ప్రచురణ:
మూలం: ది హిందూ, 13 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- లద్దాఖ్లో లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ నేతృత్వంలోని పరిపాలనా యంత్రాంగం వరుసగా పంచాయతీ, పురపాలక, కొండ మండలి ఎన్నికలను ప్రకటించింది. మొదటి రెండింటికి నవంబర్ ౨౧న, కొండ మండళ్లకు డిసెంబర్ ౪న ఎన్నికలు జరుగుతాయి.
- శీతాకాలంలో ఎన్నికలు పెట్టడం సరికాదని, కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖతో చర్చలు నిలిచిపోయాయని పౌర సమాజ సంస్థలైన లేహ్ అపెక్స్ బాడీ (ఎల్ఏబీ), కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (కేడీఏ) అంటున్నాయి. గురువారం నుంచి లేహ్లో ఎల్ఏబీ నిరవధిక దీక్ష ప్రారంభించింది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- ఆరో షెడ్యూల్: అధికరణ ౨౪౪(౨); అస్సాం, మేఘాలయ, త్రిపుర, మిజోరంలకు వర్తిస్తుంది; ౩౦ మంది సభ్యులతో స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండళ్లు (౨౬ ఎన్నికైనవారు, ౪ నామినేట్ అయినవారు), ఐదేళ్ల పదవీకాలం.
- ఆర్థిక నిబంధన: అధికరణ ౨౭౫(౧) (సంఘటిత నిధి నుంచి గ్రాంట్లు).
- లద్దాఖ్ ౨౦౧౯ నుంచి శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతం; ఎల్ఏహెచ్డీసీ లేహ్, ఎల్ఏహెచ్డీసీ కార్గిల్ దాని ప్రస్తుత కొండ మండళ్లు.
- భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (బీఎన్ఎస్ఎస్)లోని సెక్షన్ ౧౬౩(౧) ప్రజా శాంతికి భంగం కలగకుండా ఉత్తర్వులు ఇచ్చే నిబంధన (సీఆర్పీసీ సెక్షన్ ౧౪౪కు వారసురాలు, పాఠ్యపుస్తక సమాచారం). దీన్ని సోనమ్ వాంగ్చుక్పై ప్రయోగించారు.
- కేంద్రపాలిత ప్రాంతం – రాష్ట్రం: కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను రాష్ట్రపతి అడ్మినిస్ట్రేటర్ లేదా లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ ద్వారా పరిపాలిస్తారు (అధికరణ ౨౩౯).
- సుయి జెనెరిస్: ప్రత్యేకమైన, విశిష్టమైన చట్టపరమైన ఏర్పాటు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- పంచాయతీ, పురపాలక ఎన్నికలు: నవంబర్ ౨౧. కొండ మండలి ఎన్నికలు: డిసెంబర్ ౪.
- గతంలో రెండు ఎల్ఏహెచ్డీసీలు (లేహ్, కార్గిల్) ఒక్కొక్కటి ౨౬ చొప్పున ౫౨ నియోజకవర్గాలను కలిగి ఉండేవి. పరిపాలనా యంత్రాంగం ఆరు కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేసి, ప్రతిదానికీ ప్రత్యేక కొండ మండలిని ఇచ్చింది. దాంతో ఇప్పుడు ఎన్నికలు ౧౦౦ నియోజకవర్గాలకు జరుగుతున్నాయి.
- ఇప్పుడు ప్రతి జిల్లా మండలిలో ఎన్నికైన సభ్యులు ఏడు నుంచి ౨౪ మంది వరకు ఉంటారు. ఇంతకుముందు ౨౬ మంది ఉండేవారు. ఎల్ఏహెచ్డీసీ ౧౦౦ స్థానాల్లో ౩౬ స్థానాలను తొలిసారి మహిళలకు రిజర్వ్ చేశారు.
- కొత్త మండళ్లు "ప్రస్తుత చట్టం కింద తమకు దఖలు పడిన అన్ని అధికారాలను కొనసాగిస్తాయి" అని ప్రధాన కార్యదర్శి ఆశిష్ కుంద్రా చెబుతున్నారు. ఈ ఎన్నికలను ప్రజాస్వామ్య సంస్థలను బలోపేతం చేసే, త్వరగా ఏర్పాటు చేసే చర్యలుగా ఆయన పేర్కొంటున్నారు.
- న్యూస్_౦౨ ఎనిమిది జిల్లాల్లో కొండ మండలి ఎన్నికలు జరుగుతాయని పేర్కొంది. వివరణాత్మక కథనంలో భారత ఎన్నికల సంఘం ౨౦౨౫ మొత్తం ఓటర్ల సంఖ్య స్పష్టంగా ముద్రణ కాలేదు ("౧.౯౦ ఓటర్లు" అని ఉంది). కానీ ౧౦౦ నియోజకవర్గాల్లో సగటున నియోజకవర్గానికి సుమారు ౧,౯౦౦ ఓటర్లు ఉంటారని అది చెబుతోంది.
- భౌగోళికం: ౫౯,౧౪౬ చదరపు కిలోమీటర్లు; జనాభా ౨.౭౪ లక్షలు (౨౦౧౧ జనగణన); గ్రామాలు ౧౫,౦౦౦ అడుగుల ఎత్తు వరకు ఉన్నాయి; శీతాకాలపు మంచుతో కనుమలు మూసుకుపోతాయి. తాపన ఏర్పాట్లు, ప్రత్యేక రవాణా సహాయం అందిస్తామని పరిపాలనా యంత్రాంగం హామీ ఇస్తోంది.
- ఏకగ్రీవ ఫలితాలు: ౧౯౨ పంచాయతీ హల్కాలలో ౫౫ చోట్ల సర్పంచ్లు ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. దీంతో ౧౩౭ స్థానాల్లో పోలింగ్ జరగాలి. ౧,౪౨౮ మంది పంచ్ అభ్యర్థుల్లో ౧,౧౮౬ మంది ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. లేహ్ పురపాలక మండలిలోని మొత్తం ౨౧ వార్డులకూ ఎన్నికలు జరుగుతాయి. కార్గిల్ పురపాలక మండలిలోని ౧౭ వార్డుల్లో నాలుగింటిలో ప్రతినిధులు ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు.
- చాలామంది విద్యార్థులు, వృద్ధులు వెచ్చని ప్రాంతాలకు వెళ్లిపోవడం వల్ల పోలింగ్ తక్కువగా ఉంటుందని ఎల్ఏబీ సహ-అధ్యక్షుడు త్సెరింగ్ దోర్జే లక్రూక్ ఆందోళన చెందుతున్నారు. జనాభాలో ౨౫% మంది లద్దాఖ్ను విడిచి వెళ్లారని ఆయన చెబుతున్నారు (ఇది న్యూస్_౦౨లో ఆయన వాదన). చర్చల్లో పాల్గొనే సంఘాలను కేంద్రం "తేలికగా తీసుకుంటోందని", దీని వెనుక "కుట్ర" ఉందని ఆయన అనుమానిస్తున్నారు.
- సంప్రదింపులు లేకుండా ఉత్తర్వు తర్వాత ఉత్తర్వుగా ఏకపక్ష నిర్ణయాలను లద్దాఖ్ ఎదుర్కొంటోందని కేడీఏ సహ-అధ్యక్షుడు సజ్జాద్ కార్గిలీ అంటున్నారు.
- డిమాండ్: కొండ మండలి ఎన్నికలను వచ్చే ఏడాది ఏప్రిల్–మే నెలలకు వాయిదా వేయాలి (వివరణాత్మక కథనం). ఆరు నెలల వాయిదా కావాలని ఎల్ఏబీ, కేడీఏ కోరుతున్నాయి (న్యూస్_౦౨). భౌగోళికాన్ని, వాతావరణాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని లద్దాఖ్ ఎంపీ హాజీ హనీఫా లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ను, రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషనర్ను కోరారు. శీతాకాల ఎన్నికల వల్ల చాలామందికి ఓటు హక్కు దక్కకపోవచ్చని ఆయన అన్నారు.
- సెప్టెంబర్ ౨౦౨౫ లేహ్ హింసపై జరిగిన న్యాయ విచారణ నివేదికను బహిర్గతం చేయాలని ఎల్ఏబీ కోరుతోంది. భద్రతా బలగాల కాల్పుల్లో నలుగురు పౌరులు మరణించారని, సుమారు ౮౦ మంది గాయపడ్డారని వివరణాత్మక కథనం చెబుతోంది. ఘటన తేదీని సెప్టెంబర్ ౨౪గా పేర్కొన్నారు.
- లేహ్లోని ఎన్డీఎస్ మెమోరియల్ పార్క్లో (సెప్టెంబర్ ౨౦౨౫ ప్రదర్శన జరిగిన చోటే) ఎల్ఏబీ నిరవధిక దీక్ష ఆరు డిమాండ్లను పేర్కొంటోంది: ఏకకాల ఎన్నికలు వద్దు; కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖ ఉపసంఘం సమావేశం; న్యాయ విచారణ కమిషన్ నివేదిక విడుదల; కేసుల షరతులు లేని ఉపసంహరణ; స్వతంత్ర డీలిమిటేషన్ కమిషన్; కొత్త మద్యం విధానం పూర్తిగా రద్దు.
- ఎన్నికల నిష్పాక్షికతపై ఎల్ఏబీ తొలిసారి ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తోంది. "ఓటు చోరీ" జరిగిందని, జెన్ జెడ్ ఓటర్లను జాబితాల నుంచి తొలగించారని, ఇప్పుడు నమోదు చేసుకోలేరని ఆరోపిస్తోంది.
- సోనమ్ వాంగ్చుక్ను భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహితలోని సెక్షన్ ౧౬౩(౧) కింద నిరసన స్థలం నుంచి లేహ్లోని ఆయన నివాసానికి తరలించి, నిర్బంధించారని ఆరోపణ. ఈ ఆంక్షలు చట్టరీత్యా తప్పని, ఏకపక్షమైనవని, అస్పష్టమైనవని, అసమానుపాతమైనవని ఆయన అంటున్నారు.
- బీజేపీ నేత తుప్స్తాన్ ఛెవాంగ్ ఎన్నికలకు మద్దతు ఇస్తూ, శాంతియుతంగా, పూర్తి మనసుతో పాల్గొనాలని కోరుతున్నారు.
- లద్దాఖ్ పౌర సమాజ సంస్థలతో చర్చలు జరపడానికి కేంద్రానికి ఒక ఉన్నతాధికార కమిటీ, ఒక ఉపసంఘం ఉన్నాయి. చర్చలు ప్రతిష్టంభనలో పడ్డాయి.
- మే ౨౦౨౬లో కేంద్రం అధికరణ ౩౭౧ కింద ప్రత్యేక హోదాతో "అనుకూలీకరించిన సుయి జెనెరిస్ నమూనా"ను ప్రతిపాదించింది.
- అక్టోబర్ ౧౫: కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖ బృందం ౩౨ పేజీల ముసాయిదాను సమర్పించింది. గతంలో ఇచ్చిన హామీలకు భిన్నంగా ఉందంటూ ఎల్ఏబీ, కేడీఏ దాన్ని తిరస్కరించాయి.
- అక్టోబర్ ౧౭: ప్రక్రియపై కేంద్రం నిబద్ధతను శ్రీ కుంద్రా పునరుద్ఘాటించారు. కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖ ముసాయిదాపై చర్చించాలని కోరారు.
- అక్టోబర్ ౨౨: ప్రతిపాదిత ఢిల్లీ సమావేశం జరగలేదు, కారణం చెప్పలేదు. అక్టోబర్ ౧౫ తర్వాత కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖ నుంచి ఎలాంటి సమాచారం లేదని శ్రీ లక్రూక్ చెబుతున్నారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- లద్దాఖ్ శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతం. అందువల్ల ఎన్నికైన స్థానిక సంస్థలే (కొండ మండళ్లు, పంచాయతీలు, పురపాలక సంఘాలు) ప్రజాప్రతినిధులకు ఉన్న ఏకైక ఎన్నికైన వేదికలు.
- గిరిజన గుర్తింపు, భూమి, ఉద్యోగాలకు రాజ్యాంగ రక్షణ కల్పించాలనేది ప్రధాన డిమాండ్. రాష్ట్ర హోదా లేదా ఆరో షెడ్యూల్ లేదా రెండింటి ద్వారా దీన్ని కోరుతున్నారు. ఏ మార్పుకైనా పార్లమెంటు ఆమోదం కావాలి. ఈశాన్య ప్రాంతానికి వెలుపల ఆరో షెడ్యూల్ను విస్తరించాలంటే రాజ్యాంగ సవరణ అవసరం.
- ఎన్నికల సమయం, సంప్రదింపులు భాగస్వామ్యాన్ని, చట్టబద్ధతను ప్రభావితం చేస్తాయి. ఇది ఏర్పాట్ల ప్రశ్నే కాక ప్రజాస్వామ్య పాలనకు సంబంధించిన ప్రశ్న కూడా.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, స్థానిక పాలన (పంచాయతీలు/పురపాలక సంఘాలు), ప్రత్యేక రాజ్యాంగ నిబంధనలు (ఆరో షెడ్యూల్, అధికరణ ౩౭౧), సమాఖ్య వివాదాల పరిష్కారం; జీఎస్౧ – భూగోళశాస్త్రం: అత్యంత ఎత్తైన ప్రాంతాలు.
నేపథ్యం
కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా లద్దాఖ్
లద్దాఖ్ స్వయంప్రతిపత్తి కొండ అభివృద్ధి మండళ్లు (ఎల్ఏహెచ్డీసీ)
ఆరో షెడ్యూల్ (అధికరణ ౨౪౪(౨), అధికరణ ౨౭౫(౧))
అధికరణ ౩౭౧ (ప్రత్యేక నిబంధనలు)
అదనపు నేపథ్యం
- లద్దాఖ్ ప్రధానంగా గిరిజన ప్రాంతమని (౯౭% కంటే ఎక్కువ) పేర్కొంటూ, లద్దాఖ్ను ఆరో షెడ్యూల్ కింద చేర్చాలని జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ సెప్టెంబర్ ౨౦౧౯లో సిఫారసు చేసింది.
- అలా చేస్తే రాజ్యాంగ సవరణ అవసరమని కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖ సూచించింది. చేర్చినట్లయితే ఆరో షెడ్యూల్లో ఉండే ఏకైక కేంద్రపాలిత ప్రాంతం లద్దాఖ్ అవుతుంది.
- చేర్చడానికి వ్యతిరేకంగా వివరణల్లో పేర్కొన్న వాదనలు: ఆరో షెడ్యూల్ ఈశాన్య ప్రాంతం కోసం రూపొందింది (ఇతర చోట్ల గిరిజన ప్రాంతాలకు ఐదో షెడ్యూల్ వర్తిస్తుంది). సరిహద్దు ప్రాంతంలో ఎక్కువ స్వయంప్రతిపత్తి భద్రతా, పరిపాలనా సమన్వయాన్ని సంక్లిష్టం చేయవచ్చు.
- శాసనసభ, ఆరో షెడ్యూల్ రక్షణలు, లేహ్, కార్గిల్లకు వేర్వేరు లోక్సభ స్థానాలు, స్థానికులకు ఉద్యోగ రిజర్వేషన్ కావాలని ఎల్ఏబీ, కేడీఏ గతంలో డిమాండ్ చేశాయి.
మెయిన్స్ కోణాలు
- కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో ప్రజాస్వామ్య లోపం: శాసనసభ లేనందున స్థానిక సంస్థలే ఎన్నికైన ఏకైక వేదిక. ఎన్నికలను బహిష్కరించాలనుకునే వర్గాలు వాటిని అన్యాయంగా లేదా సమయం సరికానివిగా భావిస్తే చట్టబద్ధత దెబ్బతింటుంది. ప్రజాస్వామ్య సంస్థలను "త్వరగా ఏర్పాటు చేయాలనే" కేంద్రం లక్ష్యం, సంప్రదింపులు కావాలన్న పౌర సమాజ డిమాండ్తో ఘర్షణ పడుతోంది.
- ఎన్నికలకు భౌగోళిక పరిమితి: ౧౫,౦౦౦ అడుగుల వరకు ఎత్తు, శీతాకాలంలో మూసుకుపోయే కనుమలు, కాలానుగుణ వలసలు (౨౫%గా చెబుతున్నారు) పోలింగ్ను ప్రభావితం చేస్తాయి. నియోజకవర్గానికి సగటున సుమారు ౧,౯౦౦ ఓటర్లు ఉండటం వల్ల చిన్న మార్పులే ఫలితాలను నిర్ణయిస్తాయి. చాలా ఏకగ్రీవ ఫలితాలు (౫౫ మంది సర్పంచ్లు, ౧,౧౮౬ మంది పంచ్లు) పోటీ బలహీనంగా ఉందని చూపుతున్నాయి.
- స్థానిక పాలన పునర్వ్యవస్థీకరణ: ఆరు కొత్త జిల్లాలు, మండళ్లు (ఒక్కోదానిలో ఏడు నుంచి ౨౪ మంది సభ్యులు) ప్రాతినిధ్యాన్ని మారుస్తాయి. ౩౬% మహిళా రిజర్వేషన్, "కొనసాగే అధికారాలు" ఆరో షెడ్యూల్ తరహా స్వయంప్రతిపత్తి డిమాండ్తో ఎలా పరస్పరం ప్రభావితం చేసుకుంటాయో స్పష్టత లేదు.
- నిలిచిపోయిన చర్చలు, నమ్మకలోపం: ఉపసంఘం సమావేశం, ౩౨ పేజీల ముసాయిదా, రద్దయిన అక్టోబర్ ౨౨ సమావేశం, ౨౦౨౫ కాల్పులపై ప్రచురించని న్యాయ విచారణ నివేదిక ఒక వరుసక్రమాన్ని ఏర్పరుస్తున్నాయి. ప్రముఖ కార్యకర్తపై భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహితలోని సెక్షన్ ౧౬౩(౧) ప్రయోగించడం అనుపాత ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది.
- రాజ్యాంగ పరమైన ఎంపికలు: రాష్ట్ర హోదా, ఆరో షెడ్యూల్ (సవరణ అవసరం; ఇప్పటివరకు ఈశాన్యం వెలుపల ఏ ప్రాంతం లేదు), అధికరణ ౩౭౧ తరహా నమూనా, లేదా ఎల్ఏహెచ్డీసీ అధికారాల బలోపేతం. భద్రతా వాదన (సరిహద్దు వద్ద స్పష్టమైన ఆదేశ వ్యవస్థ), స్వపరిపాలన వాదనతో ఘర్షణ పడుతోంది.
- ఎన్నికల సమగ్రతపై ఆందోళనలు: తొలగించిన జెన్ జెడ్ ఓటర్ల గురించి ఎల్ఏబీ చేస్తున్న కొత్త "ఓటు చోరీ" ఆరోపణ ఓటర్ల జాబితా సవరణపై జాతీయ చర్చతో ముడిపడి ఉంది.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "రాజ్యాంగ రక్షణల కోసం లద్దాఖ్ చేస్తున్న డిమాండ్, స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలపై ఇటీవలి వివాదం, వ్యూహాత్మకంగా సున్నితమైన కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని పాలించడంలోని సవాలును ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. అందుబాటులో ఉన్న ఎంపికలను, ఇమిడి ఉన్న అంశాలను చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- ఐదో, ఆరో షెడ్యూళ్లు; పెసా చట్టం, ౧౯౯౬; అధికరణ ౩౭౧, దాని ఉప-అధికరణలు
- అధికరణ ౩౭౦ రద్దు, జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯
- కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు: అధికరణ ౨౩౯, లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ పాత్ర
- ౭౩వ/౭౪వ రాజ్యాంగ సవరణలు; రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘాలు
- సరిహద్దు నిర్వహణ, లద్దాఖ్ వ్యూహాత్మక భౌగోళికం
అంశాలు: GS2రాజనీతి
13 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో