మూలం: ది హిందూ, 10 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
మహారాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ (ఎంపీఎస్సీ) పరీక్షల అభ్యర్థులు అక్టోబర్ ౧ నుంచి పుణెలోని ఎస్.ఎం. వంతెన వద్ద బైఠాయించారు. పేపర్ లీకులు, నియామకాల్లో ఆరోపిత అవినీతికి వ్యతిరేకంగా వారు నిరసన తెలుపుతున్నారు. ఎంపీఎస్సీ ఛైర్మన్ నైతిక బాధ్యత వహించి రాజీనామా చేయాలనేది వారి ప్రధాన డిమాండ్. నిర్వాహకులపై పోలీసులు ఎఫ్ఐఆర్లు నమోదు చేశారు, వ్యవహారం హైకోర్టుకు చేరింది, అంశం రాజకీయంగా మారింది. ఎంపీఎస్సీ ఛైర్పర్సన్లు, సభ్యుల నడవడికను పరిశీలించడానికి విశ్రాంత న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలో కమిటీని ముఖ్యమంత్రి ప్రతిపాదించారు. ఈ వ్యాసం అభ్యర్థుల మానవీయ కష్టాలను చూపుతుంది: గదులను పంచుకోవడం, పెరిగిన జీవన వ్యయం, కరవుతో దెబ్బతిన్న కుటుంబ ఆదాయాలు, పరీక్షల పదేపదే వాయిదాలు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లు: రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థలు, భాగం ౧౪, అధికరణలు ౩౧౫–౩౨౩. అధికరణ ౩౧౫ కేంద్రానికి, ప్రతి రాష్ట్రానికి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ను ఏర్పరుస్తుంది (రాష్ట్రాలు ఉమ్మడి కమిషన్ను కూడా కలిగి ఉండవచ్చు).
- అధికరణ ౩౧౬: నియామకం, పదవీకాలం. రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఛైర్మన్/సభ్యులను గవర్నర్ నియమిస్తారు; పదవీకాలం ఆరు సంవత్సరాలు లేదా ౬౨ ఏళ్ల వయస్సు (రాష్ట్ర/ఉమ్మడి కమిషన్), ఏది ముందైతే అది; అదే పదవికి తిరిగి నియామకం ఉండదు.
- అధికరణ ౩౧౭: దుష్ప్రవర్తన కారణంతో సుప్రీంకోర్టు విచారణ (అధికరణ ౧౪౫ విధానం) తర్వాత రాష్ట్రపతి మాత్రమే తొలగించగలరు; విచారణ సమయంలో గవర్నర్ సస్పెండ్ చేయవచ్చు; ప్రత్యక్ష తొలగింపు కారణాలు దివాలా, పదవికి వెలుపల వేతనంతో కూడిన ఉద్యోగం, లేదా మానసిక/శారీరక దౌర్బల్యం.
- అధికరణ ౩౧౮: సభ్యుల సంఖ్య, సేవా షరతులపై గవర్నర్ నిబంధనలు రూపొందించవచ్చు. అధికరణ ౩౨౦: పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ల విధులు (పరీక్షల నిర్వహణ, నియామక పద్ధతులు, సర్వీసు అంశాలపై సంప్రదింపులు).
- రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ సభ్యుడి రాజీనామా గవర్నర్కు వెళ్తుంది.
- పబ్లిక్ ఎగ్జామినేషన్స్ (అన్ఫెయిర్ మీన్స్ నివారణ) చట్టం, ౨౦౨౪: కేంద్ర చట్టం; నేరాలు గుర్తించదగినవి, బెయిల్ రానివి, రాజీకి వీలుకానివి; అభ్యర్థులకు దీని శిక్షా నిబంధనల నుంచి మినహాయింపు; యూపీఎస్సీ, ఎస్ఎస్సీ, రైల్వే నియామక బోర్డులు, ఐబీపీఎస్, ఎన్టీఏ, కేంద్ర విభాగాలకు వర్తిస్తుంది.
- అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉదాహరణ (వ్యాసం ప్రకారం): ౨౦౨౨లో రాష్ట్రంలో పేపర్ లీక్ తర్వాత ఏపీపీఎస్సీ ఛైర్మన్ నిపో నబమ్ రాజీనామా చేశారు.
- రాజస్థాన్ నమూనా (వ్యాసం ప్రకారం): రూ.౧౦౦ ఒకే దరఖాస్తు రుసుముతో దరఖాస్తుదారులు నాలుగు పరీక్షలు రాయవచ్చు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- నిరసన స్థలం, స్థాయి: పుణెలో ముఠా నదిపై ఉన్న ఎస్.ఎం. వంతెన. మధ్యాహ్నం ౩ గంటలకు సుమారు ౨౦౦ మంది, మధ్యాహ్నం ౨ గంటలకు దాదాపు ఖాళీగా ఉన్న స్థలం. రాత్రికి ౫౦౦–౭౦౦ మంది విద్యార్థులు ఉంటారని నిర్వాహకుడి అంచనా (రుషికేశ్ ధోడే, ౨౫). ఏడుగురు నిరాహార దీక్షలో ఉన్నారు. నిరసన అక్టోబర్ ౧న మొదలైంది.
- డిమాండ్లు: నిపో నబమ్ చేసినట్లే ఎంపీఎస్సీ ఛైర్మన్ వివేక్ భీమన్వార్ నైతిక బాధ్యతతో రాజీనామా చేయడం; ౭౦,౦౦౦ ఖాళీలను భర్తీ చేయడం; రాజస్థాన్ తరహా విధానం (రూ.౧౦౦కు నాలుగు పరీక్షలు).
- పోలీసు చర్యలు: చట్టవిరుద్ధ సమావేశం, ప్రజా ఇబ్బంది ఆరోపణలపై ౧౫ మంది నిర్వాహకులపై (వీరిలో అక్షయ్ కాంబ్లే ఒకరు) ఎఫ్ఐఆర్లు. అనుమతి కేవలం మూడు రోజులకే తీసుకున్నందున, విద్యార్థులను నిరుత్సాహపరచడానికి ౫౦ అధ్యయన కేంద్రాలకు పోలీసులు టెలిగ్రామ్ నోటీసులు పంపారు (వివేకానంద పాటిల్).
- ౨౦౨౬ లీకులు: మూడు పరీక్షల ప్రశ్నపత్రాలు లీకయ్యాయి: ౫,౭౦౭ గ్రూప్-సి పోస్టులకు (క్లర్కు, ప్యూన్, హోం గార్డ్స్/మహారాష్ట్ర పోలీసుల్లో హవాల్దార్లు) సంబంధించిన రెండు, ౧౦౯ మెడికల్ డ్రగ్ ఇన్స్పెక్టర్ పోస్టులకు (గ్రూప్-బి) సంబంధించిన ఒకటి. గ్రూప్-బి పరీక్షలో లీకు బయటపడేనాటికి మూడు స్థాయిలూ పూర్తయి ఫలితాలు ప్రకటించారు.
- సన్నద్ధత వ్యయం: అమోల్ (౨౪, అకోలా, విదర్భ) ౨౦౨౨లో వచ్చాడు, ముగ్గురితో కలిసి ఒక గదిలో ఉంటున్నాడు. నెలవారీ ఖర్చు రూ.౮,౦౦౦–౯,౦౦౦ నుంచి రూ.౧౧,౦౦౦–౧౨,౦౦౦కు పెరిగింది; మెస్ రుసుము సుమారు రూ.౨,౮౦౦ నుంచి రూ.౩,౨౦౦కు; మొదటి సంవత్సరం కోచింగ్ ఖర్చు రూ.౫౦,౦౦౦ (ఇప్పుడు స్వయం అధ్యయనం). ఒకప్పుడు కూలీగా ఉన్న అతని తండ్రి ౨౦౧౧లో రైల్వేలో శాశ్వత ఉద్యోగి అయ్యాడు, ఇప్పుడు ట్రాక్మన్ (గ్రూప్-డి); అమోల్ ఐదుగురు సంతానంలో చిన్నవాడు, నలుగురు అక్కలకు వివాహాలయ్యాయి.
- రుషికేశ్ ధోడే: ౫వ తరగతిలో ఉండగా తండ్రి మరణించాడు; తల్లి రైతు, లాతూర్లో ౩ ఎకరాలు (సోయాబీన్) ఉన్నాయి. ౨౦౨౨లో రూ.౮౦,౦౦౦ పొదుపుతో వచ్చాడు (రెండేళ్లు సరిపోయింది), ఒక గది-వంటగది ఫ్లాట్ను ఐదుగురు ఇతరులతో పంచుకుంటాడు, ఒక బట్టల దుకాణంలో రాత్రుళ్లు నెలకు రూ.౪,౦౦౦కు పని చేస్తాడు, లైబ్రరీని శుభ్రం చేసినందుకు బదులుగా అక్కడే నిద్రిస్తాడు. కరవు వల్ల సాధారణ పంటలో సుమారు సగం మాత్రమే వస్తుందని అతని అంచనా.
- వైష్ణవి జాదవ్, మరాఠ్వాడా రైతు కుమార్తె, ౨౦౨౪లో వచ్చింది; ఆమె వేదికపై మాట్లాడింది.
- నిర్మాణపరమైన అంశం: డిగ్రీ ఉన్న ఎవరైనా పరీక్ష రాయవచ్చు, కానీ చాలామంది జూనియర్ కళాశాలలో సైన్స్ స్ట్రీమ్ ఖర్చు భరించలేకపోయారు (మహారాష్ట్రలో: ౧౦వ తరగతి → రెండేళ్ల జూనియర్ కళాశాల → డిగ్రీ), అందువల్ల సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయాలు అందుబాటులో లేకుండా పోయాయి. చాలామంది హవాల్దార్ వంటి పోస్టులను అధికారి పోస్టులకు మెట్లుగా భావిస్తారు.
- విస్తృత నిరసన తరంగం (వ్యాసం ప్రకారం): ఫ్రాన్స్ (విఫలమవుతున్న పాఠశాల వ్యవస్థలు), అర్జెంటీనా (ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాల నిధుల కోతలు), చిలీ (విద్యా బడ్జెట్ కోతలు). భారతదేశంలో, జూన్–జూలైలో పేపర్ లీకులకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన నిరసనలు విద్యా మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామాను డిమాండ్ చేశాయి, అది జరిగింది. మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరప్రదేశ్, రాజస్థాన్లలో పాఠశాల పిల్లలు మెరుగైన పాఠశాలలు కావాలని కోరారు. ఆగస్టులో మహారాష్ట్రలో షెడ్యూల్డ్ తెగల విద్యార్థులు మానవీయమైన వసతిగృహాలు కావాలని డిమాండ్ చేశారు.
- పోలీసుల వాదన (పుణె పోలీస్ కమిషనర్ అమితేష్ కుమార్): విద్యార్థుల సెప్టెంబర్ ౨౪ లేఖలో నాలుగు ప్రధాన డిమాండ్లు ఉన్నాయి. సెప్టెంబర్ ౩౦న ముఖ్యమంత్రితో సమావేశం ఏర్పాటు చేశారు, ఆ తర్వాత అన్ని డిమాండ్లూ నెరవేరాయని ఆయన చెబుతున్నారు. విద్యార్థులు తమ అక్టోబర్ ౨ ఆందోళనను వాయిదా వేస్తున్నట్లు లేఖ ఇచ్చారు. అక్టోబర్ ౧న జనసమూహం ఎస్.ఎం. జోషి వైపు ర్యాలీగా వెళ్లి ఎలాగైనా ఆందోళన ప్రారంభించింది. పోలీసులు దాన్ని చట్టవిరుద్ధంగా ప్రకటించారు. వ్యవహారం హైకోర్టుకు చేరింది, అక్కడ విద్యార్థుల న్యాయవాది ప్రత్యామ్నాయ వేదికను కోరతామని చెప్పినట్లు తెలిసింది. ఎస్.ఎం. జోషి దరఖాస్తును పోలీసులు తిరస్కరించి రెండు ప్రత్యామ్నాయాలు సూచించారు. ఒక వారం తర్వాత పోలీసులు చట్టాన్ని అమలు చేయక తప్పలేదు. కొందరు విద్యార్థులను రెచ్చగొడుతున్నారని ఆయన ఆరోపించారు.
- రాజకీయ స్పందనలు: అభిజీత్ దిపకే (కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ) నిరసనకు మద్దతు ఇస్తున్నారు. ముఖ్యమంత్రి "చెవిటివాడిలా నటిస్తున్నారు" అని సంజయ్ రౌత్ (శివసేన (యూబీటీ)) అంటూ, ప్రభుత్వం నిరసనకారులను విభజిస్తోందని ఆరోపించి, ఇది మహారాష్ట్ర అంతటా వ్యాపించవచ్చని హెచ్చరించారు. మొదట మూడు వర్గాలు ఉండగా, ఇప్పుడు క్షేత్రస్థాయిలో ప్రధానంగా ఒక్కటే ఉంది.
- ప్రభుత్వ స్పందన: ఎంపీఎస్సీ మాజీ, ప్రస్తుత ఛైర్పర్సన్లు, సభ్యుల నడవడికను పరిశీలించడానికి విశ్రాంత హైకోర్టు న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలో కమిటీని ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడణవీస్ గవర్నర్ జిష్ణు దేవ్ వర్మకు ప్రతిపాదించారు.
- రోహిత్ పవార్ (ఎన్సీపీ-ఎస్పీ ఎమ్మెల్యే) ఆరోపణలు: భీమన్వార్ ఫడణవీస్కు కళాశాల స్నేహితుడని, ఆయన సిఫారసుతో నేరుగా ఐఏఎస్కు పదోన్నతి పొందారని (ఆరోపిత ప్రయోజనాల సంఘర్షణ). రవాణా కమిషనర్గా ఉన్నప్పుడు భీమన్వార్పై సుమారు రూ.౨,౨౦౦ కోట్ల అవినీతి ఆరోపణలు ఉన్నాయని కూడా ఆయన ఆరోపించారు. దర్యాప్తు జరుగుతున్నంతకాలం ఆ వ్యక్తిని పదవిలో ఉంచకూడదని ఆయన కోరారు. ఇవి వ్యాసంలో నివేదించిన ఆరోపణలు మాత్రమే; ఏ నిర్ధారణా ఉదహరించలేదు.
- ప్రతికూల/"లేని" ఆధారాలు: మహిళా నిరసనకారులు ఫొటో తీయడానికి, వారి మాటలు ఉటంకించడానికి నిరాకరించారు (కుటుంబాలకు తెలియదు; తర్వాత ఇంటర్వ్యూ ప్యానెల్లోని అధికారి గుర్తుపడతారనే భయం). ప్రతి లీకు తర్వాత పరీక్షల క్యాలెండర్ మారడం కోపానికి కారణమని వర్ణించారు, ఎందుకంటే దానివల్ల అద్దె, మెస్ కోసం అదనపు డబ్బు అవసరమవుతుంది. విద్యార్థులు పంచుకున్న మాట: ప్రభుత్వ ఉద్యోగం జీతం ఎంతైనా క్రమమైన ఆదాయాన్ని ఇస్తుంది, పైగా గ్రామంలో సామాజిక హోదాను పెంచుతుంది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
రాష్ట్ర సర్వీసులకు నియామకాలను స్వతంత్ర రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థకు అప్పగించడం వల్ల ఎంపిక ప్రతిభ ఆధారంగా ఉండి, కార్యనిర్వాహక వర్గం ప్రభావానికి లోనుకాకుండా ఉంటుంది. దాని విశ్వసనీయత రెండు అంశాలపై ఆధారపడుతుంది: పరీక్షల సమగ్రత, అలాగే ఛైర్మన్, సభ్యులకు పదవీ భద్రత, స్వతంత్రత. తొలగింపును రాజ్యాంగం ఉద్దేశపూర్వకంగానే కష్టతరం చేసింది (అధికరణ ౩౧౭: దుష్ప్రవర్తనకు, సుప్రీంకోర్టు విచారణ తర్వాత, రాష్ట్రపతి మాత్రమే). అందువల్ల "నైతిక రాజీనామా" కోసం వీధుల్లో వినిపించే డిమాండ్, అధికారిక జవాబుదారీ మార్గంతో పొసగదు. రాజ్యాంగ రూపకల్పనకు, ప్రజా విశ్వాసానికి మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని ఈ ఉదంతం పరీక్షకు పెడుతుంది. పరీక్షల అక్రమాలు, గ్రామీణ, కరవు పీడిత కుటుంబాల నుంచి వచ్చిన అభ్యర్థులకు జీవనోపాధి సమస్యగా ఎలా మారతాయో కూడా ఇది చూపుతుంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థలు (పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లు, అధికరణలు ౩౧౫–౩౨౩); జీఎస్౨ – పాలన: పారదర్శకత & జవాబుదారీతనం, సివిల్ సర్వీసుల నియామకాల పాత్ర; జీఎస్౨ – సామాజిక న్యాయం: యువత, విద్య/ఉపాధి అంశాలు; జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: నిరుద్యోగం.
నేపథ్యం
మహారాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ (రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్)
అదనపు నేపథ్యం
- కేంద్ర చట్టం – రాష్ట్ర పరీక్షలు: పబ్లిక్ ఎగ్జామినేషన్స్ చట్టం పరిధిలో కేంద్ర సంస్థలే ఉన్నాయి (౨ఎ చూడండి). ఎంపీఎస్సీ నిరసన రాష్ట్ర పరిధిలోనిది, ఆ కేంద్ర పరిధికి వెలుపల ఉంది.
- ౨౦౨౬లో కేంద్ర చట్టం బలోపేతం: పబ్లిక్ ఎగ్జామినేషన్స్ (అన్ఫెయిర్ మీన్స్ నివారణ) సవరణ బిల్లు, ౨౦౨౬ అన్ఫెయిర్ మీన్స్ ఉపయోగించేవారికి శిక్షాకాలాన్ని మూడు–ఐదేళ్ల నుంచి ఐదు–పదేళ్లకు, గరిష్ఠ జరిమానాను రూ.౧౦ లక్షల నుంచి రూ.౫౦ లక్షలకు పెంచుతుంది. వ్యవస్థీకృత పరీక్షా నేరాలకు శిక్షాకాలాన్ని ఏడు నుంచి పదేళ్లకు, గరిష్ఠ జరిమానాను రూ.౧౦ కోట్లకు పెంచుతుంది. ప్రత్యేక ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులు, రెండు నెలల్లో దర్యాప్తు, ఛార్జ్షీట్ తర్వాత మూడు నెలల్లో విచారణ కోసం ఇది నిబంధనలు చేస్తుంది. దర్యాప్తు కోసం ప్రత్యేక కార్యదళాన్ని (స్పెషల్ టాస్క్ ఫోర్స్) ఏర్పాటు చేసే అధికారాన్ని కూడా ప్రభుత్వానికి ఇస్తుంది. ఈ బిల్లును లోక్సభ ౨౦౨౬ జూలై ౨౯న, రాజ్యసభ ౨౦౨౬ జూలై ౩౦న మూజువాణి ఓటుతో ఆమోదించాయని, దీనికి రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించిందని పీఐబీ నివేదించింది. లోక్సభ చర్చలో, ౨౦౨౪ చట్టం కింద ౫౨ ఎఫ్ఐఆర్లు నమోదయ్యాయని మంత్రి చెప్పారు.
- విస్తృత ౨౦౨౬ నేపథ్యం: నీట్-యూజీ ౨౦౨౬ పేపర్ లీక్ వివాదం వల్ల సుమారు ౨౨.౭౯ లక్షల మంది అభ్యర్థులపై ప్రభావం చూపే మళ్లీ పరీక్షకు దారితీసింది. జేపీఎస్సీ/జేఎస్ఎస్సీ నియామక పరీక్షల్లో ఆరోపిత పేపర్ లీకులపై జార్ఖండ్ అభ్యర్థులు జూలై ౨౯ నుంచి రాంచీలో నిరవధిక బైఠాయింపు చేపట్టారు; రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తర్వాత ౨౦౨౬ ఆగస్టులో జేఎస్ఎస్సీ-సీజీఎల్ పరీక్షను రద్దు చేసింది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- సంస్థాగత విశ్వసనీయత, స్వతంత్రత: ఛైర్మన్ రాజీనామా ప్రధాన డిమాండ్. సుప్రీంకోర్టు విచారణ తర్వాత రాష్ట్రపతి ద్వారా మాత్రమే తొలగింపు ఉండేలా రాజ్యాంగం పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ సభ్యులను రక్షిస్తుంది (అధికరణ ౩౧౭). ముఖ్యమంత్రి ప్రతిపాదించిన విశ్రాంత హైకోర్టు న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలోని కమిటీ రాజ్యాంగేతర వాస్తవ నిర్ధారణ చర్య; అది స్వయంగా ఏ సభ్యుడినీ తొలగించలేదు. ఛైర్మన్కు, ముఖ్యమంత్రికి మధ్య వ్యక్తిగత సంబంధం ఉందన్న ప్రతిపక్ష ఆరోపణలు పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ల వెనుక ఉన్న స్వతంత్రత హేతువును తాకుతాయి.
- పరీక్షల సమగ్రతలో లోపం: ౨౦౨౬లోనే మూడు లీకులు, వాటిలో ఒకటి గ్రూప్-బి పరీక్ష మూడు దశలూ పూర్తయి ఫలితాలు ప్రకటించాక బయటపడటం, మొత్తం భద్రతా వ్యవస్థ విఫలమైందని చూపిస్తాయి. కేంద్రం ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులు, ప్రత్యేక కార్యదళంతో తన చట్టాన్ని కఠినతరం చేస్తుండగా, రాష్ట్ర పరిధిలోని నియామకాలు కేంద్ర ౨౦౨౪ చట్టం పరిధికి వెలుపల ఉన్నాయి (౨బి చూడండి).
- ఆకాంక్షల ఆర్థికశాస్త్రం: ప్రతి లీకు క్యాలెండర్ను మార్చి అద్దె, మెస్ ఖర్చులను పెంచుతుంది (నెలకు రూ.౮–౯ వేల నుంచి రూ.౧౧–౧౨ వేలకు). పొదుపు ఖర్చయిపోతుంది (రూ.౮౦,౦౦౦ రెండేళ్లు సరిపోయింది). కరవుతో వ్యవసాయ ఆదాయాలు దెబ్బతిన్న కుటుంబాలు భారాన్ని మోస్తాయి, కాబట్టి లీకులు పేద, గ్రామీణ అభ్యర్థులపై తిరోగమన వ్యయంగా పనిచేస్తాయి. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలకు క్రమమైన ఆదాయం, హోదా కోసం విలువ ఇస్తారు, ఇది ప్రైవేటు రంగ, గ్రామీణ ఉపాధి నాణ్యతలో విస్తృత బలహీనతను సూచిస్తుంది.
- ఖాళీలు, ప్రక్రియ రూపకల్పన: ౭౦,౦౦౦ ఖాళీల భర్తీ, రాజస్థాన్ తరహా నాలుగు పరీక్షలకు రూ.౧౦౦ నమూనాను అనుసరించాలనే డిమాండ్ రుసుములు, పరీక్షల ఏకీకరణ, ఖాళీలను సకాలంలో భర్తీ చేయడంలో సంస్కరణలను సూచిస్తుంది.
- నిరసన హక్కు – శాంతిభద్రతలు: ౧౫ మంది నిర్వాహకులపై ఎఫ్ఐఆర్లు, అధ్యయన కేంద్రాలకు పోలీసు నోటీసులు, డిమాండ్లు "పూర్తిగా నెరవేరాయి" అన్న కమిషనర్ వాదన, ఒకవైపు న్యాయబద్ధమైన నిరసన (అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ)/(బి), సహేతుక పరిమితులకు లోబడి), మరోవైపు ట్రాఫిక్, శాంతిభద్రతల ఆందోళనల మధ్య వివాదాన్ని చూపుతాయి. భవిష్యత్ ఇంటర్వ్యూ ప్యానెల్ గుర్తుపడుతుందనే భయం నమ్మకలేమిని, అసమ్మతిపై నిరోధక ప్రభావాన్ని సూచిస్తుంది.
- రాజకీయీకరణ: ప్రతిపక్ష నేతలు చేరారు; కమిషనర్ రెచ్చగొట్టడం ఉందని ఆరోపిస్తున్నారు; వర్గాలు ఒక్కటిగా తగ్గాయి. ముందుకు వెళ్లే మార్గానికి విద్యార్థి ప్రతినిధులతో చర్చలు, కాలపరిమితితో కూడిన విచారణ, పరీక్షల క్యాలెండర్పై పారదర్శకత అవసరం.
- తులనాత్మక కోణం: పేపర్ లీకు తర్వాత ౨౦౨౨లో అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో జరిగిన రాజీనామా ఉదాహరణగా ఉదహరించారు; ఫ్రాన్స్, అర్జెంటీనా, చిలీల్లో విద్యార్థుల నిరసనలు విద్యా వ్యవస్థ వైఫల్యంపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా యువతలో ఆగ్రహాన్ని చూపుతాయి.
- ముందుకు వెళ్లే మార్గం: స్వతంత్రమైన, కాలపరిమితితో కూడిన విచారణ; డిజిటల్/భౌతిక పరీక్షా భద్రతా ప్రోటోకాల్స్; ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులతో కూడిన లీకు వ్యతిరేక చట్టాన్ని రాష్ట్ర స్థాయిలో అమలు చేయడం; స్థిరమైన వార్షిక పరీక్షల క్యాలెండర్; ఖాళీల భర్తీ; పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఛైర్మన్ల నియామకానికి పారదర్శక ప్రమాణాలు (రాజ్యాంగం ఎలాంటి అర్హతనూ నిర్దేశించలేదు).
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "నియామక పరీక్షల్లో పునరావృతమవుతున్న పేపర్ లీకులు రాజ్యాంగబద్ధ నియామక సంస్థలపై నమ్మకాన్ని దెబ్బతీశాయి. రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లకు ఉన్న రాజ్యాంగపరమైన రక్షణలను పరిశీలించి, ప్రభుత్వ నియామకాల సమగ్రతను పునరుద్ధరించడానికి సంస్థాగత, చట్టపరమైన సంస్కరణలను సూచించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- యూపీఎస్సీ, రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లు: అధికరణలు ౩౧౫–౩౨౩, నిర్మాణం, తొలగింపు, స్వతంత్రత
- పబ్లిక్ ఎగ్జామినేషన్స్ (అన్ఫెయిర్ మీన్స్ నివారణ) చట్టం, ౨౦౨౪, దాని ౨౦౨౬ సవరణ (పార్లమెంటు ఆమోదం, ౨౦౨౬ జూలై)
- నియామకాలపై (అధికరణ ౩౧౬), సస్పెన్షన్పై (అధికరణ ౩౧౭(౨)) గవర్నర్ అధికారాలు
- నిరసన హక్కు: అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ), (బి), సహేతుక పరిమితులు (అధికరణ ౧౯(౨)/(౩)); చట్టవిరుద్ధ సమావేశం, ప్రజా ఇబ్బందికి సంబంధించిన నిబంధనలు
- యువత నిరుద్యోగం, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల ఆకాంక్ష, గ్రామీణ సంక్షోభం (మరాఠ్వాడా/విదర్భలో కరవు)
అంశాలు: GS2రాజనీతి
10 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో