సీజేపీ 'లెహ్రా దో తిరంగా' యాత్ర: నిర్బంధాలు, సెంట్రల్ పార్క్ మూసివేత, "పాలన మార్పు" వివాదం
మూలం: ది హిందూ, 17 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- శుక్రవారం (౨౦౨౬ అక్టోబర్ ౧౬) 'లెహ్రా దో తిరంగా' యాత్రకు ముందు కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (సీజేపీ) నాయకుడు అభిజీత్ దిప్కేను ఢిల్లీ పోలీసులు నిర్బంధించారు. కన్నాట్ ప్లేస్లో భారీగా బలగాలను మోహరించారు. ప్రకటించిన వేదిక సెంట్రల్ పార్క్ను బారికేడ్లు, నిలిపిన వాహనాలతో మూసివేశారు.
- ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (సీఈసీ) జ్ఞానేశ్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలని, ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్) ఉపసంహరించాలని ఈ నిరసనలు డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. ముంబైలో సంఘీభావ నిరసనలు జరిగాయి. రైతు సంఘాలు అక్టోబర్ ౨౩న ఢిల్లీ యాత్రను ప్రకటించాయి.
- రక్షణ మంత్రి రాజ్నాథ్ సింగ్ ద్వారా బీజేపీ, ఈ ఆందోళనను కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని ఇండియా కూటమి చేస్తున్న బంగ్లాదేశ్ తరహా "పాలన మార్పు, అరాచకం" ప్రయత్నంగా అభివర్ణించింది. ప్రజాస్వామ్యంలో పాలన మార్పు ఎన్నికల ద్వారానే జరుగుతుందని, ప్రతిపక్ష పాత్ర "వ్యతిరేకించడం, బహిర్గతం చేయడం, పదవీచ్యుతుణ్ని చేయడం" అని కాంగ్రెస్ బదులిచ్చింది. ఈలోగా పార్క్ మూసివేతపై అత్యవసర విచారణకు సుప్రీంకోర్టు నిరాకరించింది. రాహుల్ గాంధీకి వ్యతిరేకంగా దాఖలైన పిటిషన్ను విచారణకు జాబితా చేయడానికి అంగీకరించింది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అధికరణ ౧౯(౧)(బి): శాంతియుతంగా, ఆయుధాలు లేకుండా సమావేశమయ్యే హక్కు (పౌరులకు మాత్రమే). అధికరణ ౧౯(౩) కింద ఆంక్షలు: భారతదేశ సార్వభౌమత్వం, ఐక్యత, ప్రజా శాంతిభద్రతలు.
- మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంగఠన్ వర్సెస్ కేంద్ర ప్రభుత్వం (౨౦౧౮): జంతర్ మంతర్ నిరసనలు, నియంత్రణ కానీ సంపూర్ణ నిషేధం కాదు. రాంలీలా మైదాన్ ఘటన (౨౦౧౨): ఏకపక్ష కార్యనిర్వాహక చర్యతో శాంతియుత సమావేశ హక్కును తొలగించలేరు. అమిత్ సాహ్నీ వర్సెస్ పోలీస్ కమిషనర్ (౨౦౨౦): ప్రజా రహదారులను నిరవధికంగా ఆక్రమించకూడదు.
- నవీన్ జిందాల్ వర్సెస్ కేంద్ర ప్రభుత్వం (౨౦౦౪): జాతీయ జెండాను గౌరవంగా ప్రదర్శించడం అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ) కింద భావ ప్రకటన రూపం.
- అధికరణ ౩౨౪(౧): ఎన్నికలపై ఈసీఐకి పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణ. అధికరణ ౩౨౪(౫): సీఈసీని సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి మాదిరిగానే మాత్రమే తొలగించవచ్చు (అధికరణ ౧౨౪(౪), నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత; ఉభయ సభల్లో ప్రత్యేక మెజారిటీ; న్యాయమూర్తుల (విచారణ) చట్టం, ౧౯౬౮).
- ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦: సెక్షన్ ౨౧(౩) జాబితాల ప్రత్యేక సవరణకు అనుమతిస్తుంది. సెక్షన్ ౧౬ పౌరులు కానివారిని నమోదుకు అనర్హులుగా చేస్తుంది. ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦ నమోదు, సవరణ విధానాన్ని నిర్దేశిస్తాయి.
- అధికరణ ౩౨౬: సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు (పౌరుడు, ౧౮ ఏళ్లు పైబడినవాడు, అనర్హత లేనివాడు). ఓటు హక్కు రాజ్యాంగ/చట్టబద్ధ హక్కు, ప్రాథమిక హక్కు కాదు (ఉదా: జ్యోతి బసు వర్సెస్ దేబీ ఘోషాల్, ౧౯౮౨).
- అధికరణ ౨౨(౧)–(౨): అరెస్టయిన వ్యక్తికి కారణాలు తెలియజేయాలి, ౨౪ గంటల్లో మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచాలి.
- ఢిల్లీ పోలీసులు కేంద్ర హోంశాఖ కింద ఉంటారు (అధికరణ ౨౩౯ఏఏ(౩)(ఎ)). బీఎన్ఎస్ఎస్ సెక్షన్ ౧౬౩ నిషేధాజ్ఞల నిబంధన (సీఆర్పీసీ సెక్షన్ ౧౪౪కు వారసురాలు).
- ప్రిలిమ్స్ గమనిక: "వోట్ చోర్, గద్దీ ఛోడ్" కాంగ్రెస్ ప్రచార నినాదం. సీజేపీ = కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ.
గణాంకాలు, వివరాలు
- శుక్రవారం సాయంత్రం జరిగిన యాత్రల్లో సుమారు ౮౦ మంది నిరసనకారులను నిర్బంధించారు (న్యూఢిల్లీ పోలీసు సీనియర్ అధికారి). రాత్రి ౯:౩౦ గంటల వరకు ఢిల్లీ పోలీసులు అధికారిక ప్రకటన ఏదీ చేయలేదు. వందలాది భద్రతా సిబ్బందిని మోహరించారు.
- కాలక్రమం: అక్టోబర్ ౧౨న రాహుల్ గాంధీ నేతృత్వంలో సుప్రీంకోర్టు రిజిస్ట్రీ వైపు యాత్ర. అక్టోబర్ ౧౪న శుక్రవారం సాయంత్రం ౫ గంటలకు సెంట్రల్ పార్క్ నిరసనను సీజేపీ ప్రకటించింది. అక్టోబర్ ౧౫న "పరిపాలనా కారణాల" పేరుతో న్యూఢిల్లీ మున్సిపల్ కౌన్సిల్ (ఎన్డీఎంసీ) పార్క్ను రెండు రోజులు మూసివేసింది. అక్టోబర్ ౧౬న ఇతర పౌరుల హక్కులకు ఆటంకం కలిగించే చర్యలకు దూరంగా ఉండాలని నోటీసు అందించిన తర్వాత, యాత్రకు కొన్ని నిమిషాల ముందు ఝండేవాలాన్ (కరోల్ బాగ్)లోని తన నివాసం బయట దిప్కేను నిర్బంధించారు.
- దిప్కే, ఏఐఎస్ఏ అధ్యక్షురాలు నేహా బోరా "తెలియని ప్రదేశాల్లో" ఉన్నారని సీజేపీ, ఏఐఎస్ఏ ఆరోపించాయి. బోరాను మండీ హౌస్ వద్ద మహిళా పోలీసు సిబ్బంది నిర్బంధించారు.
- పాల్గొన్నవారు: ఎస్ఎఫ్ఐ, ఏఐఎస్ఎఫ్, క్రాంతికారీ యువ సంగఠన్, స్వతంత్రులు; వామపక్ష ఎంపీలు జాన్ బ్రిట్టాస్ (సీపీఐ(ఎం)), పి. సందోష్ కుమార్ (సీపీఐ). ఆప్ మధ్య ఢిల్లీలో రెండు 'తిరంగా' ఊరేగింపులు నిర్వహించింది. దేశవ్యాప్తంగా సీజేపీ నిరసనలకు మద్దతివ్వాలని కార్యకర్తలకు పిలుపునిచ్చింది.
- రాజ్నాథ్ సింగ్ (లక్నోలో, ఉత్తరప్రదేశ్ బీజేపీ అధ్యక్షుడు పంకజ్ చౌదరితో కలిసి): కాంగ్రెస్ మద్దతుతో జరిగిన విలేకరుల సమావేశాలు బంగ్లాదేశ్ను స్ఫూర్తిగా పేర్కొన్నాయని ఆరోపించారు. అత్యవసర పరిస్థితి, ౧౯౮౪ సిక్కు వ్యతిరేక అల్లర్లు, అయోధ్యలో కరసేవకులపై కాల్పులు కాంగ్రెస్ చేసిన మూడు "క్షమించరాని" పనులని, రాజ్యాంగంపై దాడి "నాలుగోది" అని అన్నారు. కాంగ్రెస్ జాబితాలపై అధికారిక అప్పీలు దాఖలు చేయలేదని ఆయన పేర్కొన్నారు. బిహార్, ఉత్తరప్రదేశ్, గుజరాత్, పశ్చిమ బెంగాల్, తమిళనాడు, గోవాలో కాంగ్రెస్ దశాబ్దాలుగా అధికారానికి దూరంగా ఉందని గుర్తుచేశారు. సమాజ్వాదీ పార్టీ మద్దతు లేకుండా రాహుల్ గాంధీ రాయ్బరేలీని నిలబెట్టుకోగలరా అని ప్రశ్నించారు. తమ పాలనా కాలంలో ఈసీఐ నియామకాలపై ఉన్న ఆందోళనలకు కాంగ్రెస్ ముందు సమాధానం చెప్పాలని కూడా అన్నారు.
- కాంగ్రెస్: "వ్యతిరేకించు, బహిర్గతం చేయి, పదవీచ్యుతుణ్ని చేయి" అనే అంశంపై జైరాం రమేష్ ప్రణబ్ ముఖర్జీ (భారతరత్న ౨౦౧౯)ను ఉటంకించారు. కాంగ్రెస్ బంగ్లాదేశ్ లేదా నేపాల్ వైపు చూడాల్సిన అవసరం లేదని పవన్ ఖేడా అన్నారు. కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కేంద్రాన్ని పెకలించడానికి ప్రజలు అసహనంగా ఉన్నారని అప్పటి గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రి నరేంద్ర మోదీ చెప్పిన ౨౦౧౩ నాటి క్లిప్ను ఆయన వినిపించారు. "ఆందోళనలను రాజ్యాంగ విరుద్ధం" చేయడానికి ప్రత్యేక పార్లమెంటు సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని ప్రభుత్వానికి సవాలు విసిరారు. ౨౦౧౨–౧౩లో బీజేపీ ప్రశంసించిన ప్రశాంత్ భూషణ్ కూడా పాలన మార్పుకే నిలబడ్డారని, విశ్వవిద్యాలయాలను, ఈసీఐని, అధికార యంత్రాంగాన్ని ఆర్ఎస్ఎస్ "స్వాధీనం" చేసుకుందని ఆరోపించారు.
- నిరసనకారులు పాలన మార్పునే కోరుతున్నారని ప్రశాంత్ భూషణ్, అభిజీత్ దిప్కే, నేహా బోరా మీడియాతో చెప్పారు.
- నిర్బంధానికి ముందు, తిరంగాను ఊపడం నేరమా అని దిప్కే ప్రశ్నించారు. రాజధానిలో జాతీయ జెండా పట్టుకోవడం నేరంగా భావిస్తే తనను జైల్లో పెట్టాలని అన్నారు. చిన్న బృందాలుగా చేరి, జెండాతో ఫోటో తీసుకుని వెళ్లిపోవాలని సీజేపీ మద్దతుదారులను కోరింది.
- సుప్రీంకోర్టు రిజిస్ట్రీ వైపు అక్టోబర్ ౧౨ యాత్ర: సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్ ఏకపక్షంగా అధికారాన్ని వినియోగించారన్న ఆరోపణలపై స్వతంత్ర దర్యాప్తు, ఎస్ఐఆర్ నిలిపివేత కోరుతూ రాహుల్ గాంధీ, కొందరు ప్రతిపక్ష నేతలు పిటిషనర్లుగా రిజిస్ట్రీకి వెళ్లారు. ఆవరణ వెలుపల భారీ జనసమూహాన్ని సుప్రీంకోర్టు భద్రతా సిబ్బంది ఆపారు.
- ముంబై: 'హర్ ఘర్ తిరంగా'ను ప్రోత్సహించడాన్ని, జెండా ఊపినవారిని నిర్బంధించడంతో సీపీజేకు చెందిన అమోల్ అసుల్కర్ పోల్చి చూపారు. "భారత ప్రజాస్వామ్యం ఐసీయూలో ఉంది" అని సీజేపీ వాలంటీర్ మనన్ దేశాయ్ అన్నారు, ఓటు హక్కు ప్రాథమిక హక్కు అని పేర్కొన్నారు. ఇది రాజ్యాంగ/చట్టబద్ధ హక్కు, భాగం-౩ ప్రాథమిక హక్కు కాదని గమనించండి (౩ఎ చూడండి).
- "బంగ్లాదేశ్ తరహా" అల్లర్లకు పాల్పడే ఏ పార్టీ అయినా మహాత్మా గాంధీ పేరును ప్రస్తావించే నైతిక అధికారాన్ని కోల్పోయిందని కూడా రాజ్నాథ్ సింగ్ అన్నారు. పవన్ ఖేడా ఆయనను "జగ్గా జాసూస్" లేదా షెర్లాక్ హోమ్స్ అంటూ ఎద్దేవా చేశారు. కాంగ్రెస్ "వోట్ చోర్, గద్దీ ఛోడ్" ప్రచారం ప్రభుత్వాన్ని ఓడించడానికేనని చెప్పారు.
- సెంట్రల్ పార్క్ మూసివేతపై పిటిషన్ అత్యవసర విచారణకు సుప్రీంకోర్టు (సీజేఐ సూర్యకాంత్, జస్టిస్ జోయ్మాల్య బాగ్చీ) నిరాకరించింది. "మంచి విచక్షణ వెల్లివిరుస్తుందని" ఆశించింది. ఈ రోజుల్లో చిన్న దుకాణదారుల జీవనోపాధిని గమనించింది. వ్యాపార నష్టం జరిగితే రాజ్యాంగ అధికారాలను వినియోగిస్తామని జస్టిస్ బాగ్చీ అన్నారు.
- అక్టోబర్ ౧౨ యాత్రలో మూడు నెలల గర్భిణి అయిన జర్నలిస్టును (ఆసుపత్రిలో చేరారు) రాహుల్ గాంధీ నెట్టారన్న పిటిషన్ను విచారణకు జాబితా చేయడానికి సుప్రీంకోర్టు అంగీకరించింది. తేదీ అక్టోబర్ ౨౬ లేదా ఆ మరుసటి రోజు. న్యాయవ్యవస్థను "బెదిరించడానికి" "రాజకీయ ఊరేగింపు" నిర్వహించినందుకు ఆయనపై క్రిమినల్ ధిక్కారం కోరుతూ మరో పిటిషన్ దాఖలైంది.
- ముంబై (ఆజాద్ మైదాన్): సీఈసీ రాజీనామా, ఎస్ఐఆర్ ఉపసంహరణ, నిర్బంధితుల విడుదల డిమాండ్లు. "లక్షల" పేర్లు గల్లంతయ్యాయని వక్తలు పేర్కొన్నారు. కార్యకర్తలు ఆశుతోష్ రంకా, సౌరవ్ దాస్ ఐదు రోజుల న్యాయ కస్టడీలో ఉన్నట్లు నివేదికలు వచ్చాయి. ఢిల్లీలో కనిపించే పోలీసు బ్యాడ్జీలు లేని సిబ్బంది తనపై దాడి చేశారని ౧౨వ తరగతి విద్యార్థి ఆరోపించాడు, అయితే ముంబై పోలీసుల సహకారాన్ని ప్రశంసించి, చర్చలు జరపాలని ప్రధానిని కోరాడు. నిరసనలను ఆజాద్ మైదాన్కు పరిమితం చేయడాన్ని అలీ భోజాని విమర్శించారు. ఎస్ఐఆర్ వల్ల అట్టడుగు వర్గాలు ఓటు హక్కు కోల్పోవచ్చని దిశ హెచ్చరించింది.
- ఎస్కేఎం/ఏఐకేఎస్ (అశోక్ ధావలే, విజూ కృష్ణన్): సీఈసీ రాజీనామా కోసం అక్టోబర్ ౨౩న ఢిల్లీ యాత్ర, అదే సమయంలో జిల్లా, తాలూకా, బ్లాక్ కేంద్రాల్లో నిరసనలు. ౩౬వ ఏఐకేఎస్ సమావేశం నవంబర్ ౧౫–౧౮ తేదీల్లో నల్గొండలో (తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాట కేంద్రం). ప్రతిపాదిత అమెరికా వాణిజ్య ఒప్పందానికి వ్యతిరేకంగా నవంబర్ ౨౬ నుంచి మరింత తీవ్ర నిరసనలకు ఎస్కేఎం యోచిస్తోంది.
- నిరసనలపై ఆంక్షలను "భారతదేశ రెండో స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం" అని సీపీఐ(ఎంఎల్) లిబరేషన్ నేత దీపాంకర్ భట్టాచార్య పేర్కొన్నారు. జంతర్ మంతర్ నోటిఫికేషన్ రద్దును త్రివర్ణ పతాకం ఊపిన యువకుల నిర్బంధంతో ముడిపెట్టారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
అధికరణ ౧౯(౧)(బి) ప్రతి పౌరునికి శాంతియుతంగా, ఆయుధాలు లేకుండా సమావేశమయ్యే హక్కును ఇస్తుంది. అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ) వాక్ స్వాతంత్ర్యాన్ని కాపాడుతుంది. రాజ్యాంగ ప్రభుత్వం ప్రజా శాంతిభద్రతలు, సార్వభౌమత్వం–ఐక్యత వంటి కారణాలపై అధికరణ ౧౯(౨)/(౩) కింద "సహేతుక నియంత్రణలు" మాత్రమే విధించవచ్చు. రాజ్యాంగ పరీక్ష అనుపాతత్వం. సమయం, స్థలం, పద్ధతిపై నియంత్రణ అనుమతించబడుతుంది, కానీ సంపూర్ణ నిషేధం లేదా వేదికల ఏకపక్ష మూసివేత అనుమతించబడదు. ఈ వార్త ఈసీఐ స్వతంత్రతను కూడా తాకుతుంది. సీఈసీకి రాజ్యాంగ రక్షిత పదవీకాలం ఉంది. కాబట్టి "రాజీనామా" డిమాండ్లు ఏకైక చట్టబద్ధమైన తొలగింపు మార్గమైన పార్లమెంటు పరిధికి వెలుపల ఉన్నాయి.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: ప్రాథమిక హక్కులు (అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ), ౧౯(౧)(బి), ౧౯(౩)); రాజ్యాంగ సంస్థలు (ఈసీఐ, అధికరణ ౩౨౪); ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ (జాబితా సవరణ); సమావేశాల నియంత్రణలో పోలీసులు, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ పాత్ర; హక్కుల పరిరక్షణలో న్యాయవ్యవస్థ పాత్ర. అలాగే జీఎస్౨ – పాలన (సంస్థల పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం), జీఎస్౪ (నిజాయితీ, అసమ్మతి నైతికత).
నేపథ్యం
శాంతియుత సమావేశం/నిరసన హక్కు (అధికరణ ౧౯(౧)(బి))
భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ), సీఈసీ తొలగింపు రక్షణ
ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్)
అదనపు నేపథ్యం
- జంతర్ మంతర్ నోటిఫికేషన్ రద్దు: కేంద్ర హోంశాఖ కమిటీ సిఫారసు మేరకు ఢిల్లీ పోలీస్ కమిషనర్ జంతర్ మంతర్ను నిర్దేశిత నిరసన ప్రదేశంగా ఉంచే నోటిఫికేషన్ను రద్దు చేశారు. దానికి బదులు రాంలీలా మైదానం, బురారీ మైదానం, సీబీడీ మైదానం (తూర్పు ఢిల్లీ) నిర్దేశించారు. నోటిఫికేషన్ రద్దు తేదీ ౨౦౨౬ అక్టోబర్ ౧౧. జంతర్ మంతర్ ఆంక్షలు ఎస్కేఎం నేత అశోక్ ధావలే (జంతర్ మంతర్ వద్ద నిరసనలపై నిషేధం గురించి అడిగారు), సీపీఐ(ఎంఎల్) లిబరేషన్ నేత దీపాంకర్ భట్టాచార్య చేసిన వ్యాఖ్యలలో కూడా మూల నివేదికల్లో ప్రస్తావనకు వచ్చాయి.
- నిరసన ప్రదేశాల చరిత్ర: ౧౯౯౩లో బోట్ క్లబ్ వద్ద ర్యాలీలను నిషేధించారు. జంతర్ మంతర్ నిర్దేశిత నిరసన స్థలమైంది. ఎన్జీటీ ౨౦౧౭లో విధించిన సంపూర్ణ నిషేధాన్ని మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంగఠన్ వర్సెస్ కేంద్ర ప్రభుత్వం (౨౦౧౮) కేసులో సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది. దాని బదులు సమతుల్య నియంత్రణను ఆదేశించింది.
- ఢిల్లీ పోలీసులపై నియంత్రణ ఎవరిది: అధికరణ ౨౩౯ఏఏ(౩)(ఎ) ప్రకారం ప్రజా శాంతిభద్రతలు, పోలీసు, భూమి అంశాలపై ఢిల్లీ శాసనసభ చట్టం చేయలేదు. కాబట్టి ఢిల్లీ పోలీసులు కేంద్ర హోంశాఖ కింద పనిచేస్తారు. ముంబైలో రాష్ట్ర పోలీసులు నిరసనకు సౌకర్యం కల్పించిన తీరుతో ఇది భిన్నంగా ఉంది.
- సీజేపీ గత ప్రయాణం: సీజేపీ గతంలో జంతర్ మంతర్ వద్ద చేసిన నిరసనలు పరీక్షల నిర్వహణ లోపాలపై (నీట్-యూజీ ౨౦౨౬ అవకతవకలు) కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అప్పట్లో కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి రాజీనామా కోరారు. పేపర్ లీక్ వివాదం మధ్య, జంతర్ మంతర్ వద్ద పరిస్థితిని ప్రస్తావిస్తూ ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ ఆ తర్వాత కేంద్ర మంత్రివర్గం నుంచి రాజీనామా చేశారు. తమ మార్గదర్శకాలు, బీఎన్ఎస్ఎస్ సెక్షన్ ౧౬౩ కింద నిషేధాజ్ఞలు గతంలో పాటించలేదని పేర్కొంటూ ఢిల్లీ పోలీసులు అప్పటి నుంచి జంతర్ మంతర్ వద్ద నిరసనకు సీజేపీకి అనుమతి నిరాకరించారు.
- సీఈసీని తొలగించే గత ప్రయత్నం: ౨౦౨౬ మార్చి ౧౨న లోక్సభలో ప్రతిపక్షం ఇచ్చిన నోటీసు అధికరణ ౩౨౪(౫)ను అధికరణ ౧౨౪(౪)తో కలిపి ప్రస్తావించింది. దానిపై ౧౩౦ మంది లోక్సభ, ౬౩ మంది రాజ్యసభ సభ్యులు సంతకం చేశారు. లోక్సభ స్పీకర్, రాజ్యసభ చైర్మన్ ఇద్దరూ దాన్ని అంగీకరించలేదు.
- ఎస్ఐఆర్ చట్టపరమైన స్థితి: ఏడీఆర్ వర్సెస్ ఎన్నికల సంఘం కేసులో, అధికరణ ౩౨౪ను ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ మరియు దాని నిబంధనలతో కలిపి చదివితే ఎస్ఐఆర్ నిర్వహించే అధికారం ఈసీఐకి ఉందని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. నమోదు కోసం పౌరసత్వాన్ని ఈసీఐ పరిశీలించవచ్చు. కానీ దీనివల్ల ఎవరి పౌరసత్వ దావాలు పోవు, వాటిని పౌరసత్వ చట్టం కింద సమర్థ అధికారి నిర్ణయిస్తారు. పౌరసత్వ కారణాలపై తొలగించిన వ్యక్తులను నాలుగు వారాల్లోగా సమర్థ అధికారికి నివేదించాలని కూడా కోర్టు ఈసీఐని ఆదేశించింది.
- బిహార్ (మొదటి దశ) నుంచి వివాదాస్పద గణాంకాలు: ౧౭,౫౦౦కు పైగా బీఎల్ఏలు ఉన్న కాంగ్రెస్ బిహార్ ముసాయిదా జాబితాపై ఎలాంటి క్లెయిమ్ లేదా అభ్యంతరం దాఖలు చేయలేదని డీడీ న్యూస్ నివేదించింది. ఇది రాజ్నాథ్ సింగ్ చేసిన వాదనకు అనుగుణంగా ఉంది. అనుమానిత విదేశీ చొరబాటుదారులపై వచ్చిన ౧,౦౮౭ అభ్యంతరాల్లో ౩౯౦ ధ్రువీకరణకు తీసుకోగా, ముగ్గురిని పౌరులు కాని వారిగా గుర్తించారని ఒక కోచింగ్ సైట్ విశ్లేషణ పేర్కొంది. వీటిని ఇరుపక్షాల వాదనలుగా పరిగణించండి.
మెయిన్స్ కోణాలు
- నిరసన హక్కు వర్సెస్ ప్రజా శాంతిభద్రతలు: సీజేపీ అక్టోబర్ ౧౪ ప్రకటన తర్వాతే "పరిపాలనా కారణాలతో" సెంట్రల్ పార్క్ మూసివేతను ప్రకటించారు. అదే సమయంలో జంతర్ మంతర్ నోటిఫికేషన్ రద్దు, బీఎన్ఎస్ఎస్ సెక్షన్ ౧౬౩ ఉత్తర్వులు కూడా వచ్చాయి. ఇది మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంగఠన్ (౨౦౧౮) అనుపాతత్వ ప్రశ్నను లేవనెత్తుతుంది: నియంత్రణనా, లేక ప్రతి కేంద్ర వేదికపై ఆచరణలో నిషేధమా? జాతీయ జెండా ఊపిన యువకుల నిర్బంధం, ఆంక్ష సహేతుకమేనా అనే దానికి సంకేతాత్మక పరీక్ష.
- నిర్బంధంలో న్యాయబద్ధ ప్రక్రియ: "తెలియని ప్రదేశాలు", కనిపించే బ్యాడ్జీలు లేని సిబ్బంది ఆరోపణలు అధికరణ ౨౨ను, పోలీసు బలప్రయోగం సహేతుకంగా, జవాబుదారీగా ఉండాలన్న అనితా ఠాకూర్ సూత్రాన్ని తాకుతాయి. నివారణాత్మక నిబంధనల కింద నిర్బంధం కాలపరిమితితో, సమీక్షకు వీలుగా ఉండాలి.
- ఈసీఐపై సంస్థాగత విశ్వాసం: నిరసనలు, అంగీకరించని గత అభిశంసన నోటీసు, ఎస్ఐఆర్ వ్యాజ్యాలు చట్టబద్ధతపై పోటీని చూపుతున్నాయి. అధికారిక అప్పీళ్లు దాఖలు కాలేదని, గత ప్రభుత్వాల హయాంలో ఈసీఐ నియామకాలపై ఆందోళనలున్నాయని రాజ్నాథ్ సింగ్ చేసిన ప్రతివాదం, ఇరుపక్షాలు సంస్థాగత తటస్థతను ఉటంకిస్తున్నాయని చూపుతుంది. పరిష్కారాలు క్లెయిములు/అభ్యంతరాలు, న్యాయ సమీక్ష, అధికరణ ౩౨౪(౫)లో ఉన్నాయి. రాజీనామా కోసం వీధి డిమాండ్లలో కాదు.
- "పాలన మార్పు" చర్చ: ఓట్లు, నిరసన, వాక్కు ద్వారా ప్రభుత్వాన్ని మార్చాలని కోరడాన్ని రాజ్యాంగ ప్రజాస్వామ్యం అనుమతిస్తుంది, హింస లేదా రాజ్యాంగ విరుద్ధ మార్గాలను అనుమతించదు. బీజేపీ బంగ్లాదేశ్/నేపాల్ పోలిక, కాంగ్రెస్ "ఎన్నికల ద్వారానే" ప్రతిస్పందన, అసమ్మతిని రాజద్రోహం లాంటి "అరాచకం" నుంచి వేరు చేయాల్సిన అవసరాన్ని చూపుతాయి (రాజద్రోహం స్థానంలో వచ్చిన భారతీయ న్యాయ సంహిత సెక్షన్ ౧౫౨ సార్వభౌమత్వానికి ముప్పు కలిగించే చర్యలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటుందని గమనించండి).
- సమాఖ్య విధానం, పోలీసింగ్ వ్యత్యాసం: ఢిల్లీ పోలీసులు కేంద్ర హోంశాఖకు జవాబుదారీ. అందువల్ల కేంద్రానికి ఉన్న రాజకీయ ప్రయోజనం, దాని పోలీసింగ్ పాత్ర కలిసిపోతున్నాయి. ముంబైలో రాష్ట్ర పోలీసులు ప్రదర్శనకు సౌకర్యం కల్పించారు. బ్రిటన్ తరహా "నిరసన పోలీసింగ్", హైడ్ పార్క్ "స్పీకర్స్ కార్నర్" పోలికతో పోల్చి చూడండి.
- న్యాయవ్యవస్థ వైఖరి: పార్క్ మూసివేతపై అత్యవసర ఉపశమనాన్ని సుప్రీంకోర్టు నిరాకరించింది, అయితే వాణిజ్య నష్టాన్ని తర్వాత జోక్యం చేసుకోవడానికి కారణంగా సూచించింది. రిజిస్ట్రీ యాత్రపై ధిక్కార పిటిషన్, ఎస్ఐఆర్ సవాళ్లు రెండింటినీ అది ఏకకాలంలో విచారిస్తోంది. కాబట్టి అది మధ్యవర్తి కూడా, (అక్టోబర్ ౧౨ యాత్రకు లక్ష్యంగా) ఆసక్తి గల సంస్థ కూడా.
- ఎస్ఐఆర్: చేరిక వర్సెస్ సమగ్రత: జాబితా శుద్ధి "ఒక వ్యక్తి, ఒక ఓటు"కు ఉపయోగపడుతుంది. కానీ పత్రాల అవసరాలు, తొలగింపులు వలసదారులను, మహిళలను, పేదలను మినహాయించవచ్చు. ముసాయిదా జాబితాల ప్రచురణ, అప్పీళ్లు, నాలుగు వారాల్లో పౌరసత్వ నివేదన విషయంలో సుప్రీంకోర్టు ఆదేశం రక్షణలుగా ఉన్నాయి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "శాంతియుత నిరసన ప్రజాస్వామ్యానికి భద్రతా కవాటం, కానీ దాన్ని ప్రజా శాంతిభద్రతలతో సమన్వయం చేయాలి. జాతీయ రాజధానిలో నిరసన వేదికలపై ఇటీవలి ఆంక్షల నేపథ్యంలో, సమావేశాలను నియంత్రించే ప్రభుత్వ అధికారంపై ఉన్న రాజ్యాంగ పరిమితులను పరిశీలించండి. నియంత్రణ నిషేధంగా మారకుండా న్యాయవ్యవస్థ ఎలా చూడగలదు?"
సంబంధిత అంశాలు
- అధికరణ ౧౯ సహేతుక ఆంక్షలు; రాంలీలా మైదాన్ (౨౦౧౨), షాహీన్ బాగ్/అమిత్ సాహ్నీ (౨౦౨౦), మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంగఠన్ (౨౦౧౮); బీఎన్ఎస్ఎస్ సెక్షన్ ౧౬౩ వర్సెస్ పాత సెక్షన్ ౧౪౪
- ఎన్నికల సంఘం: అధికరణ ౩౨౪, ౨౦౨౩ సీఈసీ చట్టం, అనూప్ బరన్వాల్ (౨౦౨౩), ఎన్. శేషన్ (౧౯౯౫); ఓటర్ల జాబితా చట్టం (ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం ౧౯౫౦, సెక్షన్ ౧౬, సెక్షన్ ౨౧)
- రాజ్యాంగ పదవీ నిర్వాహకుల తొలగింపు: అధికరణ ౧౨౪(౪), న్యాయమూర్తుల (విచారణ) చట్టం, ౧౯౬౮
- అధికరణ ౨౩౯ఏఏ, ఢిల్లీ ప్రత్యేక హోదా
- అక్టోబర్ ౧౨ "రాజకీయ ఊరేగింపు"కు వ్యతిరేకంగా పిటిషన్పై కోర్టు క్రిమినల్ ధిక్కారం (కోర్టు ధిక్కార చట్టం, ౧౯౭౧)
అంశాలు: GS2రాజనీతి
17 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో