BrainParrot

లద్దాఖ్ కొండ మండలి ఎన్నికలను ప్రకటించింది, కానీ పౌర సమాజ సంస్థలు వెనక్కి తగ్గడం లేదు

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ:

మూలం: ది హిందూ, 11 నవంబర్, 2026

సారాంశం

  • మంగళవారం నాడు లద్దాఖ్ పరిపాలనా యంత్రాంగం ఎనిమిది లద్దాఖ్ స్వయంప్రతిపత్త కొండ అభివృద్ధి మండళ్లకు (ఎల్‌ఏహెచ్‌డీసీలకు) ఎన్నికలను ప్రకటించింది. పంచాయతీ, పురపాలక ఎన్నికలు కూడా వీటితో పాటే జరుగుతాయి. ఎన్నికల తేదీ డిసెంబర్ ౪.
  • కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (కేడీఏ) పిలుపు మేరకు కార్గిల్‌లో బంద్ పాటించారు. కఠినమైన శీతాకాలంలో ఎన్నికలు నిర్వహించడాన్ని, అలాగే డీలిమిటేషన్‌ను ఈ బంద్ వ్యతిరేకించింది. పంచాయతీ, పురపాలక ఎన్నికలను వచ్చే ఏడాదికి వాయిదా వేయాలని కేడీఏ కోరుతోంది.
  • అక్టోబర్ ౨౨ నుంచి రాష్ట్ర హోదా, ఆరో షెడ్యూల్ హోదాపై కేడీఏతోనూ, లేహ్ అపెక్స్ బాడీతోనూ కేంద్రం చర్చలను పునఃప్రారంభించలేదు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాధాన్యత: ✅ జీఎస్౨ — పాలిటీ: స్థానిక స్వపరిపాలన, కేంద్రపాలిత ప్రాంత పాలన, ఆరో షెడ్యూల్ డిమాండ్, సమాఖ్య అసమానత

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఎల్‌ఏహెచ్‌డీసీ = లద్దాఖ్ స్వయంప్రతిపత్త కొండ అభివృద్ధి మండలి: ఇప్పటికే రెండు మండళ్లు (లేహ్, కార్గిల్) ఉన్నాయి; రెండు జిల్లాల నుంచి ఎనిమిది జిల్లాలు ఏర్పడిన తర్వాత ఇప్పుడు ఎనిమిది అయ్యాయి.
  • ఆరో షెడ్యూల్: అధికరణ ౨౪౪(౨)/౨౭౫(౧); అస్సాం, మేఘాలయ, త్రిపుర, మిజోరాంలోని గిరిజన ప్రాంతాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది; ౩౦ మంది వరకు సభ్యులున్న ఏడీసీలు (౨౬ ఎన్నికైనవారు + ౪ నామినేటెడ్), ఐదేళ్ల పదవీకాలం.
  • ఎల్‌ఏహెచ్‌డీసీలు ఆరో షెడ్యూల్ సంస్థలు కావు; లద్దాఖ్ శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతం (జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯ నుంచి).
  • ఐదవ షెడ్యూల్ ఇతర రాష్ట్రాల్లోని గిరిజన ప్రాంతాలకు వర్తిస్తుంది.
  • ప్రస్తావించిన సంస్థలు: కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (కేడీఏ, సామాజిక-రాజకీయ-మత సమూహం), లేహ్ అపెక్స్ బాడీ.
  • ప్రస్తావించిన అధికారి: లద్దాఖ్ ప్రధాన కార్యదర్శి ఆశిష్ కుంద్రా.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ఎన్నికల తేదీ: డిసెంబర్ ౪; లద్దాఖ్ అంతటా ౧౦౦ నియోజకవర్గాల్లోని ఎనిమిది ఎల్‌ఏహెచ్‌డీసీలన్నింటికీ.
  • షెడ్యూల్: నామినేషన్లు నవంబర్ ౧౭ వరకు; పరిశీలన నవంబర్ ౧౮; ఉపసంహరణ నవంబర్ ౨౦; ప్రక్రియ డిసెంబర్ ౮లోపు పూర్తవ్వాలి.
  • స్థానాలు: గతంలో లేహ్, కార్గిల్‌లలో ఒక్కొక్కటి ౨౬ (మొత్తం ౫౨); ఇప్పుడు ౧౦౦. అంతకుముందున్న రెండు జిల్లాల (కార్గిల్, లేహ్) నుంచి ఎనిమిది జిల్లాలు ఏర్పడటమే కారణం.
  • మహిళా రిజర్వేషన్: ౧౦౦ స్థానాల్లో ౩౬; ఇది తొలిసారని, మహిళా ప్రాతినిధ్యంలో "ముఖ్యమైన ముందడుగు" అని పేర్కొన్నారు.
  • అధికారాలు: కొత్తగా ఎన్నికయ్యే మండళ్లు "ప్రస్తుత చట్టం కింద తమకు దఖలు పడిన అన్ని అధికారాలను కొనసాగిస్తాయి". దీంతో వాటి అధికారాలు మారతాయన్న ఊహాగానాలకు తెరపడింది.
  • నిరసనలు: ఎన్నికల సమయాన్ని (శీతాకాలం), డీలిమిటేషన్‌ను నిరసిస్తూ కార్గిల్‌లో బంద్ జరిగింది. పంచాయతీ, పురపాలక ఎన్నికలను వచ్చే ఏడాదికి వాయిదా వేయాలని కేడీఏ డిమాండ్ చేస్తోంది. నిరసనలు, బంద్‌లు సాంకేతికమైనవని, అవి ప్రజాస్వామ్య హక్కని కుంద్రా అన్నారు.
  • చర్చలు: కేడీఏతో, లేహ్ అపెక్స్ బాడీతో ప్రక్రియ అక్టోబర్ ౨౨న "గోడను ఢీకొట్టింది". ఆ రోజు కారణాలు చెప్పకుండానే చర్చలను పునఃప్రారంభించకూడదని కేంద్రం నిర్ణయించింది.
  • పంచాయతీ, పురపాలక ఎన్నికలతో పాటు కొండ మండలి ఎన్నికలను కూడా ప్రకటించారు. రాష్ట్ర హోదా, ఆరో షెడ్యూల్ డిమాండ్లపై తరచూ నిరసనలు జరుగుతున్న లద్దాఖ్ పట్ల కేంద్రం వైఖరిపై పెరుగుతున్న ఆందోళనను ఈ ప్రకటన తగ్గించలేదు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • లద్దాఖ్ ౨౦౧౯లో శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా మారింది. ఇక్కడి ఎన్నికైన సంస్థలు కొండ మండళ్లు. ఇవి చట్టబద్ధమైన ప్రాంతీయ సంస్థలే తప్ప ఆరో షెడ్యూల్ మండళ్లు కావు.
  • డిమాండ్: గిరిజనులు అధికంగా ఉన్న, పర్యావరణపరంగా సున్నితమైన సరిహద్దు ప్రాంతానికి శాసన స్వయంప్రతిపత్తి, భూమి, ఉద్యోగాలు, సాంస్కృతిక రక్షణ కోసం రాష్ట్ర హోదా, ఆరో షెడ్యూల్ హోదా కావాలి.
  • ప్రతికూల అంశాలు: ఆరో షెడ్యూల్ పాఠ్యపరంగా నాలుగు ఈశాన్య రాష్ట్రాలకే పరిమితం. కాబట్టి దాన్ని విస్తరించాలంటే రాజ్యాంగ సవరణ అవసరం. సరిహద్దు ప్రాంతంలో భద్రతాపరమైన ఆందోళనలు, తక్కువ జనాభా, లేహ్–కార్గిల్ మధ్య భేదాభిప్రాయాలు కూడా ఈ ప్రశ్నను సంక్లిష్టం చేస్తున్నాయి.
  • రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్న పరిష్కారం కాని స్థితిలో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలే ప్రజాస్వామ్య మార్గం. వాటి సమయం, రూపకల్పన (డీలిమిటేషన్, రిజర్వేషన్) రాజకీయ వివాదాంశాలుగా మారుతున్నాయి.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, స్థానిక స్వపరిపాలన, ఐదవ/ఆరవ షెడ్యూళ్లు (అధికరణ ౨౪౪), గిరిజన స్వయంప్రతిపత్తి; జీఎస్౨ – సమాఖ్య విధానం: అసమాన ఏర్పాట్లు

నేపథ్యం

లద్దాఖ్ స్వయంప్రతిపత్త కొండ అభివృద్ధి మండళ్లు (ఎల్‌ఏహెచ్‌డీసీలు)

ఆరో షెడ్యూల్ (అధికరణ ౨౪౪(౨), అధికరణ ౨౭౫(౧))

అదనపు నేపథ్యం

  • జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯ లద్దాఖ్‌ను శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా మార్చింది; అంతకుముందు జమ్మూ కశ్మీర్ శాసనసభలో లద్దాఖ్‌కు నలుగురు ఎమ్మెల్యేలు ఉండేవారు. లద్దాఖ్ జనాభాలో గిరిజనుల వాటా ౯౭ శాతానికి పైగా ఉందని జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ పేర్కొంది. ఇందులో ఇంకా అధికారికంగా షెడ్యూల్డ్ తెగలుగా నోటిఫై కాని సముదాయాలు కూడా లెక్కలోకి వచ్చాయి.
  • ౨౦౧౯ సెప్టెంబర్‌లో జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ లద్దాఖ్‌ను ఆరో షెడ్యూల్‌లో చేర్చాలని సిఫారసు చేసింది. రాజ్యాంగం ఆరో షెడ్యూల్‌ను ఈశాన్య ప్రాంతానికి మాత్రమే కేటాయించింది; అందువల్ల చేర్చాలంటే రాజ్యాంగ సవరణ అవసరం.
  • రాష్ట్ర హోదా, ఆరో షెడ్యూల్ హోదా కోసం ౨౦౨౫ సెప్టెంబర్‌లో లేహ్‌లో జరిగిన హింసాత్మక నిరసనల్లో నలుగురు మరణించారు.
  • కేంద్రపాలిత ప్రాంత స్థాయి సంస్థ కోసం ముసాయిదా రాజ్యాంగ, చట్టబద్ధ చట్రాన్ని కేంద్రం ప్రతిపాదించింది. డీలిమిటేషన్, మహిళా రిజర్వేషన్, ఎన్నికల విధానంపై పౌర సమాజం నుంచి సూచనలను కోరుతోంది. పూర్తి రాష్ట్ర హోదా, ఆరో షెడ్యూల్ హోదా, ప్రజా సర్వీస్ కమిషన్, లేహ్, కార్గిల్‌లకు వేర్వేరు లోక్‌సభ స్థానాలు అనే ప్రధాన డిమాండ్లను ఇది పరిష్కరించదు.
  • ౨౦౨౬ సెప్టెంబర్‌లో (నోటిఫికేషన్ ఎస్.ఓ. ౨౫౯, ౩ సెప్టెంబర్ ౨౦౨౬) కేంద్రపాలిత ప్రాంత పరిపాలన ప్రతి జిల్లాకు ఒక ఎల్‌ఏహెచ్‌డీసీని ఏర్పాటు చేయడం ప్రారంభించింది. ఎల్‌ఏహెచ్‌డీసీ (సవరణ) నిబంధన, ౨౦౨౬ ప్రకారం, ప్రతి మండలికి ఉన్న స్థిర ౨౬ స్థానాల స్థానంలో సుమారు ౭ నుంచి ౨౪ నియోజకవర్గాలతో మండళ్లు ఏర్పడతాయని సమాచారం.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • ప్రజాస్వామ్య మార్గం vs రాజ్యాంగపరమైన డిమాండ్: స్థానిక ఎన్నికలు రాష్ట్ర హోదాకు, ఆరో షెడ్యూల్ హోదాకు ప్రత్యామ్నాయం కావు. మండళ్ల అధికారాలు మారలేదని పరిపాలన అంటోంది, కానీ నిరసనకారులు శాసనపరమైన రక్షణలను కోరుతున్నారు.
  • ప్రక్రియ చట్టబద్ధత: ఎన్నికలను ప్రకటిస్తూనే కేడీఏతో, లేహ్ అపెక్స్ బాడీతో చర్చలను పునఃప్రారంభించకూడదన్న కేంద్ర నిర్ణయం (అక్టోబర్ ౨౨) ఏకపక్షంగా కనిపించే ప్రమాదం ఉంది.
  • ఎన్నికల రూపకల్పన: స్థానాలను ౫౨ నుంచి ౧౦౦కు పెంచడం, ౩౬ శాతం మహిళా రిజర్వేషన్ స్థానిక ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తాయి. డీలిమిటేషన్, శీతాకాలంలో ఎన్నికల సమయం వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి.
  • సమాఖ్య అసమానత: గిరిజన గుర్తింపు, సున్నితమైన పర్యావరణం, సరిహద్దు భద్రత కలిసి ఉన్న లద్దాఖ్‌కు అందరికీ ఒకే నమూనా సరిపోవడం కష్టం. ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన ఆరో షెడ్యూల్ తరహా నమూనా, అధికరణ ౩౭౧ తరహా రక్షణలు, లేదా మరింత బలమైన ఎల్‌ఏహెచ్‌డీసీలు ప్రత్యామ్నాయాలు.
  • వ్యూహాత్మక కోణం: లద్దాఖ్‌కు చైనా, పాకిస్థాన్‌లతో సరిహద్దు ఉంది, కాబట్టి కేంద్రం భద్రతను ప్రస్తావిస్తోంది. స్థానికుల విశ్వాసం సరిహద్దు స్థితిస్థాపకతను బలపరుస్తుందని మద్దతుదారుల వాదన.
  • ముందుకు సాగే మార్గం: ఎల్‌ఏబీ/కేడీఏలతో సంస్థాగత చర్చలు; మండళ్ల అధికారాలపై స్పష్టత; దశలవారీ అధికార వికేంద్రీకరణ; వాతావరణం స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పాక్షిక భాగస్వామ్యానికి నిజంగా అడ్డంకి అయితేనే ఎన్నికల వాయిదాను పరిశీలించడం.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "లద్దాఖ్‌కు రాష్ట్ర హోదా, ఆరో షెడ్యూల్ హోదా కోసం ఉన్న డిమాండ్‌ను పరిశీలించండి. లద్దాఖ్ స్వయంప్రతిపత్త కొండ అభివృద్ధి మండళ్లను బలోపేతం చేయడం ద్వారా ఆ ప్రాంత స్వపరిపాలన ఆకాంక్షలను నెరవేర్చగలరా?"

సంబంధిత అంశాలు

  • ఐదవ, ఆరవ షెడ్యూళ్లు; అధికరణ ౨౪౪, అధికరణ ౨౭౫(౧); బార్డోలాయ్ కమిటీ; బోడోలాండ్ ప్రాదేశిక మండలి
  • అధికరణ ౩౭౧, రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేక నిబంధనలు; అధికరణ ౩౭౦, జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯
  • ౭౩వ, ౭౪వ రాజ్యాంగ సవరణలు (పంచాయతీలు, పురపాలక సంఘాలు); డీలిమిటేషన్
  • కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు (అధికరణ ౨౩౯ నుంచి), లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ పాత్ర

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

11 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో