విచారణకు అంగీకారం: డీపీడీపీ చట్టంపై డీఎన్పీఏ సవాలు, పత్రికా స్వేచ్ఛ – గోప్యత మధ్య సమతుల్యత
మూలం: ది హిందూ, 30 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- డిజిటల్ న్యూస్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ (డీఎన్పీఏ) డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ (డీపీడీపీ) చట్టం, ౨౦౨౩ను, దాని నిబంధనలను సవాలు చేసింది. గోప్యతను కాపాడేందుకు ఉద్దేశించిన చట్టంలో పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపు లేకపోవడం వల్ల అది మీడియాపై భయాందోళనల ప్రభావం (చిల్లింగ్ ఎఫెక్ట్) చూపగలదని అసోసియేషన్ వాదిస్తోంది.
- సమాచార హక్కు చట్టం, ౨౦౦౫ను సవరించి, వ్యక్తిగత సమాచార వెల్లడిపై గతంలో ఉన్న ప్రజాప్రయోజన షరతును తొలగించిన సెక్షన్ ౪౪(౩)ను కూడా పిటిషన్ సవాలు చేస్తోంది.
- సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేసి, పత్రికా స్వేచ్ఛను గోప్యతా హక్కుతో సమతుల్యం చేయాలని నొక్కిచెప్పింది. పాత్రికేయుడు అంటే ఎవరో నిర్వచించడం కష్టమని కేంద్రం సూచించింది. కేంద్ర మంత్రి అశ్వినీ వైష్ణవ్ సంపాదకులతో సమావేశమవుతానని సూచించారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- డీపీడీపీ చట్టం, ౨౦౨౩: సెక్షన్ ౭ (కొన్ని చట్టబద్ధమైన వినియోగాలు), సెక్షన్ ౧౭ (మినహాయింపులు), సెక్షన్ ౪౪(౩) (సమాచార హక్కు చట్టం సెక్షన్ ౮(౧)(జె)ను సవరిస్తుంది).
- సమాచార హక్కు చట్టం, ౨౦౦౫: సెక్షన్ ౮(౧)(జె) (వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపు). ఈ చట్టం సమాచార స్వేచ్ఛ చట్టం, ౨౦౦౨ స్థానంలో వచ్చింది.
- అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ): పత్రికా స్వేచ్ఛతో సహా వాక్, భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛ. అధికరణ ౨౧: గోప్యతా హక్కు (కె.ఎస్. పుట్టస్వామి, ౨౦౧౭). అధికరణ ౧౯(౨): సహేతుక పరిమితులు.
- డీపీడీపీ చట్టం కింద నిబంధనల ఉల్లంఘనకు జరిమానాలు ₹౨౫౦ కోట్ల వరకు ఉంటాయి (సంపాదకీయం ప్రకారం).
- ౨౦౧౮, ౨౦౧౯, ౨౦౨౧ నాటి ముసాయిదా చట్టాల్లో పాత్రికేయ మినహాయింపు ఉంది; ౨౦౨౩ చట్టంలో లేదు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- ఈ చట్టం ఇప్పటికే కొన్ని ప్రాసెసింగ్లకు (పరిశోధన, గణాంక అవసరాలు) మినహాయింపు ఇస్తోంది. పాత్రికేయులకు అలాంటి రక్షణ నిరాకరించడాన్ని సమర్థించడం కష్టమని సంపాదకీయం భావిస్తోంది.
- ₹౨౫౦ కోట్ల వరకు జరిమానా ముప్పు చిన్న, స్వతంత్ర వార్తా సంస్థలకు "అస్తిత్వానికే ముప్పు".
- అవినీతిపై పరిశోధనలు తరచుగా వ్యక్తిగత డేటా ఉండే ఆస్తుల వెల్లడి పత్రాలు, టెండర్ పత్రాలపై ఆధారపడతాయి. వీటిని పరిమితం చేస్తే పాత్రికేయం ప్రభుత్వ ప్రకటనలను పునరుత్పత్తి చేయడానికే పరిమితమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.
- రాయిటర్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ (౨౦౨౬ నివేదిక): సోషల్ మీడియాను తమ ప్రధాన వార్తా వనరుగా పేర్కొన్న ౧౮–౨౪ ఏళ్ల వయస్సు వారి వాటా ౨౦౧౫లో ౨౧% నుంచి ౨౦౨౫లో ౩౯%కి పెరిగింది.
- విధాన సంకేతం: సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేసి సమతుల్యతను నొక్కిచెప్పింది; పాత్రికేయుడిగా ఎవరు అర్హులో నిర్వచించడంలో ఉన్న సమస్యను కేంద్రం ప్రస్తావించింది; సంపాదకులతో సమావేశమవుతానని కేంద్ర మంత్రి చెప్పారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
పత్రికలకు ప్రత్యేక ప్రాథమిక హక్కు లేదు; అవి అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ) నుంచే హక్కును పొందుతాయి, ఇది అధికరణ ౧౯(౨) ప్రకారం సహేతుక పరిమితులకు లోబడి ఉంటుంది. పుట్టస్వామి (౨౦౧౭) తీర్పు ప్రకారం గోప్యత అధికరణ ౨౧ కింద ప్రాథమిక హక్కు; ఆ తీర్పు ప్రకారం పరిమితులు అనుపాత సూత్రాన్ని నెరవేర్చాలి. అందువల్ల డేటా రక్షణ చట్టం సమాచార గోప్యతను, తెలుసుకునే ప్రజల హక్కును సమన్వయం చేయాలి. పాత్రికేయ మినహాయింపు లేకపోతే, వ్యక్తిగత డేటాను నిర్వహించే వార్తా సేకరణ కూడా నియమ పాలన బాధ్యతల పరిధిలోకి రావచ్చు.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ) (వాక్ స్వాతంత్ర్యం, పత్రికా స్వేచ్ఛ), అధికరణ ౨౧ (గోప్యత), సమాచార హక్కు చట్టం, ౨౦౦౫; జీఎస్౨ – పాలన: పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం; జీఎస్౩ – డేటా రక్షణ, సైబర్ చట్టం.
నేపథ్యం
డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ (డీపీడీపీ) చట్టం, ౨౦౨౩
సమాచార హక్కు చట్టం, ౨౦౦౫
అదనపు నేపథ్యం
- డీపీడీపీ చట్టంలోని సెక్షన్ ౭ (కొన్ని చట్టబద్ధమైన వినియోగాలు)లో గానీ, సెక్షన్ ౧౭ (మినహాయింపులు)లో గానీ పాత్రికేయానికి మినహాయింపు లేదు. ఫలితంగా విలేకరులను "డేటా ఫిడ్యూషియరీలు"గా పరిగణిస్తున్నారు; వారు తాము పరిశోధించే ప్రజా అధికారుల ముందస్తు సమ్మతిని కోరాల్సి వస్తుంది.
- సమాచార హక్కు చట్టంలో అసలు స్థితి: సెక్షన్ ౮(౧)(జె) వ్యక్తిగత సమాచారానికి మినహాయింపు ఇచ్చింది; అయితే విస్తృత ప్రజాప్రయోజనం దాని వెల్లడిని సమర్థిస్తుందని అధికారులు సంతృప్తి చెందితే మినహాయింపు వర్తించదు. డీపీడీపీ చట్టం ఆ ప్రజాప్రయోజన షరతును తొలగించింది, దాంతో వ్యక్తిగత సమాచారమంతా విస్తృతంగా మినహాయింపు పరిధిలోకి వచ్చింది.
- గతంలో వ్యతిరేకత: సెక్షన్ ౪౪(౩)ను రద్దు చేయాలని ౧౨౦ మందికి పైగా ఎంపీలు సంయుక్త లేఖలో కోరారు. డేటా రక్షణ సమాచార హక్కు ప్రాప్తిని అధిగమించేందుకు అనుమతించకూడదని జస్టిస్ ఎ.పి. షా కమిటీ (౨౦౧౨) హెచ్చరించింది.
- పుట్టస్వామి (౨౦౧౭): గోప్యత, పారదర్శకత రెండింటినీ అనుపాత సూత్ర చట్రంలో సమన్వయం చేయాలి.
మెయిన్స్ కోణాలు
- భయాందోళనల ప్రభావం: విలేకరులను సమ్మతి, నోటీసు బాధ్యతలున్న డేటా ఫిడ్యూషియరీలుగా పరిగణిస్తే, పరిశోధకులు తమ పరిశోధన అంశాలైన వ్యక్తులను ముందే అప్రమత్తం చేయాల్సి రావచ్చు. ఇది అక్రమాలపై ప్రజాప్రయోజన నివేదనను అణచివేసే ప్రమాదం ఉంది.
- శాసన లోపం: గతంలోని మూడు ముసాయిదాల్లో పాత్రికేయ మినహాయింపు ఉన్నా, ౨౦౨౩ చట్టంలో లేదు. ముఖ్యంగా పరిశోధన, గణాంక ప్రాసెసింగ్లకు మినహాయింపు ఇస్తున్నప్పుడు ఈ లోపానికి సమర్థన అవసరం.
- సమాచార హక్కు బలహీనపడటం: సెక్షన్ ౮(౧)(జె)లో ప్రజాప్రయోజన పరీక్షను తొలగించడం వల్ల ఆస్తులు, టెండర్లపై సమాచారాన్ని అధికారులు నిరాకరించవచ్చు. ఇది జవాబుదారీతనాన్ని బలహీనపరుస్తుంది. సంపాదకీయం ప్రకారం, ప్రభుత్వ చేతుల్లో ఉన్న వ్యక్తిగత సమాచారం అధిగమించే ప్రజాప్రయోజన కారణాలపై వెల్లడించదగినదిగానే ఉండాలి.
- పాత్రికేయుడు ఎవరు? యువతలో ౩౯% మంది వార్తల కోసం సోషల్ మీడియాపై ఆధారపడుతున్న నేపథ్యంలో, "పాత్రికేయుడు" అనే చట్టపరమైన నిర్వచనం కష్టం. పూర్తిగా చట్టబద్ధమైన పరిష్కారం కన్నా ఏకాభిప్రాయ చట్రాన్ని సంపాదకీయం ప్రాధాన్యంగా భావిస్తోంది.
- జవాబుదారీ సూత్రం: ప్రజా అధికారులను, ప్రజాధనాన్ని నిర్వహించేవారిని గోప్యత పేరుతో పరిశీలన నుంచి కాపాడకూడదు.
- ముందుకు మార్గం: పాత్రికేయ మినహాయింపు లేదా ప్రజాప్రయోజన అధిగమన నిబంధన, అనుపాతమైన నిర్వచనం (హోదా ఆధారంగా కాకుండా విధి ఆధారంగా), సంపాదకులతో సంప్రదింపులు.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "డీపీడీపీ చట్టం, ౨౦౨౩లో పాత్రికేయ మినహాయింపు లేకపోవడం, సమాచార హక్కు చట్టాన్ని బలహీనపరచడం పట్ల విమర్శలు వచ్చాయి. గోప్యతా హక్కును, పత్రికా స్వేచ్ఛను ఎలా సమతుల్యం చేయవచ్చో పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- అధికరణలు ౧౯(౧)(ఎ)/౧౯(౨), పత్రికా స్వేచ్ఛ కేసులు; కె.ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (౨౦౧౭), అనుపాత పరీక్ష
- సమాచార హక్కు చట్టం, ౨౦౦౫ (సెక్షన్లు ౪, ౮, ౨౨), సమాచార కమిషన్లు
- డేటా రక్షణ వ్యవస్థలు (ఐరోపా సమాఖ్య జీడీపీఆర్), శ్రీకృష్ణ కమిటీ ౨౦౧౮
అంశాలు: GS2రాజనీతి
30 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో