ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: ది హిందూ, 1 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- ౩౦ అక్టోబర్న ఇస్రో శ్రీహరికోట నుంచి జీఎస్ఎల్వీ ద్వారా ఎన్వీఎస్-౦౩ నావిగేషన్ ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించింది. భారతదేశ ప్రాంతీయ "జీపీఎస్" అయిన నావిక్కు ప్రాథమిక స్థాయి పనితీరును పునరుద్ధరించడం దీని లక్ష్యం.
- పరమాణు గడియారాలు విఫలం కావడం, ఎన్వీఎస్-౦౨ తుది కక్ష్యను చేరుకోలేకపోవడం వల్ల నావిక్ సామర్థ్యం తగ్గింది. ఎన్వీఎస్-౦౩ను పైరోటెక్నిక్ వాల్వులను ముందే తెరిచి ఉంచి ప్రయోగించారు. ఇది పరిష్కారంగా తీసుకున్న చర్య. దీన్ని ఇస్రో మాజీ చైర్మన్ కిరణ్ కుమార్ అధ్యక్షతన ఏర్పడిన జాతీయ కమిటీ ధ్రువీకరించింది.
- నావిక్ మళ్లీ కనీస నాలుగు ఉపగ్రహాల పనితీరు స్థాయికి చేరిందని ఇస్రో చెబుతోంది. ఎన్వీఎస్-౦౪, ఎన్వీఎస్-౦౫ తర్వాత ప్రయోగించనున్నారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- నావిక్: పూర్తి రూపం "భారత నక్షత్రరాశితో నావిగేషన్"; పూర్వపు పేరు ఐఆర్ఎన్ఎస్ఎస్; కవరేజీ భారతదేశం మరియు చుట్టూ సుమారు ౧,౫౦౦ కి.మీ.
- నక్షత్రరాశి జ్యామితి: ౩ భూస్థిర + ౪ వాలు భూసమకాలిక ఉపగ్రహాలు; నావిగేషన్ కేంద్రాలు బయలాలు, లఖ్నవూ.
- సేవలు: ప్రామాణిక స్థాన సేవ (బహిరంగం), పరిమిత సేవ (గుప్తీకరించినది, అధికృత వినియోగదారులకు).
- ఎన్వీఎస్-౦౩: ఎన్వీఎస్ శ్రేణిలో మూడవది; జీఎస్ఎల్వీ-ఎఫ్౧౮ (౨౦వ జీఎస్ఎల్వీ ప్రయోగం); ఎల్౫, ఎస్-బ్యాండ్కు ఎల్౧ అదనం; ఇస్రో అంతరిక్ష అనువర్తనాల కేంద్రం అభివృద్ధి చేసిన స్వదేశీ రూబిడియం పరమాణు గడియారం ఉంది.
- జీఎస్ఎల్వీ: మూడు దశలు; క్రయోజెనిక్ ఎగువ దశ (ద్రవ హైడ్రోజన్/ద్రవ ఆక్సిజన్), స్వదేశీ.
- ప్రయోగ కేంద్రం: సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం, శ్రీహరికోట.
- కక్ష్య పదాలు: జీటీఓ, భూసమకాలిక కక్ష్య, భూమికి అతి దగ్గరి బిందువు (పెరిజీ), అతి దూరపు బిందువు (అపోజీ).
- మొదటి తరం ఉపగ్రహాలు దిగుమతి చేసుకున్న పరమాణు గడియారాలను వాడాయి (స్విట్జర్లాండ్కు చెందిన స్పెక్ట్రాటైమ్).
గణాంకాలు, వివరాలు
- నావిక్ ఉద్దేశించిన విధంగా పనిచేయడానికి కనీసం ౪ ఉపగ్రహాలు అవసరం.
- క్షీణత: ౨౦౨౫ జూలైలో ఐదు ఉపగ్రహాలు పూర్తిగా పనిచేయడం మానేశాయని (ప్రతిదానిలోని మూడు గడియారాలు పనిచేయడం లేదని) ఇస్రో వెల్లడించింది. మార్చిలో ఐఆర్ఎన్ఎస్ఎస్-౧ఎఫ్ (౨౦౧౬లో ప్రయోగించినది)లో పనిచేస్తున్న చివరి పరమాణు గడియారం, ౧౦ సంవత్సరాల రూపకల్పన జీవితకాలం పూర్తయిన మూడు రోజులకు ఆగిపోయింది. దీంతో పీఎన్టీ సేవలు అందించగల ఉపగ్రహాలు కేవలం మూడే మిగిలాయి.
- ఎన్వీఎస్-౦౨ (౨౦౨౫ జనవరి): భూసమకాలిక బదిలీ కక్ష్యలో ఉంచారు, కానీ దాని థ్రస్టర్లు విఫలమై తుది కక్ష్యకు తరలించలేకపోయాయి. ఎన్వీఎస్-౦౧ను ౨౦౨౩ మేలో ప్రయోగించారు; అందులో స్వదేశీ రూబిడియం గడియారం ఉంది.
- ఎన్వీఎస్-౦౨ వైఫల్యానికి కారణం: కక్ష్య పెంపు కోసం ఉద్దేశించిన ఇంజిన్లోని ఆక్సిడైజర్ లైన్ పైరో వాల్వుకు డ్రైవ్ సంకేతం చేరలేదని ఉన్నత స్థాయి కమిటీ నిర్ధారించింది. ౨౦౨౬ ఫిబ్రవరిలో కనెక్టర్లోని కనీసం ఒక సంపర్కం (ప్రధాన, అదనపు మార్గాల రెండింటిలో) విడిపోవడమే సంభావ్య కారణమని ఇస్రో ప్రకటించింది.
- ఎన్వీఎస్-౦౩ పరిష్కారం: "మూడు పైరో వాల్వులు తెరిచి" ప్రయోగించారు; కంపన, ఘాత పరీక్షల తర్వాత కిరణ్ కుమార్ అధ్యక్షతన జాతీయ కమిటీ దీన్ని ధ్రువీకరించింది.
- ఇస్రో చైర్మన్ వి. నారాయణన్ చెప్పిన కచ్చితత్వం: ప్రణాళిక ప్రకారం పెరిజీ ౧౭౦.౩౬ కి.మీ., సాధించినది ౧౭౦.౩౧ కి.మీ.; ప్రణాళిక ప్రకారం అపోజీ ౩౭,౨౪౭ కి.మీ., సాధించినది ౩౮,౦౮౦ కి.మీ.; ఏ ప్రయోగ వాహనానికైనా ఇది అత్యుత్తమ కచ్చితత్వాల్లో ఒకటని ఆయన అన్నారు.
- ఎన్వీఎస్-౦౩ గడియారాలు: దిగుమతి చేసినవి, స్వదేశీవి కలిపి ఉన్నాయి; ఇస్రో మరిన్ని వివరాలు చెప్పలేదు. ప్రతి ఎన్వీఎస్ ఉపగ్రహంలో కనీసం ఒక స్వదేశీ రూబిడియం గడియారం ఉంటుంది. అదనపు సామర్థ్యం కోసం ఒక్కో ఉపగ్రహంలో గడియారాల సంఖ్యను ఐదుకు పెంచాలని ఇస్రో ప్రతిపాదించింది.
- నక్షత్రరాశి స్థితి: ఎన్వీఎస్-౦౧ సహా నాలుగు ఉపగ్రహాలు ఇప్పుడు నావిగేషన్ వ్యవస్థలో క్రియాశీలంగా ఉన్నాయని ఇస్రో చైర్మన్ చెప్పారు.
- తదుపరి ప్రయోగాలు: ఎన్వీఎస్-౦౪, ఎన్వీఎస్-౦౫ డిసెంబర్ నాటికి ఉంటాయని "ప్రచారంలో ఉన్నట్లుగా" వివరణ చెబుతోంది. ప్రయోగం తర్వాత జరిగిన సమావేశంలో ఎన్వీఎస్-౦౪ ఐదు నెలల్లో, ఎన్వీఎస్-౦౫ పది నెలల్లో అని చెప్పారు (రెండు వార్తల్లో తేడా ఉంది).
- ప్రయోగాల రికార్డు: వరుసగా రెండు పీఎస్ఎల్వీ వైఫల్యాల వల్ల వైఫల్య విశ్లేషణ కమిటీ కోసం ప్రయోగాలు నిలిచాయి. కారణాలను కనుగొని పరిష్కరించామని ప్రభుత్వం చెబుతోంది, కానీ ఫలితాలను ప్రచురించలేదు. ఈ ఏడాది ఇస్రో రెండు ప్రయోగాలను మాత్రమే విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది: జీఎస్ఎల్వీ-ఎఫ్౧౭ (ఈఓఎస్-౦౫), ఇది. పీఎస్ఎల్వీ, జీఎస్ఎల్వీలకు మొదటి దశ ఘన మోటార్ పరంపర, ఏవియానిక్స్, మార్గదర్శకత్వం, తయారీలో కొన్ని అంశాలు ఉమ్మడి.
- స్వదేశీ గడియారాల తయారీ వల్ల ప్రయోగానికి సిద్ధమైన పరికరాల నమ్మకమైన సరఫరా నిర్ధారణ కాలేదని మార్చిలో ది హిందూ సంపాదకీయం వాదించింది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- ఉపగ్రహ నావిగేషన్ వ్యవస్థ స్థానం, నావిగేషన్, కాలనిర్ణయం (పీఎన్టీ) సేవలను అందిస్తుంది. రిసీవర్లు అనేక ఉపగ్రహాల నుంచి సంకేతాలు చేరడానికి పట్టే సమయం ఆధారంగా స్థానాన్ని లెక్కిస్తాయి. కాబట్టి కాలనిర్ణయ కచ్చితత్వం కీలకం. కాల దోషం చిన్నదైనా స్థాన నిర్ణయంలో పెద్ద దోషంగా మారుతుంది. అందుకే వ్యవస్థ ఆరోగ్యాన్ని పరమాణు గడియారాలే నిర్ణయిస్తాయి.
- ప్రాంతీయ వ్యవస్థ (నావిక్) ప్రపంచ వ్యవస్థ (జీపీఎస్) కంటే భిన్నమైనది. విశ్వసనీయతకు కనీసం నాలుగు పనిచేసే ఉపగ్రహాలు, అదనపు సామర్థ్యం (రిడండెన్సీ) అవసరం. వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి అంటే సైన్యం విదేశీ వ్యవస్థలపై ఆధారపడనవసరం లేకపోవడం.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ: అంతరిక్ష సాంకేతికత, స్వదేశీకరణ, దైనందిన జీవితంలో అనువర్తనాలు | జీఎస్౩ – భద్రత: రక్షణ సామర్థ్యం, కార్యాచరణ స్వాతంత్ర్యం
నేపథ్యం
నావిక్ (భారత నక్షత్రరాశితో నావిగేషన్) / ఐఆర్ఎన్ఎస్ఎస్
జీఎస్ఎల్వీ (భూసమకాలిక ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనం)
అదనపు నేపథ్యం
- జీఎస్ఎల్వీ-ఎఫ్౧౮/ఎన్వీఎస్-౦౩ మిషన్ ౩౦ అక్టోబర్ ౨౦౨౬న రాత్రి ౨౩:౫౧ గంటలకు శ్రీహరికోటలోని సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం నుంచి పూర్తయినట్లు పీఐబీ ధ్రువీకరించింది. ఇది ౨౦వ జీఎస్ఎల్వీ ప్రయోగం. ఎన్వీఎస్-౦౩ ఐదు రెండో తరం ఉపగ్రహాల (ఎన్వీఎస్-౦౧ నుంచి ఎన్వీఎస్-౦౫ వరకు)లో మూడవది.
- ఎన్వీఎస్ శ్రేణి పాత ఎల్౫, ఎస్ సంకేతాలకు ఎల్౧ సంకేతాన్ని జోడిస్తుంది. ఎల్౧ వల్ల జీపీఎస్ వంటి ప్రపంచ వ్యవస్థలతో పరస్పర అనుసంధానం, తక్కువ శక్తి వినియోగించే ధరించగల పరికరాల్లో ఏకీకరణ సాధ్యమవుతాయి. రెండో తరం ఉపగ్రహాలు మొదటి తరానికి చెందిన ౧౦ సంవత్సరాలకు బదులు సుమారు ౧౨ సంవత్సరాల జీవితకాలంతో రూపొందాయి.
- మొదటి కక్ష్య సర్దుబాటు ౩౧ అక్టోబర్న పూర్తయింది. నిర్దేశిత స్థానమైన ౧౧౧.౭౫° తూర్పు రేఖాంశానికి చేరడానికి మరిన్ని సర్దుబాట్లు ప్రణాళికలో ఉన్నాయి.
- చివరి రెండు జీఎస్ఎల్వీ మిషన్ల మధ్య ఉన్న విరామం ౫౬ రోజులని, ఇప్పటివరకు ఇదే అతి తక్కువ అని ఇస్రో చైర్మన్ చెప్పారు. రెండు స్వదేశీ పరమాణు గడియారాలు ఇప్పటికే కక్ష్యలో పనిచేస్తున్నాయని, మూడవది ఇప్పుడు ఎన్వీఎస్-౦౩పై అమర్చారని ఆయన తెలిపారు. కార్యక్రమం కింద ఏడు ఉపగ్రహాలను ఊహించామని కూడా అన్నారు. నావిగేషన్ను మొబైల్ వ్యవస్థలతో అనుసంధానించి ప్రజలు విస్తృతంగా వాడుకోవాలంటే ముందు నక్షత్రరాశిని పూర్తి చేయడం అవసరమని ఆయన చెప్పారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి: కనీస నాలుగు ఉపగ్రహాల స్థితిని పునరుద్ధరించడం వల్ల స్వదేశీ పీఎన్టీ తిరిగి వస్తుంది, కానీ "ఉన్నతమైన లక్ష్యాలు" ఇంకా కొంత దూరంలో ఉన్నాయని వ్యాసం హెచ్చరిస్తోంది. సైన్యం వాడే పరిమిత సేవ ఆరోగ్యకరమైన నక్షత్రరాశిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
- ఒకే బిందువు వద్ద సాంకేతిక వైఫల్యాలు: గడియారాల వైఫల్యాలు మొదటి తరాన్ని దెబ్బతీశాయి, కనెక్టర్ లేదా వాల్వు సంపర్కం వల్ల ఎన్వీఎస్-౦౨ విఫలమైంది. అదనపు సామర్థ్యం (ప్రతి ఉపగ్రహంలో ఐదు గడియారాలు, ముందే తెరిచిన పైరో వాల్వులు) వీటికి సమాధానం. అయితే మారిన ఆకృతీకరణకు నిపుణుల కమిటీ ఆమోదం అవసరమైంది.
- స్వదేశీకరణ – సరఫరా గొలుసు: దిగుమతి చేసుకున్న స్పెక్ట్రాటైమ్ గడియారాల నుంచి ఇస్రో సొంత రూబిడియం గడియారాలకు మారడం ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది, కానీ సేకరణ, సరఫరా సమస్యలను ఎదుర్కొంటోంది. ఎన్వీఎస్-౦౩లో ఇప్పటికీ దిగుమతి చేసినవి, స్వదేశీవి రెండూ ఉన్నాయి.
- సంస్థాగత లోపం: జీపీఎస్, యూరోపియన్ యూనియన్ వ్యవస్థల్లా కాకుండా, నావిక్ను ప్రత్యేక నిర్వహణ సంస్థ లేకుండా ఇస్రోనే రూపొందించి నిర్వహిస్తోంది. సేవా స్థాయి జవాబుదారీతనం విషయంలో ఇది పాలనాపరమైన ప్రశ్న.
- అపారదర్శకత – విశ్వసనీయత: ప్రచురించని వైఫల్య కమిటీ ఫలితాలు (పీఎస్ఎల్వీ), గడియారాలపై అరకొర వివరాలు ప్రజా పరిశీలనను పరిమితం చేస్తున్నాయి.
- ప్రయోగాల వేగం: ఈ ఏడాది ఇస్రో రెండు ప్రయోగాలను మాత్రమే విజయవంతంగా చేసింది. వరుసగా రెండు పీఎస్ఎల్వీ వైఫల్యాల వల్ల వైఫల్య విశ్లేషణ కోసం విరామం తప్పలేదు. ౫౬ రోజుల జీఎస్ఎల్వీ విరామం, ఎన్వీఎస్-౦౪/౦౫ ప్రణాళికలు కోలుకునే సామర్థ్యానికి పరీక్ష.
- వినియోగం: మొబైల్ అనుసంధానానికి నక్షత్రరాశిని పూర్తి చేయడం ముందస్తు షరతు. ఎల్౧ అనుకూలత పౌర వినియోగానికి తోడ్పడవచ్చు.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్ పేపర్ ౩, ౧౫ మార్కులు:** "వ్యూహాత్మక ఆస్తి అయినప్పటికీ నావిక్ ఉపగ్రహాల క్షీణతను, ప్రయోగ వైఫల్యాలను ఎదుర్కొంది. భారతదేశ ప్రాంతీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థను విశ్వసనీయంగా మార్చడంలోని సాంకేతిక, సంస్థాగత సవాళ్లను చర్చించి, ముందుకు సాగే మార్గాన్ని సూచించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- జీపీఎస్, గ్లోనాస్, గెలీలియో, బైదౌ: ప్రపంచ – ప్రాంతీయ వ్యవస్థలు; గగన్
- జీఎస్ఎల్వీ – పీఎస్ఎల్వీ; క్రయోజెనిక్ సాంకేతికత; కక్ష్యల రకాలు (జీఈఓ, జీఎస్ఓ, జీటీఓ, అల్ప భూ కక్ష్య)
- భారత అంతరిక్ష రంగం: ఇస్రో, ఇన్-స్పేస్, అంతరిక్ష విధానం; కీలక భాగాల స్వదేశీకరణ (పరమాణు గడియారాలు)
- ఉపగ్రహ నావిగేషన్ రక్షణ అనువర్తనాలు
అంశాలు: GS3శాస్త్ర సాంకేతికత
1 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో