BrainParrot

సియాంగ్ మెగా డ్యామ్‌కు వ్యతిరేకంగా ఆందోళన చేసి నిర్బంధించిన నిరసనకారుల విడుదల కోరుతూ అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ర్యాలీ

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 30 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

సియాంగ్ ప్రాంతంలో అక్టోబర్ ౨౩–౨౪ తేదీల్లో జరిగిన హింసాత్మక నిరసనల అనంతరం నిర్బంధించిన వారిని విడుదల చేయాలని కోరుతూ యువజన, సామాజిక సంస్థలు గురువారం ఇటానగర్‌లో సంఘీభావ ర్యాలీ నిర్వహించాయి. ప్రతిపాదిత ౧౧,౨౦౦ మెగావాట్ల సియాంగ్ ఎగువ బహుళార్థక ప్రాజెక్టును (ఎస్‌యూఎంపీ) ఈ నిరసనలు వ్యతిరేకిస్తున్నాయి. యార్లంగ్ సాంగ్పో నదిపై చైనా నిర్మిస్తున్న మెగా డ్యామ్‌కు ప్రతిగా ఈ ప్రాజెక్టును ప్రతిపాదించారు. అశాంతి ఎగువ సుబన్సిరికి కూడా విస్తరించింది, అక్కడ ౧,౬౦౫ మెగావాట్ల సుబన్సిరి ఎగువ ప్రాజెక్టు ప్రతిపాదనలో ఉంది. చర్చలు ప్రారంభించాలని అరుణాచల్ క్రిస్టియన్ ఫోరం ముఖ్యమంత్రిని కోరింది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ — పర్యావరణం (పెద్ద డ్యామ్‌లు, నిర్వాసితత్వం); జీఎస్౨ — సమాఖ్య విధానం/గిరిజన హక్కులు; భారత్–చైనా జల భద్రత

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఎస్‌యూఎంపీ: అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో సియాంగ్ నదిపై ప్రతిపాదితం, అమలు సంస్థ ఎన్‌హెచ్‌పీసీ (ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్య దశ). అరుణాచల్‌లో యార్లంగ్ సాంగ్పోకు భారతీయ పేరు సియాంగ్.
  • సియాంగ్ + దిబాంగ్ + లోహిత్ → బ్రహ్మపుత్ర (అసోం).
  • ఎన్‌హెచ్‌పీసీ: ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్య నివేదిక తయారీ బాధ్యత అప్పగించిన సంస్థ. చైనా సరిహద్దులోని ఎగువ సుబన్సిరి జిల్లాలో సుబన్సిరి ఎగువ జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టును ("మెంగా డ్యామ్", ౧,౬౦౫ మెగావాట్లు) కూడా ఎన్‌హెచ్‌పీసీ చేపడుతోంది.
  • ఎగువ సుబన్సిరి జిల్లా అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఉంది. అరుణాచల్ రాజధాని ఇటానగర్.
  • యార్లంగ్ సాంగ్పోపై చైనా ప్రాజెక్టు: సరిహద్దు అవతల ౬౦,౦౦౦ మెగావాట్లు.
  • సియాంగ్ పరీవాహక ప్రాంతం తూర్పు హిమాలయాల్లో (భూకంప జోన్ ౫) ఉంది.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • నిర్బంధాలు: అక్టోబర్ ౨౩–౨౪ తేదీల్లో సియాంగ్ ప్రాంతంలో జరిగిన హింసాత్మక నిరసనల తర్వాత ౩౦ మందికి పైగా నిర్బంధించారు.
  • ర్యాలీ: గురువారం (అక్టోబర్ ౨౯) ఇటానగర్‌లోని ఇందిరా గాంధీ పార్క్ వద్ద యువజన, సామాజిక సంస్థలు నిర్వహించాయి.
  • ఎస్‌యూఎంపీ సామర్థ్యం: ౧౧,౨౦౦ మెగావాట్లు, దీనికి ఎదురుగా చైనా ౬౦,౦౦౦ మెగావాట్ల ప్రాజెక్టు.
  • హింస: సుమారు వారం క్రితం గుంపులు ఎన్‌హెచ్‌పీసీ కార్యాలయానికి నిప్పుపెట్టాయి, ఇద్దరు ఎమ్మెల్యేలతో సహా ముగ్గురు రాజకీయ నాయకుల ఇళ్లను ధ్వంసం చేశాయి. పోలీసులతో జరిగిన ఘర్షణల్లో కనీసం నలుగురు మహిళలు గాయపడ్డారు.
  • విస్తరణ: ఆందోళన ఎగువ సుబన్సిరికి (౧,౬౦౫ మెగావాట్ల సుబన్సిరి ఎగువ ప్రాజెక్టు) చేరింది. సోమవారం ౧౨ గంటల బంద్ సందర్భంగా జిల్లా ప్రధాన కేంద్రంతో సహా పలు ప్రాంతాల నుంచి హింస నమోదైంది.
  • నిరసనకారుల డిమాండ్లు:
  • భూమి, నదులు, స్వదేశీ గుర్తింపు, హక్కులను పరిరక్షించాలి;
  • ఎస్‌యూఎంపీని విరమించాలి;
  • సియాంగ్ నుంచి భద్రతా సిబ్బందిని ఉపసంహరించాలి;
  • "ప్రాంతాన్ని సైనికీకరించి" ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్య సర్వే చేయడాన్ని ఆపాలి.
  • తాము డ్యామ్‌లకు వ్యతిరేకం కాదని నిరసనకారులు చెబుతున్నారు. తమను "శాంతి ప్రియ భారతీయులు"గా పేర్కొంటూ, తమను రెండో తరగతి పౌరుల్లా చూస్తున్నారని అంటున్నారు.
  • ప్రభుత్వ వైఖరి: ఎస్‌యూఎంపీ చైనా ప్రాజెక్టు ప్రభావాన్ని తగ్గిస్తుంది.
  • అరుణాచల్ క్రిస్టియన్ ఫోరం (ఏసీఎఫ్): అపోహలను తగ్గించడానికి, ఉద్రిక్తత పెరగకుండా నివారించడానికి సియాంగ్ స్వదేశీ రైతుల వేదిక, ఇతర వాటాదారులతో చర్చలు జరపాలని ముఖ్యమంత్రి పెమా ఖాండూను కోరింది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

పెద్ద నిల్వ డ్యామ్‌లు వ్యూహాత్మక, ఇంధన లక్ష్యాలను స్థానిక హక్కులు, పర్యావరణ భద్రతతో ఎదురెదురుగా నిలబెడతాయి. వాటి చట్టబద్ధత విశ్వసనీయమైన ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్య సర్వేలు, పర్యావరణ మదింపు, ప్రభావిత స్థానిక సముదాయాలతో అర్థవంతమైన సంప్రదింపులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అదే నదీ వ్యవస్థ అయిన యార్లంగ్ సాంగ్పో–బ్రహ్మపుత్రపై ఎగువన చైనా డ్యామ్‌లు నిర్మించడం భద్రత, జల దౌత్య కోణాన్ని జోడిస్తోంది. భారత్ ప్రతిగా నిల్వ ప్రాజెక్టును చేపడుతోంది, దీనివల్ల స్థానిక భూమి సమస్య జాతీయ భద్రత ప్రశ్నగా మారుతోంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ — పర్యావరణం: పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా, నిర్వాసితత్వం, పెద్ద జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టులు, హిమాలయ జీవావరణం. జీఎస్౨ — పాలన: గిరిజన సముదాయాల హక్కులు, అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులలో సంప్రదింపులు. జీఎస్౨ — అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: సరిహద్దు నదులు, భారత్–చైనా.

నేపథ్యం

సియాంగ్ ఎగువ బహుళార్థక ప్రాజెక్టు (ఎస్‌యూఎంపీ)

సియాంగ్ / యార్లంగ్ సాంగ్పో / బ్రహ్మపుత్ర

అదనపు నేపథ్యం

  • ప్రాజెక్టు ప్రాంతం భూకంప జోన్ ౫లో ఉంది. దీనివల్ల భూకంపాలు, జలాశయ ప్రేరిత భూకంపనలు, కొండచరియలు, హిమానీ సరస్సు ఉప్పెన వరదల ముప్పు గురించిన ఆందోళనలు పెరుగుతున్నాయి.
  • ఒక వివరణాత్మక కథనం ప్రకారం, ఎస్‌ఐఎఫ్‌ఎఫ్, ఆది బన్నె కెబాంగ్ నేతృత్వంలోని స్థానిక నిరసనలు అవసరమైన ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్య సర్వేలను నిర్వహించకుండా ఎన్‌హెచ్‌పీసీని అడ్డుకున్నాయి.
  • మునిగిపోయే ప్రాంతంలో ఆది తెగ నివసిస్తోంది. ఇది సియాంగ్‌తో బలమైన అనుబంధం ఉన్న స్వదేశీ సముదాయం.
  • ఒక కోచింగ్ సైట్ వివరణ ప్రకారం, సియాంగ్‌పై మౌలిక సదుపాయాలు నిర్మిస్తే అంతర్జాతీయ జల చట్టం కింద భారత్ పూర్వ వినియోగ హక్కు వాదనలు బలపడతాయి.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • వ్యూహాత్మక తర్కం – స్థానిక సమ్మతి: ఎస్‌యూఎంపీని చైనా ౬౦,౦౦౦ మెగావాట్ల యార్లంగ్ సాంగ్పో ప్రాజెక్టుకు ప్రతిగా నిల్వ ప్రాజెక్టుగా ప్రభుత్వం చూపుతోంది, ఇది భద్రత, జల దౌత్య వాదనను సూచిస్తుంది. ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్య సర్వే సైనికీకరణ నడుమ జరుగుతోందని, ఇది విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీస్తుందని స్థానికులు అంటున్నారు. తాము డ్యామ్‌లకు వ్యతిరేకం కాదని, కానీ తమ అస్తిత్వానికి ముప్పు కలిగించే భారీ నిర్మాణాలను ప్రభుత్వం బలవంతంగా రుద్దడాన్ని అనుమతించబోమని నిరసనకారులు చెబుతున్నారు.
  • నిర్వాసితత్వం, గుర్తింపు: జలాశయం ఆది సముదాయ భూమిని ముంచేస్తుంది. డిమాండ్లు భూమి, నదులు, సంస్కృతి, ప్రాథమిక హక్కుల చుట్టూ తిరుగుతున్నాయి. ఇది గిరిజన ప్రాంతాలకు రాజ్యాంగ రక్షణలు, సమ్మతి నిబంధనలు, పునరావాసంతో ముడిపడి ఉంది.
  • ఉద్రిక్తత పెరిగే తీరు: ఎన్‌హెచ్‌పీసీ కార్యాలయానికి నిప్పు, ముగ్గురు రాజకీయ నాయకుల (ఇద్దరు ఎమ్మెల్యేలు) ఇళ్ల ధ్వంసం, నలుగురు మహిళలకు గాయాలు, ౩౦ మందికి పైగా నిర్బంధం, ఎగువ సుబన్సిరిలో బంద్. రెండో ప్రాజెక్టుకు (౧,౬౦౫ మెగావాట్ల మెంగా డ్యామ్) విస్తరించడం ఇది వేరుపడిన సమస్య కాదని, ప్రాంతీయ ఆవేదన అని చూపుతోంది.
  • పర్యావరణ ముప్పు: తూర్పు హిమాలయాలు భూకంప క్రియాశీల ప్రాంతం (జోన్ ౫). జలాశయ ప్రేరిత భూకంపనలు, కొండచరియలు, హిమానీ సరస్సు వరదలపై ఆందోళనలు ఉన్నాయి. అందువల్ల శాస్త్రీయమైన, పారదర్శకమైన ప్రాథమిక సాధ్యాసాధ్య, పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా ప్రక్రియ అత్యవసరం.
  • సమాఖ్య, రాజకీయ కోణం: స్థానిక ఎమ్మెల్యేలపై ఒత్తిడి, చర్చల కోసం ముఖ్యమంత్రి పెమా ఖాండూను కోరిన పౌర సమాజ గళం (ఏసీఎఫ్) కేంద్రానికి వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలున్న సరిహద్దు రాష్ట్రంలో రాష్ట్ర స్థాయి రాజకీయ మధ్యవర్తిత్వ అవసరాన్ని చూపుతున్నాయి.
  • ముందుకు మార్గం: నిర్బంధితుల విడుదల లేదా సమీక్ష, సైనికీకరణ లేని సంప్రదింపుల ఆధారిత సర్వే ప్రక్రియలు, కెబాంగ్ మండళ్లకు గుర్తింపు, విశ్వసనీయమైన స్వతంత్ర పర్యావరణ, సామాజిక ప్రభావ అంచనా, ఏ ఆమోదానికైనా ముందు ప్రయోజన భాగస్వామ్యం, పునరావాస హామీలు.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩ / జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "తూర్పు హిమాలయాల్లోని పెద్ద డ్యామ్‌లను ఎగువన చైనా ప్రాజెక్టులకు ప్రతిస్పందనగా సమర్థిస్తున్నారు, కానీ స్వదేశీ సముదాయాల ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొంటున్నాయి. సవాళ్లను పరిశీలించి, వ్యూహాత్మక ఆవశ్యకతలను స్థానిక హక్కులు, పర్యావరణ భద్రతతో భారత్ ఎలా సమన్వయం చేసుకోవచ్చో సూచించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా ప్రక్రియ, ప్రజా విచారణ
  • అటవీ హక్కుల చట్టం, ౨౦౦౬, గిరిజన సముదాయాల సమ్మతి; ఐదో/ఆరో షెడ్యూల్ (అరుణాచల్ రెండింటిలోనూ లేదు), అధికరణ ౩౭౧హెచ్ (అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌కు ప్రత్యేక నిబంధన), సంప్రదాయ సంస్థలు
  • బ్రహ్మపుత్ర పరీవాహక ప్రాంతం, భారత్–చైనా నదీ సమాచార భాగస్వామ్య యంత్రాంగాలు
  • ఈశాన్య ప్రాంతంలో జల విద్యుత్ విధానం; ఎన్‌హెచ్‌పీసీ, నీపికో
  • భూకంప జోన్లు, జలాశయ ప్రేరిత భూకంపనలు

అంశాలు: GS3పర్యావరణం

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

30 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో