మూలం: ది హిందూ, 30 సెప్టెంబర్, 2026
సారాంశం
- సంపాదకీయం ౨౦౨౬లో జరిగిన మూడు పరిణామాలను ఒకే ధోరణిగా చదువుతుంది. ఆగస్టులో సుప్రీంకోర్టు డాక్సింగ్, డీప్ఫేక్లపై దాఖలైన ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యాన్ని పరిష్కరించి, కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖలు పరిహార చర్యలు తీసుకోవాలని కోరింది. జులైలో రాజ్యసభ సభ్యుడు ఎ.ఎ. రహీం, కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (సీజేపీ) నిరసనల సమయంలో ఢిల్లీ పోలీసులు ముఖ గుర్తింపు, బయోమెట్రిక్ నిఘాను ఉపయోగించడాన్ని సవాలు చేస్తూ కోర్టును ఆశ్రయించారు. మేలో ఎన్నికల సంఘం చేపట్టిన ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణను (ఎస్ఐఆర్) కోర్టు సమర్థించింది.
- ప్రభుత్వ కెమెరాలు, ప్రైవేట్ విక్రేతలు, ఆన్లైన్ డాక్సింగ్ నెట్వర్క్లు, జాబితా సవరణ ప్రక్రియలు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నాయని, భారత గోప్యతా చట్టం ఈ గొలుసులో ఒక్క లంకెను మాత్రమే పరిష్కరిస్తోందని రచయిత్రి వాదిస్తారు. నిఘాను ఒకే గుర్తించదగిన వ్యక్తి చేసే ప్రత్యేక చర్యగా కాకుండా, రాష్ట్రాలు, కంపెనీలు, విదేశీ విక్రేతల మధ్య విస్తరించిన వ్యాప్త చర్యగా పరిగణించాలని ఆమె కోరుతారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- గోప్యత హక్కు: అధికరణ ౨౧, మూడో భాగం. పుట్టస్వామి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (౨౦౧౭) తీర్పును తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం ఇచ్చింది; ఇది ఎం.పి. శర్మ తీర్పును, ఖరక్ సింగ్ తీర్పును (పాక్షికంగా) రద్దు చేసింది.
- గోప్యతపై రాజ్యం చేసే ఏ చొరబాటుకైనా మూడు పరీక్షలు: చట్టబద్ధత, రాజ్యానికి న్యాయమైన లక్ష్యం, అనుపాతికత.
- డీపీడీపీ చట్టం, ౨౦౨౩: రాజ్య భద్రత, శాంతిభద్రతల వంటి కారణాలపై ఏ రాజ్య సంస్థకైనా నోటిఫికేషన్ ద్వారా కేంద్రం మినహాయింపు ఇవ్వవచ్చు (సెక్షన్ ౧౭).
- ఎన్నికల సంఘం ఎస్ఐఆర్ అధికరణ ౩౨౪, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦లోని సెక్షన్ ౨౧(౩)పై ఆధారపడి ఉంది. సెక్షన్ ౧౬ పౌరులు కానివారిని నమోదు నుంచి నిషేధిస్తుంది; అధికరణ ౩౨౬ ౧౮ ఏళ్లు, ఆపై వయసున్న పౌరులకు వయోజన ఓటు హక్కును ఇస్తుంది.
- ఎన్నికల సంఘం పౌరసత్వాన్ని ఓటర్ల జాబితా పరిమిత ప్రయోజనం కోసం మాత్రమే పరిశీలించవచ్చు. పౌరసత్వాన్ని అదే నిర్ణయించలేదు.
- పెగాసస్ ఇజ్రాయెల్కు చెందిన ఎన్ఎస్ఓ గ్రూప్ తయారుచేసిన స్పైవేర్. సుప్రీంకోర్టు నియమించిన సాంకేతిక కమిటీకి జస్టిస్ ఆర్.వి. రవీంద్రన్ (విశ్రాంత) పర్యవేక్షణ వహించారు.
- పీయూసీఎల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (౧౯౯౭): చట్టబద్ధ అధికారం, విధానపరమైన రక్షణలతో మాత్రమే ఫోన్ ట్యాపింగ్ అనుమతించబడుతుంది.
- సమాచార సాంకేతిక చట్టం, ౨౦౦౦; భారతీయ టెలిగ్రాఫ్ చట్టం, ౧౮౮౫ అనేవి స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ లేని పాత నిఘా చట్టాలు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- బీహార్ ఎస్ఐఆర్ దాదాపు ౭.౮౯ కోట్ల మంది ఓటర్లతో మొదలై, ౭.౪౨ కోట్ల తుది జాబితాతో ముగిసింది; నికరంగా సుమారు ౦.౪౭ కోట్ల తగ్గుదల.
- జంతర్ మంతర్ వద్ద ఢిల్లీ పోలీసులు ముఖ గుర్తింపు, కృత్రిమ మేధ ఆధారిత స్మార్ట్ గ్లాసెస్, డ్రోన్లు, సంచార కమాండ్ వాహనం ఉపయోగించారని రహీం పిటిషన్ ఆరోపిస్తోంది. ఆ డేటాను రెండు ప్రైవేట్ సంస్థలు నిల్వ చేస్తున్నాయని కూడా ఆరోపిస్తోంది.
- సీజేపీ నిరసనల్లో పాల్గొన్న మహిళలపై తర్వాత డాక్సింగ్ జరిగింది; వారి వ్యక్తిగత వివరాలను అత్యాచార, హత్య బెదిరింపులతో పాటు ప్రచురించారని నివేదికలున్నాయి.
- జర్నలిస్టులు, కార్యకర్తలు, ఇతరులపై పెగాసస్ వాడారని ఆరోపణలు ఉన్నాయి:
- ౨౦౨౨లో కోర్టు నియమించిన నిపుణుల కమిటీ, పరిశీలించిన కొన్ని ఫోన్లలో మాల్వేర్ ఉందని నివేదించింది, కానీ అది పెగాసస్ అని ఖచ్చితంగా చెప్పలేకపోయింది.
- కేంద్ర ప్రభుత్వం సహకరించలేదని అది పేర్కొంది.
- ౨౦౨౫లో నివేదికలోని కొన్ని భాగాలను బహిరంగపరచబోమని సుప్రీంకోర్టు సూచించింది.
- వ్యక్తులను గుర్తించాలన్న రాజ్యం ఆసక్తి ఆధార్ కంటే ౧౫౦ ఏళ్లకు పైగా ముందే ఉందని వ్యాసం పేర్కొంది.
- చారిత్రకం: ౧౮౫౮లో బ్రిటిష్ మేజిస్ట్రేట్ విలియం హెర్షెల్ ఒప్పందాలపై చేతి ముద్రలు తీసుకోవడం మొదలుపెట్టాడు. ఈ పద్ధతిని తర్వాత బెంగాల్లో వేలిముద్రల వర్గీకరణ వ్యవస్థగా అభివృద్ధి చేశారు.
- మార్చి ౨౦౨౦లో ఉత్తరప్రదేశ్ పాలనా యంత్రాంగం లక్నోలో పౌరసత్వ (సవరణ) చట్టం (సీఏఏ) నిరసనకారుల ఫొటోలు, చిరునామాలతో హోర్డింగులు పెట్టింది. ఆ ప్రదర్శనను "గోప్యతలో అనుచితమైన జోక్యం" అని పేర్కొంటూ వాటిని తొలగించాలని అలహాబాద్ హైకోర్టు ఆదేశించింది.
- మూడు అంశాల కాలక్రమం: మే ౨౦౨౬ (ఎస్ఐఆర్కు సమర్థన), జులై ౨౦౨౬ (రహీం పిటిషన్), ఆగస్టు ౨౦౨౬ (డాక్సింగ్/డీప్ఫేక్ల ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం పరిష్కారం).
- మూడు ప్రశ్నలకు భారతదేశంలో స్పష్టమైన సమాధానాలు లేవని వ్యాసం చెబుతోంది:
- ఒక నిరసనకారిని కెమెరా గుర్తించి, అజ్ఞాత ఖాతాలు డాక్స్ చేసి, ఆపై ఇంటి వద్ద బెదిరిస్తే బాధ్యత ఎవరిది?
- ఒకరు ఓటు వేయగలరా లేదా అన్నది ఓటర్ల జాబితా నిర్ణయం ద్వారా తేలినప్పుడు గోప్యత పరిస్థితి ఏమిటి?
- పోలీసులు సేకరించిన డేటాను ప్రైవేట్ కంపెనీ నిల్వ చేసినప్పుడు ఏ రక్షణ వర్తిస్తుంది?
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
గోప్యత అధికరణ ౨౧ కింద ప్రాథమిక హక్కు. ౨౦౧౭ నాటి పుట్టస్వామి తీర్పు ప్రకారం రాజ్యం చేసే ఏ చొరబాటైనా మూడు పరీక్షలకు నిలవాలి: చట్టబద్ధత, న్యాయమైన లక్ష్యం, అనుపాతికత. వ్యాసం చెప్పే ముఖ్యాంశం సిద్ధాంతానికి, ఆచరణకు మధ్య ఉన్న అంతరం. రాజ్యాంగ పరీక్ష రాజ్యం చేసే చర్య చుట్టూ రూపొందింది. కానీ నేటి హానులు ప్రైవేట్ విక్రేతల ద్వారా, అజ్ఞాత ఆన్లైన్ వ్యక్తుల ద్వారా, అర్హతలను నిర్ణయించడానికి గుర్తింపు డేటాను వాడే పరిపాలనా ప్రక్రియల (ఓటర్ల జాబితా సవరణ వంటివి) ద్వారా సాగుతున్నాయి. చట్టపరంగా చూస్తే, డీపీడీపీ చట్టం రాజ్య సంస్థలకు మినహాయింపు ఇవ్వడానికి కేంద్రానికి అనుమతిస్తుంది. పెగాసస్పై కోర్టు నియమించిన స్వతంత్ర కమిటీ కేంద్రం సహకరించలేదని పేర్కొంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: ప్రాథమిక హక్కులు (అధికరణ ౨౧, గోప్యత హక్కు); చట్టబద్ధ సంస్థలు & ఎన్నికల సంఘం; పార్లమెంటు చేసిన చట్టాలు, వాటిలోని మినహాయింపులు | జీఎస్౩ – సైన్స్ & టెక్నాలజీ: సమాచార సాంకేతికత/సైబర్ భద్రత, డేటా పరిరక్షణ | ప్రిలిమ్స్ – రాజ్యవ్యవస్థ (రాజ్యాంగం, హక్కులు, ఎన్నికలు)
నేపథ్యం
గోప్యత హక్కు — *కె.ఎస్. పుట్టస్వామి (విశ్రాంత) వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా* (౨౦౧౭)
డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ (డీపీడీపీ) చట్టం, ౨౦౨౩
ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్)
పెగాసస్, సుప్రీంకోర్టు సాంకేతిక కమిటీ
అదనపు నేపథ్యం
- ఎస్ఐఆర్ తీర్పుపై: విచారణల సమయంలో చేర్చిన రక్షణల వల్ల, ముఖ్యంగా ఆధార్ కార్డును చెల్లుబాటయ్యే పత్రంగా అంగీకరించడం వల్ల, ఈ ప్రక్రియను కోర్టు రాజ్యాంగబద్ధంగా భావించింది. పౌరసత్వ కారణాలతో తొలగించిన వారందరినీ నాలుగు వారాల్లో సమర్థ అధికారికి పంపాలని ఎన్నికల సంఘాన్ని ఆదేశించింది. వారు పౌరులని తేలితే ఓటు హక్కును పునరుద్ధరిస్తారు.
- ఎస్ఐఆర్ దశలవారీ నిర్వహణపై: ఎస్ఐఆర్ మొదట ౨౦౨౫ శాసనసభ ఎన్నికలకు ముందు బీహార్లో ౨౪ జూన్ ౨౦౨౫న మొదలైంది. ౧ ఆగస్టు ౨౦౨౫ నాటి ముసాయిదా జాబితాలో మరణించిన, శాశ్వతంగా వలస వెళ్లిన, రెండుసార్లు నమోదైన లేదా ఆచూకీ దొరకని ఓటర్లు దాదాపు ౬౫ లక్షల మంది పేర్లు లేవు.
- బీహార్ జాబితా సంఖ్యలపై: ఎన్నికల సంఘం ౩౦ సెప్టెంబర్ ౨౦౨౫న దాదాపు ౭.౪౨ కోట్ల మంది ఓటర్లతో తుది జాబితాను ప్రచురించింది. ౧ ఆగస్టు ౨౦౨౫ నాటి ముసాయిదా జాబితాలో ౭.౨౪ కోట్ల మంది ఉన్నారు. క్లెయిములు–అభ్యంతరాల దశలో ౨౧.౫౩ లక్షల మంది అర్హులైన ఓటర్లను చేర్చారు, ౩.౬౬ లక్షల మంది అనర్హులను తొలగించారు.
- డీపీడీపీ చట్రంపై: పెండింగ్లో ఉన్న వెంకటేష్ నాయక్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (౨౦౨౬) కేసు, సమాచార హక్కు, వ్యక్తిగత డేటాపై ప్రభుత్వానికి అధిక ప్రాప్యత, నిఘాకు వ్యతిరేకంగా తగిన రక్షణలు లేకపోవడం వంటి కారణాలపై డీపీడీపీ చట్రాన్ని ప్రశ్నిస్తోంది.
- పెగాసస్ కమిటీ ప్రక్రియపై: కమిటీ తుది నివేదికను సీలు వేసిన కవరులో సమర్పించింది. దానిని మళ్లీ సీలు చేసి సుప్రీంకోర్టు సెక్రటరీ జనరల్ అధీనంలో ఉంచారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- రాజ్యచర్య కేంద్రిత సిద్ధాంతం vs వ్యాప్త హాని: పుట్టస్వామి తీర్పు రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా వేసిన కేసులో వచ్చింది, దాని పరీక్ష రాజ్యచర్య చుట్టూ రూపొందింది. కానీ సీజేపీ ఉదంతంలో హాని కెమెరా, ప్రైవేట్ హోస్ట్, అజ్ఞాత ఖాతాలు, ఇంటి బెదిరింపుల ద్వారా ప్రయాణించింది. ఏ ఒక్క వ్యక్తీ బాధ్యుడు కాదు; అధికరణ ౨౧ పరీక్ష ఈ గొలుసులో ఒకే చోట మాత్రమే పనిచేస్తుంది.
- చట్టబద్ధ మినహాయింపులు రాజ్యాంగ హామీని బలహీనపరుస్తాయి: రాజ్య భద్రత, శాంతిభద్రతల కారణాలపై ఏ రాజ్య సంస్థకైనా నోటిఫికేషన్ ద్వారా మినహాయింపు ఇవ్వడానికి డీపీడీపీ చట్టం కేంద్రాన్ని అనుమతిస్తుంది. మినహాయింపు పొందిన సంస్థలు ఎక్కువగా చట్ట బాధ్యతల బయటే ఉంటాయి; ఇది అనుపాతికత అవసరంతో సరిపోదు.
- ప్రైవేట్ విక్రేతలపై ఆధారపడటం: జంతర్ మంతర్ పోలీసు డేటాను రెండు ప్రైవేట్ సంస్థలు నిల్వ చేస్తున్నాయని ఆరోపణ; పెగాసస్ విదేశీ విక్రేత ఉత్పత్తి. కంపెనీల లేదా విదేశీ సరఫరాదారుల వద్ద ఉన్న రాజ్య డేటాకు చట్టంలో స్పష్టమైన రక్షణ లేదు.
- పెగాసస్ తీర్పులో జవాబుదారీతనం లోపం: స్వతంత్ర కమిటీ మాల్వేర్ను గుర్తించింది కానీ అది పెగాసస్ అని నిర్ధారించలేకపోయింది, కేంద్రం సహకరించలేదని పేర్కొంది, తర్వాత దాని నివేదికలోని భాగాలను నిలిపివేశారు. వెల్లడి లేని న్యాయ పర్యవేక్షణ నిఘా ప్రశ్నలను పరిష్కరించకుండా వదిలేస్తుంది.
- గుర్తింపు తనిఖీలు మినహాయింపు ప్రమాదంగా (ఎస్ఐఆర్): ఓటర్ల జాబితా ప్రయోజనాలకు మాత్రమే పౌరసత్వాన్ని పరిశీలించడానికి కోర్టు ఎన్నికల సంఘాన్ని అనుమతించింది. అర్హులైన ఓటర్లు మినహాయింపునకు గురవుతారని విమర్శకులు హెచ్చరించారు; బీహార్ తుది జాబితా ప్రారంభ జాబితా కంటే చిన్నదైంది (౭.౮౯ → ౭.౪౨ కోట్లు). ఇక్కడ డేటా, గుర్తింపు సంబంధిత నిర్ణయం ఓటు హక్కును నిర్ణయిస్తుంది, కాబట్టి గోప్యత, పౌరసత్వం, ఓటు హక్కు కలుస్తున్నాయి.
- శిక్షగా డాక్సింగ్: ౨౦౨౦ లక్నో హోర్డింగులు (వాటిని తొలగించాలని అలహాబాద్ హైకోర్టు ఆదేశించింది), సీజేపీ డాక్సింగ్ ఒకే ప్రేరణ, వేర్వేరు వేగాలు. హోర్డింగుకు ఒక పరిపాలనా యంత్రాంగం అవసరమైంది; నేడు ఒక ఫొటోను గుర్తించి, విస్తరింపజేసి, చిరునామాతో కలపడం గంటల్లో జరుగుతోంది. మహిళా నిరసనకారులు లింగ ఆధారిత బెదిరింపులను ఎదుర్కొంటున్నారు.
- గుర్తింపు ప్రేరణ కొనసాగింపు: హెర్షెల్ ౧౮౫౮ నాటి చేతి ముద్రల నుంచి ఆధార్, ఢిల్లీ కెమెరాలు, ఎస్ఐఆర్ వరకు, రాజ్యం ఎప్పుడూ స్పష్టంగా చదవగలిగే జనాభాను కోరుకుంటూనే ఉంది. కొత్తది స్థాయి, వేగం; కాబట్టి రక్షణలు కూడా కొత్తవి కావాలి.
- ముందుకు మార్గం (పరోక్షంగా సూచించినది): నిఘాను రాష్ట్రాలు, కంపెనీలు, విదేశీ విక్రేతల మధ్య వ్యాపించిన వ్యాప్త చర్యగా పరిగణించాలి. గొలుసులోని ప్రతి లంకెలో బాధ్యతను నిర్ణయించాలి. చట్టబద్ధ మినహాయింపులను అనుపాతికత పరీక్షతో సమన్వయం చేయాలి. రాజ్య నిఘాకు స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ, ప్రైవేట్ సంస్థల వద్ద ఉన్న రాజ్య డేటాకు స్పష్టమైన నియమాలు ఏర్పాటు చేయాలి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "*పుట్టస్వామి* తీర్పులోని గోప్యత రాజ్యాంగ రక్షణ రాజ్యచర్య చుట్టూ రూపొందింది, కానీ గోప్యతకు నేటి ముప్పులు వ్యాప్తమైనవి, అవి రాజ్యం, ప్రైవేట్ సంస్థలు, ఆన్లైన్ నెట్వర్క్ల మధ్య విస్తరించి ఉన్నాయి. దీనిని పరిష్కరించడానికి భారతదేశ చట్ట చట్రం సరిపోతుందా అన్న అంశాన్ని విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- అధికరణ ౨౧, "స్వర్ణ త్రిభుజం" (అధికరణలు ౧౪, ౧౯, ౨౧); అనుపాతికత సిద్ధాంతం
- ఆధార్ తీర్పు (౨౦౧౮), డీపీడీపీ చట్టం, ౨౦౨౩ / డేటా పరిరక్షణ బోర్డు
- సమాచార హక్కు చట్టం vs గోప్యత (సెక్షన్ ౮(౧)(జె)); సమాచార సాంకేతిక చట్టం, ౨౦౦౦ (సెక్షన్ ౬౯), టెలిగ్రాఫ్ చట్టం నిఘా నియమాలు
- ఎన్నికల సంఘం (అధికరణ ౩౨౪), ఓటర్ల జాబితా సవరణ, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ (సెక్షన్లు ౧౬, ౧౯, ౨౧), అధికరణ ౩౨౬
- డీప్ఫేక్లు, సైబర్ భద్రత, మధ్యవర్తుల బాధ్యత
అంశాలు: GS2రాజనీతి
30 సెప్టెంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో