BrainParrot

కర్ణాటక సీఎం: మేకేదాటు ప్రాజెక్టు రాష్ట్ర హక్కు; కేంద్ర అనుమతులు, కస్తూరిరంగన్ నివేదిక, విద్యుత్ బకాయిలపై కూడా ప్రస్తావన

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 15 నవంబర్, 2026

సారాంశం

  • కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి డి.కె. శివకుమార్ కావేరీ నదిపై మేకేదాటు బ్యాలెన్సింగ్ జలాశయాన్ని రాష్ట్రం నిర్మిస్తుందని చెప్పారు. దీన్ని తమ హక్కు, బాధ్యత అని అన్నారు. సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన వాటాను తమిళనాడు యథావిధిగా పొందుతుందని హామీ ఇచ్చారు.
  • తమిళనాడు వ్యతిరేకత రాజకీయ ప్రేరితమని ఆయన అన్నారు. అటవీ, పర్యావరణ అనుమతులను కేంద్రం నుంచి కోరామని, అందుకు అవసరమైన పత్రాలను సిద్ధం చేస్తున్నామని చెప్పారు.
  • శుక్రవారం ప్రధానమంత్రిని కలిసిన తర్వాత, కస్తూరిరంగన్ నివేదిక, బెంగళూరు మెట్రో నిధులు, వ్యవసాయ పంపుసెట్లకు ఇచ్చే విద్యుత్ రాయితీ భారం అంశాలను కూడా ఆయన లేవనెత్తారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ పాలిటీ/సమాఖ్యవాదం (అంతర్రాష్ట్ర జల వివాదాలు), జీఎస్౩ పర్యావరణం (అటవీ అనుమతి)

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • మేకేదాటు: కర్ణాటకలోని రామనగర జిల్లాలో కావేరీ నదిపై, అర్కావతి సంగమం దగ్గర ఉంది. ఇది తాగునీరు, ౪౦౦ మెగావాట్ల విద్యుత్ ప్రాజెక్టు.
  • సుప్రీంకోర్టు ౨౦౧౮: సాధారణ సంవత్సరంలో కర్ణాటక బిలిగుండ్లు వద్ద ౧౭౭.౨౫ టీఎంసీ అడుగులు విడుదల చేయాలి; ఇది ౧౯౨ టీఎంసీ అడుగుల నుంచి తగ్గించినది.
  • అథారిటీలు: కావేరీ జల నిర్వహణ అథారిటీ, కావేరీ జల క్రమబద్ధీకరణ కమిటీ (౨౦౧౮); కావేరీ జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ (౧౯౯౦లో ఏర్పాటు, ౨౦౦౭లో తీర్పు).
  • రాజ్యాంగంలోని అధికరణ ౨౬౨: అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాల పరిష్కారం. దీనికి అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాల చట్టం, ౧౯౫౬ అమలు రూపం ఇస్తుంది.
  • అటవీ మళ్లింపునకు అటవీ (పరిరక్షణ) చట్టం, ౧౯౮౦ ప్రకారం పరిహార భూమి అవసరం (౨౦౨౩ సవరణతో దీనికి వన (సంరక్షణ్ ఏవం సంవర్ధన్) అధినియం, ౧౯౮౦ అని పేరు మార్చారు).
  • కస్తూరిరంగన్ నివేదిక అంటే సాధారణంగా పశ్చిమ కనుమలపై ౨౦౧౩లో కె. కస్తూరిరంగన్ అధ్యక్షతన వచ్చిన ఉన్నత స్థాయి కార్యవర్గ నివేదిక. వ్యాసం ఏ నివేదికో నిర్దిష్టంగా చెప్పలేదు.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • పేర్కొన్న హక్కు: సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన ౧౭౭ టీఎంసీ అడుగుల తమిళనాడు వాటా. కర్ణాటక దానిని గౌరవిస్తుందని సీఎం అన్నారు.
  • ప్రకటనలు:
  • తన ప్రయోజనాల పరిరక్షణలో రాష్ట్రం "వెనక్కి తగ్గదు" (సీఎం మాటలు).
  • డ్యామ్ స్థలాన్ని సందర్శించాలని తమిళనాడు ప్రతినిధి బృందాన్ని ఆహ్వానించారు.
  • ప్రాజెక్టుకు కర్ణాటకలోని అన్ని పార్టీలు మద్దతిస్తున్నాయని చెప్పారు.
  • అనుమతులు: అటవీ, పర్యావరణ అనుమతులను కేంద్రం నుంచి కోరారు; పత్రాలు సిద్ధమవుతున్నాయి. మునిగే అటవీ ప్రాంతానికి పరిహార భూమి ఇంకా పరిష్కారం కాని అవసరం.
  • కేంద్ర–రాష్ట్ర విజ్ఞప్తులు (శుక్రవారం ప్రధానమంత్రిని కలిసిన తర్వాత):
  • కస్తూరిరంగన్ నివేదికను తిరస్కరించాలి.
  • బెంగళూరు మెట్రో ప్రాజెక్టులకు కేంద్ర–రాష్ట్ర సమాన నిధులు.
  • ప్రాజెక్టులను పర్యవేక్షించడానికి ఒక కమిటీ, పెండింగ్ ప్రతిపాదనలకు వేగవంతమైన అనుమతులు.
  • భవిష్యత్ దశల్లో ౫౦౦ కి.మీ. మెట్రో నెట్‌వర్క్ లక్ష్యం.
  • విద్యుత్ రాయితీ భారం: సాగునీటి పంపుసెట్లకు రాష్ట్ర రాయితీ సుమారు ౨౦,౦౦౦ కోట్ల రూపాయల నుంచి ౩౦,౦౦౦ కోట్ల రూపాయలకు పెరిగింది. కరవు సంవత్సరాల్లో వినియోగం, ఎత్తిపోతల పథకాలు చెరువులను నింపడమే కారణమని సీఎం అన్నారు. సువర్ణ సౌధ సమావేశంలో పెండింగ్ విద్యుత్ బకాయిలను లేవనెత్తారు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • నీరు రాష్ట్ర అంశం (జాబితా-౨ లోని ఎంట్రీ ౧౭). అయితే అంతర్రాష్ట్ర నదుల నియంత్రణ కేంద్ర పరిధికి లోబడి ఉంటుంది (జాబితా-౧ లోని ఎంట్రీ ౫౬). అంతర్రాష్ట్ర నదీ వివాదాల పరిష్కారానికి పార్లమెంటు ఏర్పాటు చేయవచ్చని అధికరణ ౨౬౨ చెబుతుంది. పార్లమెంటు అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాల చట్టం, ౧౯౫౬ ద్వారా ఆ పని చేసింది; ఈ చట్టం ట్రిబ్యునళ్లను ఏర్పాటు చేస్తుంది.
  • ఎగువ తీర రాష్ట్రం (కర్ణాటక) నీటి నిల్వను నియంత్రిస్తుంది. దిగువ తీర రాష్ట్రం (తమిళనాడు) ప్రవాహాలు తగ్గుతాయని భయపడుతుంది. అందువల్ల వివాదాలు సమ్మతి, ఆమోదం, పంపిణీ నియమాల చుట్టూ తిరుగుతాయి.
  • ప్రాజెక్టు అనుమతులు పలు మార్గాల ద్వారా వెళ్తాయి. అవి: కేంద్ర జల సంఘం (సాంకేతిక/సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక), కావేరీ జల నిర్వహణ అథారిటీ (ట్రిబ్యునల్/సుప్రీంకోర్టు తీర్పు అమలు), పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (అటవీ, పర్యావరణ అనుమతి). అటవీ ప్రాంత మళ్లింపునకు అటవీ చట్టం ప్రకారం పరిహార భూమి అవసరం.
  • వ్యాసంలోని ప్రధాన ఘర్షణ: మేకేదాటు తన భూభాగంలోనే ఉందని, సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన ౧౭౭ టీఎంసీ అడుగులకు అనుగుణంగానే ఉందని కర్ణాటక భావిస్తుంది. దిగువ ప్రవాహాలకు ముప్పు అని, సమ్మతి అవసరమని తమిళనాడు భావిస్తుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: అంతర్రాష్ట్ర జల వివాదాలు (అధికరణ ౨౬౨, అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాల చట్టం, ౧౯౫౬), కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలు, సుప్రీంకోర్టు పాత్ర | జీఎస్౩ – పర్యావరణం: అటవీ, పర్యావరణ అనుమతులు, పరిహార అడవుల పెంపకం | జీఎస్౧ – భూగోళశాస్త్రం: కావేరీ పరీవాహక ప్రాంతం

నేపథ్యం

కావేరీ జల వివాదం (ట్రిబ్యునల్, సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు)

మేకేదాటు బ్యాలెన్సింగ్ జలాశయం-సహిత తాగునీటి ప్రాజెక్టు

అదనపు నేపథ్యం

  • ప్రాజెక్టు స్థితి: సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక తయారీకి కేంద్ర జల సంఘం స్క్రీనింగ్ కమిటీ ౨౦౧౮ అక్టోబర్ ౨౪న సూత్రప్రాయ అనుమతి ఇచ్చింది. కర్ణాటక ౨౦౧౯ జనవరిలో నివేదికను సమర్పించింది; సహ పరీవాహక రాష్ట్రాల సమ్మతి కోసం దాని కాపీలు సీడబ్ల్యూఎంఏకు వెళ్లాయి. అంచనా వ్యయం ౯,౦౦౦ కోట్ల రూపాయలుగా నివేదించారు.
  • న్యాయ దశ: ౨౦౨౫ నవంబర్‌లో సుప్రీంకోర్టు ఆ దశలో తమిళనాడు సవాలును తిరస్కరించింది. ప్రాజెక్టు సమగ్ర నివేదిక దశలోనే ఉందని, సీడబ్ల్యూఎంఏ, కేంద్ర జల సంఘం వంటి నిపుణ సంస్థలు దాన్ని పరిశీలించాలని పేర్కొంది.
  • ఇటీవలి రాజకీయాలు: డ్యామ్‌ను వ్యతిరేకిస్తూ తమిళనాడు శాసనసభ ఏకగ్రీవంగా తీర్మానం ఆమోదించింది. చర్చలకు సిద్ధమని, ప్రాజెక్టు తమిళనాడు వాటాపై ప్రభావం చూపదని కర్ణాటక చెప్పింది. ఇతర పరీవాహక రాష్ట్రాల సమ్మతి లేకుండా ఎలాంటి చట్టబద్ధ లేదా పరిపాలనా ఆమోదం ఇవ్వరాదని కోరుతూ తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి కూడా ప్రధానమంత్రికి లేఖ రాశారు.
  • అటవీ ప్రభావం (మునుపటి వివరణాత్మక కథనం ప్రకారం): ఆ మూలం ప్రకారం కావేరీ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం అటవీ ప్రాంతంలో సుమారు ౬౩% మునిగిపోతుంది కాబట్టి పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదం కీలకం. ప్రాజెక్టు సొంత పర్యావరణ అనుమతి పత్రాల్లో అభయారణ్యంలో సుమారు ౩,౧౮౧.౯ హెక్టార్లు, రిజర్వు అడవిలో ౧,౮౬౯.౫ హెక్టార్లు అవసరమైన భూమిగా పేర్కొన్నారు.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • సమాఖ్య ఘర్షణ: ఎగువ తీర రాష్ట్రం హక్కును, చట్టబద్ధ అనుసరణను పేర్కొంటూ ముందుకు వెళ్తోంది; దిగువ తీర రాష్ట్రం వీటో లాంటి సమ్మతిని కోరుతోంది. ట్రిబ్యునల్/సుప్రీంకోర్టు చట్రం ఇలాంటి ప్రాజెక్టులను సీడబ్ల్యూఎంఏ, కేంద్ర జల సంఘం పరిశీలన కిందకు తెస్తుంది; కేంద్ర అనుమతుల కోసం ఎదురు చూస్తున్నామన్న కర్ణాటక ప్రకటన కేంద్రం ద్వారపాలక పాత్రను చూపుతుంది.
  • జల భద్రత: బెంగళూరు తాగునీటి అవసరాలు, విద్యుత్ ఉత్పత్తికి వ్యతిరేకంగా దిగువన వరి డెల్టా అవసరాలు. ౧౭౭ టీఎంసీ అడుగుల గణాంకం సాధారణ సంవత్సరంలోనే వర్తిస్తుంది, కాబట్టి కరవు సంవత్సరాలే ఘర్షణ కేంద్రంగా ఉంటాయి.
  • పర్యావరణం: అడవి మునగడానికి పరిహార భూమి, పర్యావరణ అనుమతి అవసరం. కేంద్రం పరిహార భూమి నిబంధన ఒక స్పష్టమైన అడ్డంకి.
  • రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ: వ్యతిరేకతను "రాజకీయ ప్రేరితం" అంటూనే తమిళనాడును ప్రతినిధి బృందాన్ని పంపమని సీఎం కోరుతున్నారు. ఇది భరోసాను, గట్టి వైఖరిని జతచేస్తుంది.
  • అంశాల మధ్య బేరసారాలు: మేకేదాటు, కస్తూరిరంగన్ నివేదిక, మెట్రో నిధులు, విద్యుత్ బకాయిలను కేంద్రం వద్ద కలిపి లేవనెత్తడం కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాల్లో అంశాల అనుసంధానాన్ని చూపుతుంది.
  • ఆర్థిక ఒత్తిడి: పంపుసెట్ రాయితీ సుమారు ౧౦,౦౦౦ కోట్ల రూపాయలు (౨౦,౦౦౦ కోట్ల రూపాయల నుంచి ౩౦,౦౦౦ కోట్ల రూపాయలకు) పెరిగింది; ఇది రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థపై కరవు ప్రేరిత భారాన్ని సూచిస్తుంది.
  • ముందుకు మార్గం: గణాంకాల ఆధారిత, సీడబ్ల్యూఎంఏ నేతృత్వంలోని ప్రక్రియ, బిలిగుండ్లు వద్ద పారదర్శక ప్రవాహ పర్యవేక్షణ, ఉమ్మడి అధ్యయనాలు, ఏకపక్ష ప్రకటనలకు బదులు చర్చల ద్వారా రూపొందే చట్రం.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాలు సహకార సమాఖ్యవాద పరిమితులను పరీక్షిస్తాయి. మేకేదాటు ప్రాజెక్టు, కావేరీ వివాదంలో సంస్థాగత యంత్రాంగాల పాత్రను ఆధారంగా చేసుకుని చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాల చట్టం, ౧౯౫౬, ౨౦౧౯ సవరణ ప్రతిపాదనలు; ఇతర వివాదాలు (కృష్ణా, గోదావరి, మహదాయి)
  • నదీ బోర్డుల చట్టం, ౧౯౫౬; అంతర్రాష్ట్ర మండలి; జల వివాదాల్లో అధికరణ ౧౩౧, అధికరణ ౧౩౬
  • అటవీ పరిరక్షణ చట్రం, పరిహార అడవుల పెంపకం (కాంపా)
  • పశ్చిమ కనుమలు: పర్యావరణ సున్నిత ప్రాంతాలపై గాడ్గిల్, కస్తూరిరంగన్ నివేదికలు
  • వ్యవసాయ విద్యుత్ రాయితీల ఆర్థిక భారం

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

15 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో