భారత పునరుత్పాదక ఇంధన సదస్సు & ప్రదర్శన ౨౦౨౬ను ప్రారంభించిన ప్రధానమంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
న్యూఢిల్లీలోని భారత్ మండపంలో భారత్ పునరుత్పాదక ఇంధన సదస్సు & ప్రదర్శన ౨౦౨౬ను ప్రధాని మోదీ ప్రారంభించారు. ఈ సదస్సు అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (ఐఎస్ఏ) తొమ్మిదో అసెంబ్లీతో కలిసి జరిగింది. గ్రీన్ హైడ్రోజన్పై నాలుగో సదస్సు ప్రతినిధులు కూడా హాజరయ్యారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- వేదిక: భారత్ మండపం, న్యూఢిల్లీ. కార్యక్రమం: భారత్ పునరుత్పాదక ఇంధన సదస్సు & ప్రదర్శన ౨౦౨౬.
- అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి: ప్రధాన కార్యాలయం గురుగ్రామ్; భారతదేశం, ఫ్రాన్స్ కలిసి పారిస్ కాప్-౨౧లో (౨౦౧౫) ప్రారంభించాయి; అసెంబ్లీ అత్యున్నత సంస్థ; ౨౦౨౦ సవరణ నుంచి ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్య దేశాలన్నింటికీ తెరిచి ఉంది.
- జాతీయ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్: మంత్రివర్గ ఆమోదం ౨౦౨౩ జనవరి; ₹౧౯,౭౪౪ కోట్లు; సైట్ కార్యక్రమం; ౨౦౩౦ నాటికి ౫ మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నులు; నూతన మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది.
- పీఎం సూర్య ఘర్: ముఫ్త్ బిజ్లీ యోజన – పైకప్పు సౌరం; నూతన మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ; ౧ కోటి కుటుంబాలు; ౩౦౦ యూనిట్ల ఉచిత విద్యుత్; సబ్సిడీ ౩ కిలోవాట్ల వరకు పరిమితం.
- గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశ: రాష్ట్రాల అంతర్గత ప్రసారం, అదనంగా ౫౦ గిగావాట్ అవర్ల బ్యాటరీ శక్తి నిల్వ వ్యవస్థ; ౨౦౨౬ సెప్టెంబర్ ౩౦న ఆమోదం.
- ప్రధానమంత్రి సూర్య సరోవర్ యోజన: తేలియాడే సౌరం.
- గ్రీన్ అమ్మోనియా, గ్రీన్ హైడ్రోజన్లను పునరుత్పాదక విద్యుత్తో ఉత్పత్తి చేస్తారు. కొనుగోలు హామీలు అంటే ఉత్పత్తిని కొంటామని కొనుగోలుదారులు ఇచ్చే వాగ్దానాలు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- సదస్సుతో పాటు ఐఎస్ఏ తొమ్మిదో అసెంబ్లీ, గ్రీన్ హైడ్రోజన్పై నాలుగో సదస్సు జరిగాయి.
- సామర్థ్య పురోగతి (౨౦౨౪ సెప్టెంబర్ నుంచి ఇప్పటివరకు): శిలాజేతర స్థాపిత సామర్థ్యం ౨౦౨౪ సెప్టెంబర్లో ౨౦౦ గిగావాట్లను దాటింది; ఇప్పుడు ౩౧౦ గిగావాట్లు. అంటే రెండేళ్లలో ౧౧౦ గిగావాట్లకు పైగా పెరిగింది.
- ౧౨ ఏళ్ల పురోగతి: శిలాజేతర సామర్థ్యం ౮౦.౩ గిగావాట్ల నుంచి ౩౧౦ గిగావాట్లకు పైగా పెరిగింది, అంటే ౨౮౦% వృద్ధి.
- సౌరం ౨.౮ గిగావాట్ల నుంచి ౧౭౧ గిగావాట్లకు పెరిగింది (+౫,౮౦౦%).
- పవనం ౨౧ గిగావాట్ల నుంచి ౬౦ గిగావాట్లకు పెరిగింది (+౧౭౬%).
- తయారీ: సౌర మాడ్యూల్ సామర్థ్యం ౨ గిగావాట్ల నుంచి ౨౨౫ గిగావాట్లకు పెరిగింది (+౧౧,౧౫౦%). సౌర సెల్ సామర్థ్యం సున్ననుంచి ౪౫ గిగావాట్లకు చేరింది. పవన టర్బైన్ సామర్థ్యం ౧౦ గిగావాట్ల నుంచి ౨౪ గిగావాట్లకు పెరిగింది.
- పీఎం సూర్య ఘర్: ౬౫ లక్షలకు పైగా ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యాయి; ప్రతి ఆరు రోజులకు ఒక లక్షకు పైగా ఏర్పాట్లు జరుగుతున్నాయి.
- పెట్టుబడి: రెండేళ్లలో ౬౭ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లకు పైగా; ఏ రంగంలోనైనా ఇదే అతిపెద్ద పెట్టుబడి. అదే రెండేళ్లలో ఈ రంగంలోకి ప్రత్యక్ష విదేశీ పెట్టుబడి ౬.౨ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు.
- వ్యయాలు: సౌర టారిఫ్లు యూనిట్కు ₹౧౦–౧౧ (౨౦౧౧-౧౨) నుంచి యూనిట్కు ₹౨.౧౫కు (౨౦౨౪-౨౫) తగ్గాయి. గ్రీన్ హైడ్రోజన్ కిలోగ్రాముకు ₹౨౭౯, గ్రీన్ అమ్మోనియా కిలోగ్రాముకు ₹౪౯.౭౫; రెండూ ప్రపంచంలోనే అత్యంత తక్కువ ధరలని చెబుతున్నారు. గ్రీన్ హైడ్రోజన్ కొనుగోలు హామీల్లో భారతదేశం మొదటి స్థానంలో ఉందని చెబుతున్నారు.
- స్థూల అనుసంధానం: అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి భారతదేశ ౨౦౨౬-౨౭ వృద్ధి అంచనాను ౭%కి సవరించింది.
- ఆమోదించిన పథకాలు: పీఎం సూర్య సరోవర్ యోజన (వ్యయం ₹౫,౦౦౦ కోట్లకు పైగా, ౫,౦౦౦ మెగావాట్ల తేలియాడే సౌరం). జీఈసీ-III (₹౧.౮౬ లక్షల కోట్లు).
- ప్రధాని ప్రకటనలు:
- శిలాజ నిల్వలు పరిమితం, కొన్ని ప్రాంతాల్లోనే కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి; వాటిపై అతిగా ఆధారపడితే ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ పదేపదే దెబ్బతింటుంది.
- ఇంధన భద్రత భవిష్యత్తు స్వచ్ఛ ఇంధనంలోనే ఉందని ఆయన అన్నారు.
- పైకప్పు సౌర విద్యుత్తో వంట చేయడం వల్ల దిగుమతి చేసుకునే గ్యాస్పై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.
- విద్యుత్ ద్విచక్ర వాహనాలు, కార్లను ఇంటి సౌర విద్యుత్తో ఛార్జ్ చేయడం వల్ల మధ్యతరగతి కుటుంబాలు ఏటా వేల రూపాయలు ఆదా చేసుకోవచ్చు.
- మంత్రి వివరణ: గుజరాత్లో పరీక్షించిన ఆలోచనలను జాతీయ స్థాయికి విస్తరించారు. ఈ ఘనతను ఆయన స్థాయి, వేగం, ఆత్మనిర్భరత అని సంక్షిప్తీకరించారు; పెట్టుబడి పెట్టాలని, నవకల్పనలు చేయాలని, భారతదేశంతో కలిసి ఎదగాలని పెట్టుబడిదారులను కోరారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- ఇంధన భద్రత వర్సెస్ ఆర్థిక భద్రత: భారతదేశం తన శిలాజ ఇంధనంలో అధిక భాగాన్ని దిగుమతి చేసుకుంటుంది. అందువల్ల ప్రపంచ సరఫరా సంక్షోభాలు ద్రవ్యోల్బణం, కరెంట్ ఖాతా, వృద్ధిపై ప్రభావం చూపుతాయి.
- శిలాజ నిల్వలు పరిమితం, కొన్ని భౌగోళిక ప్రాంతాల్లోనే కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. సౌర, పవన, గ్రీన్ హైడ్రోజన్లను దేశీయంగానే ఉత్పత్తి చేయవచ్చు, కాబట్టి ఈ ప్రమాదం తగ్గుతుంది.
- అనుసంధానిత విధాన లక్ష్యాలు: ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (దేశీయ తయారీ), ౨౦౭౦ నాటికి నికర శూన్య ఉద్గారాల మార్గం, ౨౦౩౦ నాటికి ౫౦౦ గిగావాట్ల శిలాజేతర సామర్థ్య లక్ష్యం.
- డిమాండ్ వైపు మార్పు: వంట, విద్యుత్ వాహనాల ఛార్జింగ్ కోసం ఇంటి పైకప్పు సౌర విద్యుత్ వాడటం వల్ల చర్చ భారీ స్థాయి ఉత్పత్తి నుంచి గృహ విద్యుదీకరణ వైపు మారుతుంది. దీనివల్ల దిగుమతి చేసుకున్న ఎల్పీజీ/గ్యాస్, పెట్రోలియం స్థానంలో దేశీయ విద్యుత్ వస్తుంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: మౌలిక సదుపాయాలు (ఇంధనం), పెట్టుబడి నమూనాలు, పారిశ్రామిక విధానం; జీఎస్౩ – పర్యావరణం: వాతావరణ మార్పుల నివారణ, పునరుత్పాదక ఇంధనం; జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: అంతర్జాతీయ సంస్థలు (అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి)
నేపథ్యం
అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (ఐఎస్ఏ)
జాతీయ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ (ఎన్జీహెచ్ఎం)
పీఎం సూర్య ఘర్: ముఫ్త్ బిజ్లీ యోజన
గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశ (జీఈసీ-III)
అదనపు నేపథ్యం
- కాప్-౨౬లో ౨౦౩౦ నాటికి ౫౦౦ గిగావాట్ల శిలాజేతర విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని సాధిస్తామని భారతదేశం ప్రతినబూనింది. ౨౦౨౫ జూన్లో మొత్తం స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో ౫౦% శిలాజేతర వనరుల నుంచి వచ్చే స్థాయికి భారతదేశం చేరుకుంది; ఇది లక్ష్యం కంటే ఐదేళ్లు ముందే.
- పీఎం సూర్య ఘర్కు నోడల్ సంస్థ నూతన మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ; రాష్ట్ర డిస్కామ్లు అమలు సంస్థలు. ఆర్ఈసీ లిమిటెడ్ జాతీయ కార్యక్రమ అమలు సంస్థ.
మెయిన్స్ కోణాలు
- ఆర్థిక భద్రతగా ఇంధన భద్రత: దిగుమతులపై ఆధారపడిన వృద్ధి బలహీనమని ప్రపంచ ఇంధన సంక్షోభాలు చూపుతున్నాయి. దేశీయంగా లభించే, తరగని పునరుత్పాదక ఇంధనాలను రక్షణ కవచంగా భావిస్తున్నారు.
- ఆత్మనిర్భరత, ఎగువ స్థాయి లోపం: మాడ్యూల్ సామర్థ్యం (౨౨౫ గిగావాట్లు) సెల్ సామర్థ్యానికి (౪౫ గిగావాట్లు) ఐదు రెట్లు. అందువల్ల సెల్స్, ఎగువ స్థాయి ముడి పదార్థాల కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడే పరిస్థితి కొనసాగవచ్చు; కాబట్టి కేవలం అసెంబ్లింగ్కు మించిన తయారీ ప్రోత్సాహం అవసరం.
- వ్యయాలు, పెట్టుబడి: యూనిట్కు ₹౨.౧౫ టారిఫ్లు, ౬.౨ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల ప్రత్యక్ష విదేశీ పెట్టుబడితో సహా ౬౭ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల పెట్టుబడి పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసాన్ని సూచిస్తున్నాయి. చౌక ఉత్పత్తి నమ్మకమైన సరఫరాగా మారుతుందా లేదా అనేది నిర్ణయించే డిస్కామ్ల ఆర్థిక స్థితి, ఉత్పత్తి కోత, నిల్వ వ్యయాల గురించి ప్రకటనలో లేదు. జీఈసీ-III గ్రిడ్, బ్యాటరీ నిల్వ ప్రాధాన్యం సరిగ్గా ఈ సమస్యలనే లక్ష్యంగా చేసుకుంది.
- వికేంద్రీకృత డిమాండ్ వైపు విప్లవం: వంట, విద్యుత్ వాహనాల ఛార్జింగ్, గృహ విద్యుత్ కోసం పైకప్పు సౌరం వినియోగదారులకు సాధికారత ఇస్తుంది, ఎల్పీజీ, పెట్రోలియం దిగుమతులను తగ్గిస్తుంది. వివిధ ఆదాయ వర్గాల్లో, అద్దెదారుల్లో పైకప్పు సౌర విస్తరణలోని అంతరాలను పర్యవేక్షించాలి.
- గ్రీన్ హైడ్రోజన్ నాయకత్వం: కిలోగ్రాముకు తక్కువ వ్యయం, అగ్రస్థాయి కొనుగోలు హామీలు భారతదేశాన్ని ఎగుమతిదారుగా నిలపగలవు. కొనుగోలు హామీలు ఇంకా అందజేసిన పరిమాణాలు కావు.
- గ్లోబల్ సౌత్ నాయకత్వం: ఐఎస్ఏ అసెంబ్లీ భారతదేశంలో జరుగుతోంది. ౨౦౨౬ జనవరిలో అమెరికా వైదొలగడం సంస్థ ఆర్థిక వనరులకు, విశ్వసనీయతకు పరీక్ష.
- ముందున్న మార్గం: నిల్వ, ప్రసార వ్యవస్థను విస్తరించడం, సౌర సరఫరా గొలుసు మొత్తాన్ని నిర్మించడం, పైకప్పు సౌర మరియు నెట్-మీటరింగ్ నిబంధనలను ప్రామాణీకరించడం, ఎరువులు, శుద్ధి, ఉక్కు రంగాల్లో గ్రీన్ హైడ్రోజన్ డిమాండ్ను అభివృద్ధి చేయడం.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "రెండేళ్లలో భారతదేశం ౧౧౦ గిగావాట్లకు పైగా శిలాజేతర సామర్థ్యాన్ని జోడించింది; అయినా ఇంధన భద్రత సామర్థ్యం పెంచడం కంటే ఎక్కువ అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. భారతదేశ పునరుత్పాదక ఇంధన పరివర్తనలోని తయారీ, గ్రిడ్, నిల్వ సవాళ్లను చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- పంచామృత్ హామీలు, జాతీయ నిర్ణీత సహకారాలు, ౨౦౭౦ నికర శూన్య లక్ష్యం
- పీఎం-కుసుమ్, విద్యుత్ చట్టం మరియు నెట్-మీటరింగ్ వ్యవస్థ
- ఒక సూర్యుడు – ఒక ప్రపంచం – ఒక గ్రిడ్, అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి
- జాతీయ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్, ఎరువుల్లో గ్రీన్ అమ్మోనియా
- బ్యాటరీ నిల్వ, కీలక ఖనిజాలు, సౌర మాడ్యూళ్లకు ఉత్పత్తి అనుసంధాన ప్రోత్సాహక పథకం
- డిస్కామ్ల ఆర్థిక స్థితి, గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ (౧–౩ దశలు)
అంశాలు: GS3
2 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో