భారతదేశం గాలిని శుభ్రపరిచే ప్రయత్నాలు ఆర్థిక వృద్ధిని మందగింపజేయనవసరం లేదు
మూలం: ది హిందూ, 11 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- భారతదేశ వాయు నాణ్యత మెరుగుదల ప్రయత్నాలు ఆర్థిక వృద్ధి కోసం ఆగాల్సిన అవసరం లేదని, అవి వృద్ధిని దెబ్బతీయవని రచయిత వాదిస్తున్నారు. కాలుష్యకారక కార్యకలాపాల పెరుగుదలను భర్తీ చేసేంత పెద్దగా కాలుష్య తగ్గింపు చర్యల సమిష్టి ప్రభావం ఉందా అనేదే అసలు పరీక్ష అని ఆయన అంటారు.
- చైనా అనుభవం, బొగ్గు విద్యుత్ ప్లాంట్లకు సంబంధించి ౨౦౨౫ జూలైలో సవరించిన సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ ప్రమాణాలు, జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమం (ఎన్సీఏపీ) గణాంకాల ఆధారంగా, పురోగతిని ప్రారంభించిన కార్యక్రమాలు లేదా ఖర్చు చేసిన నిధుల ఆధారంగా కాకుండా, కాలుష్య బహిర్గతం తగ్గింపు, వ్యయ-ప్రభావశీలత ఆధారంగా అంచనా వేయాలని ఆయన అంటున్నారు.
- సామర్థ్య పెంపు, పరిశుభ్ర వంట, వ్యర్థాల నిర్వహణ వంటి స్పష్టమైన అనుబంధ ప్రయోజనాలు ఉన్న జోక్యాలకు ఆయన మొగ్గు చూపుతున్నారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- ఎన్సీఏపీ: ౨౦౧౯ జనవరిలో పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించింది; అమలు సంస్థ కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి; ప్రాణ = అప్రాప్తి నగరాల్లో వాయు కాలుష్య నియంత్రణ పోర్టల్.
- ఎన్సీఏపీ సవరించిన లక్ష్యం: ౨౦౨౫-౨౬ నాటికి పీఎం౧౦లో ౪౦% వరకు తగ్గింపు లేదా జాతీయ ప్రమాణమైన ౬౦ మైక్రోగ్రాములు/ఘనపు మీటరు; ఆధార సంవత్సరం ౨౦౧౭-౧౮.
- ఈపీఐని యేల్ (వైసీఈఎల్పీ), కొలంబియా (సీఐఈఎస్ఐఎన్) ప్రచురిస్తాయి; ఇది రెండేళ్లకోసారి వస్తుంది.
- ఈపీఐ మూడు విధాన లక్ష్యాలు: పర్యావరణ ఆరోగ్యం, పర్యావరణ వ్యవస్థల జీవశక్తి, వాతావరణ మార్పు.
- సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ ద్వితీయ పీఎం౨.౫కు పూర్వగామి; బొగ్గు ప్లాంట్లకు నియంత్రణ సాంకేతికత ఎఫ్జీడీ (సున్నపురాయి/సున్నం స్క్రబ్బింగ్).
- ప్రస్తావించిన కార్యక్రమాలు: ప్రధానమంత్రి ఉజ్వల యోజన (పరిశుభ్ర వంట ఇంధనం), పీఎం ఈ-డ్రైవ్ (ఎలక్ట్రిక్ రవాణా), పీఎం సూర్య ఘర్ (ఇంటి పైకప్పు సౌరశక్తి), ఘన వ్యర్థ నిర్వహణ కార్యక్రమాలు.
- బొగ్గు/లిగ్నైట్ ప్లాంట్లకు సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ ప్రమాణాలను ౨౦౧౫ డిసెంబరులో నోటిఫై చేసి ౨౦౨౫ జూలై ౧౧న సవరించారు; ప్లాంట్లను మూడు వర్గాలుగా విభజించారు.
- వాయు నాణ్యత (ఈపీఐ వర్గం), వాయు కాలుష్యం (ప్రత్యేక అంశం/సూచిక) ఒకటి కావు; రచయిత పేర్కొన్నట్లు ఆరోగ్య భారానికి సంబంధించి రెండోదే ముఖ్యం.
గణాంకాలు, వివరాలు
- ఈపీఐ ౨౦౨౬: ౧౭౭ దేశాల్లో భారతదేశం ౧౭౬వ స్థానంలో ఉంది; ౧౨ వర్గాల్లో ౪౭ సూచికలు. వాయు నాణ్యతలో భారతదేశం ౧౭౫వ స్థానం, వాయు కాలుష్యంలో ౮౮వ స్థానం పొందింది.
- స్టేట్ ఆఫ్ గ్లోబల్ ఎయిర్ ౨౦౨౫: ౨౦౨౩లో భారతదేశంలో ౨౦ లక్షలకు పైగా మరణాలు వాయు కాలుష్యం వల్లే సంభవించాయి.
- చైనా: వేగవంతమైన వృద్ధి సమయంలో పారిశ్రామిక ఉద్గార నియంత్రణలను కఠినతరం చేసిన తర్వాత ౨౦౦౫–౨౦౧౦ మధ్య సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు ౧౪% తగ్గాయి. తర్వాత విస్తృత స్వచ్ఛ వాయు ఉద్యమం సూక్ష్మకణ కాలుష్యాన్ని తగ్గించింది. ౨౦౧౩–౨౦౧౭ మధ్య పీఎం౨.౫ తగ్గుదలలో ఎక్కువ భాగం వాతావరణం వల్ల కాక ఉద్గార నియంత్రణల వల్లే జరిగిందని బీజింగ్ పరిశోధన పేర్కొంది. చైనా సంస్థలు, ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఇంధన వ్యవస్థలు భారతదేశానికి భిన్నమైనవని రచయిత నొక్కి చెబుతారు.
- అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ: ౨౦౩౦ వరకు భారతదేశ విద్యుత్ డిమాండ్ సగటున ఏటా ౬.౪% పెరుగుతుందని అంచనా. అదనపు డిమాండ్లో సుమారు మూడింట ఒక వంతు పరిశ్రమదే. ఈ పెరుగుదలలో సుమారు సగాన్ని సౌరశక్తి, సుమారు పావు వంతును బొగ్గు తీరుస్తాయని అంచనా.
- బొగ్గు, లిగ్నైట్ ప్లాంట్లకు ౨౦౨౫ జూలై సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ సవరణ: ఒక వర్గానికి తప్పనిసరి ప్రమాణాలను కొనసాగించారు, మరో వర్గానికి కేసుల వారీ అంచనా, ఇంకో వర్గానికి షరతులతో కూడిన మినహాయింపులు ఇచ్చారు. సాంకేతిక సాధ్యత, విద్యుత్ ధరలు, నీరు, సహాయక విద్యుత్ అవసరాలు, సున్నపురాయి వినియోగం, దానికి సంబంధించిన కార్బన్ ఉద్గారాలను కారణాలుగా పేర్కొన్నారు.
- ఎన్సీఏపీ: ౧౩౦ నగరాల్లో ౧౦౮ నగరాల్లో ౨౦౨౫-౨౬లో వార్షిక పీఎం౧౦ ౨౦౧౭-౧౮ కంటే తక్కువగా ఉంది. ఇది పీఎం౨.౫ తగ్గిందని అర్థం కాదు; అలాగే దీనిని కేవలం విధానానికే ఆపాదించలేం (గందరగోళపరిచే అంశాలు: వాతావరణం, మారుతున్న ఉద్గార స్వరూపం).
- ఎన్సీఏపీ నిధులు: ౨౦౧౯-౨౦ నుంచి ౨౦౨౫-౨౬ మధ్య ౧౩౦ నగరాలకు పనితీరుతో ముడిపడిన నిధులుగా ₹౧౬,౪౨౩.౫౫ కోట్లు.
- ఎల్పీజీ ఉదాహరణ: అందుబాటు నిరంతర వినియోగానికి హామీ ఇవ్వదు; ఇంధన ధరలు, కుటుంబ ఆదాయం, అందుబాటులో ఉన్న ప్రత్యామ్నాయాలు వినియోగాన్ని నిర్ణయిస్తాయి; ఆరోగ్య ప్రమాదంపై అవగాహన ఒక్కటే ఈ పరిమితులను తొలగించదు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
ఇందులోని స్థిర భావన వృద్ధి-పర్యావరణ మధ్య సమతౌల్య సంబంధం (దీనిని తరచూ పర్యావరణ కుజ్నెట్స్ వక్రరేఖ భావన ద్వారా చర్చిస్తారు), దాని వెనుక ఉన్న నియంత్రణ సాధనాలు: జాతీయ పరిసర వాయు నాణ్యత ప్రమాణాలు, నిర్దిష్ట రంగాలకు ఉద్గార ప్రమాణాలు, నగర స్థాయి కార్యాచరణ ప్రణాళికలు, పనితీరుతో ముడిపడిన నిధులు. ముఖ్యమైన విశ్లేషణ అంశం ఆపాదింపు, ఫలితాల కొలత. అంటే పరిశుభ్ర సాంకేతికతల సంఖ్య లేదా బడ్జెట్ పరిమాణం బహిర్గతం తగ్గిందని రుజువు చేయవు.
మరో ముఖ్య భావన ద్వితీయ సూక్ష్మకణ ఏర్పాటు. బొగ్గు ప్లాంట్ల నుంచి వెలువడే సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ వాతావరణంలో సూక్ష్మకణాలుగా (పీఎం౨.౫) మారుతుంది. కాబట్టి సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ విధానం అంటే పీఎం౨.౫ విధానమే.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – పర్యావరణం: కాలుష్యం, క్షీణత, పరిరక్షణ విధానం; జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: ఇంధన రంగం, సుస్థిర వృద్ధి; జీఎస్౨ – పాలన: కార్యక్రమాల అమలు, ఫలితాల కొలత; ప్రిలిమ్స్ – పర్యావరణం: వాయు కాలుష్య కారకాలు (పీఎం౧౦, పీఎం౨.౫, సల్ఫర్ డయాక్సైడ్), సూచీలు, నివేదికలు.
నేపథ్యం
జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమం (ఎన్సీఏపీ)
పర్యావరణ పనితీరు సూచీ (ఈపీఐ)
బొగ్గు విద్యుత్ ప్లాంట్లకు సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ ఉద్గార ప్రమాణాలు (పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ)
అదనపు నేపథ్యం
- ఈపీఐలో భారతదేశ పయనం: భారతదేశ ర్యాంకు ౧౪౧ (౨౦౧౬), ౧౭౭ (౨౦౧౮), ౧౬౮ (౨౦౨౦), ౧౮౦ (౨౦౨౨) గా ఉండి, ౨౦౨౪లో, ౨౦౨౬లో ౧౭౬కు చేరింది. కొన్ని సూచికలు అశాస్త్రీయమని పేర్కొంటూ పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ ఈపీఐ పద్ధతిని ఇంతకుముందు ప్రశ్నించింది.
- ౨౦౨౫ సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ సడలింపు పరిమాణం: థర్మల్ ప్లాంట్ యూనిట్లలో ౭౮%కు ఎఫ్జీడీల ఏర్పాటు నుంచి పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ మినహాయింపు ఇచ్చింది. సుమారు ౧౮౦ బొగ్గు ఆధారిత ప్లాంట్లలో ౬౦౦ యూనిట్లు ఉన్నాయి; వాటిలో కేవలం సుమారు ౮% యూనిట్లలో మాత్రమే, ప్రధానంగా ఎన్టీపీసీవి, ఎఫ్జీడీలు ఏర్పాటయ్యాయి. భారతీయ బొగ్గులో సల్ఫర్ తక్కువగా ఉండటాన్ని, పరిసర సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ ఇప్పటికే పరిమితుల కంటే తక్కువగా ఉండటాన్ని ప్రధాన శాస్త్రీయ సలహాదారు నేతృత్వంలోని ప్యానెల్ ప్రస్తావించింది.
- ప్రతి-సాక్ష్యం: బొగ్గు ప్లాంట్ల సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ను పూర్తిగా తగ్గిస్తే భారతదేశంలో ఏటా ౧.౨౪ లక్షలకు పైగా మరణాలను నివారించవచ్చని నేచర్లో ప్రచురితమైన ఐఐటీ ఢిల్లీ అధ్యయనం అంచనా వేసింది. ఢిల్లీ-జాతీయ రాజధాని ప్రాంతానికి ౩౦౦ కి.మీ.లలోపు ఉన్న బొగ్గు ప్లాంట్ల సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాల్లో సుమారు ౮౧% ఎఫ్జీడీల నుంచి మినహాయింపు పొందిన ప్లాంట్ల నుంచే వస్తున్నాయని క్రియా (సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఆన్ ఎనర్జీ అండ్ క్లీన్ ఎయిర్) గుర్తించింది.
- ఎన్సీఏపీ నిధుల పరిమాణం: ౨౦౧౯-౨౦ నుంచి ౨౦౨౫-౨౬ ఆర్థిక సంవత్సరాల కోసం నగరాలకు ₹౧౯,౬౧౪.౪౪ కోట్లు కేటాయించారు. ఇది కేటాయింపు గణాంకం; వ్యాసం అందించినట్లు పేర్కొన్న పనితీరుతో ముడిపడిన నిధులకు ఇది భిన్నమైనది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- వృద్ధి వర్సెస్ స్వచ్ఛ గాలి అనేది తప్పుడు ద్వంద్వం: చైనా ఆర్థిక వ్యవస్థ ఇంకా వేగంగా విస్తరిస్తున్న సమయంలోనే ౨౦౦౫–౨౦౧౦లో సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ను ౧౪% తగ్గించింది. వృద్ధి "పూర్తయ్యే" వరకు నియంత్రణ ఆగాల్సిన అవసరం లేదనేది ఇందులోని పాఠం, అయితే భారతదేశం చైనా సంస్థలను అనుకరించలేదు.
- నికర ప్రభావ పరీక్ష: భారతదేశం పునరుత్పాదక ఇంధనాలు, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, పరిశుభ్ర వంట ఇంధనాలు, నియంత్రణ కార్యక్రమాలను చేరుస్తోంది. అయితే అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ అంచనా (డిమాండ్ ఏటా ౬.౪% పెరగడం, వృద్ధిలో ఇంకా సుమారు పావు వంతు బొగ్గే కావడం) చూపేదేమంటే, పరిశుభ్ర సాంకేతికతల సంఖ్య సరైన కొలమానం కాదు. వాటి సమిష్టి ప్రభావం కాలుష్యకారక కార్యకలాపాల పెరుగుదలను మించి ఉందా అనేదే ప్రశ్న.
- కనిపించే వ్యయాలు, చెదిరిన ప్రయోజనాలు: ౨౦౨౫ జూలై సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ సవరణ ఈ సందిగ్ధతను చూపుతుంది. వ్యయాలు (విద్యుత్ ధరలు, నీరు, సున్నపురాయి, కార్బన్ డయాక్సైడ్) కొద్ది వర్గాలపై కేంద్రీకృతమై తక్షణమే పడతాయి; ద్వితీయ సూక్ష్మకణాలు తగ్గడం వల్ల వచ్చే ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు విస్తృతంగా చెదిరి, ఆలస్యంగా అందుతాయి. నిర్ణయాల్లో రెండింటినీ పరిగణించాలి.
- ఫలితాల కొలత: ౧౩౦ ఎన్సీఏపీ నగరాల్లో ౧౦౮లో పీఎం౧౦ తగ్గడం ప్రోత్సాహకరం, కానీ పీఎం౧౦ అంటే పీఎం౨.౫ కాదు, ఆ తగ్గుదలను కేవలం విధానానికే ఆపాదించలేం. పనితీరుతో ముడిపడిన నిధులు ₹౧౬,౪౨౩.౫౫ కోట్లు కార్యకలాపాన్ని కొలుస్తాయి, బహిర్గతం తగ్గిందని తప్పనిసరిగా కాదు.
- కార్యక్రమ రూపకల్పన: ఉజ్వల, పీఎం ఈ-డ్రైవ్, పీఎం సూర్య ఘర్, వ్యర్థ నిర్వహణ కార్యక్రమాలకు వాయు కాలుష్యేతర లక్ష్యాలు, వేర్వేరు కాలపరిమితులు, ఆర్థిక సహాయ విధానాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల వాటి వాయు ప్రయోజనాలను స్పష్టంగా అంచనా వేయాలి.
- అమలులో వాస్తవికత: ఆర్థిక స్తోమత లేని ఎల్పీజీ అందుబాటు పొగ బహిర్గతాన్ని అంతం చేయదు. ఇది సంక్షేమ రూపకల్పనలోని ప్రవర్తనాపరమైన, ఆదాయ పరమైన పరిమితులతో ముడిపడి ఉంది.
- అనుబంధ ప్రయోజనాల వ్యూహం: పరిశ్రమల్లో ఇంధన సామర్థ్యం, నమ్మకమైన పరిశుభ్ర వంట, మెరుగైన వ్యర్థాల నిర్వహణ (బహిరంగ దహనం తగ్గడం) ఇతర అభివృద్ధి ప్రయోజనాలతో పాటు వాయు మెరుగుదలను అందిస్తాయి. ఈ అనుబంధ ప్రయోజనాలను స్పష్టంగా చూపాలని రచయిత అంటారు.
- ముందుకు మార్గం (రచయిత పరీక్ష ప్రశ్నలు): ప్రతి జోక్యానికీ అడగాల్సినవి: అది ఏ కాలుష్యాన్ని తగ్గిస్తుంది, దాని వ్యయం ఎంత, ఎవరు అమలు చేయగలరు, అది ఇంకా ఏ ప్రయోజనాలను లేదా భారాలను సృష్టిస్తుంది, నిజంగా బహిర్గతం తగ్గిందా.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "వాయు కాలుష్య నియంత్రణను తరచూ ఆర్థిక వృద్ధికి అడ్డంకిగా చూస్తారు. భారతదేశ సందర్భంలో ఈ అభిప్రాయాన్ని విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి; జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమం వంటి కార్యక్రమాల సమర్థతను ఎలా మూల్యాంకనం చేయాలో చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- జాతీయ పరిసర వాయు నాణ్యత ప్రమాణాలు, వాయు నాణ్యత సూచీ, దశలవారీ ప్రతిస్పందన కార్యాచరణ ప్రణాళిక (గ్రాప్)
- థర్మల్ విద్యుత్ ప్లాంట్లకు ఉద్గార ప్రమాణాలు, ఎఫ్జీడీ, తీవ్రంగా కలుషితమైన ప్రాంతాలు
- వాయు (కాలుష్య నివారణ, నియంత్రణ) చట్టం, ౧౯౮౧; కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి, రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండళ్లు
- ఇంధన పరివర్తన: సౌరశక్తి విస్తరణ, పీఎం సూర్య ఘర్, ఎలక్ట్రిక్ వాహన విధానం (పీఎం ఈ-డ్రైవ్), ఉజ్వల
- పర్యావరణంపై ప్రపంచ సూచీలు (ఈపీఐ, వాతావరణ మార్పు పనితీరు సూచీ), వాటి పద్ధతిపై విమర్శలు
అంశాలు: GS3పర్యావరణం
11 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో