ్య ఒప్పందం సమీక్షలో ఉంది (౨బి).
- వాణిజ్య లోటు, మూల నియమాల సమస్యలు భారత్-ఆసియాన్ ఒప్పందంపై సాధారణంగా వినిపించే విమర్శలు (ఇవి సాధారణ జ్ఞానం, వ్యాసంలోనివి కావు).
- సవాళ్లు (సాధారణ చట్రం): చైనా, ఇతర శక్తుల మధ్య ఆసియాన్ సభ్యుల తటస్థ వైఖరి (హెడ్జింగ్), త్రైపాక్షిక రహదారి వంటి అనుసంధాన ప్రాజెక్టుల నెమ్మది పురోగతి, మయన్మార్ పరిస్థితి అమలుపై ప్రభావం చూపుతాయి (త్రైపాక్షిక రహదారి, కలదాన్ వంటి ప్రాజెక్టులకు మయన్మార్ భూ వారధి; అవి ఆలస్యాలను ఎదుర్కొన్నాయి).
- ముందున్న మార్గం: వాణిజ్య ఒప్పందాన్ని సమీక్షించడం, ఈశాన్య అనుసంధానాన్ని వేగవంతం చేయడం, సముద్ర రంగ అవగాహన సహకారాన్ని లోతుగా చేయడం. క్వాడ్తో కలిసి పనిచేస్తూనే ఆసియాన్ కేంద్రీయతను కొనసాగించడం.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "ఆసియాన్ను భారత యాక్ట్ ఈస్ట్ విధానానికి 'హృదయం'గా అభివర్ణిస్తున్నారు. భారత యాక్ట్ ఈస్ట్ విధానం, మహాసాగర్ దృక్పథం ఒకదానికొకటి ఎలా పూరకంగా ఉన్నాయో పరిశీలించండి; దక్షిణ చైనా సముద్ర ప్రాంతంలో భారత వ్యూహాత్మక లక్ష్యాలను సాధించడంలో ఉన్న సవాళ్లను చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- లుక్ ఈస్ట్ విధానం నుంచి యాక్ట్ ఈస్ట్ విధానానికి; ఆగ్నేయాసియాకు ద్వారంగా ఈశాన్య భారతం
- ఆసియాన్ నేతృత్వ నిర్మాణం: ఆసియాన్ ప్రాంతీయ వేదిక, ఏడీఎంఎం-ప్లస్, తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం; ఆసియాన్ కేంద్రీయత
- ఆసియాన్-భారత్ వస్తు వాణిజ్య ఒప్పందం, ఆర్సెప్
- దక్షిణ చైనా సముద్రం: ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్ట సమావేశం, ఫిలిప్పీన్స్ వర్సెస్ చైనా కేసులో ౨౦౧౬ మధ్యవర్తిత్వ ట్రైబ్యునల్ తీర్పు
- క్వాడ్, హిందూ-పసిఫిక్ వ్యూహాలు; సాగర్, హిందూ-పసిఫిక్ మహాసముద్రాల చొరవ
అంశాలు: GS2రాజనీతి
17 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో