మణిపుర్లో రాష్ట్రపతి పాలనను తిరిగి విధించాలని కుకీ-జో సంఘాల డిమాండ్ (భారతీయ జనతా పార్టీపై కాంగ్రెస్ విమర్శలు)
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: ది హిందూ, 22 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- మణిపుర్లో రాష్ట్రపతి పాలనను తిరిగి విధించాలని కుకీ-జో సంఘాలు డిమాండ్ చేశాయి. ౨౦౨౬ మార్చి నుంచి కనీసం ౩౨ మంది కుకీ-జో ప్రజలు హత్యకు గురయ్యారని, రాష్ట్రపతి పాలన కాలంలో ఒక్క కుకీ-జో పౌరుడు కూడా మరణించలేదని అవి చెబుతున్నాయి. శాసనసభతో కూడిన ప్రత్యేక కేంద్రపాలిత ప్రాంతం కావాలన్న తమ డిమాండ్ను కూడా మళ్లీ పునరుద్ఘాటించాయి.
- తాజా హింసలో నలుగురు పౌరులు మరణించినట్లు వార్తలు రావడంతో, శాంతిని పునరుద్ధరించడంలో భారతీయ జనతా పార్టీ నేతృత్వంలోని కేంద్రం విఫలమైందని కాంగ్రెస్ విడిగా ఆరోపించింది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అధికరణ ౩౫౫ (కేంద్రం బాధ్యత), అధికరణ ౩౫౬ (రాష్ట్ర అత్యవసర పరిస్థితి/రాష్ట్రపతి పాలన), అధికరణ ౩౬౫ (కేంద్ర ఆదేశాలను పాటించడంలో వైఫల్యం).
- రాష్ట్రపతి పాలనకు రెండు నెలల్లోపు ఉభయ సభల ఆమోదం; గరిష్ఠ కాలం మూడు సంవత్సరాలు; ఒక సంవత్సరం దాటితే ౪౪వ సవరణ విధించిన పరిమితి.
- ఎస్.ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (౧౯౯౪): అధికరణ ౩౫౬పై న్యాయసమీక్ష.
- శాసనసభతో కూడిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి, జమ్మూ కశ్మీర్లకు ఇప్పటికే ఉంది. రాష్ట్రాన్ని లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేయడం, మార్చడం అధికరణ ౩ కింద పార్లమెంటు చేస్తుంది.
- వ్యాసంలో పేర్కొన్న నాగా, కుకీ సంఘాలు: ఎన్ఎస్సీఎన్-ఐఎం (నేషనల్ సోషలిస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ నాగాలాండ్, ఐజాక్-ముయివా వర్గం), జెడ్యూఎఫ్-కామ్సన్, యూఎన్సీ (యునైటెడ్ నాగా కౌన్సిల్).
- మణిపుర్: రాష్ట్రపతి పాలన ౨౦౨౫ ఫిబ్రవరి ౧౩న విధించారు; వ్యాసం ప్రకారం ఫిబ్రవరి ౪న (౨౦౨౬) రద్దు చేశారు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- ౨౦౨౬ మార్చి నుంచి కనీసం ౩౨ మంది కుకీ-జో ప్రజలు హత్యకు గురయ్యారు. వారిలో ఇద్దరు గర్భిణులు, మరో ౧౦ మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఈ హత్యలను ఎన్ఎస్సీఎన్-ఐఎం, జెడ్యూఎఫ్-కామ్సన్ సభ్యులు చేశారని కుకీ-జో మహిళా వేదిక (ఢిల్లీ) ఆరోపించింది.
- ౧౪ కుకీ-జో గ్రామాల్లో సుమారు ౫౫ ఇళ్లు దగ్ధమయ్యాయి.
- రాష్ట్రపతి పాలన కాలంలో ఒక్క కుకీ-జో పౌరుడు కూడా మరణించలేదని కుకీ-జో కౌన్సిల్ ప్రతినిధి గింజా వువాల్జోంగ్ చెప్పారు. "కుకీ-జో ప్రజల భద్రత, రక్షణ, గౌరవం దృష్ట్యా" కేంద్ర పాలనను తిరిగి విధించాలని కౌన్సిల్ కోరుతోంది.
- ప్రస్తుత ఏర్పాటుపై నమ్మకం సన్నగిల్లిందని పేర్కొంటూ, శాసనసభతో కూడిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతం కావాలన్న డిమాండ్ను పునరుద్ఘాటించారు.
- "మణిపుర్ భద్రతా సమస్య కాదు, రాజకీయ సమస్య."
- ఆర్థిక కష్టాల వాదనలు: కాంగ్పోక్పి, ఉఖ్రుల్, కామ్జోంగ్, నోనీ/తమెంగ్లాంగ్లోని లాంగ్పి ప్రాంతంలో కుకీ-జోలు నివసించే చోట్ల ధరలు అందుబాటులో లేవు. కామ్జోంగ్లోని చస్సాద్, ఐషి గ్రామాలు ఆర్థిక దిగ్బంధనం ఎదుర్కొన్నాయి. కాంగ్పోక్పిలోని కోట్లెన్, లైలోన్ గ్రామాలకు సరఫరాలను అడ్డుకున్నారు. నామ్దిలోంగ్, సేనాపతి వద్ద కాంగ్పోక్పి పట్టణానికి సరకులను యూఎన్సీ అడ్డుకుంటోందని ఆరోపణ. పెట్రోల్ లీటరుకు ౨౫౦ రూపాయలు, వంటగ్యాస్ సిలిండర్కు ౫,౦౦౦ రూపాయలు పలుకుతున్నట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి.
- ౨౦౨౩ మే ౩ నుంచి జరిగిన హింసలో ౩౫౦కు పైగా మరణాలు (కుకీ-జో వర్గం వైపు నుంచి, ది హిందూ). ఖర్గే ౩౦౦కు పైగా అని పేర్కొన్నారు.
- మల్లికార్జున్ ఖర్గే ప్రధానమంత్రికి, హోంమంత్రికి మూడు ప్రశ్నలు సంధించారు; తాజా హింసలో నలుగురు పౌరుల హత్యను ఖండించారు.
- ౨౪,౫౩౦ మంది ఇంకా సహాయ శిబిరాల్లోనే ఉన్నారు. ప్రధానమంత్రి దాదాపు ౨౯ నెలలుగా మణిపుర్ను సందర్శించలేదు.
- ఖర్గే ఆరోపణ: రాష్ట్రపతి పాలన విధించడం, ముఖ్యమంత్రిని మార్చడం, భారతీయ జనతా పార్టీ ప్రభుత్వాన్ని తిరిగి నెలకొల్పడం వల్ల శాంతి రాలేదు. ౨౦౨౩ జూన్లో శ్రీ అమిత్ షా ఏర్పాటు చేసిన శాంతి కమిటీ ఏమైందని కూడా ఆయన ప్రశ్నించారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- ప్రతి రాష్ట్రాన్ని అంతర్గత అలజడి నుంచి రక్షించే బాధ్యతను, రాజ్యాంగం ప్రకారం పాలన సాగేలా చూసే బాధ్యతను అధికరణ ౩౫౫ కేంద్రంపై ఉంచుతుంది. రాష్ట్ర యంత్రాంగం రాజ్యాంగబద్ధంగా పనిచేయలేని స్థితిలో అధికరణ ౩౫౬ పరిష్కార మార్గం.
- ఇక్కడ ౨౦౨౬ ఫిబ్రవరి ౪న ఎన్నికైన ప్రభుత్వాన్ని పునరుద్ధరించిన తర్వాత కూడా, అధికరణ ౩౫౬ను మళ్లీ ఉపయోగించాలన్నది డిమాండ్. జాతి ఘర్షణలో రాష్ట్రపతి పాలన సాధనం ఎంతవరకు ఉపయోగపడుతుందో, దాని పరిమితులేమిటో ఈ చర్చ చూపిస్తోంది.
- ప్రత్యేక పాలనా వ్యవస్థ లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం కావాలన్న డిమాండ్ అధికరణ ౩ కింద పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రశ్నలను, రాష్ట్రాల భూభాగం, హోదాపై కేంద్రానికి ఉన్న అధికారాలను లేవనెత్తుతుంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలు; అత్యవసర పరిస్థితి నిబంధనలు (అధికరణలు ౩౫౫, ౩౫౬); న్యాయసమీక్ష (ఎస్.ఆర్. బొమ్మై); జీఎస్౩ – అంతర్గత భద్రత: జాతి ఘర్షణలు, ప్రభుత్వేతర శక్తులు.
నేపథ్యం
రాష్ట్రపతి పాలన (అధికరణ ౩౫౬)
మణిపుర్ ఇటీవలి చరిత్ర
అదనపు నేపథ్యం
- రద్దు తర్వాత జరిగిన ప్రమాణ స్వీకారంలో ఇద్దరు ఉప ముఖ్యమంత్రులను ప్రకటించారు: భారతీయ జనతా పార్టీకి చెందిన నెమ్చా కిప్గెన్, ఎన్పీఎఫ్కు చెందిన లోసీ దిఖో.
- ౨౦౨౫ ప్రకటనను పార్లమెంటు ధ్రువీకరించింది. ముఖ్యమంత్రి రాజీనామా తర్వాత ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు ఏ పార్టీ కూడా దావా వేయలేదని హోంమంత్రి అమిత్ షా పార్లమెంటుకు తెలిపారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- అధికరణ ౩౫౫ వర్సెస్ ౩౫౬: రాష్ట్రాలను రక్షించే కేంద్రం బాధ్యత, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉన్నా లేకపోయినా ఉంటుంది. ౨౦౨౫ రాష్ట్రపతి పాలనను ఒక వర్గం భద్రతా కాలంగా చూసిందని, ఎన్నికైన ప్రభుత్వం ఆ వర్గం నమ్మకాన్ని నిలబెట్టుకోలేకపోయిందని కుకీ-జో డిమాండ్ చూపిస్తోంది.
- జాతి ఘర్షణ విస్తరించింది: ౨౦౨౩లో ఇది మైతేయి–కుకీ-జో ఘర్షణగా మొదలై ఇప్పుడు నాగా–కుకీ-జో ఘర్షణలనూ కలిగి ఉంది. అన్ని వర్గాలకూ ఒకే పరిష్కారం సరిపోకపోవచ్చని, భద్రతా చర్యలతో పాటు రాజకీయ పరిష్కారం అవసరమని ఇది సూచిస్తోంది.
- ఆర్థిక దిగ్బంధనాలు: ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో పెట్రోల్ లీటరుకు ౨౫౦ రూపాయలు, వంటగ్యాస్ ౫,౦౦౦ రూపాయలు ఉండటం, దిగ్బంధనాలు, అడ్డుకున్న సరఫరాలు ఆర్థిక యుద్ధం ఘర్షణను ఎలా తీవ్రతరం చేస్తుందో చూపిస్తున్నాయి. రహదారులు, సరఫరాల భద్రత పాలనకు సంబంధించిన అంశం.
- ప్రత్యేక పాలన డిమాండ్: శాసనసభతో కూడిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి అధికరణ ౩ కింద పార్లమెంటు చర్య అవసరం. ఇది మణిపుర్ ప్రాదేశిక సమగ్రతపై, పొరుగు రాష్ట్రాల జాతి వాదనలపై ప్రభావం చూపుతుంది.
- రాజకీయ జవాబుదారీతనం: కాంగ్రెస్ విమర్శ కేంద్రం వ్యూహాన్ని, దాదాపు ౨౯ నెలలుగా ప్రధానమంత్రి రాష్ట్రంలో లేకపోవడాన్ని, శాంతి కమిటీ భవితవ్యాన్ని ప్రశ్నిస్తోంది. పేర్కొన్న సంఖ్యలు ఆయా పార్టీల వాదనలు మాత్రమే.
- ముందున్న మార్గం: అన్ని వర్గాలతో విశ్వసనీయమైన రాజకీయ చర్చలు, ఆయుధాల స్వాధీనం, సరిహద్దు కంచె, సహాయ శిబిరాల్లోని వారికి పునరావాసం, సరఫరా మార్గాల పునరుద్ధరణ, బొమ్మై తీర్పుకు అనుగుణంగా అధికరణ ౩౫౬ను చివరి ఆశ్రయంగా మాత్రమే వాడటం.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨/జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "మణిపుర్ సంక్షోభ నేపథ్యంలో అధికరణలు ౩౫౫, ౩౫౬ రాజ్యాంగ పరిధిని చర్చించండి. సుదీర్ఘ జాతి ఘర్షణకు రాష్ట్రపతి పాలనను తిరిగి విధించడం సరిపడే స్పందనేనా?"
సంబంధిత అంశాలు
- అత్యవసర పరిస్థితి నిబంధనలు (౧౮వ భాగం); అధికరణ ౩౫౬పై సర్కారియా, పూంఛీ కమిషన్లు
- ఎస్.ఆర్. బొమ్మై, రామేశ్వర్ ప్రసాద్ కేసులు
- అధికరణ ౩ (పునర్వ్యవస్థీకరణ), అధికరణ ౩౭౧సి (మణిపుర్ కొండ ప్రాంతాలు)
- సాయుధ దళాల (ప్రత్యేక అధికారాలు) చట్టం, ఈశాన్య భారతంలో జాతి ఘర్షణలు
- నాగా శాంతి ప్రక్రియ
అంశాలు: GS2రాజనీతి
22 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో