ఆరుగురు ప్రధాన కార్యదర్శులపై చర్య తీసుకోవాలని ప్రజా పద్దుల కమిటీ చైర్మన్ విజ్ఞప్తి
మూలం: ది హిందూ, 25 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- ప్రజా పద్దుల కమిటీ (పీఏసీ) చైర్పర్సన్ కె.సి. వేణుగోపాల్ (కాంగ్రెస్) అక్టోబర్ ౨౨న లోక్సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లాకు లేఖ రాశారు. సమన్లు జారీ చేసినప్పటికీ పీఏసీ విచారణకు హాజరుకాని ఆరు రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులపై చర్య తీసుకోవాలని ఆయన కోరారు.
- షెడ్యూల్డ్ కులాల విద్యార్థుల ఉపకార వేతన పథకాల్లో జరిగిన అవకతవకలపై ఈ విచారణ జరగాల్సి ఉంది.
- హాజరుకాకపోవడం ప్రత్యేకాధికార ఉల్లంఘన కిందికి వస్తుందని పీఏసీ అభిప్రాయపడింది. తగిన చర్య తీసుకోవాలని స్పీకర్ను కోరింది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అంచనాల కమిటీ, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల కమిటీతో పాటు పీఏసీ మూడు ఆర్థిక పార్లమెంటరీ కమిటీల్లో ఒకటి.
- పీఏసీ: గరిష్ఠంగా ౨౨ మంది సభ్యులు (౧౫ మంది లోక్సభ + గరిష్ఠంగా ౭ మంది రాజ్యసభ), పదవీకాలం ఒక సంవత్సరం. చైర్ను స్పీకర్ నియమిస్తారు. ప్రతిపక్షం నుంచి చైర్ను నియమించే సంప్రదాయం ౧౯౬౭ నాటిది.
- పీఏసీని లోక్సభ విధాన నియమాలు, కార్యకలాపాల నిర్వహణ నియమావళిలోని నియమం ౩౦౮ కింద ప్రతి సంవత్సరం ఏర్పాటు చేస్తారు.
- పార్లమెంటరీ కమిటీలు అధికరణ ౧౦౫, అధికరణ ౧౧౮ నుంచి అధికారం పొందుతాయి. పీఏసీకి కాగ్ సహాయం అందిస్తుంది. దీని సిఫార్సులు సలహా రూపంలోనే ఉంటాయి.
- ప్రధానంగా చర్చలో ఉన్న పథకాలు: షెడ్యూల్డ్ కులాల విద్యార్థులకు ప్రీ-మెట్రిక్, పోస్ట్-మెట్రిక్ ఉపకార వేతనాలు. సెప్టెంబర్లో జైపూర్లో పీఏసీ చేసిన అధ్యయన పర్యటనలో జాతీయ ఉపకార వేతన పోర్టల్లో రాష్ట్రాల నమోదులో జాప్యాన్ని గుర్తించారు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- స్పీకర్కు లేఖ తేదీ అక్టోబర్ ౨౨.
- పేర్కొన్న ఆరు రాష్ట్రాలు: ఉత్తర్ ప్రదేశ్, కర్ణాటక, పంజాబ్, ఒడిశా, బిహార్, మధ్యప్రదేశ్.
- ప్రధాన కార్యదర్శులు, సంబంధిత విభాగాల అధికారులు హాజరుకావాలని కోరుతూ అక్టోబర్ ౮, ౯ తేదీల్లో సమాచారం పంపారు.
- ఆరుగురు ప్రధాన కార్యదర్శుల్లో ఎవరూ హాజరుకాలేదు, ఎవరికీ మినహాయింపు ఇవ్వలేదు.
- సెప్టెంబర్లో జైపూర్లో పీఏసీ అధ్యయన పర్యటన ద్వారా తేలిన అంశాలు: జాతీయ ఉపకార వేతన పోర్టల్లో రాష్ట్రాల నమోదులో జాప్యం, కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయంలో లోపాలు, నిధుల పంపిణీలో సమస్యలు.
- పీఏసీ సభ్యులందరూ ఈ విషయాన్ని గమనించారు, గైర్హాజరు ప్రత్యేకాధికార ఉల్లంఘన అని కమిటీ అభిప్రాయపడింది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
పార్లమెంటు కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థను సభలో జరిగే చర్చల ద్వారానే కాకుండా, ప్రధానంగా తన కమిటీల ద్వారా పరిశీలిస్తుంది. ఆర్థిక కమిటీలు, ముఖ్యంగా పీఏసీ, పార్లమెంటు మంజూరు చేసిన నిధులను ఉద్దేశించిన విధంగానే ఖర్చు చేశారో లేదో పరిశీలిస్తాయి. ఇందుకోసం కమిటీ సాక్షులను పిలిపించవచ్చు, పత్రాలను కోరవచ్చు. అధికారులు సహకరించాలని ఆశిస్తారు. కమిటీకి సహకరించడానికి నిరాకరించడాన్ని సభ ధిక్కారంగా లేదా సభా ప్రత్యేకాధికార ఉల్లంఘనగా పరిగణిస్తారు. పథకాల అమలును పరిశీలించే పార్లమెంటరీ కమిటీ ముందు రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులు హాజరుకావాల్సిన బాధ్యత ఉందా అనేది ఇక్కడి ప్రశ్న. కమిటీ క్రమశిక్షణపై స్పీకర్ అంతిమ అధికారిగా ఉండే పాత్ర కూడా ఇందులో ముందుకు వస్తోంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: పార్లమెంటు – కమిటీలు, అధికారాలు, ప్రత్యేకాధికారాలు; జీఎస్౨ – పాలన: కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయం, సంక్షేమ పథకాలు (ఎస్సీ ఉపకార వేతనాలు).
నేపథ్యం
ప్రజా పద్దుల కమిటీ (పీఏసీ)
పార్లమెంటరీ ప్రత్యేకాధికారాలు, కమిటీ సాక్షులు
మెయిన్స్ కోణాలు
- కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థపై శాసన పర్యవేక్షణ: ఖర్చుపై జవాబుదారీతనాన్ని పీఏసీ అమలు చేస్తుంది. ఎలాంటి మినహాయింపు ఇవ్వకుండానే ఆరుగురు ప్రధాన కార్యదర్శులూ సమన్లను పట్టించుకోకపోవడం, కమిటీలు హాజరును తప్పనిసరి చేయగలవా అనే ప్రశ్నను పరీక్షిస్తోంది.
- సమాఖ్య విధానం: ఉపకార వేతనాల అమలులో కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయ లోపాలను పీఏసీ గుర్తించింది. సమన్ల విషయంలోనూ ఇదే ఘర్షణ కనిపిస్తోంది. రాష్ట్రాలు దీన్ని జోక్యంగా చూడవచ్చు, పీఏసీ మాత్రం పథక నిధుల పరిశీలనగా చూస్తోంది. పార్లమెంటరీ పరిశీలన ఎక్కడ ముగుస్తుంది, రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక స్వయంప్రతిపత్తి ఎక్కడ మొదలవుతుంది అనేదే ప్రశ్న.
- ప్రత్యేకాధికారాలు, స్పీకర్: ప్రతిపక్ష ఎంపీ నేతృత్వంలోని పీఏసీ తన నిర్ధారణను స్పీకర్కు నివేదించింది; ఎలా ముందుకు సాగాలో ఆయన నిర్ణయిస్తారు. కమిటీ క్రమశిక్షణలో స్పీకర్ కీలక పాత్రను, ఆచరణలో ప్రతిపక్ష చైర్ సంప్రదాయాన్ని ఇది చూపిస్తుంది.
- సామాజిక న్యాయ ఫలితాలు: పోర్టల్లో నమోదులో జాప్యం, నిధుల పంపిణీ సమస్యలు ఎస్సీ విద్యార్థులపై నేరుగా ప్రభావం చూపుతాయి. ఇది విద్యకు అందుబాటు, ప్రత్యక్ష ప్రయోజన బదిలీ (డీబీటీ) అమలుతో ముడిపడి ఉంది.
- ముందుకు సాగే మార్గం: రాష్ట్ర అధికారుల హాజరుపై స్పష్టమైన నియమాలు లేదా పూర్వ ఉదాహరణలు, సకాలంలో మినహాయింపు ఇచ్చే విధానం, రాష్ట్రాల నమోదుకు గడువులతో బలోపేతమైన జాతీయ ఉపకార వేతన పోర్టల్, తీసుకున్న చర్యపై పీఏసీ తదుపరి పర్యవేక్షణ.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "శాసన పర్యవేక్షణకు పార్లమెంటరీ కమిటీలు వెన్నెముక వంటివి, అయితే వాటి ప్రభావం కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ సహకారంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రజా పద్దుల కమిటీ ముందు హాజరుకావడానికి అధికారులు నిరాకరించిన ఇటీవలి ఉదంతాల నేపథ్యంలో చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- పార్లమెంటరీ ప్రత్యేకాధికారాలు (అధికరణలు ౧౦౫, ౧౯౪), ప్రత్యేకాధికారాల కమిటీ
- అంచనాల కమిటీ, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల కమిటీ, శాఖలతో అనుబంధ స్థాయీ సంఘాలు
- కాగ్: రాజ్యాంగ హోదా, ఆడిట్ నివేదికలు
- కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు, ప్రత్యక్ష ప్రయోజన బదిలీ; ఎస్సీ/ఎస్టీ/ఓబీసీ విద్యార్థులకు ఉపకార వేతన పథకాలు
అంశాలు: GS2రాజనీతి
25 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో