BrainParrot

సుప్రీంకోర్టు: మినహాయించిన ఓటర్లు ప్రాసిక్యూషన్‌కు భయపడవద్దు; ఫారం ౬పై పట్టుబడుతున్న భారత ఎన్నికల సంఘం (ఎస్‌ఐఆర్, ఢిల్లీ)

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ:

మూలం: ది హిందూ, 5 నవంబర్, 2026

సారాంశం

  • ఢిల్లీ ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణలో (ఎస్‌ఐఆర్), గైర్హాజరు, మారినవారు, మరణించినవారు, నకిలీ నమోదులు (ఏఎస్‌డీడీ) అనే వర్గాల కింద తొలగించిన ఓటర్లను కొత్త ఓటర్ల కోసం ఉద్దేశించిన ఫారం ౬ ద్వారా మళ్లీ దరఖాస్తు చేసుకోమని అడుగుతున్నారు. దీనివల్ల ఏ ఓటరూ క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్‌ను ఎదుర్కోడని సుప్రీంకోర్టు పిటిషనర్లకు హామీ ఇచ్చింది. ఈ కేసు తదుపరి విచారణ ౧౯ నవంబర్‌న జరుగుతుంది.
  • భారత ఎన్నికల సంఘం ఆన్‌లైన్ ఫారం ౬ను ఎస్‌ఐఆర్ డిక్లరేషన్ నుంచి కూడా వేరు చేసింది. ఇప్పుడు వీటిలో ప్రతిదానికీ విడిగా ఓటీపీ, ఈ-సంతకం అవసరం.
  • ఢిల్లీలోని ముస్తఫాబాద్‌లో ది హిందూ చేసిన పరిశోధనలో, ఫారం ౭ తొలగింపు దరఖాస్తుల్లో అభ్యంతరదారులుగా పేర్కొన్న బీజేపీ నియమిత బూత్ లెవెల్ ఏజెంట్లలో (బీఎల్‌ఏ) చాలామంది వాటిని దాఖలు చేయలేదని చెప్పారు. ఆ దరఖాస్తులన్నీ ముస్లిం ఓటర్లనే లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ పాలిటీ — ఎన్నికలు, ఎన్నికల సంఘం, ఓటర్ల జాబితాలు

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఫారం ౬: కొత్త ఓటర్ల నమోదు (ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦). ఫారం ౭: తొలగింపు లేదా అభ్యంతరం. ఫారం ౮: సవరణ లేదా నివాస మార్పు.
  • ఏఎస్‌డీడీ = గైర్హాజరు, మారినవారు, మరణించినవారు, నకిలీ నమోదులు. ఎస్‌ఐఆర్ సమయంలో ఓటర్లను తొలగించే వర్గాలు ఇవే.
  • ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦లోని సెక్షన్ ౩౧: శిక్షాత్మక నిబంధన. కేవలం ముందే నమోదై ఉండి ఎస్‌ఐఆర్ సమయంలో లేదా తర్వాత ఫారం ౬ సమర్పించినందుకు ఓటర్లపై ఈఆర్‌ఓలు ఈ సెక్షన్ కింద శిక్షాత్మక చర్య తీసుకోరని ఎన్నికల సంఘం పత్రికా ప్రకటన హామీ ఇచ్చింది.
  • అధికరణ ౩౨౪: జాబితాలు, ఎన్నికలపై ఎన్నికల సంఘం పర్యవేక్షణ. అధికరణ ౩౨౬: ౧౮ ఏళ్లకు వయోజన ఓటు హక్కు.
  • పాత్రలు: బీఎల్‌ఓ (అధికారిక, పోలింగ్ కేంద్ర స్థాయి), బీఎల్‌ఏ (పార్టీ నియమిత), ఈఆర్‌ఓ (నియోజకవర్గ స్థాయి నమోదు అధికారి), సీఈఓ (రాష్ట్ర స్థాయి ఎన్నికల యంత్రాంగ అధిపతి).
  • ఫారం ౭ దరఖాస్తుల బహిరంగ జాబితా ఢిల్లీ సీఈఓ వెబ్‌సైట్‌లో ఉంది.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • సుప్రీంకోర్టు (ఢిల్లీ ఎస్‌ఐఆర్ కేసు)
  • తొలగించిన ముందస్తు ఓటర్లను ఫారం ౬ కింద కొత్త ఓటర్లుగా దరఖాస్తు చేయమని బలవంతం చేయడంలో ఎన్నికల సంఘం "పొరపాటు" చేసిందని ౨౮ అక్టోబర్‌న కోర్టు పేర్కొంది.
  • అలాంటి ఓటర్లకు ఫారం ౮ (నివాస మార్పు) లేదా ఎస్‌ఐఆర్ గణన ఫారాన్ని కోర్టు మౌఖికంగా సూచించింది.
  • పిటిషనర్లు కార్యకర్తలు అంజలి భరద్వాజ్, అమృతా జోహ్రీ. వారి తరఫున ప్రశాంత్ భూషణ్, చెరిల్ డిసౌజా వాదించారు. ఓటర్లు తమను కొత్త దరఖాస్తుదారులుగా తప్పుగా చూపించుకునేలా చేస్తున్నారని, అది జైలు శిక్షకు దారితీసే నేరమని వారు వాదించారు.
  • బుధవారం శ్రీ భూషణ్ ఓటర్లు "సందిగ్ధంలో చిక్కుకున్నారు" అన్నారు. కోర్టు ఈ విషయాన్ని చూస్తోందని, వారు అలా ఎలా భావిస్తారని భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి ప్రశ్నించారు. ఈ అంశంపై దరఖాస్తు దాఖలు చేయమని ధర్మాసనం కోరి, కేసును ౧౯ నవంబర్‌కు వాయిదా వేసింది.
  • ఎన్నికల సంఘం పత్రికా ప్రకటన (మంగళవారం)
  • ఎస్‌ఐఆర్ కింద లేదా తర్వాత చేర్పు కోసం ఫారం ౬ సమర్పించడం, ఓటరు ముందే నమోదై ఉన్నందున మాత్రమే "అది స్వయంగా తప్పు కాదు".
  • ఆ కారణంతో మాత్రమే ఈఆర్‌ఓలు ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦లోని సెక్షన్ ౩౧ కింద శిక్షాత్మక చర్య తీసుకోరని అది హామీ ఇచ్చింది.
  • కోర్టు మౌఖిక సూచనలు (ఫారం ౮ లేదా గణన ఫారాలు) ఆచరణలోకి రాలేదని ఇది చూపుతోందని శ్రీ భూషణ్ అన్నారు.
  • ఆన్‌లైన్ ఫారం ౬
  • ఎస్‌ఐఆర్ జరుగుతున్న రాష్ట్రాల్లో ఎన్నికల సంఘం ఫారం ౬ను దానితో పాటు ఉన్న ఎస్‌ఐఆర్ డిక్లరేషన్ నుంచి వేరు చేసింది. ఎస్‌ఐఆర్ పూర్తయిన రాష్ట్రాల్లో డిజిటల్ వేదికల నుంచి డిక్లరేషన్‌ను సెప్టెంబర్‌లోనే ఉపసంహరించింది.
  • బిహార్ ఎస్‌ఐఆర్ నుంచి భౌతిక ఫారాలకు విడి డిక్లరేషన్‌ను జోడించారు. ఆన్‌లైన్‌లో డిక్లరేషన్‌తో సహా ఒకే ఫారం ఉండేది.
  • వాటిని ఒకే ఓటీపీ కింద కలపడంతో, కేంద్ర న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదం లేకుండానే ఫారాన్ని మార్చారనే సూచనలు వచ్చాయి.
  • ఈ మార్పును ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి తమ అసమ్మతి నోట్లలో ప్రస్తావించారు.
  • "కార్యాచరణ సౌలభ్యం కోసం" గతంలో ఒకే ఓటీపీ, ఈ-సంతకం వాడామని ఎన్నికల సంఘం చెబుతోంది. ఇప్పుడు ప్రతి పత్రానికి దాని సొంత ఓటీపీ, ఈ-సంతకం అవసరం, రెండు దశలూ పూర్తి చేయాలి.
  • గత వారం కోర్టులో దాఖలు చేసిన ప్రతి-అఫిడవిట్‌లో ఎన్నికల సంఘం ఓటర్ల జాబితా విభాగం ౨౧ అక్టోబర్ నిర్ణయాన్ని ప్రస్తావించారు. ఆ నిర్ణయం ప్రకారం ఆన్‌లైన్ ఫారం ౬ను రెండు భాగాలుగా విభజించాలి: నిబంధనల్లో నిర్దేశించిన ఫారం ౬, ఎస్‌ఐఆర్ డిక్లరేషన్.
  • ముస్తఫాబాద్ (ఢిల్లీ), ఫారం ౭ తొలగింపు దరఖాస్తులు
  • ఇప్పటివరకు దాఖలైన ౧,౦౨౧ తొలగింపు దరఖాస్తుల్లో కనీసం ౭౭% "అభ్యంతరదారులు"గా బీజేపీ నియమిత బీఎల్‌ఏలను పేర్కొన్నాయి.
  • ఎన్నికల సంఘం రికార్డుల్లో నమోదైన మొత్తం ౨౦ మంది బీజేపీ బీఎల్‌ఏలను ది హిందూ సంప్రదించింది. "గైర్హాజరు/శాశ్వతంగా మారారు", "ఇప్పటికే నమోదై ఉన్నారు", "మరణం" వంటి కారణాలతో దాఖలైన ౭౮౭ ఫారం ౭లను దాఖలు చేసినవారిగా వారి పేర్లు ఉన్నాయి.
  • దరఖాస్తులన్నీ ముస్లిం ఓటర్లకు వ్యతిరేకంగానే ఉన్నాయి. క్లెయిమ్‌లు, అభ్యంతరాల దశ ౩౧ ఆగస్టున ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి తాము ఏ ఫారాన్నీ దాఖలు చేయలేదని, సంతకం చేయలేదని ౨౦ మందిలో ౧౬ మంది బీఎల్‌ఏలు ఖండించారు.
  • ఢిల్లీ సీఈఓ జాబితాలో మూడో పక్షాలు దాఖలు చేసిన ౮౩౭ తొలగింపు దరఖాస్తుల్లో ఈ ౭౮౭ దరఖాస్తులు ౯౪%.
  • ౩౨ దరఖాస్తుల్లో పేరున్న బీఎల్‌ఏ అంకిత్ యాదవ్ ఏదీ దాఖలు చేయలేదన్నారు. తాను ఫిర్యాదు చేశానని, బీఎల్‌ఏ పదవికి రాజీనామా చేశానని చెప్పారు.
  • ౨౮ మంది ముస్లిం ఓటర్లపై దరఖాస్తుల్లో పేరున్న చంద్రశేఖర్ నైన్వాల్ వాటిని దాఖలు చేయలేదని, తనకు బీజేపీతో సంబంధం లేదని చెప్పారు. మరో నలుగురు ఆ హోదాలో తాము ఇకపై బీజేపీతో సంబంధంలో లేమని చెప్పారు.
  • ౫౭ కేసుల్లో పేరున్న రాబిన్ సింగ్ ధామా మినహాయింపు. ఆయన ఫారం ౭లు దాఖలు చేసినట్లు అంగీకరించి, "వాటిలో ౫౦౦" సమర్పించానని చెప్పారు.
  • ప్రాంత బీఎల్‌ఓ సహాయంతో సంబంధిత ఓటర్లందరూ తమ నమోదిత చిరునామాల్లోనే నివసిస్తున్నారని ది హిందూ ధ్రువీకరించింది. తనకు ఫారం ౭ల భౌతిక ప్రతులేవీ అందలేదని బీఎల్‌ఓ చెప్పారు.
  • జిల్లా ఎన్నికల అధికారి, ఢిల్లీ సీఈఓ, భారత ఎన్నికల సంఘం ది హిందూ ప్రశ్నలకు స్పందించలేదు.
  • ౩౦ అక్టోబర్‌న ది హిందూ ప్రచురించిన మునుపటి కథనంలో, తమ చిరునామాల్లో నివసిస్తున్న ముస్లిం ఓటర్లకు వ్యతిరేకంగా బీజేపీ బీఎల్‌ఏలను అభ్యంతరదారులుగా పేర్కొన్నట్లు వెల్లడైంది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

ఓటర్ల జాబితాల తయారీ, ఎన్నికల నిర్వహణపై భారత ఎన్నికల సంఘానికి రాజ్యాంగబద్ధమైన "పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణ" అధికారాలు ఉన్నాయి (అధికరణ ౩౨౪). అధికరణ ౩౨౬ ప్రకారం ౧౮ ఏళ్లు నిండిన పౌరులందరికీ వయోజన ఓటు హక్కు ఉంటుంది. జాబితాలను చట్టం, నిబంధనల ప్రకారం తయారు చేస్తారు (ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦; ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦). వేర్వేరు పనులకు వేర్వేరు ఫారాలు ఉన్నాయి: ఫారం ౬ కొత్త ఓటర్లకు, ఫారం ౭ తొలగింపు లేదా అభ్యంతరానికి, ఫారం ౮ సవరణ లేదా నివాస మార్పునకు. తొలగించిన ప్రస్తుత ఓటర్ల విషయంలో భారత ఎన్నికల సంఘం సరైన ఫారాన్ని ఉపయోగిస్తోందా అనేదే వివాదం. తప్పు ఫారం వాడితే ఓటరు తప్పుడు డిక్లరేషన్ ఆరోపణను ఎదుర్కొనే ప్రమాదం ఉంది. "శుద్ధ" జాబితా (అనర్హ నమోదుల తొలగింపు), సమ్మిళితత్వం ("అర్హులైన ఏ పౌరుడూ మిగిలిపోకూడదు") మధ్య సమతుల్యతను ఈ కేసు పరీక్షిస్తుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: ఎన్నికల సంఘం (అధికరణ ౩౨౪), ఓటర్ల జాబితాలు, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టాలు; స్వేచ్ఛాయుత, న్యాయమైన ఎన్నికలు; జీఎస్౨ – పాలన: రాజ్యాంగ సంస్థల పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం.

నేపథ్యం

ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్)

ఎవరు ఏం చేస్తారు

ఫారాలు

అదనపు నేపథ్యం

  • తొలగించిన ఓటర్లను ఫారం ౬ వైపు ఎందుకు మళ్లిస్తున్నారు: గణన ఫారాన్ని బీఎల్‌ఓకు అందజేయకపోతే పేరు ముసాయిదా జాబితాలో కనిపించదు. అప్పుడు నమోదు కావాలనుకునే వ్యక్తి క్లెయిమ్‌లు, అభ్యంతరాల కాలంలో డిక్లరేషన్ ఫారంతో కలిపి ఫారం ౬ను దాఖలు చేయవచ్చు.
  • ఎస్‌ఐఆర్ కోసం ఎన్నికల సంఘం శిక్షణ సామగ్రి ప్రకారం, గణన ఫారాన్ని సకాలంలో సమర్పించలేని ఓటరు క్లెయిమ్‌లు, అభ్యంతరాల కాలంలో నిర్దేశిత డిక్లరేషన్ ఫారంతో కలిపి ఫారం ౬ను దాఖలు చేయవచ్చు.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • జాబితా సవరణలో ప్రక్రియాపరమైన న్యాయం: తొలగించిన ఓటర్లను "కొత్త ఓటరు" ఫారం వైపు నెడుతున్నారు, అందులో తప్పుడు డిక్లరేషన్‌కు జైలు శిక్ష ఉంటుంది. శిక్షాత్మక చర్య ఉండదని ఎన్నికల సంఘం చెబుతున్నా, ఇది ప్రాసిక్యూషన్ భయాన్ని సృష్టిస్తోంది. సుప్రీంకోర్టు ౨౮ అక్టోబర్‌న, మళ్లీ బుధవారం (౪ నవంబర్) విచారణలో మౌఖికంగా జోక్యం చేసుకోవలసి వచ్చింది. మౌఖిక హామీలకు, ఎన్నికల సంఘం అసలు ఫారాలు, పోర్టల్‌లకు మధ్య ఉన్న అంతరమే ప్రధాన సమస్య.
  • ఓటు హక్కు, సమ్మిళితత్వం: అధికరణ ౩౨౬, "అర్హులైన ఏ పౌరుడూ మిగిలిపోకూడదు" అనే సూత్రం శుద్ధీకరణ లక్ష్యంతో ఘర్షిస్తాయి. ఫారాలు, పత్రాలతో వ్యవహరించడం అత్యంత కష్టమైన వలసదారులు, పేదలు, అట్టడుగు వర్గాలపై భారం పడుతుంది.
  • అభ్యంతర యంత్రాంగం దుర్వినియోగం: ముస్తఫాబాద్‌లో ౧,౦౨౧ తొలగింపు దరఖాస్తుల్లో ౭౭% బీఎల్‌ఏలను పేర్కొన్నాయి, వారిలో చాలామంది తాము దాఖలు చేయలేదని అంటున్నారు, అన్నీ ముస్లిం ఓటర్లనే లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. ఇది వ్యక్తిత్వ అనుకరణ, లక్ష్యిత తొలగింపుల అవకాశాన్ని సూచిస్తుంది. ఓటర్లు తమ చిరునామాల్లోనే నివసిస్తున్నారని బీఎల్‌ఓ ధ్రువీకరించడం పేర్కొన్న కారణాలను బలహీనపరుస్తుంది. ఎన్నికల సంఘం స్పందించకపోవడం జవాబుదారీతనంలో లోపం.
  • ఎన్నికల సంఘం సంస్థాగత విశ్వసనీయత: ఆన్‌లైన్ ఫారం ౬ మార్పుపై ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్ల అసమ్మతి నోట్లు, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ ఈ మార్పును ఆమోదించిందా అనే ప్రశ్న, సమష్టి పనితీరుపై, చట్టపరమైన ప్రక్రియ లేకుండా ఫారాలను మార్చడంపై ఆందోళనలు కలిగిస్తాయి.
  • ఉన్న రక్షణలు: జిల్లా మేజిస్ట్రేట్‌కు మొదటి అప్పీలు, సీఈఓకు రెండో అప్పీలు. బీఎల్‌ఓ క్షేత్రస్థాయిలో ధ్రువీకరిస్తారు, ఈఆర్‌ఓ సంతృప్తి చెందిన తర్వాత నిర్ణయిస్తారు.
  • ముందుకు మార్గం: ప్రతి వర్గానికి సరైన ఫారాన్ని ఉపయోగించడం (ప్రస్తుత ఓటర్లకు ఫారం ౮ లేదా గణన ఫారం), నిబంధనల్లోనే చట్టబద్ధమైన శిక్షాత్మక రక్షణలను పేర్కొనడం, ఫారం ౭ దాఖలులపై పరిశీలన, తనిఖీ, సవరణపై స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ శుద్ధతను లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నా సమ్మిళితత్వాన్ని దెబ్బతీయవచ్చు. అధికరణ ౩౨౪ కింద ఎన్నికల సంఘం అధికారాలను, ఇటీవలి వివాదాలను ఉటంకిస్తూ విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • అధికరణ ౩౨౪–౩౨౯; ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ (జాబితాలు), ౧౯౫౧ (నిర్వహణ, అనర్హతలు)
  • ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦; ఈఆర్‌ఓ, బీఎల్‌ఓ, జిల్లా ఎన్నికల అధికారి శ్రేణి
  • ఎన్నికల సంఘం నియామకం, స్వతంత్రత (ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ మరియు ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల (నియామకం, సేవా షరతులు, పదవీకాలం) చట్టం, ౨౦౨౩)
  • ఓటు హక్కు: రాజ్యాంగబద్ధ హక్కు vs ప్రాథమిక హక్కు; సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

5 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో