బిహార్లో వరద, కరువు ప్రభావిత ౩౮ జిల్లాల్లో వీబీ-జీ రామ్ జీ కింద పనులపై ఆంక్షల సడలింపు
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: ది హిందూ, 22 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- విక్షిత్ భారత్–గ్యారంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ ఆజీవికా మిషన్ (గ్రామీణ్) (వీబీ-జీ రామ్ జీ) పథకం కింద వరద ప్రభావిత ౨౨ జిల్లాల్లో, కరువు ప్రభావిత ౧౬ జిల్లాల్లో పనులు కల్పిస్తామని బిహార్ గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ ప్రకటించింది.
- వ్యవసాయ కార్యకలాపాలకు ఇబ్బంది కలగకుండా అక్టోబర్ ౨౨ నుంచి డిసెంబర్ ౧౦ వరకు నిర్ణయించిన విరామ కాలంలో నిర్మాణ పనులను శాఖ ఇంతకుముందు నిలిపివేసింది. విపత్తు ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో ఆ ఆంక్షను ఇప్పుడు ఎత్తివేశారు.
- దెబ్బతిన్న మౌలిక సదుపాయాలను మరమ్మతు చేయడం, రాబోయే పండుగల కోసం ఇళ్లకు తిరిగివస్తున్న ప్రజలకు పని కల్పించడం ఈ నిర్ణయం లక్ష్యాలుగా పేర్కొన్నారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- వీబీ-జీ రామ్ జీ చట్టం, ౨౦౨౫, మనరేగా, ౨౦౦౫ స్థానాన్ని భర్తీ చేస్తుంది. ఇది ౧౨౫ రోజుల వేతన ఉపాధికి హామీ ఇస్తుంది (సెక్షన్ ౫(౧)), రాష్ట్రం నోటిఫై చేసే గరిష్ఠంగా ౬౦ రోజుల విరామాన్ని అనుమతిస్తుంది (సెక్షన్ ౬).
- ఈ పథకం కేంద్ర ప్రాయోజితం. చాలా రాష్ట్రాలకు నిధులు ౬౦:౪౦ (కేంద్రం:రాష్ట్రం), ఈశాన్య, హిమాలయ రాష్ట్రాలకు ౯౦:౧౦, శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు ౧౦౦ శాతం కేంద్ర నిధులు.
- నిధులు డిమాండ్ ఆధారిత కార్మిక బడ్జెట్లపై కాకుండా ప్రామాణిక కేటాయింపులపై నడుస్తాయి. రాష్ట్ర సిఫార్సు మేరకు ప్రకృతి వైపరీత్యాల సమయంలో ప్రత్యేక సడలింపులను కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇచ్చేందుకు సెక్షన్ ౭ అనుమతిస్తుంది.
- ఇది ౨౦౨౬ జూలై ౧న ప్రారంభమైంది.
- వ్యాసం వరద ప్రభావిత ౨౨ జిల్లాలను పేర్కొంది (అర్వల్, బెగూసరాయ్, భాగల్పూర్, భోజ్పూర్, బక్సర్, దర్భంగా, గోపాల్గంజ్, కటిహార్, ఖగరియా, లఖిసరాయ్, మధేపురా, ముంగేర్, ముజఫర్పూర్, పశ్చిమ చంపారణ్, పట్నా, తూర్పు చంపారణ్, పూర్ణియా, సహర్సా, సమస్తీపూర్, సరన్, సుపౌల్, వైశాలి).
- బిహార్ గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రి శ్రవణ్ కుమార్ (వ్యాసంలో పేర్కొన్న ప్రకారం).
గణాంకాలు, వివరాలు
- వరద ప్రభావిత ౨౨ జిల్లాలు, కరువు ప్రభావిత ౧౬ జిల్లాలు కలిపి మొత్తం ౩౮ జిల్లాలు.
- పథకం దేశవ్యాప్తంగా జూలై ౧న ప్రారంభమైంది; కేంద్రం:రాష్ట్రం వాటా ౬౦:౪౦.
- అక్టోబర్ ౨౨ నుంచి డిసెంబర్ ౧౦ వరకు ప్రణాళిక చేసిన విరామాన్ని విపత్తు ప్రభావిత ప్రాంతాలకు ఎత్తివేశారు.
- కరువు ప్రభావిత పదహారు జిల్లాలు: అరారియా, ఔరంగాబాద్, బాంకా, గయా జీ, జముయి, జహానాబాద్, కైమూర్, కిషన్గంజ్, మధుబని, నలంద, నవాడా, రోహ్తాస్, షేఖ్పురా, షియోహర్, సీతామఢీ, సివాన్.
- సాధారణం కంటే తక్కువ వర్షపాతం, కరువు లాంటి పరిస్థితులు ఉన్న ఈ జిల్లాల్లో రబీ పంట నష్టం తర్వాత వ్యవసాయ కూలీలకు డిమాండ్ గణనీయంగా తగ్గిందని ఉత్తర్వు పేర్కొంది.
- రాబోయే పండుగల కోసం ఇళ్లకు తిరిగివస్తున్న కార్మికులకు కూడా ఉపాధిని నిర్ధారించాలని ఉత్తర్వు చెబుతోంది.
- రోడ్లు, వంతెనలు, కల్వర్టులు, కాలిబాటలు, కట్టలు (ఎంబాంక్మెంట్లు), ఇతర మౌలిక సదుపాయాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయని, అభివృద్ధి కార్యకలాపాలు వేగవంతం కావడానికి వాటిని మరమ్మతు చేయాలని మంత్రి శ్రవణ్ కుమార్ అన్నారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- చట్టబద్ధమైన గ్రామీణ ఉపాధి హామీ కింద కుటుంబాలు కోరినప్పుడు పని అందుబాటులో ఉండాలి. వ్యవసాయ పనులు ఎక్కువగా ఉండే కాలంలో కార్మికులు వ్యవసాయం నుంచి మళ్లకుండా పనులను పరిమితం చేసే అధికారాన్ని కూడా చట్టం రాష్ట్రాలకు ఇస్తుంది. వ్యవసాయ సీజన్ విరామం ముందే ఉన్నప్పటికీ, విపత్తు ప్రభావిత జిల్లాల్లో పనులను తెరవడాన్ని బిహార్ ఉత్తర్వు చూపిస్తోంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాల సమయంలో రాష్ట్ర సిఫార్సు మేరకు కేంద్రం ప్రత్యేక సడలింపులు ఇచ్చేందుకు చట్టమే (సెక్షన్ ౭) అవకాశం కల్పిస్తోంది.
- వరద నష్టం మరమ్మతు పనులను సృష్టిస్తుంది. కరువు ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయ ఉపాధి తగ్గిపోతుంది. రెండు పరిస్థితుల్లోనూ ప్రజా పనులకు డిమాండ్ పెరుగుతుంది, గ్రామీణ ఉపాధి కార్యక్రమాలు భద్రతా వలయంగా పనిచేస్తాయి.
- ఈ పథకం భాగస్వామ్య నిధులతో కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం. కాబట్టి ఆంక్షల సడలింపు రాష్ట్రానికి, కేంద్రానికి కూడా ఆర్థిక ప్రభావాలను కలిగిస్తుంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – సంక్షేమ పథకాలు (కేంద్ర/రాష్ట్ర), కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలు; జీఎస్౩ – సమ్మిళిత వృద్ధి/గ్రామీణ ఉపాధి; విపత్తు నిర్వహణ
నేపథ్యం
విక్షిత్ భారత్–గ్యారంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ ఆజీవికా మిషన్ (గ్రామీణ్) (వీబీ-జీ రామ్ జీ) చట్టం, ౨౦౨౫
అదనపు నేపథ్యం
- పరిపాలనా వ్యయ పరిమితి ౬ శాతం నుంచి ౯ శాతానికి పెరుగుతుంది.
- అమలుపై ఫిర్యాదులను కేంద్రం విచారించవచ్చు, తీవ్రమైన అక్రమాలు బయటపడితే నిధుల విడుదలను నిలిపివేయవచ్చు.
- కనీసం ప్రతి ఆరు నెలలకు ఒకసారి సామాజిక తనిఖీలు తప్పనిసరి.
- కొత్త గ్రామీణ రోజ్గార్ గ్యారంటీ కార్డులు జారీ అయ్యే వరకు, పరివర్తన కాలంలో ఈ-కేవైసీ ధ్రువీకరణ పొందిన ప్రస్తుత మనరేగా జాబ్ కార్డులు చెల్లుబాటులో ఉంటాయి.
- రాష్ట్రాల వాటాలతో కలిపి మొత్తం అంచనా వార్షిక అవసరం రూ. ౧,౫౧,౨౮౨ కోట్లు; దీనిలో కేంద్ర వాటా రూ. ౯౫,౬౯౨.౩౧ కోట్లు.
- కోచింగ్ వర్గాలు నివేదించిన విమర్శలు:
- ప్రామాణిక నిధుల విధానం నిర్ణయాధికారాన్ని కేంద్రం వద్ద కేంద్రీకరిస్తుంది, ౬౦:౪౦ ఖర్చు భాగస్వామ్యం రాష్ట్రాల ఆర్థిక స్థితిపై భారం మోపుతుంది.
- మనరేగా నిధులు డిమాండ్ ఆధారితమైనవి. కొత్త చట్టం రాష్ట్రాలవారీగా ప్రామాణిక కేటాయింపులను నిర్ణయిస్తుంది, వాటిని మించిన ఖర్చును రాష్ట్రాలు భరించాలి.
మెయిన్స్ కోణాలు
- విపత్తు భద్రతా వలయంగా ఉపాధి: వరద జిల్లాల్లో పని అంటే ఆస్తుల మరమ్మతు (రోడ్లు, కట్టలు, కల్వర్టులు). కరువు జిల్లాల్లో కోల్పోయిన వ్యవసాయ వేతనాలకు ఇది ప్రత్యామ్నాయం.
- నియమాధారిత చట్టంలో సౌలభ్యం: ౬౦ రోజుల విరామం వ్యవసాయ కార్మికుల లభ్యతను కాపాడుతుంది, అయితే ముందున్న విరామం ఉన్నా విపత్తు ప్రభావిత జిల్లాల్లో పనులు తెరవడాన్ని బిహార్ ఉత్తర్వు చూపిస్తోంది. చట్టంలోని సెక్షన్ ౭ సడలింపు మార్గం (రాష్ట్రం సిఫార్సు చేస్తుంది, కేంద్రం నిర్ణయిస్తుంది) దీనితో పాటు ఉంది. ఇది వ్యవసాయ కార్మికుల లభ్యతకు, జీవనోపాధి భద్రతకు మధ్య సమతుల్యత సాధిస్తుంది.
- కేంద్ర–రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవహారాలు: ౬౦:౪౦ భాగస్వామ్యం వల్ల విపత్తు సమయంలో సడలింపు రాష్ట్రానికి ఆర్థిక ఎంపికగా మారుతుంది. డిమాండ్ ఆధారిత నిధుల స్థానంలో వచ్చిన స్థిర ప్రామాణిక కేటాయింపులు సంక్షోభ సమయంలో పనులను విస్తరించే రాష్ట్రాల సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేయవచ్చని విమర్శకులు భయపడుతున్నారు. ప్రామాణిక కేటాయింపును మించిన ఖర్చు రాష్ట్రంపై పడుతుంది, అయితే సెక్షన్ ౭ కింద విపత్తు సడలింపులు ఇక్కడ సంబంధితమైనవి.
- ఆస్తుల సృష్టి, తట్టుకునే శక్తి: కట్టలు, రోడ్ల మరమ్మతు ఉపాధి హామీని వాతావరణ, విపత్తు తట్టుకునే శక్తితో కలుపుతుంది.
- కాలానుగుణ వలసలు: తిరిగివస్తున్న వలస కార్మికులకు పని కల్పించడం ఆపద వలసలతో, పండుగల సమయంలో తిరిగి రావడంతో ముడిపడి ఉంది.
- ముందుకు మార్గం:
- విపత్తుల కోసం ముందే ఆమోదించిన పనుల జాబితా.
- విరామాన్ని ఎప్పుడు ఎత్తివేయవచ్చనే దానిపై కేంద్ర–రాష్ట్రాల స్పష్టమైన నిబంధనలు.
- సకాలంలో వేతన చెల్లింపు, నిధుల విడుదల.
- విపత్తు సడలింపు దుర్వినియోగం కాకుండా పర్యవేక్షణ.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨/జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "వీబీ-జీ రామ్ జీ చట్టం మనరేగా స్థానంలో ప్రామాణిక నిధుల, కేంద్ర ప్రాయోజిత నమూనాను తెచ్చింది. ఇది విపత్తులకు, వ్యవసాయ సంక్షోభానికి ఎలా స్పందిస్తుందో, కేంద్ర–రాష్ట్ర ఆర్థిక సంబంధాలపై దాని ప్రభావాలను పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- మనరేగా (౨౦౦౫): లక్షణాలు, డిమాండ్ ఆధారిత రూపకల్పన, నిరుద్యోగ భృతి
- కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు, ఆర్థిక సమాఖ్యవాదం
- విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, ౨౦౦౫; ఎస్డీఆర్ఎఫ్/ఎన్డీఆర్ఎఫ్; వరద, కరువు నిర్వహణ
- వ్యవసాయ కూలీలు, ఆపద వలసలు
- పంచాయతీ రాజ్, వికేంద్రీకృత ప్రణాళిక
అంశాలు: GS2ఆర్థిక వ్యవస్థ
22 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో