BrainParrot

ముందు నుయ్యి, వెనుక గొయ్యి: ఛత్తీస్‌గఢ్ కొత్త మతమార్పిడి నిరోధక చట్టం, పెసా ఆధారిత గ్రామ నిషేధాలు, ఖనన హక్కుల వివాదం

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 17 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • ధమ్తరి, కాంకేర్ (బస్తర్) ప్రాంతాల్లో క్రైస్తవుల ప్రార్థనలకు అంతరాయం కలుగుతోందని, పాస్టర్లు, పూజారుల ప్రవేశాన్ని నిషేధిస్తూ గ్రామాల్లో సూచిక బోర్డులు పెట్టారని, ఖనన స్థలాలను నిరాకరిస్తున్నారని నివేదికలు వచ్చాయి. ఇదంతా ఛత్తీస్‌గఢ్ ధర్మ స్వాతంత్ర్య అధినియం, ౨౦౨౬ (మత స్వేచ్ఛా చట్టం, ఫోరా) అమలులోకి వచ్చాక జరుగుతోంది. ఈ చట్టం ౧౯౬౮ నాటి చట్టం స్థానంలో వచ్చింది.
  • పాస్టర్లు/మతం మారినవారి ప్రవేశాన్ని నిషేధించడానికి, ఖననాలకు సామాజిక భూమిని నిరాకరించడానికి గ్రామసభలు ఐదవ షెడ్యూల్‌ను, పెసాను ఉదహరిస్తున్నాయి. ఇది పెసా దుర్వినియోగమని, "రాజ్యాంగం కంటే చట్టమే ముందు" అన్నట్లుందని క్రైస్తవ నాయకులు అంటున్నారు.
  • ఈ చట్టాన్ని సవాలు చేస్తూ దాఖలైన రిట్ పిటిషన్ ఛత్తీస్‌గఢ్ హైకోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉంది. అక్టోబరు ౭న హైకోర్టు స్పందన తెలపడానికి రాష్ట్రానికి మూడు వారాల గడువు ఇచ్చింది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — రాజ్యవ్యవస్థ: ప్రాథమిక హక్కులు (అధికరణలు ౨౧, ౨౫), ఐదవ షెడ్యూల్, పెసా, రాష్ట్ర శాసనాలు, న్యాయవ్యవస్థ; జీఎస్౧ — సమాజం: మతతత్వం, గిరిజన సమాజం

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • అధికరణ ౨౫: అంతఃకరణ స్వేచ్ఛ, మతాన్ని స్వేచ్ఛగా ఆచరించడం, పాటించడం, ప్రచారం చేయడం; అధికరణ ౨౬: మత వ్యవహారాల నిర్వహణ; అధికరణ ౨౭: మత ప్రచారానికి నిర్బంధ పన్నులు ఉండవు; అధికరణ ౨౮: విద్యాసంస్థల్లో మత బోధన. ఇవన్నీ ప్రజా శాంతిభద్రతలు, నైతికత, ఆరోగ్యానికి లోబడి ఉంటాయి (అధికరణలు ౨౫–౨౬).
  • రెవరెండ్ స్టానిస్లాస్ వర్సెస్ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం (౧౯౭౭): మధ్యప్రదేశ్, ఒడిశా మతమార్పిడి నిరోధక చట్టాలను రాజ్యాంగ ధర్మాసనం సమర్థించింది; ఇతరులను మతం మార్చే ప్రాథమిక హక్కు లేదు.
  • అధికరణ ౨౪౪(౧): అస్సాం, మేఘాలయ, త్రిపుర, మిజోరాం మినహా ఇతర రాష్ట్రాల్లోని షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు ఐదవ షెడ్యూల్. అధికరణ ౨౪౩ఎం(౪)(బి): భాగం-౯ను మార్పులతో షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు పార్లమెంటు విస్తరించవచ్చు.
  • పెసా, ౧౯౯౬: ౧౯౯౬ డిసెంబరు ౨౪న రూపొందింది; గ్రామసభ ప్రధాన సంస్థ; గ్రామాన్ని సంప్రదాయ నివాస ప్రాంతం ఆధారంగా నిర్వచించారు.
  • గ్రామసభ: గ్రామస్థాయి పంచాయతీ ఓటర్ల జాబితాలో నమోదైన వ్యక్తులందరూ (పెసా సెక్షన్ ౪(సి)).
  • గౌరవప్రదమైన ఖననం/అంత్యక్రియల హక్కు అధికరణ ౨౧లో భాగం (న్యాయ వ్యాఖ్యానం).
  • ఫోరా ౨౦౨౬ సమర్థ అధికారి: జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ లేదా అదనపు జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ హోదాకు తగ్గని అధీకృత అధికారి; నేరం గుర్తింపదగినది, బెయిల్ ఇవ్వలేనిది.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ప్రదేశాలు: ౧౧౬ ఏళ్ల సుందర్‌గంజ్ మెన్నొనైట్ చర్చి (ధమ్తరి); జామ్‌గావ్ గ్రామంలో (కాంకేర్) ౧౫ ఏళ్ల చర్చి ఆఫ్ గాడ్ డయోసెస్. అక్కడ గ్రామసభ మూడు సూచిక బోర్డుల్లో ఒకటి ఏర్పాటు చేసింది.
  • ఫోరా: మార్చిలో అసెంబ్లీ ఆమోదించింది, ఆగస్టులో నోటిఫై అయింది. నిర్దిష్ట "అక్రమ మతమార్పిడి" కేసుల్లో యావజ్జీవ కారాగారం, ౨౫ లక్షల రూపాయల వరకు జరిమానా విధిస్తుంది. మతం మారేవారు, మత ప్రతినిధులు సమర్థ అధికారికి ముందస్తు సమాచారం ఇవ్వాలి.
  • ముఖ్యమంత్రి విష్ణుదేవ్ సాయ్ నేతృత్వంలోని భారతీయ జనతా పార్టీ ప్రభుత్వం పేదరికాన్ని, చదువులేమిని దోపిడీ చేసే మతమార్పిడులను అరికడుతుందంటూ ఈ చట్టాన్ని సమర్థిస్తోంది.
  • ముందస్తు చర్యగా జిల్లా కలెక్టర్‌కు ౧,౫౦౦ స్వీయ ప్రకటన పత్రాలు (తమ ఇష్టప్రకారం హాజరయ్యే సందర్శకులవి) సమర్పించామని ధమ్తరిలోని క్రైస్తవ సంఘాలు చెబుతున్నాయి. ప్రలోభపెట్టారని ఆరోపణ ఎదుర్కొనేవారిపైనే నిరూపణ భారాన్ని చట్టం మోపుతోందని వారు పేర్కొంటున్నారు.
  • ఖనన వివాదాలు:
  • గత జూలైలో సోమ్‌లాల్ రాఠోడ్ ఖననం హింసకు, సూచిక బోర్డులకు దారితీసింది. మృతదేహాన్ని వెలికితీసి మరో చోటికి తీసుకెళ్లారని ఆయన అల్లుడు సందీప్ చౌహాన్ చెప్పారు.
  • రమేష్ బఘేల్ కేసు: చీలిన సుప్రీంకోర్టు తీర్పు కర్కపాల్ గ్రామంలో (బస్తర్) నిర్దేశిత స్థలంలో ఖననం చేయాలని ఆదేశించింది; రాష్ట్రమంతటా క్రైస్తవులకు ప్రత్యేక శ్మశాన స్థలాలను గుర్తించాలని రాష్ట్రాన్ని ఆదేశించింది. గ్రామాల నుంచి తీవ్ర వ్యతిరేకత ఉన్నందున తన జిల్లాలో ఏ స్థలాలనూ కేటాయించలేదని కాంకేర్ కలెక్టర్ కుందన్ కుమార్ చెప్పారు.
  • గత డిసెంబరులో బడే తేవ్డా (కాంకేర్)లో అప్పటి సర్పంచ్ రాజ్‌మన్ సలామ్ తండ్రిని కుటుంబ భూమిలో ఖననం చేశారు. ఒక గుంపు ప్రార్థనా మందిరాన్ని ధ్వంసం చేసింది, మూడు రోజులపాటు జరిగిన ఘర్షణల్లో పోలీసులు గాయపడ్డారు, అవిశ్వాస తీర్మానం ద్వారా సలామ్‌ను పదవి నుంచి తొలగించారు.
  • ఆమాబేడా పోలీస్ స్టేషన్ పరిధిలో ౭౨ గ్రామాలున్నాయి, అత్యంత దూరంలోనిది ౫౦ కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. తుమాస్నార్‌లో ౧౬ కుటుంబాల్లో ఐదు కుటుంబాలు చర్చికి వెళ్లడం మానేశాయి.
  • పున్‌పల్లి పంచాయతీ (సుక్మా): అధికరణ ౨౪౪(౧), ఐదవ షెడ్యూల్, పెసా, సవరించిన ఛత్తీస్‌గఢ్ పెసా నియమాలు, ౨౦౨౨ను ఉదహరిస్తూ, క్రైస్తవులకు/మతం మారినవారికి ఖననాలు, చర్చిలు, ప్రార్థనా సమావేశాల కోసం సామాజిక భూమి కేటాయింపును గ్రామసభ నిషేధించింది.
  • ఆరోపిత బహిష్కరణ: కసాయి పని కోల్పోయిన చౌహాన్ ఇప్పుడు కూలి పనికి రోజూ ౧౭ కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తున్నారు. గ్రామీణ ఉపాధి పథకం పని నిరాకరిస్తున్నారని, అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణను అడ్డుకుంటున్నారని, ఒక కుటుంబాన్ని తమ పంటలు కోసుకోకుండా నిషేధించారని ఒక న్యాయవాది ఆరోపించారు.
  • భారతీయ జనతా పార్టీ నాయకుల అభిప్రాయం: పున్‌పల్లి నిర్ణయం గిరిజన సంస్కృతిని కాపాడుతుందని (మడ్కం భీమా, భారతీయ జనతా యువమోర్చా). నిషేధాలు "చర్చలకు తావులేనివి" అని జామ్‌గావ్ సర్పంచ్ భగవతి ఉయికే అంటారు. మిషనరీలు ఆరోగ్య సేవలను, డబ్బును వాడుకుంటున్నారని హుంగా మర్కం ఆరోపించగా, క్రైస్తవ నాయకులు దీన్ని ఖండిస్తున్నారు.
  • సవాలు: హింస, సామాజిక బహిష్కరణ, మతమార్పిడి అభియోగాల దుర్వినియోగం, గ్రామసభ అధికార పరిధి దాటడం, ఖనన హక్కుల నిరాకరణ ఆరోపణలతో ఛత్తీస్‌గఢ్ హైకోర్టులో రిట్ పిటిషన్ దాఖలైంది. స్వచ్ఛంద మతమార్పిడిని కూడా వెల్లడికి, అనేక అనుమతులకు లోబడేలా ఈ చట్టం చేస్తోందని అది పేర్కొంటోంది. కొన్ని నిబంధనలపై తాత్కాలిక ఉపశమనం కోరింది. అక్టోబరు ౭న మూడు వారాల్లో స్పందన తెలపాలని హైకోర్టు రాష్ట్రాన్ని కోరింది.
  • స్థానిక పోలీసుల వైఖరి: అంతరాయాలపై చాలావరకు చర్యలు తీసుకోవడం లేదని, ఎఫ్‌ఐఆర్‌లు తరచుగా పేర్లు పేర్కొన్న వ్యక్తులపై కాకుండా ఒక గుంపుపై నమోదవుతున్నాయని క్రైస్తవ ప్రతినిధులు చెబుతున్నారు. ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారాన్ని కనుగొనడం "అసాధ్యం" అని ఒక సీనియర్ పోలీసు అధికారి అంటున్నారు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

అధికరణ ౨౫ అంతఃకరణ స్వేచ్ఛను, మతాన్ని ఆచరించే, పాటించే, ప్రచారం చేసే హక్కును రక్షిస్తుంది. అయితే ఇది ప్రజా శాంతిభద్రతలు, నైతికత, ఆరోగ్యానికి లోబడి ఉంటుంది. అధికరణ ౨౫ నిరపేక్షమైనది కాదని, ప్రజా శాంతిభద్రతలు, నైతికత, ఆరోగ్యానికి లోబడి ఉంటుందని హైకోర్టు పేర్కొంది. రెవరెండ్ స్టానిస్లాస్ కేసులో (హైకోర్టు ఉదహరించింది) ఇతరులను మతం మార్చే ప్రాథమిక హక్కును అధికరణ ౨౫ ఇవ్వదని, మత స్వేచ్ఛ అన్ని మతాలకూ సమానంగా వర్తిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది. "బలవంతపు" మతమార్పిడిని నియంత్రించే రాష్ట్ర చట్టం, పెసా సాంస్కృతిక పరిరక్షణ అధికారాలను వినియోగించే గ్రామ సంస్థలు, వ్యక్తిగత హక్కులతో, గౌరవప్రదమైన ఖననం అనే గౌరవంతో కలిసి మనగలగవచ్చా అనేదానికి ప్రస్తుత వివాదం పరీక్షగా నిలుస్తోంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: ప్రాథమిక హక్కులు (అధికరణ ౨౫ మత స్వేచ్ఛ; అధికరణ ౨౧ గౌరవం/ఖననం); ఐదవ షెడ్యూల్, పెసా, ౧౯౯౬; భాగం-౯; రాష్ట్రాల మతమార్పిడి నిరోధక చట్టాలు; న్యాయవ్యవస్థ పాత్ర. జీఎస్౧ – సమాజం: మతతత్వం, గిరిజన అస్తిత్వం, సామాజిక బహిష్కరణ.

నేపథ్యం

ఛత్తీస్‌గఢ్ ధర్మ స్వాతంత్ర్య అధినియం, ౨౦౨౬ (ఫోరా)

పెసా చట్టం, ౧౯౯౬ – ఐదవ షెడ్యూల్

అదనపు నేపథ్యం

  • ఫోరా పరిధి: మతం మారాలనుకునే వ్యక్తి వివరాలను అధికారులు ఏడు రోజుల్లోగా ప్రచురించాలి. నోటీసు ఇచ్చిన ౩౦ రోజుల్లోగా ఎవరైనా అభ్యంతరం తెలపవచ్చు. మతాంతర వివాహానికి ౬౦ రోజుల ముందే ప్రకటన ఇవ్వాలి.
  • అసెంబ్లీ చర్చ సమయంలో ౧౧ రాష్ట్రాలకు చెందిన ఇలాంటి కేసులు సుప్రీంకోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉన్నాయని ప్రతిపక్షం ఎత్తిచూపింది. అత్యున్నత న్యాయస్థానం అలాంటి శాసనాలపై స్టే ఇవ్వలేదని ఉప ముఖ్యమంత్రి బదులిచ్చారు.
  • ఖనన హక్కులు: బఘేల్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం న్యాయమూర్తుల మధ్య భిన్నాభిప్రాయం వెలువరించింది. న్యాయమూర్తి నాగరత్న ప్రైవేటు భూమిలో ఖననానికి అనుమతించేవారు కాగా, న్యాయమూర్తి శర్మ నిర్దేశిత శ్మశాన స్థలమే ఉండాలని పట్టుబట్టారు.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • మత స్వేచ్ఛ – నియంత్రణ: చట్టంలోని తప్పనిసరి ప్రకటన, బహిరంగ ప్రదర్శన, అనేక అనుమతులు వ్యక్తిగత అంతఃకరణపై భారం మోపుతున్నాయని చెప్పవచ్చు (అధికరణలు ౧౯, ౨౧, ౨౫, గోప్యత). బలవంతాన్ని అరికట్టడంలో ప్రజా శాంతిభద్రతల ప్రయోజనం ఉందని రాష్ట్రం వాదిస్తోంది. ఇక్కడ దామాషా పరీక్ష వర్తిస్తుంది. బలప్రయోగం/మోసం/ప్రలోభం ఆధారంగా మతమార్పిడి నిరోధక చట్టాలను కోర్టులు సమర్థించాయి, కానీ ముందస్తు అనుమతి విధానాన్ని మరింత నిశితంగా పరిశీలిస్తాయి.
  • స్వయం న్యాయం, అమలులో అసమానత: చట్టం ముద్రిత ప్రతులతో గుంపులు ప్రార్థనకు వచ్చేవారిని ఆపడం, పోలీసుల చర్యలు తక్కువగా ఉండటం చట్టానికి, చట్టబద్ధ పాలనకు మధ్య అంతరాన్ని చూపుతున్నాయి. ముందస్తు స్వీయ ప్రకటన పత్రాలు భయంతో కూడిన ప్రభావాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
  • పెసా ఖడ్గమా, కవచమా: బయటి జోక్యం నుంచి సంప్రదాయ సంస్కృతిని గ్రామసభ అధికారాలు రక్షిస్తాయి. కానీ తోటి గ్రామస్థులను భూమి, ఖననం, ప్రార్థనల నుంచి దూరం పెట్టడానికి వాటిని వాడితే భాగం-౩తో ఘర్షణ తప్పదు. ఉన్నత చట్టం రాజ్యాంగమే (పెసా కాదు); గ్రామసభ కూడా ప్రాథమిక హక్కులకు బద్ధురాలు.
  • ఖననం – గౌరవం: క్రైస్తవులకు నిర్దేశిత శ్మశాన స్థలాలు ఇవ్వాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది, కానీ గ్రామాలు వాటిని అడ్డుకుంటున్నాయని యంత్రాంగాలు అంటున్నాయి. ఇది న్యాయపరమైన ఆదేశాల అమలులో వైఫల్యం, అధికరణ ౨౧ కింద మరణంలో గౌరవానికి సంబంధించిన సమస్య.
  • గిరిజన సమాజం – మతం: "హిందూ, గిరిజన సంస్కృతి", మతమార్పిడి, సంప్రదాయ భాగస్వామ్యం చుట్టూ జరిగే చర్చలు గిరిజన సముదాయాల్లోని అంతర్గత ఉద్రిక్తతలను వెల్లడిస్తున్నాయి. సామాజిక బహిష్కరణ, ఆర్థిక వెలి (ఉపాధి, అటవీ ఉత్పత్తులు, పంటలు) వివక్షా రూపాలు; వాటిని అధికరణ ౧౫, చట్టాలు పరిష్కరిస్తాయి.
  • సమాఖ్య, న్యాయ కోణం: ఇలాంటి రాష్ట్ర చట్టాలు సుప్రీంకోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి; హైకోర్టు పిటిషన్ పెండింగ్‌లో ఉంది. రాష్ట్రాల మధ్య మతమార్పిడి నిరోధక చట్టాల తీరు ఏకరీతి రాజ్యాంగ ప్రమాణాల ప్రశ్నను లేవనెత్తుతోంది.
  • ముందుకు మార్గం: స్పష్టమైన న్యాయ ప్రమాణం, అంతరాయాలపై పోలీసులకు ప్రామాణిక కార్యాచరణ విధానాలు, ఖనన స్థల ఆదేశాల అమలు, పెసా పరిమితులను వివరించే శిక్షణ, సముదాయాల మధ్య సంభాషణ.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "మతమార్పిడి నిరోధక చట్టాలు, మత ఆచరణను పరిమితం చేయడానికి గ్రామసభలు పెసాను వాడటం మత స్వేచ్ఛ, గిరిజన స్వయంపాలన, ప్రజా శాంతిభద్రతల మధ్య సమతుల్యతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి. ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో ఇటీవలి పరిణామాల నేపథ్యంలో విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • అధికరణలు ౧౪, ౧౫, ౧౯, ౨౧, ౨౫–౨౮; ప్రాథమిక నిర్మాణంగా లౌకికవాదం; రెవరెండ్ స్టానిస్లాస్ (౧౯౭౭)
  • ఐదవ, ఆరవ షెడ్యూళ్లు; అటవీ హక్కుల చట్టం, ౨౦౦౬, గ్రామసభ
  • పంచాయతీ రాజ్ (భాగం-౯), ౭౩వ రాజ్యాంగ సవరణ; గ్రామసభ అధికారాలు
  • ఇతర రాష్ట్రాల్లోని మత స్వేచ్ఛా చట్టాలు, సుప్రీంకోర్టులో పెండింగ్ కేసులు

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

17 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో