BrainParrot

భారత్, బ్రిక్స్ సాధ్యమైన బహుపాక్షికవాదం

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 24 సెప్టెంబర్, 2026

సారాంశం

  • ౧౮వ బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సమావేశం (న్యూఢిల్లీ, ౧౨–౧౩ సెప్టెంబర్ ౨౦౨౬) విజయవంతమైందని సంపాదకీయం వాదిస్తుంది. పశ్చిమాసియా యుద్ధం, సభ్యుల మధ్య వైరుధ్యాలు ఉన్నప్పటికీ ఢిల్లీ ప్రకటనపై ౧౧ సభ్య దేశాల ఏకాభిప్రాయాన్ని భారత్ సాధించింది.
  • బ్రిక్స్ భారత్‌కు వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తికి అవకాశం ఇస్తుందని సంపాదకీయం అంటుంది. పశ్చిమాసియాలో సమతుల్య వైఖరిని భారత్ తిరిగి నెలకొల్పగలదు, చైనాతో చర్చలను కొనసాగించగలదు, అమెరికా–చైనా పోటీలో ముందువరుస దేశంగా మారకుండా ఉండగలదు.
  • బ్రిక్స్‌లోని అంతర్గత విభేదాలు ఏ ఒక్క సభ్య దేశం ఆధిపత్యం చెలాయించకుండా అడ్డుకుంటాయని, బాహ్య అంశాలపై అభిప్రాయ సమన్వయం సమూహాన్ని కలిపి ఉంచుతుందని సంపాదకీయం భావిస్తుంది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: బ్రిక్స్, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి, భారత్–అమెరికా/చైనా/పశ్చిమాసియా

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • బ్రిక్స్: ౨౦౦౬లో అధికారికంగా ఏర్పాటు; తొలి శిఖరాగ్ర సమావేశం ౨౦౦౯లో యెకాటెరిన్‌బర్గ్; ౨౦౧౧లో దక్షిణాఫ్రికా చేరిక; ౧౧ సభ్యులకు విస్తరణ (ఇరాన్, యూఏఈ, ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, ఇండోనేషియా, సౌదీ అరేబియాతో సహా).
  • ఎన్‌డీబీ: ప్రధాన కార్యాలయం షాంఘై; ౨౦౧౪ ఫోర్టలేజా శిఖరాగ్ర సమావేశంలో ఏర్పాటు; ౧౦౦ బిలియన్ డాలర్ల అధీకృత మూలధనం, ౫౦ బిలియన్ డాలర్ల చందా మూలధనం; ఆకస్మిక నిల్వ ఏర్పాటు దానికి అనుబంధ ద్రవ్యత ఏర్పాటు.
  • ౧౮వ బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సమావేశం: న్యూఢిల్లీ, ౧౨–౧౩ సెప్టెంబర్ ౨౦౨౬; భారత్ నాలుగో బ్రిక్స్ అధ్యక్ష బాధ్యత; ఫలితం: న్యూఢిల్లీ ప్రకటన.
  • జీ-౭ వర్సెస్ బ్రిక్స్: జీ-౭ సభ్యులు పాశ్చాత్య క్రమాన్ని, అమెరికా ప్రాధాన్యాన్ని అంగీకరిస్తారు (సంపాదకీయం చేసిన పోలిక); బ్రిక్స్ అంగీకరించదు.
  • ఎస్‌సీఓ బిష్కెక్ తీర్మానం (సెప్టెంబర్) ఇరాన్‌పై దాడులను ఖండించింది.
  • వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి / బహుముఖ మైత్రి ("సబ్‌కే సాథ్" సూత్రీకరణ).

గణాంకాలు, వివరాలు

  • కాలక్రమం: అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ౨౮ ఫిబ్రవరి ౨౦౨౬న ఇరాన్‌పై యుద్ధం ప్రారంభించాయి. అప్పటి నుంచి జరిగిన తొలి బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సమావేశం ఢిల్లీ సమావేశమే. ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ హత్యకు గురయ్యారు.
  • హాజరు: ఇరాన్, రష్యా, చైనా అధ్యక్షులతో సహా పలువురు. భారత్ అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లకు సన్నిహిత వ్యూహాత్మక భాగస్వామి.
  • ఏకాభిప్రాయం: "ప్రకటిత కాని సంఘర్షణ"లో ఉన్న యూఏఈ, ఇరాన్‌తో సహా ౧౧ సభ్యులు.
  • మోదీ పర్యటన: బాంబు దాడులు మొదలవడానికి రెండు రోజుల ముందు ప్రధాని మోదీ ఇజ్రాయెల్‌లో ఉన్నారు. దాడులను గానీ, హత్యను గానీ భారత్ మొదట ఖండించలేదు.
  • పాకిస్థాన్ చర్య: భారత్ పక్కనుంచి చూస్తుండగా అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య మధ్యవర్తిగా పాకిస్థాన్ ముందుకొచ్చింది.
  • భారత్ పునఃస్థాపన: సెప్టెంబర్‌లో ఎస్‌సీఓ బిష్కెక్ తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది, అధ్యక్షుడు మసూద్ పెజెష్కియాన్‌కు ఆతిథ్యమిచ్చింది; మోదీ–పెజెష్కియాన్ చేయి చేయి కలిపిన చిత్రాన్ని వాషింగ్టన్, టెల్ అవీవ్ మరచిపోయే అవకాశం లేదు.
  • అమెరికా ఒత్తిడి: కొన్ని నెలల క్రితం భారత్ "వేర్వేరు సుంకాల" దెబ్బ తింది, యుద్ధం వల్ల ఆర్థికంగా ఎక్కువగా ప్రభావితమైన దేశాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. సెప్టెంబర్ ౧౬న భారత్‌తో సహా దేశాలపై ౧౦౦% వరకు సుంకాలు కోరే రష్యా ఆంక్షల బిల్లును అమెరికా ప్రతినిధుల సభ ఆమోదించింది.
  • చైనా: సరిహద్దు సమస్యలు "ఇంకా రగులుతూనే ఉన్నాయి", అయినా సంబంధాలను పునఃప్రారంభించే వేగం ఉంది. ఉన్నత స్థాయి ద్వైపాక్షిక పర్యటనలు జరగనప్పుడు కూడా భారత్, చైనా సంప్రదింపులు కొనసాగించడానికి బ్రిక్స్ వీలు కల్పిస్తుంది.
  • అభిప్రాయ సమన్వయం: కృత్రిమ మేధ నియంత్రణ, వాణిజ్య, ఆర్థిక నియమాలు, వాతావరణ మార్పు, సరిహద్దు సంఘర్షణలు, బహుపాక్షిక సంస్థల విషయంలో సభ్యుల విధానాలు వేరైనా ఏకపక్షవాదాన్ని వ్యతిరేకించడంలో వారంతా ఏకమయ్యారు.
  • ముందువరుస ఖర్చులకు ఉదాహరణలు: పాకిస్థాన్, యూఏఈ, ఉక్రెయిన్. ఉక్రెయిన్ నాలుగు సంవత్సరాలకు పైగా (నాటో మద్దతున్న) రష్యాతో పోరాడుతోంది, మాస్కోతో నేరుగా మాట్లాడే వేదిక లేదు; దాని అవకాశాలు బ్రస్సెల్స్, వాషింగ్టన్‌లపై ఆధారపడి ఉన్నాయి.
  • ఢిల్లీ సమావేశం పక్కన యూఏఈ–ఇరాన్ ద్వైపాక్షిక సమావేశం: బహుపాక్షిక వేదికల విలువకు గుర్తింపు.
  • వాషింగ్టన్‌తో "చరిత్ర సంకోచం"ను అధిగమించడం గురించి మోదీ చేసిన తొలి ప్రకటన, భారత "వ్యూహాత్మక వాస్తవికత సంకోచాలు"తో పోల్చి చూడవచ్చు.
  • సంపాదకీయ వాదనలు: అమెరికా విధానం ఊహించదగినదే (ఆధిపత్యం), ఇటీవల భారత్‌ను అధీన సంబంధంలోకి లాగడానికి అది "హద్దులు దాటుతోంది". యుద్ధాన్ని సంపాదకీయం "రెచ్చగొట్టని" యుద్ధంగా పేర్కొంటుంది; ఇది రచయితల అభిప్రాయం.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • స్థిర అంశం: భారత విదేశాంగ విధానంలో వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి, అలీనత, బహుముఖ మైత్రి (బహుళ భాగస్వామ్యాలు); ప్రపంచ పాలనా సంస్కరణలో బహుపాక్షిక సమూహాల (బ్రిక్స్, షాంఘై సహకార సంస్థ, క్వాడ్) పాత్ర.
  • ఢిల్లీ శిఖరాగ్ర సమావేశాన్ని భారత "బహుముఖ మైత్రి" ("సబ్‌కే సాథ్" సూత్రీకరణ)కు ఉదాహరణగా సంపాదకీయం చూస్తుంది. ఒక శిబిరాన్ని ఎంచుకోకుండా భారత్ ఏకకాలంలో అనేక భాగస్వామ్యాలను అనుసరిస్తుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత్‌ను ప్రభావితం చేసే ద్వైపాక్షిక/ప్రాంతీయ/ప్రపంచ సమూహాలు, ఒప్పందాలు; అభివృద్ధి చెందిన దేశాల విధానాల ప్రభావం; భారత్–పొరుగు దేశాలు; జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: బహుపాక్షిక అభివృద్ధి ఆర్థిక సహాయం

నేపథ్యం

బ్రిక్స్

న్యూ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ (ఎన్‌డీబీ), బ్రిక్స్ ప్రధాన సంస్థ

షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ)

అదనపు నేపథ్యం

  • "స్థితిస్థాపకత, ఆవిష్కరణ, సహకారం, సుస్థిరత కోసం నిర్మాణం" అనే ఇతివృత్తంతో భారత్ తన నాలుగో అధ్యక్ష బాధ్యతలో ౧౮వ బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. న్యూఢిల్లీ ప్రకటనను ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించడంతో ఇది ముగిసింది.
  • శిఖరాగ్ర సమావేశం భారత్ మండపంలో జరిగింది; ఇది బ్రిక్స్ ౨౦వ వార్షికోత్సవాన్ని సూచించింది.
  • భద్రతా మండలితో సహా ఐక్యరాజ్యసమితిలో మరింత పెద్ద పాత్ర పోషించాలన్న బ్రెజిల్, భారత్‌ల ఆకాంక్షలకు చైనా, రష్యా మద్దతును ప్రకటన నమోదు చేసింది.
  • ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థలో రెండంచెల వివాద పరిష్కార యంత్రాంగాన్ని పునరుద్ధరించాలని పిలుపునిచ్చింది; ఏకపక్ష సుంకాలను, కార్బన్ బోర్డర్ అడ్జస్ట్‌మెంట్ మెకానిజం (సీబీఏఎం) వంటి చర్యలను వ్యతిరేకించింది.
  • పైనుంచి రుద్దే ఒకే కరెన్సీని సృష్టించే బదులు బ్రిక్స్ స్థానిక కరెన్సీలలో చెల్లింపులు, పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించింది.
  • అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాదంపై సమగ్ర ఒప్పందాన్ని (సీసీఐటీ) త్వరగా ఆమోదించాలని పిలుపునిచ్చింది.
  • గిఫ్ట్ సిటీలో బ్రిక్స్ రిస్క్ ల్యాబ్‌ను నిర్వహించాలన్న భారత ప్రతిపాదనకు మద్దతును సభ్యులు గమనించారు.
  • సమూహాన్ని సైద్ధాంతికంగా పశ్చిమ వ్యతిరేక కూటమిగా మార్చడానికి సభ్యులు సిద్ధపడలేదు.
  • ట్రొయికా ద్వారా బ్రిక్స్ అమలు యంత్రాంగాన్ని ప్రకటన ప్రతిపాదించింది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి: అమెరికా–చైనా పోటీలో ముందువరుస దేశంగా మారకుండా ఉండడమే భారత్ ఆందోళన. అమెరికా వ్యతిరేక ఎజెండా లేకుండా, అమెరికాతో సహకారాన్ని దెబ్బతీయకుండా దీన్ని అనుసరించడానికి బ్రిక్స్ అవకాశం ఇస్తుంది.
  • పశ్చిమాసియా సమతుల్యత: దాడులను భారత్ మొదట ఖండించలేదు, తర్వాత ఎస్‌సీఓ, బ్రిక్స్ ద్వారా వైఖరిని సరిచేసుకుంది. ద్వైపాక్షిక నష్టం లేకుండా సమతుల్యతను తిరిగి నెలకొల్పడానికి బహుపాక్షిక వేదికలు తోడ్పడతాయి. ద్వైపాక్షిక వివాదాలను తగ్గించడానికి అటువంటి వేదికలను వినియోగించడానికి యూఏఈ–ఇరాన్ సమావేశం ఒక ఉదాహరణ.
  • చైనా నిర్వహణ: ద్వైపాక్షికంగా, బహుపాక్షికంగా నిరంతర చర్చలు "పోటీతో కూడిన సహజీవనానికి రక్షణ పరిమితులను" సృష్టిస్తాయి. చర్చలు లేకపోతే అపనమ్మకం, భద్రతా సందిగ్ధత పెరుగుతాయని సంపాదకీయం హెచ్చరిస్తుంది.
  • అమెరికాతో సంబంధాలు: సుంకాలు, భారత్‌ను ౧౦౦% వరకు దెబ్బతీయగల రష్యా ఆంక్షల బిల్లు ఒకే భాగస్వామిపై ఆధారపడటం వల్ల కలిగే నష్టాన్ని చూపిస్తాయి; అయినా అమెరికా భాగస్వామ్యం ముఖ్యమైనదే అని సంపాదకీయం అంటుంది.
  • అంతర్గత వైరుధ్యాలే బలం: విభేదాల వల్ల ఏ ఒక్క దేశం (రష్యా లేదా చైనా) ఆధిపత్యం చెలాయించలేదు. యుద్ధానంతర క్రమం అన్యాయమైనదన్న ఉమ్మడి నమ్మకం సమూహానికి సమన్వయాన్ని ఇస్తుంది. రచయితలు ద్వంద్వాత్మక వాదనను ఉపయోగిస్తారు.
  • మూడు ఆలోచనా ధోరణులు (సంపాదకీయం చర్చను రూపొందించిన తీరు): ప్రపంచ క్రమాన్ని బహుధ్రువంగా మార్చగల లేదా ఆ మార్పును వేగవంతం చేయగల సంస్థగా ఆశావాదులు బ్రిక్స్‌ను చూస్తారు; సంశయవాదులు దాని అంతర్గత విభేదాలను నొక్కిచెప్పి రష్యా/చైనా ఆధిపత్యానికి భయపడతారు; మూడో వర్గం దాన్ని "వ్యూహాత్మక శబ్దం"తో కూడిన వార్షిక సమావేశంగా కొట్టిపారేసి, బదులుగా అమెరికా భాగస్వామ్యంపై దృష్టి పెట్టాలని భారత్‌ను కోరుతుంది.
  • విమర్శనాత్మక దృక్కోణం: బ్రిక్స్ రష్యా/చైనా ఆధిపత్యానికి లోనయ్యే అవకాశం ఉందని, అమెరికా భాగస్వామ్యాన్ని ప్రమాదంలో పడేయవచ్చని సంశయవాదులు అంటారు. భారత్‌తో సహా అన్ని పక్షాల రాజీల వల్లే ఢిల్లీ ఏకాభిప్రాయం సాధ్యమైందని సంపాదకీయం పేర్కొంటుంది. సమతుల్య సమాధానంలో పరిమిత సంస్థాగత సామర్థ్యం, సభ్యుల భిన్న ప్రయోజనాలు, వివాదాస్పద అంశాలపై ఏకాభిప్రాయ ప్రకటనలు అస్పష్టంగా ఉండవచ్చన్న విషయాలను కూడా చెప్పాలి.
  • ముందుకు సాగే మార్గం: బ్రిక్స్‌ను "పశ్చిమ వ్యతిరేకం కాకుండా పశ్చిమేతరం"గా ఉంచుతూ, అధ్యక్ష బాధ్యతను ఉపయోగించి గ్లోబల్ సౌత్ ప్రాధాన్యాలను (ఐక్యరాజ్యసమితి, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి సంస్కరణ, స్థానిక కరెన్సీ చెల్లింపులు, డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్) ముందుకు తీసుకెళ్లాలి.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "తీవ్రమవుతున్న మహాశక్తుల పోటీ మధ్య వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని అనుసరించడానికి బ్రిక్స్ భారత్‌కు వీలు కల్పిస్తుంది. ౨౦౨౬ న్యూఢిల్లీ శిఖరాగ్ర సమావేశం నేపథ్యంలో విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • భారత విదేశాంగ విధానం: అలీనత, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి, బహుముఖ మైత్రి
  • షాంఘై సహకార సంస్థ, క్వాడ్, జీ-౨౦, జీ-౭; ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి సంస్కరణ
  • న్యూ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్, ఆకస్మిక నిల్వ ఏర్పాటు; అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి కోటా, ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ అప్పీలేట్ బాడీ సమస్యలు
  • భారత్–చైనా సరిహద్దు నిర్వహణ; పశ్చిమాసియా, భారత ఇంధన భద్రత; సీబీఏఎం, ఏకపక్ష వాణిజ్య చర్యలు

అంశాలు: GS2ఆర్థిక వ్యవస్థ

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

24 సెప్టెంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో