మూలం: ది హిందూ, 30 సెప్టెంబర్, 2026
సారాంశం
- సెప్టెంబర్ ౨౮న జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. దాదాపు ఏడేళ్లుగా కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఉన్న జమ్మూ కాశ్మీర్కు "పూర్తి రాష్ట్ర హోదా"ను పునరుద్ధరించాలని ఆ తీర్మానం కేంద్రాన్ని కోరింది.
- ముఖ్యమంత్రి ఒమర్ అబ్దుల్లా ఈ తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. స్వయంప్రతిపత్తి, ప్రత్యేక హోదాలపై గతంలో శాసనసభ చేసిన తీర్మానాల తర్వాత ఇది వచ్చింది.
- ౯౦ మంది సభ్యుల సభలో ౨౯ మంది బీజేపీ ఎమ్మెల్యేలు మినహా మిగతా అన్ని పార్టీలు దీనిని సమర్థించాయి.
- రాష్ట్రం నుంచి కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా తగ్గించడం అపూర్వమని, ఆరోగ్యకరం కాదని సంపాదకీయం వాదిస్తోంది. ౨౦౨౪లో ప్రశాంతంగా జరిగిన ఎన్నికకు ప్రతిఫలంగా శాసనసభకు అధికారాలు ఇవ్వాలని కేంద్రానికి సూచిస్తోంది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అధికరణ ౩౭౦ను ౨౦౧౯ ఆగస్టు ౫న రద్దు చేశారు. జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯ కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన జమ్మూ కాశ్మీర్ను (శాసనసభతో), కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన లద్దాఖ్ను (శాసనసభ లేకుండా) సృష్టించింది.
- కొత్త రాష్ట్రాలను ఏర్పరిచే, ఉన్న రాష్ట్రాల సరిహద్దులను లేదా పేర్లను మార్చే అధికారాన్ని అధికరణ ౩ పార్లమెంటుకు ఇస్తుంది.
- కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల శాసనసభలు: పుదుచ్చేరికి అధికరణ ౨౩౯ఎ, ఢిల్లీకి అధికరణ ౨౩౯ఏఏ (౬౯వ సవరణ) కింద ఉన్నాయి. జమ్మూ కాశ్మీర్ కేంద్రపాలిత నమూనాను అధికరణ ౨౩౯ఎతో పోల్చారు. ఢిల్లీకి చెందిన అధికరణ ౨౩౯ఏఏలో శాసనసభ అధికారాలపై ప్రత్యేక పరిమితులు ఉన్నాయి.
- కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో గవర్నర్ కాకుండా లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ ఉంటారు.
- రాజ్యాంగ ధర్మాసనం తీర్పు పేరు ఇన్ రీ: రాజ్యాంగంలోని అధికరణ ౩౭౦ (౨౦౨౩).
గణాంకాలు, వివరాలు
- శాసనసభ తీర్మానం సెప్టెంబర్ ౨౮న ఆమోదం పొందింది. కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వయసు దాదాపు ఏడేళ్లు. ప్రత్యేక హోదా దాదాపు ౭౦ ఏళ్లు కొనసాగింది.
- సభలో ౯౦ మంది సభ్యులు ఉన్నారు. ౨౯ మంది బీజేపీ శాసనసభ్యులు తీర్మానాన్ని సమర్థించలేదు. పాలక కూటమి పార్టీలు, కాంగ్రెస్, సీపీఐ(ఎం), స్వతంత్రులు దీనికి మద్దతు ఇచ్చారు. ప్రతిపక్షాలైన పీడీపీ, జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ కాన్ఫరెన్స్, ఆప్, అవామీ ఇత్తెహాద్ పార్టీ కూడా మద్దతు ఇచ్చాయి.
- గతంలో చేసిన తీర్మానాలు: ౨౦౦౦ జూన్ ౨౬న ఎక్కువ స్వయంప్రతిపత్తి తీర్మానం, ౨౦౨౪ నవంబర్ ౬న ప్రత్యేక హోదా తీర్మానం.
- రెండేళ్ల క్రితం ఎన్నికల్లో గెలిచినప్పటి నుంచి రాష్ట్ర హోదా కోసం శ్రీ అబ్దుల్లా చేసిన అరుదైన ప్రయత్నం ఇదని సంపాదకీయం పేర్కొంది.
- కేంద్రం చెప్పిన మూడు దశల మార్గం: డీలిమిటేషన్, ఎన్నిక, రాష్ట్ర హోదా. రాష్ట్ర హోదాను "వీలైనంత త్వరగా" పునరుద్ధరించాలని సుప్రీంకోర్టు కోరింది. పార్లమెంటులో, బయట కూడా "తగిన సమయంలో" ఇస్తామని ప్రధానమంత్రి వాగ్దానం చేశారు.
- ౨౦౨౪ ఎన్నిక: ౬౩.౮౮% పోలింగ్ జరిగింది. ఇది మూడు దశాబ్దాల్లోనే అత్యంత ప్రశాంతమైన ఎన్నిక అని, "ఒక్క తూటా కూడా పేలలేదు" అని సంపాదకీయం అంటోంది. ఆ ప్రాంతం మూడు దశాబ్దాల పాటు ఉగ్రవాద హింసను చవిచూసింది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
రాష్ట్రం అనేది సమాఖ్యలోని ఒక భాగస్వామ్య యూనిట్. దానికి రాజ్యాంగం హామీ ఇచ్చిన సొంత శాసనవ్యవస్థ, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ ఉంటాయి (భాగం ౬). కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని భాగం ౮ (అధికరణ ౨౩౯) కింద పరిపాలిస్తారు. అధికరణ ౩ ప్రకారం కొత్త రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేయడానికి, ఉన్న రాష్ట్రాలను మార్చడానికి లేదా విలీనం చేయడానికి పార్లమెంటుకు అధికారం ఉంది. ఒక రాష్ట్రాన్ని శాశ్వతంగా కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా మార్చే అధికారం పార్లమెంటుకు ఉందా అన్నది లోతైన సమాఖ్య ప్రశ్న. ఈ ప్రశ్నపై సుప్రీంకోర్టు ౨౦౨౩లో తుది నిర్ణయం ఇవ్వలేదు. "డీలిమిటేషన్ → ఎన్నిక → రాష్ట్ర హోదా" అనే కేంద్రం సొంత క్రమమే ఈ జాప్యాన్ని కొలిచే దారిమ్యాప్.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: రాజ్యాంగంలోని సమాఖ్య లక్షణాలు; రాష్ట్రాలను పునర్వ్యవస్థీకరించే పార్లమెంటు అధికారం (అధికరణ ౩); కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు; న్యాయస్థాన ఆదేశాలు – కార్యనిర్వాహక వర్గ హామీలు.
నేపథ్యం
జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯
ఇన్ రీ: రాజ్యాంగంలోని అధికరణ ౩౭౦ (సుప్రీంకోర్టు, ౨౦౨౩ డిసెంబర్)
మెయిన్స్ కోణాలు
- సమాఖ్య, ప్రజాస్వామ్య లోపం: పూర్తి రాష్ట్రాన్ని కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా తగ్గించడం అపూర్వమని సంపాదకీయం పేర్కొంది. కేంద్రపాలిత చట్రంలో (లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్తో, ప్రజాశాంతి, పోలీసులపై అధికారం లేకుండా) పనిచేసే ఎన్నికైన శాసనసభ ఓటర్లకు పూర్తిగా జవాబుదారీగా ఉండలేదు.
- పరస్పర ప్రతిస్పందన వాదన: ౨౦౨౪లో ఓటర్లు బహిష్కరణ రాజకీయాలను తిరస్కరించారు. ౬౩.౮౮% పోలింగ్ జరిగింది, హింస లేని ఎన్నిక సాగింది. తాము ఓటు వేసి ఎన్నుకున్న శాసనసభకు అధికారాలు ఇచ్చి కేంద్రం ప్రతిస్పందించాలని సంపాదకీయం అంటోంది.
- నెరవేరని హామీల పరంపర: కేంద్రం సొంత మూడు దశల దారిమ్యాప్, సుప్రీంకోర్టు "వీలైనంత త్వరగా" అన్న మాట, ప్రధానమంత్రి "తగిన సమయంలో" అన్న వాగ్దానం అన్నీ పునరుద్ధరణ వైపే చూపుతున్నాయి. నిరీక్షణ చాలా సుదీర్ఘమైందని, కోర్టు ఆదేశాన్ని ఆలస్యం లేకుండా గౌరవించాలని సంపాదకీయం చెబుతోంది.
- భద్రతా షరతు విమర్శ: రాష్ట్ర హోదాను ఉగ్రవాద నిర్మూలనకు ముడిపెట్టడం వల్ల పాకిస్తాన్కు, ఆ దేశం ప్రోత్సహించే ఉగ్రవాదానికి భారత రాజ్యాంగ నిర్ణయంలో పాత్ర దక్కుతుందన్న శ్రీ అబ్దుల్లా అభిప్రాయాన్ని సంపాదకీయం సమర్థిస్తోంది.
- శాసనసభ – వీధులు: అధికారాలున్న సభే కేంద్రంతో చర్చలకు వేదిక కావాలి. అప్పుడు జమ్మూ కాశ్మీర్ సమాఖ్య, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియకు దూరంగా జరగదు.
- పార్టీలకు అతీతమైన ఏకాభిప్రాయం: పాలక, ప్రతిపక్ష పార్టీల నుంచి, ప్రాంతీయ ప్రత్యర్థుల నుంచి కూడా మద్దతు వచ్చింది. బీజేపీకి చెందిన ౨౯ మంది ఎమ్మెల్యేలు మాత్రమే మద్దతు ఇవ్వలేదు. ఈ డిమాండ్ ఏ ఒక్క పార్టీ ఎజెండా కాదని ఇది చూపుతోంది.
- పరిశీలించాల్సిన ప్రతివాదన: ప్రభుత్వ వాదన భద్రత, సాధారణ స్థితిపై ఆధారపడి ఉంది. లద్దాఖ్ ప్రత్యేక కేంద్రపాలిత హోదా వేరే ప్రశ్న. కోర్టు దానిని రాష్ట్ర హోదాతో ముడిపెట్టలేదు.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "జమ్మూ కాశ్మీర్కు రాష్ట్ర హోదా పునరుద్ధరణ అనేది భద్రతా ప్రశ్నే కాకుండా, భారత సమాఖ్య విధానానికి, న్యాయ–కార్యనిర్వాహక జవాబుదారీతనానికి కూడా అగ్నిపరీక్ష. చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- అధికరణ ౩౭౦, అధికరణ ౩౫ఎ, ౨౦౧౯ రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు
- అధికరణలు ౩, ౪: రాష్ట్రాలను పునర్వ్యవస్థీకరించే పార్లమెంటు అధికారం
- అధికరణలు ౨౩౯ఎ, ౨౩౯ఏఏ: ఢిల్లీ/పుదుచ్చేరి శాసనసభలు, లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్–ప్రభుత్వ సంబంధాలు
- అసమ్మిత సమాఖ్య విధానం: అధికరణ ౩౭౧ శ్రేణి, ఐదవ/ఆరవ షెడ్యూళ్లు
- డీలిమిటేషన్ కమిషన్, జమ్మూ కాశ్మీర్లో దాని పాత్ర
అంశాలు: GS2రాజనీతి
30 సెప్టెంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో