BrainParrot
GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 22 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ మంగళవారం తజికిస్తాన్‌లో జరిగిన షాంఘై సహకార సంస్థ ప్రభుత్వాధినేతల మండలి సమావేశంలో ప్రసంగించారు. ఉగ్రవాదాన్ని ఎంపిక చేసుకున్న రీతిలో చూస్తే ప్రాంతీయ సహకారం అర్థవంతంగా ఉండదని ఆయన సభ్యదేశాలకు చెప్పారు.
  • పాకిస్థాన్ ఉప ప్రధాని ఇషాక్ దార్ అక్కడే ఉన్నారు. వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలు, భద్రతా ప్రాధాన్యాలు భిన్నంగా ఉన్న సభ్యదేశాల కూటమిలో ఇది భారత్‌కు దౌత్యపరమైన సవాలని సంపాదకీయం పేర్కొంది.
  • వాణిజ్యం, అనుసంధానత, అభివృద్ధి స్థిరమైన భద్రతా వాతావరణంపై ఆధారపడతాయని సంపాదకీయం వాదించింది. ఉగ్రవాద వ్యతిరేక కట్టుబాటును ఆచరణాత్మక సహకారంగా మార్చాలని, అందులో భారత్ నాయకత్వం వహించాలని చెప్పింది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — అంతర్జాతీయ సంబంధాలు (షాంఘై సహకార సంస్థ, భారత్–పాకిస్థాన్, ఉగ్రవాదం, అనుసంధానత); జీఎస్౩ — అంతర్గత/బాహ్య భద్రత (ఉగ్రవాదం, సరిహద్దు ఉగ్రవాదం)

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • షాంఘై సహకార సంస్థ ౨౦౦౧లో షాంఘైలో ఏర్పడింది. దీనిలో ౧౦ సభ్యదేశాలున్నాయి; భారత్ ౨౦౧౭లో (అస్తానా శిఖరాగ్ర సమావేశం) పూర్తి సభ్యదేశంగా చేరింది.
  • షాంఘై సహకార సంస్థ సచివాలయం బీజింగ్‌లో, ఆర్‌ఏటీఎస్ తాష్కెంట్‌లో ఉన్నాయి. సంస్థ "మూడు చెడులు": ఉగ్రవాదం, వేర్పాటువాదం, తీవ్రవాదం.
  • ప్రభుత్వాధినేతల మండలి ఆర్థిక సహకారాన్ని, బడ్జెట్‌ను చూస్తుంది. ౨౫వ ప్రభుత్వాధినేతల మండలి సమావేశం తజికిస్తాన్‌లోని దుషాంబేలో జరిగింది.
  • షాంఘై సహకార సంస్థ కోసం భారత్ "సెక్యూర్" దృక్పథాన్ని ౨౦౧౮లో కింగ్‌డావోలో వివరించింది.
  • ఐఎన్‌ఎస్‌టీసీ ఇరాన్ మీదుగా ముంబయిని సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌తో కలుపుతుంది. చాబహార్ నౌకాశ్రయం ఒమన్ గల్ఫ్ తీరంలోని సిస్తాన్-బలూచిస్తాన్‌లో ఉంది. షాహిద్ బెహెష్తి టెర్మినల్ కోసం భారత్‌కు చెందిన ఐపీజీఎల్‌కు ౧౦ ఏళ్ల ఒప్పందం (౨౦౨౪ మే) ఉంది.
  • ఆపరేషన్ సిందూర్ (౨౦౨౫) పహల్గామ్ ఉగ్రదాడికి భారత్ ఇచ్చిన ప్రతిస్పందన.
  • భారత్ అభ్యంతరం చెప్పిన ముసాయిదాలో పేర్కొన్న పాకిస్థాన్ ప్రావిన్స్ బలూచిస్తాన్.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • పాకిస్థాన్ నుంచి వచ్చే సరిహద్దు ఉగ్రవాదంపై ఆపరేషన్ సిందూర్ (౨౦౨౫) తర్వాత భారత్ బహుపాక్షిక వేదికను ఉపయోగించిన ముఖ్య సందర్భాల్లో తజికిస్తాన్ సమావేశం ఒకటని వర్ణించారు.
  • దేశాలు ఉగ్రవాదాన్ని ఎంపిక చేసుకున్న రీతిలో సమీపిస్తే ప్రాంతీయ సహకారం అర్థవంతంగా ఉండదని రాజ్‌నాథ్ సింగ్ అన్నారు. ముప్పును వేరుపడిన భద్రతా సవాలుగా చూడకుండా మూలం వద్దే ఎదుర్కోవాలి కాబట్టి "ఉగ్రవాద పర్యావరణ వ్యవస్థ"ను కూల్చాలని భారత్ కోరుతోంది.
  • భారత్ ఈ అంశాన్ని లేవనెత్తినప్పుడు పాకిస్థాన్ ఉప ప్రధాని ఇషాక్ దార్ అక్కడే ఉన్నారు. ఇది ముఖ్యమైన విషయమని సంపాదకీయం అంటోంది.
  • ౨౦౨౫లో కింగ్‌డావోలో జరిగిన షాంఘై సహకార సంస్థ రక్షణ మంత్రుల సమావేశంలో సంయుక్త ప్రకటనను ఆమోదించడానికి భారత్ నిరాకరించింది. పహల్గామ్ (౨౦౨౫) సహా సరిహద్దు, పాకిస్థాన్ ప్రాయోజిత ఉగ్రవాదంపై తన ఆందోళనలను ప్రతిబింబించని, బలూచిస్తాన్‌లో తీవ్రవాద కార్యకలాపాలను మాత్రం ప్రస్తావించిన ముసాయిదాపై భారత్ అభ్యంతరం తెలిపింది.
  • సభ్యదేశాల ముందు భారత్ ఉంచిన ముప్పును విస్మరించడం ద్వారా ఈ వైఖరి సంస్థ విశ్వసనీయతను దెబ్బతీస్తుందని కింగ్‌డావోలో భారత్ వాదించింది.
  • సంపాదకీయం చెప్పినట్లు, ప్రతి భద్రతా వివాదం పరిష్కారమయ్యే వరకు వాణిజ్యం, సంస్కృతి, అనుసంధానత, అభివృద్ధిపై సహకారాన్ని నిలిపివేయాలని భారత్ వైఖరి కాదు. స్థిరమైన భద్రతా వాతావరణం లేకుండా ఈ లక్ష్యాలు సాధ్యం కావు.
  • సంపాదకీయం పెట్టిన షరతులు: ఆర్థిక కారిడార్లకు ఊహించదగిన సరిహద్దులు కావాలి, పెట్టుబడిదారులకు శాసన పాలనపై నమ్మకం కావాలి, రవాణా నెట్‌వర్క్‌లు హింస, అంతరాయాల నుంచి విముక్తంగా ఉండాలి.
  • ఐఎన్‌ఎస్‌టీసీ, చాబహార్ మధ్య ఆసియాకు విస్తృత మార్కెట్లతో అనుసంధానత ఇస్తాయి, కానీ వాటి దీర్ఘకాలిక విలువ సార్వభౌమత్వం, ప్రాదేశిక సమగ్రత పట్ల గౌరవంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
  • సంపాదకీయం కోరే ఆచరణాత్మక సహకారం: నిఘా సమాచార పంపిణీ, ఉగ్రవాదానికి ఆర్థిక సహాయంపై చర్య, నియామక నెట్‌వర్క్‌ల భగ్నం, సురక్షిత స్థావరాల నిరాకరణ.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • ఉగ్రవాదాన్ని దాని మూలం వద్దే, అంటే దాని పోషకులు, ఆర్థిక సహాయకులు, సురక్షిత స్థావరాలతో సహా ఎదుర్కోవాలని, దాన్ని ప్రాంతీయ శాంతి, అభివృద్ధి నుంచి వేరుచేసిన అంశంగా చూడకూడదని భారత్ విధానం.
  • బహుపాక్షిక కూటములు ఏకాభిప్రాయంతో పనిచేస్తాయి కాబట్టి ఒక్క సభ్యదేశం అభ్యంతరం చెప్పినా సంయుక్త ప్రకటన ఆగిపోవచ్చు. ౨౦౨౫లో కింగ్‌డావోలో జరిగినట్లు, ముసాయిదాను ఆమోదించడానికి నిరాకరించడాన్ని భారత్ దౌత్య సాధనంగా వాడింది.
  • అంతర్జాతీయ ఉత్తర–దక్షిణ రవాణా కారిడార్ (ఐఎన్‌ఎస్‌టీసీ), చాబహార్ నౌకాశ్రయం వంటి అనుసంధాన ప్రాజెక్టులు సార్వభౌమత్వం, ప్రాదేశిక సమగ్రత పట్ల గౌరవం, సురక్షిత వాతావరణంపై ఆధారపడతాయి. భద్రతా లక్ష్యాలను, ఆర్థిక లక్ష్యాలను వేరుచేయలేమనడానికి సంపాదకీయం ఇచ్చిన ఉదాహరణలు ఇవే.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ — అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత్ భాగస్వామిగా ఉన్న లేదా భారత్‌పై ప్రభావం చూపే ద్వైపాక్షిక, ప్రాంతీయ, ప్రపంచ కూటములు, ఒప్పందాలు; భారత్–పొరుగు దేశాలు | జీఎస్౩ — అంతర్గత భద్రత: ఉగ్రవాదం, సరిహద్దు సంబంధాలు, బాహ్య రాజ్య శక్తుల పాత్ర; అనుసంధాన మౌలిక సదుపాయాలు

నేపథ్యం

షాంఘై సహకార సంస్థ

అంతర్జాతీయ ఉత్తర–దక్షిణ రవాణా కారిడార్ (ఐఎన్‌ఎస్‌టీసీ)

చాబహార్ నౌకాశ్రయం

అదనపు నేపథ్యం

  • సమావేశం. ౨౦౨౬ అక్టోబరు ౧౯–౨౦ తేదీల్లో దుషాంబేలో జరిగే షాంఘై సహకార సంస్థ ప్రభుత్వాధినేతల మండలి ౨౫వ సమావేశంలో రాజ్‌నాథ్ సింగ్ భారత్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారని పీఐబీ ప్రకటించింది. వాణిజ్యం, ఆర్థికం, పెట్టుబడులు, అనుసంధానత, ఆవిష్కరణ, సాంస్కృతిక–మానవతా మార్పిడులు, సంస్థ ఆర్థిక, నిర్మాణ పనితీరు ఎజెండాలో ఉన్నాయి. అంతకు ముందు ఇలాంటి సమావేశం ౨౦౨౫ నవంబరు ౧౮న మాస్కోలో జరిగింది; అప్పుడు విదేశాంగ మంత్రి జైశంకర్ భారత్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించారు.
  • ఆయన ప్రసంగం. ఉగ్రవాద పర్యావరణ వ్యవస్థ మొత్తాన్ని కూల్చడానికి ఐక్య చర్య కావాలని, ద్వంద్వ ప్రమాణాలకు తావుండకూడదని, ఉగ్రవాదులకు ఆర్థిక సహాయం చేసేవారికి, మద్దతిచ్చేవారికి, సురక్షిత స్థావరాలు కల్పించేవారికి చోటు ఉండకూడదని ఆయన పిలుపునిచ్చారు. అనుసంధానత అన్ని దేశాల సార్వభౌమత్వం, ప్రాదేశిక సమగ్రత పట్ల సంప్రదింపులు, గౌరవంపై ఆధారపడాలని కూడా అన్నారు. భారత్ డిజిటల్ ప్రజా మౌలిక సదుపాయాలను, భారీ స్టార్టప్ వ్యవస్థను ఆయన ప్రస్తావించారు.
  • ముందటి ఉదంతాలు. ౨౦౨౫ జూన్ ౨౬న కింగ్‌డావోలో జరిగిన షాంఘై సహకార సంస్థ రక్షణ మంత్రుల సమావేశంలో, పహల్గామ్ దాడికి ప్రతిగా ఉగ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా తన ఆత్మరక్షణ హక్కును వినియోగిస్తూ భారత్ ఆపరేషన్ సిందూర్ చేపట్టిందని రాజ్‌నాథ్ సింగ్ చెప్పారు. ౨౦౨౬ ఏప్రిల్ ౨౮న బిష్కెక్‌లో జరిగిన రక్షణ మంత్రుల సమావేశంలో ఉగ్రవాద నిరోధాన్ని సంస్థ పునాది సూత్రంగా ఆయన అభివర్ణించారు. గత ఏడాది తియాన్‌జిన్ ప్రకటన ఉగ్రవాదంపై సమష్టి వైఖరికి నిదర్శనమని గుర్తుచేశారు.
  • పహల్గామ్. ౨౦౨౫ ఏప్రిల్ ౨౨న జరిగిన దాడిలో నేపాల్ పౌరుడు సహా ౨౬ మంది పౌరులు మరణించారు.
  • చాబహార్‌కు ఆంక్షల ముప్పు. ౨౦౧౮ నాటి చాబహార్ మినహాయింపును అమెరికా ౨౦౨౫ సెప్టెంబరు ౨౯ నుంచి ఉపసంహరించింది. ౨౦౨౫ అక్టోబరు ౨౮నాటి అమెరికా ఖజానా శాఖ లేఖ ౨౦౨౬ ఏప్రిల్ ౨౬ వరకు నౌకాశ్రయ కార్యకలాపాలను ఆంక్షల నుంచి రక్షించిందని విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ లోక్‌సభకు తెలిపింది. మినహాయింపు గడువు ముగియనిచ్చారని విజన్ ఐఏఎస్ సంగ్రహించిన ది హిందూ సంపాదకీయం (౨౦౨౬ ఏప్రిల్ ౨౭) పేర్కొంది. భారత్ తన ౧౨౦ మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల కట్టుబాటును ముందే చెల్లించిందని, తన వాటాను ఒక ఇరాన్ సంస్థకు బదిలీ చేయాలని ఆలోచిస్తోందని కూడా అది తెలిపింది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • ఎంపిక చేసుకున్న వైఖరే ప్రధాన సమస్య. సభ్యదేశాల ప్రయోజనాలను బట్టి ఉగ్రవాదాన్ని చూస్తున్నారన్నది సంపాదకీయం ఫిర్యాదు. కింగ్‌డావో ముసాయిదా బలూచిస్తాన్‌ను ప్రస్తావించి, భారత్‌కు స్పష్టమైన ఉదాహరణ అయిన పహల్గామ్‌ను విస్మరించింది. అక్కడ భారత్ నిరాకరణ, ఆ తర్వాత తజికిస్తాన్‌లో దాని వైఖరి ఉగ్రవాద ప్రాయోజిత రాజ్యాలను ఏకాకిని చేయడానికి బహుపాక్షిక వేదికలను ఉపయోగించుకునే ఉద్దేశపూర్వక పద్ధతిని చూపుతాయి.
  • దౌత్య వ్యయం, విశ్వసనీయత. సంయుక్త ప్రకటనపై సంతకం చేయకపోవడం భారత్ స్థానాన్ని కాపాడుతుంది, కానీ ఏకాభిప్రాయంతో నడిచే సంస్థలో దాని ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయవచ్చు. ఇది సూత్రానికి, భాగస్వామ్యానికి మధ్య రాజీ. చర్చల బల్ల వద్ద పాకిస్థాన్ ఉనికి భారత్ పనిని సంక్లిష్టం చేస్తుంది.
  • భద్రత–అభివృద్ధి అనుబంధం. కారిడార్లు, పెట్టుబడులు, వాణిజ్యం స్థిరత్వంపై ఆధారపడతాయన్నది సంపాదకీయం కేంద్ర వాదన. ఐఎన్‌ఎస్‌టీసీ, చాబహార్ దీనికి ఉదాహరణలు: వాటికి సార్వభౌమత్వం, సురక్షిత సరిహద్దులు, ఊహించదగిన రవాణా అవసరం.
  • షాంఘై సహకార సంస్థ సంస్థాగత పరిమితులు. సభ్యదేశాల వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలు భిన్నంగా ఉండటం వల్ల, సంస్థ స్థిరత్వానికి బదులు ఘర్షణకు మూలంగా మారే ప్రమాదం ఉంది. భద్రతా ముప్పులపై ఉమ్మడి విధానం లేకపోతే దాని సమర్థత పరిమితంగానే ఉంటుంది.
  • ముందున్న మార్గం. నిఘా సమాచార పంపిణీ, ఉగ్రవాదానికి ఆర్థిక సహాయంపై చర్య, నియామకాలను అడ్డుకోవడం, సురక్షిత స్థావరాల నిరాకరణ వంటి కార్యాచరణ సహకారానికి భారత్ నాయకత్వం వహించాలని సంపాదకీయం సూచిస్తోంది. అనుసంధానత, వాణిజ్యం, అభివృద్ధిపై భాగస్వామ్యం కొనసాగిస్తూనే భారత్ తన సూత్రబద్ధ వైఖరిని నిలుపుకోవాలి.
  • పశ్చిమాసియా సంక్షోభంతో అనుబంధం. చాబహార్, ఐఎన్‌ఎస్‌టీసీ రెండూ ఇరాన్ మీదుగా వెళ్తాయి కాబట్టి గల్ఫ్‌లో అస్థిరత ఇక్కడ చెప్పిన అనుసంధాన వాదనను నేరుగా ప్రభావితం చేస్తుంది (సౌదీ అరేబియా సంక్షోభంపై సహచర నోట్ చూడండి).

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "సరిహద్దు ఉగ్రవాద అంశాన్ని లేవనెత్తడానికి భారత్ షాంఘై సహకార సంస్థను పదేపదే ఉపయోగించింది. భారత్ ఉగ్రవాద నిరోధక, అనుసంధాన ఎజెండాకు వేదికగా షాంఘై సహకార సంస్థ అవకాశాలను, పరిమితులను పరిశీలించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • షాంఘై సహకార సంస్థ నిర్మాణం, ఆర్‌ఏటీఎస్; భారత్ షాంఘై సహకార సంస్థ అధ్యక్షత (౨౦౨౩), తియాన్‌జిన్ ప్రకటన
  • ఆపరేషన్ సిందూర్ తర్వాత భారత్–పాకిస్థాన్ సంబంధాలు; పహల్గామ్ దాడి
  • ఐఎన్‌ఎస్‌టీసీ, చాబహార్, భారత్ మధ్య ఆసియా విధానం, బెల్ట్ అండ్ రోడ్ కార్యక్రమానికి ప్రత్యామ్నాయాలు
  • అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాదంపై భారత్ ప్రతిపాదిత సమగ్ర ఒప్పందం, ఎఫ్‌ఏటీఎఫ్, ఉగ్రవాదానికి ఆర్థిక సహాయం
  • బహుపాక్షిక కూటముల్లో ఏకాభిప్రాయ నిర్ణయ ప్రక్రియ

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

22 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో